మట్లా ఎల్లమరాజు
మట్లా ఎల్లమరాజు | |
|---|---|
| మిలిటరీ జనరల్ రాజా ఆఫ్ సిద్దవటం మట్లీ చీఫ్స్ చీఫ్ | |
| In office 1571–1598 | |
| చక్రవర్తి | శ్రీరంగ దేవరాయ వేంకటపతి రాయ |
| వ్యక్తిగత వివరాలు | |
| తండ్రి | మట్ల కోనమరాజు |
| Military service | |
| Allegiance | విజయనగర సామ్రాజ్యం |
| Battles/wars | |
మాట్లా ఎల్లమా అని కూడా పిలువబడే మాట్లా ఎల్లమరాజు మాట్లి అధిపతుల ముఖ్యమైన నాయకుడు, విజయనగర సామ్రాజ్యం క్రింద సైనిక కమాండర్. ఆయన మాట్ల అనంతరాజుకు తండ్రి, చక్రవర్తి వెంకటపతి రాయ మద్దతు ఇవ్వడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఎల్లమరాజు రాయలసీమ ప్రాంతంలో పెద్ద తిరుగుబాట్లను అణచివేయడంలో సహాయపడ్డాడు, ఇందులో పొటాపికి చెందిన తిరుపతిరాజు, నంద్యాల చెందిన కృష్ణరాజు నేతృత్వంలోని తిరుగుబాట్లు ఉన్నాయి, వీరు చక్రవర్తికి వ్యతిరేకంగా లేచారు.[1][2][3]
మూలం
[మార్చు]మాట్ల ఎల్లమరాజు ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించారు, ప్రసిద్ధ మాట్లి అధిపతులకు చెందినవారు. అతను మట్లి నాయకుల నాయకుడైన, శ్రీరంగ దేవ రాయల క్రింద సైనిక కమాండర్గా కూడా పనిచేసిన మట్ల కోనమరాజు కుమారుడు.[1][4]
సైనిక వృత్తి
[మార్చు]వెలుగోటి-మాట్లి చీఫ్స్ యుద్ధం
[మార్చు]కొడూరులో మత్ల తిరుమల రాజు మరణం
[మార్చు]కొండరాజు సోదరులు దాసరిరాజు, కొండరాజు, వెంకటరాజు, తిమ్మరాజులు శ్రీరంగ దేవరాయల ఆధ్వర్యంలో సిద్దవటం -సీమను అమరనాయకులుగా పరిపాలించారు . వారు పొరుగునే ఉన్న చీర ఓబానాపై దాడి చేసి అతని భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, ఇది వెలుగోటి కస్తూరి రంగా నుండి సహాయం కోరవలసి వచ్చింది. కస్తూరి రంగా తన సైన్యంతో వచ్చి కమలాపురం తాలూకాలోని కోడూరులో విడిది చేశాడు . ప్రతిస్పందనగా కొండరాజు సోదరులు వారికి మద్దతుగా మట్లి తిరుమలతో సహా అనేక మంది స్థానిక నాయకులు, కుటుంబ పెద్దలను సేకరించారు. క్రీ.శ. 1579లో కోడూరులో భీకర యుద్ధం జరిగింది. కస్తూరి రంగా కంటే ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ నిర్ణయాత్మక విజయం సాధించాడు. మట్లి తిరుమల అతని బంధువు మట్లి వరదరాజు తిమ్మయ్యతో సహా అనేక మంది నాయకులు పోరాటంలో మరణించారు, అయితే తిరుమల తండ్రి ఎల్లమరాజు గురించి రికార్డుల నుండి చాలా తక్కువగా తెలుసు.[1][5]
తిరుపతిరాజు తిరుగుబాటు
[మార్చు]ఉటుకూర్ యుద్ధం
