మగర్

మగర్
మగర్
मगर ढुट‎ (మగర్ ḍhuṭ)
స్థానిక భాష	నేపాల్, భారతదేశం
ప్రాంతం	నేపాల్; భూటాన్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలు; భారతదేశంలోని సిక్కిం, అస్సాం, డార్జీలింగ్ జిల్లా
స్వజాతీయత	20 లక్షల మంది మగర్ ప్రజలు (2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం)
స్థానికంగా మాట్లాడేవారు	(8,10,000 cited 2001–2006)e27
భాషా కుటుంబము	Sino-Tibetan టిబెటో-బర్మన్ భాషలు హిమాలయిష్ మహాకిరాంతి భాషలు మగరిక్ భాషలు మగర్; ; ; ; ;
వ్రాసే విధానం	అక్కా లిపి (అధికారిక), దేవనాగరి, లాటిన్ లిపి
అధికారిక హోదా
అధికార భాష	India సిక్కిం;
భాషా సంకేతాలు
ISO 639-3	Either:; mgp – తూర్పు మగర్; mrd – పశ్చిమ మగర్
Glottolog	maga1261
	This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.

మగర్ ధుట్ (మగర్: मगर ढुट) అనేది ప్రధానంగా నేపాల్, దక్షిణ భూటాన్, భారతదేశంలోని డార్జీలింగ్, అస్సాం, సిక్కిం రాష్ట్రాలలో మగర్ ప్రజలు మాట్లాడే ఒక సినో-టిబెటన్ భాష.^[3] ఇది తూర్పు, పశ్చిమ అనే రెండు సమూహాలుగా విభజించబడింది. ఈ మాండలిక విభాగాలు ప్రత్యేకమైన తెగ గుర్తింపును ఇస్తాయి. నేపాల్‌లో ఈ భాషను దాదాపు 8,10,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు.

రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం నేపాల్ ప్రభుత్వం మగర్ భాషా పాఠ్యప్రణాళికను అభివృద్ధి చేసినప్పటికీ, బోధనా సామగ్రి మగర్ పాఠశాలలకు విజయవంతంగా చేరుకోలేదు. అక్కడ పాఠశాలల్లో ఎక్కువ బోధన నేపాలీ భాషలోనే సాగుతుంది.^[4] తమ సొంత భాష ఉన్న సమూహాలు "మాతృభాష"ను తమ గుర్తింపులో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా భావించడం సాధారణం.

ధుట్ మగర్ భాషను కొన్నిసార్లు పశ్చిమ ప్రాంతాలైన భేరి, ధవళగిరి, రాప్తి జోన్లలో మాట్లాడే మగర్ ఖామ్ భాషతో కలిపి చూస్తారు. ఈ రెండు భాషలు అనేక ఉమ్మడి పదాలను పంచుకున్నప్పటికీ, వీటి మధ్య పెద్ద నిర్మాణ వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఒకదానికొకటి పరస్పర అవగాహన కలిగి ఉండవు.^[5]

భౌగోళిక విస్తరణ

పశ్చిమ మగర్

పశ్చిమ మగర్ (మాండలికాలు: పాల్పా, స్యాంగ్జా) నేపాల్‌లోని క్రింది జిల్లాలలో మాట్లాడబడుతుంది:

లుంబిని ప్రావిన్స్: పాల్పా जिला
గండకి ప్రావిన్స్: స్యాంగ్జా జిల్లా, తనహున్ జిల్లాలోని ఒక చిన్న భాగం (బాగ్మతి నదికి పశ్చిమంగా)
గండకి ప్రావిన్స్‌లోని చిన్న సరిహద్దు ప్రాంతం: పర్బత్ జిల్లా
కర్నాలి ప్రావిన్స్ అంతటా విస్తరించి ఉంది: ముఖ్యంగా సుర్ఖేత్ జిల్లా, జాజర్కోట్ జిల్లా, దైలేఖ్ జిల్లా

తూర్పు మగర్

తూర్పు మగర్ (మాండలికాలు: గూర్ఖా, నావల్పరాసి, తనహు) నేపాల్‌లోని క్రింది జిల్లాలలో మాట్లాడబడుతుంది:

జోన్ 1: బాగ్మతి నదికి తూర్పున ఉన్న నేపాల్ మధ్య పర్వతాలు
- గండకి ప్రావిన్స్: తనహున్ జిల్లా, దక్షిణ గూర్ఖా జిల్లా
- లుంబిని ప్రావిన్స్: పాల్పా జిల్లా, కపిలవస్తు జిల్లా, నావల్పరాసి జిల్లా
- బాగ్మతి ప్రావిన్స్‌లోని చిన్న సరిహద్దు ప్రాంతం: ధాడింగ్ జిల్లా
జోన్ 2: తూర్పు నేపాల్
- సింధులి జిల్లా, బాగ్మతి ప్రావిన్స్
- ఒఖాల్దుంగా జిల్లా, కోషి ప్రావిన్స్
- ఉదయపూర్ జిల్లా, కోషి ప్రావిన్స్
- సెంట్రల్ కోషి ప్రావిన్స్, ధంకుటా జిల్లా, భోజ్‌పూర్ జిల్లా, దక్షిణ కోషి ప్రావిన్స్, ఇలామ్ జిల్లా, ఝాపా జిల్లాలోని చెల్లాచెదురుగా ఉన్న సమాజాలు
- దక్షిణ భూటాన్

