మందసౌర్ జిల్లా
మందసౌర్ జిల్లా | |
|---|---|
     పై ఎడమ నుంచి సవ్యదిశలో: పశుపతినాథ్ దేవాలయం, మందసౌర్, సోంధని విజయస్తంభం, గాంధీ సాగర్, చతుర్భుజ్ నాలా శిలాశ్రయాలు, చంద్వాసా ధర్మనాథ దేవాలయాలు | |
 మధ్య ప్రదేశ్లో మందసౌర్ జిల్లా స్థానం | |
| దేశం |  India |
| రాష్ట్రం | మధ్య ప్రదేశ్ |
| విభాగం | ఉజ్జయిని |
| ప్రధాన కేంద్రం | మందసౌర్ |
| తహసీల్లు | 9 |
| Government | |
| • లోక్సభ | మందసౌర్ |
| Area | |
• మొత్తం | 9,791 కి.మీ2 (3,780 చ. మై) |
| Population (2011) | |
• మొత్తం | 13,40,411 |
| • Density | 140/కి.మీ2 (350/చ. మై.) |
| జనాభా వివరాలు | |
| • అక్షరాస్యత | 71.78 శాతం[1] |
| • లింగ నిష్పత్తి | 966 |
| Time zone | UTC+05:30 (IST) |
| Vehicle registration | MP-14 |
మందసౌర్ జిల్లా భారతదేశంలోని మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక జిల్లా. జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రం మందసౌర్ పట్టణం. ప్రాచీన పశుపతినాథ్ దేవాలయం ఇక్కడ ఉంది. మందసౌర్ జిల్లా నల్లమందు (ఓపియం) ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ జిల్లా మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రం పశ్చిమ భాగంలో ఉంది.
పేరుకు మూలం
[మార్చు]జిల్లా ప్రధాన కేంద్రం అయిన మందసౌర్ పట్టణం పేరు నుంచే జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. మార్, సౌర్ (లేదా దసౌర్) అనే రెండు గ్రామాలు కలిసిన ఫలితంగా మార్హ్సౌర్ అనే పేరు ఏర్పడి, అది కాలక్రమేణా మందసౌర్గా మారినట్లు భావిస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో ఈ పట్టణాన్ని దశపుర అని పిలిచేవారు. మరో కథనం ప్రకారం, రావణుని భార్య మండోదరి ఈ ప్రాంతంలో జన్మించిందని, ఆమె పేరుమీదుగా మందసౌర్ అనే పేరు ఏర్పడిందని చెబుతారు.
భౌగోళికం
[మార్చు]ఈ జిల్లా వైశాల్యం 9,791 km2 (3,780 sq mi). ఈ జిల్లా మేవార్, మాల్వా ప్రాంతాల సరిహద్దులో ఉండటం వల్ల ఇక్కడి సంస్కృతి ఈ రెండు ప్రాంతాల ప్రభావాల సమ్మేళనంగా ఉంటుంది. జిల్లా ఉత్తర-పశ్చిమాన నీమచ్ జిల్లా, ఉత్తర-తూర్పున చిత్తోర్గఢ్ జిల్లా, తూర్పున కోటా జిల్లా, ఝాలావర్ జిల్లా, దక్షిణాన ప్రతాప్గఢ్ జిల్లా, రత్లాం జిల్లాలతో సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది. ఇది ఉజ్జయిని విభాగంలో భాగంగా ఉంది.
మందసౌర్ జిల్లా, మధ్య ప్రదేశ్ పశ్చిమ భాగంలోని ఉజ్జయిని కమిషనర్ విభాగం నుండి ఉత్తర దిశగా విస్తరించిన ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది ఉత్తర అక్షాంశం 23°45′50″ నుండి 25°02′55″ వరకు, తూర్పు రేఖాంశం 74°42′30″ నుండి 75°50′20″ వరకు విస్తరించి ఉంది.
ఈ జిల్లా మధ్య ప్రదేశ్లో మధ్యస్థ పరిమాణం గల జిల్లాలలో ఒకటి. ఇది ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వరకు సుమారు 142 km (88 mi), తూర్పు నుండి పశ్చిమం వరకు సుమారు 124 km (77 mi) విస్తరించి ఉంది.
వాతావరణం
[మార్చు]ఈ జిల్లా వాతావరణం సాధారణంగా పొడిగా ఉంటుంది. అయితే నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో వర్షాలు కురుస్తాయి. సంవత్సరాన్ని నాలుగు ఋతువులుగా విభజించవచ్చు. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు శీతాకాలం, మార్చి నుండి జూన్ మధ్య వరకు వేసవి కాలం కొనసాగుతుంది. అనంతరం నైరుతి రుతుపవనాల కాలం ప్రారంభమై సాధారణంగా సెప్టెంబరు మధ్య వరకు కొనసాగుతుంది.
జిల్లాలో సగటు వార్షిక వర్షపాతం 786.6 mm (30.97 in). సీతామౌ–మందసౌర్–మల్హర్గఢ్ ప్రాంతాల చుట్టుపక్కల వర్షపాతం పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా, ముఖ్యంగా జిల్లా ఉత్తర భాగంలో పెరుగుతూ ఉంటుంది. జిల్లాలో 24 గంటల వ్యవధిలో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం 323.9 mm (12.75 in). ఇది 1945 జూన్ 29న గరోత్లో నమోదైంది.