[మార్చు]శ్రీరంగదేవరాయ మరణం తరువాత ఆయన తమ్ముడు రెండవ వెంకట రాజు అయ్యాడు. చాలా మంది ప్రభువులు అతని పాలనను అంగీకరించలేదు, కొండ్రాజు సోదరుల వంటి కొందరు అతని అధికారాన్ని ధిక్కరించారు. పొట్టాపి, సిద్ధావతం ప్రాంతాలలో పాండలూరు, పెనగలూరు, పొన్నపల్లి వంటి గ్రామాల నాయంకారాలను నిర్వహించిన మాట్ల ఎల్లమరాజు, అతని కుమారులు అప్పుడు చంద్రగిరి, పెనుకొండ నుండి పాలించిన రెండవ వెంకటకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఈ మద్దతు మాట్లి అధిపతులు, కొండరాజు సోదరుల మధ్య శత్రుత్వాన్ని సృష్టించింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా కొండ్రజులు మాట్లీలకు చెందిన అమారం గ్రామాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కొండరాజు సోదరులలో ఒకరైన తిరుపతిరాజు, సిద్దావతం-సీమ పాలకుడు కూడా ఉతుకూరు గ్రామాన్ని బలపరచడం ద్వారా తన రక్షణను బలోపేతం చేసుకున్నాడు, చంద్రగిరి నుండి దాడుల నుండి తన సరిహద్దును కాపాడటానికి సైనికులను అక్కడ ఉంచాడు.[1][2][3]
రెండవ వెంకట మాట్లి ఎల్లమరాజు ఆధ్వర్యంలో సైన్యాన్ని పంపి, తిరుపతిరాజు నిర్మించిన ఉటుకూరు కోటను నాశనం చేయమని ఆదేశించాడు. ఎల్లమరాజు విజయవంతమైతే సిద్ధావతం, దాని చుట్టుపక్కల భూములను అమరుడిగా మంజూరు చేస్తానని వాగ్దానంతో పొట్టాప్పి-నాడును జయించి, ముఖ్యమైన ప్రాంతాలలో రాజ రక్షణ దళాలను ఏర్పాటు చేయమని కూడా కోరారు. ఎల్లమరాజు ఉతుకూరు చేరుకున్నప్పుడు తిరుపతిరాజు అతన్ని వ్యతిరేకించడానికి బలమైన దళంతో బయటకు వచ్చాడు, కాని తరువాత జరిగిన యుద్ధంలో తిరుపతిరాజు చంపబడ్డాడు. ఎల్లమరాజు కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, అక్కడ సైనికులను మోహరించి, వివిధ మార్గాల ద్వారా పారిపోతున్న శత్రు దళాలను వెంబడించి, వారిలో చాలా మందిని పోలి, కొండూరు, నందలూర్ వద్ద చంపాడు. ఓడిపోయిన సైనికులలో కొందరు పొటాపి సమీపంలోని నీరు కొండల వైపు తప్పించుకున్నారు, ఎల్లమా సిద్ధావతానికి చేరుకుని పెద్దగా ప్రతిఘటన లేకుండా దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[1][2][3][5]
రెండవ వెంకట మాట్లి ఎల్లమరాజు ఆధ్వర్యంలో సైన్యాన్ని పంపి, తిరుపతిరాజు నిర్మించిన ఉటుకూరు కోటను నాశనం చేయమని ఆదేశించాడు. ఎల్లమరాజు విజయవంతమైతే సిద్ధావతం, దాని చుట్టుపక్కల భూములను అమరుడిగా మంజూరు చేస్తానని వాగ్దానంతో పొట్టాప్పి-నాడును జయించి, ముఖ్యమైన ప్రాంతాలలో రాజ రక్షణ దళాలను ఏర్పాటు చేయమని కూడా కోరారు. ఎల్లమరాజు ఉతుకూరు చేరుకున్నప్పుడు తిరుపతిరాజు అతన్ని వ్యతిరేకించడానికి బలమైన దళంతో బయటకు వచ్చాడు, కాని తరువాత జరిగిన యుద్ధంలో తిరుపతిరాజు చంపబడ్డాడు. ఎల్లమరాజు కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, అక్కడ సైనికులను మోహరించి, వివిధ మార్గాల ద్వారా పారిపోతున్న శత్రు దళాలను వెంబడించి, వారిలో చాలా మందిని పోలి, కొండూరు, నందలూర్ వద్ద చంపాడు. ఓడిపోయిన సైనికులలో కొందరు పొటాపి సమీపంలోని నీరు కొండల వైపు తప్పించుకున్నారు, ఎల్లమా సిద్ధావతానికి చేరుకుని పెద్దగా ప్రతిఘటన లేకుండా దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[1][2][3][5]