భారతదేశం

సిక్కిం (మగర్ భాష అధికారిక భాషలలో ఒకటి)
పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని డార్జీలింగ్ జిల్లా, కాలింపాంగ్ జిల్లా
అస్సాంలోని గోలాఘాట్ జిల్లా, సోనిత్‌పూర్ జిల్లా, తిన్సుకియా జిల్లా
మణిపూర్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు

ధ్వనిశాస్త్రం

హల్లులు

		ఓష్ఠ్య	దంత్య	వర్త్స్య		తాలవ్య	కంఠ్య	కాకల్య
		ఓష్ఠ్య	దంత్య	సాధారణ	ఊష్మ	తాలవ్య	కంఠ్య	కాకల్య
స్పర్శ	శబ్దరహిత	p	t̪*	t	t͡s		k	(ʔ)
	మహాప్రాణ	pʰ	t̪ʰ*	tʰ	t͡sʰ		kʰ
	శబ్దసహిత	b	d̪*	d	d͡z		ɡ
	మర్మర	bʱ	d̪ʱ*	dʱ	d͡zʱ		ɡʱ
శీత్కార	శబ్దరహిత				s			h
శీత్కార	శబ్దసహిత							ɦ
అనునాసిక	శబ్దసహిత	m		n			ŋ
అనునాసిక	మర్మర	mʱ		nʱ			ŋʱ
పార్శ్వ	శబ్దసహిత			l
పార్శ్వ	మర్మర			lʱ
అంతస్థ	శబ్దసహిత	w		ɹ		j
అంతస్థ	మర్మర	wʱ		ɹʱ		jʱ

\* - కేవలం తనహు మాండలికంలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి.^[6]

అచ్చులు

	పూర్వ	మధ్య	పశ్చ
సంవృత	i		u
అర్ధ సంవృత	e		o
అర్ధ సంవృత
వివృత		ä (a)

- ద్వ్యచ్చులు:** /ia/, /iu/, /ei/, /eu/, /aɪ/, /au/, /oi/^[6]

మూలాలు

↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "e27" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "The Sikkim Official Languages Act" (PDF). sikkim.gov.in. Government of Sikkim. Retrieved 27 June 2025.
↑ "The Eastern Magar of Nepal". Archived from the original on 2007-03-18. Retrieved 2007-09-12.
↑ B. K. Rana. "Mother Tongue Education for Social Inclusion and Conflict Resolution". Appeals, News and Views from Endangered Communities. Foundation for Endangered Languages. Archived from the original on 2003-02-16. Retrieved 2007-09-12.
↑ Kansakar, Tej R. (July 1993). "The Tibeto-Burman Languages of Nepal - A General Survey" (PDF). Contributions to Nepalese Studies. 20 (2): 165–173. Archived from the original (PDF) on 15 May 2021. Retrieved 7 December 2020.
1 2 Grunow-Hårsta, Karen A. (2008). A descriptive grammar of two Magar dialects of Nepal: Tanahu and Syangja Magar. University of Wisconsin-Milwaukee. pp. 32–67.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)

ఇతర పఠనాలు

Shepherd, Gary, and Barbara Shepherd. A Vocabulary of the Magar Language. Comparative vocabularies of languages of Nepal. Kirtipur: Summer Institute of Linguistics [and] Institute of Nepal Studies, Tribhuvan University, 1972.
Shepherd, Gary, and Barbara Shepherd. Magar Phonemic Summary. Tibeto-Burman phonemic summaries, 8. Kirtipur: Summer Institute of Linguistics, Tribhuvan University, 1971.

[e27-1] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "e27" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[sikkimofficial-2] "The Sikkim Official Languages Act" (PDF). sikkim.gov.in. Government of Sikkim. Retrieved 27 June 2025.

[dialect2-3] "The Eastern Magar of Nepal". Archived from the original on 2007-03-18. Retrieved 2007-09-12.

[government-4] B. K. Rana. "Mother Tongue Education for Social Inclusion and Conflict Resolution". Appeals, News and Views from Endangered Communities. Foundation for Endangered Languages. Archived from the original on 2003-02-16. Retrieved 2007-09-12.

[5] Kansakar, Tej R. (July 1993). "The Tibeto-Burman Languages of Nepal - A General Survey" (PDF). Contributions to Nepalese Studies. 20 (2): 165–173. Archived from the original (PDF) on 15 May 2021. Retrieved 7 December 2020.

[:0-6] 1 2 Grunow-Hårsta, Karen A. (2008). A descriptive grammar of two Magar dialects of Nepal: Tanahu and Syangja Magar. University of Wisconsin-Milwaukee. pp. 32–67.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]