ఫిబ్రవరి తరువాత జిల్లాలో ఉష్ణోగ్రతలు వేగంగా పెరుగుతాయి. మే నెల అత్యంత వేడిగా ఉండే నెల. ఈ నెలలో సగటు గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 39.80 °C (103.64 °F), సగటు కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 25.40 °C (77.72 °F)గా ఉంటుంది. వేసవిలో రోజులు అత్యంత వేడిగా ఉంటాయి. ఈ కాలంలో వీచే వేడి, ధూళితో కూడిన గాలులు ప్రజలకు అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. రుతుపవనాలు ప్రారంభమయ్యే ముందు జూన్ నెలలో కొన్ని రోజులలో ఉష్ణోగ్రతలు 45 °C (113 °F) కంటే ఎక్కువకు చేరుకుంటాయి.
జనవరి నెల అత్యంత చల్లని నెల. ఈ నెలలో సగటు గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 35.00 °C (95.00 °F), సగటు కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 9.30 °C (48.74 °F)గా ఉంటుంది.
పరిశ్రమలు
[మార్చు]నల్లమందు (ఓపియం) ఉత్పత్తి, స్లేట్ పెన్సిల్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముఖ్యమైన ఆధారాలు. జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో పవన విద్యుత్ కేంద్రాలు (విండ్ ఫార్మ్స్) ఉన్నాయి. అలాగే జిల్లాలో ఒక సౌర విద్యుత్ కేంద్రం (సోలార్ ప్లాంట్) కూడా ఉంది.
పరిపాలనా విభజనలు
[మార్చు]ఈ జిల్లాను నాలుగు ఉపవిభాగాలు (సబ్డివిజన్లు), తొమ్మిది తహసీల్లుగా విభజించారు. ఉపవిభాగాల ప్రధాన కేంద్రాలు మందసౌర్, మల్హర్గఢ్, సీతామౌ, గరోత్లలో ఉన్నాయి.
జిల్లాలోని తొమ్మిది తహసీల్లు:
MP-14తో ప్రారంభమయ్యే వాహన నమోదు సంఖ్యలు (రిజిస్ట్రేషన్ ప్లేట్లు) మందసౌర్ జిల్లాకు చెందినవిగా గుర్తించబడతాయి.
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1901 | 2,04,438 | — |
| 1911 | 2,30,616 | +1.21% |
| 1921 | 2,38,620 | +0.34% |
| 1931 | 2,70,796 | +1.27% |
| 1941 | 3,19,362 | +1.66% |
| 1951 | 3,73,755 | +1.59% |
| 1961 | 4,67,595 | +2.27% |
| 1971 | 5,93,319 | +2.41% |
| 1981 | 7,75,281 | +2.71% |
| 1991 | 9,56,869 | +2.13% |
| 2001 | 11,83,724 | +2.15% |
| 2011 | 13,40,411 | +1.25% |
| మూలం:[2] | ||
2011 భారత జనగణన ప్రకారం, మందసౌర్ జిల్లా మొత్తం జనాభా 13,40,411. జిల్లాలో హిందువులు అత్యధికంగా 88.97 శాతం ఉండగా, ముస్లింలు 9.37 శాతం, జైనులు 1.42 శాతం ఉన్నారు. మిగిలిన 0.24 శాతం ఇతర మతాలకు చెందినవారు లేదా తమ మతాన్ని పేర్కొననివారు. 2011 భారత జనగణన ప్రకారం, మందసౌర్ జిల్లా మొత్తం జనాభా 13,40,411.[1] ఈ జనాభా సుమారుగా మారిషస్ దేశ జనాభా[4] లేదా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల మెయిన్ రాష్ట్ర జనాభా[5]తో సమానంగా ఉంది.
భారతదేశంలోని మొత్తం 640 జిల్లాలలో మందసౌర్ జిల్లా జనాభా పరంగా 361వ స్థానంలో నిలిచింది.[1] జిల్లాలో జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 242 మంది.[1] 2001–2011 దశాబ్దంలో జనాభా వృద్ధిరేటు 13.19 శాతంగా నమోదైంది.[1] జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 966 మంది మహిళలు ఉన్నారు.[1] అక్షరాస్యత రేటు 72.75 శాతం. మొత్తం జనాభాలో 20.71 శాతం మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభాలో 18.58 శాతం, షెడ్యూల్డ్ తెగలు 2.47 శాతం ఉన్నారు.[1]
2011 భారత జనగణన సమయానికి జిల్లాలోని జనాభాలో 49.13 శాతం మంది హిందీని, 48.58 శాతం మంది మాల్వీని తమ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు. స్థానిక మాండలికం మాల్వీ, మేవారీ భాషల మిశ్రమ రూపంగా ఉంటుంది.[6]
సంస్కృతి
[మార్చు]పశుపతినాథ్ స్వామి దేవాలయం శివనా నది తీరంలో ఉంది. జిల్లాలో అత్యంత విస్తృతంగా మాట్లాడే స్థానిక భాష మేవారీ, మాల్వీ (రాజస్థానీ) భాషల మిశ్రమ రూపం.
గ్రామాలు
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 6 7 "District Census Handbook: Mandsaur" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India. 2011.
- ↑ "Table A-02 Decadal Variation in Population Since 1901: Madhya Pradesh" (PDF). census.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India.
- ↑ "Table C-01 Population By Religion: Madhya Pradesh". census.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India.
- ↑ US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". the original నుండి June 13, 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2011-10-01.
Mauritius 1,303,717 July 2011 est.
- ↑ "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. the original నుండి 2013-10-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2011-09-30.
Maine 1,328,361
- 1 2 "Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh". censusindia.gov.in. Registrar General and Census Commissioner of India.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]ప్రక్కనే ఉన్న పరిసర ప్రాంతాలు | |
|---|---|