చెన్నూర్ యుద్ధం
[మార్చు]అదే సమయంలో, ఎల్లమరాజు తమ్ముడు తిరుమలరాజు నేతృత్వంలోని ఒక దళం చెన్నూరు కవాతు చేసి, కొండరాజు వెంకటద్రిరాజును చంపి పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది.[1][2][5]
ఈ విజయాల తరువాత ఎల్లమరాజు కమలాపురం, దువ్వూరు, పోరుమమిల్లా, బద్వేల్ ప్రాంతాలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకువచ్చాడు. స్థానిక అధిపతులు, పాలెగర్లకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధాలలో ఒకదానిలో, అతని సోదరుడు తిరుమలరాజు చంపబడ్డాడు. ఈ విజయాలతో ఇప్పుడు కడప జిల్లా చాలా వరకు ఉన్న పెద్ద ప్రాంతం ఎల్లమరాజు చేతుల్లోకి వచ్చింది. తన వాగ్దానానికి అనుగుణంగా రెండవ వెంకట అతనికి చంద్రగిరి రాజ్యానికి చెందిన పులుగులనాటి-సీమను, ఉదయగిరి రాజ్యానికి సంబంధించిన పొట్టాపి-నాడు, సిద్ధవట్టం-సిమాలను మంజూరు చేసి, చెన్నూరు, దువ్వూరు, కమలాపురం, పోరుమామిల్ల, బద్వేలు ప్రాంతాలకు గవర్నర్గా నియమించాడు.[1][2][3][5]
కృష్ణంరాజు తిరుగుబాటు
[మార్చు]జమ్మలమడుగు యుద్ధం
[మార్చు]ఎల్లమరాజు రెండవ వెంకటకు విధేయుడిగా ఉండి, స్వతంత్రంగా పాలించడానికి ప్రయత్నించిన నంద్యాల అధిపతి కృష్ణంరాజు తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో ఆయనకు ముఖ్యమైన సహాయం అందించారు. ఎల్లమరాజు ప్రభావం నంద్యాల దాటి కడప ప్రాంతంలోని గండికోట వరకు వ్యాపించింది, ఇక్కడ నంద్యాల కుటుంబం చాలా కాలంగా స్వాతంత్ర్యం కోసం ప్రయత్నించింది. తిరుగుబాటును ఎదుర్కోవడానికి రెండవ వెంకట చంద్రగిరి నుండి కవాతు చేయగా, ఎల్లమరాజు, అతని కుమారుడు అనంతరాజు సిద్ధవతం వద్ద అతనితో చేరారు. జమ్మలమడుగు సమీపంలో కృష్ణరాజు రాజ సైన్యాన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నించాడు, కాని ఓడిపోయి తిరిగి నంద్యాలకు బలవంతంగా తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ అతను శాంతిని కోరుతూ మూడు నెలల పాటు ప్రతిఘటించాడు. ఎల్లమరాజు మధ్యవర్తిత్వంతో కృష్ణంరాజు రాయకు లొంగిపోయి, చంద్రగిరికి తీసుకువెళ్లబడ్డాడు, అక్కడ అతను తన మరణం వరకు గౌరవప్రదమైన నిర్బంధంలో నివసించాడు.[1][2][3][6][7]
సమస్య
[మార్చు]క్రీ. శ. 1571 నాటి పెంగళూరు శాసనం ప్రకారం దీనిని మాట్ల ఎల్లమరాజు కుమారుడు మాట్ల తిరుమలరాజు నియమించాడు. ఈ శాసనం ఎల్లమరాజు కుటుంబం గురించి కూడా చెబుతుంది. ఆయనకు వరదా, తిరుమలరాజు, చిన్న తిమ్మ, మాట్ల అనంతరాజు అనే నలుగురు కుమారులు ఉన్నారు.[1]
మరణం
[మార్చు]ఈ దండయాత్ర నుండి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే ఎల్లమరాజు మరణించాడు, అతని కుమారుడు కోన కొంతకాలం తరువాత పాలెగర్ తిరుగుబాటును ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు చంపబడ్డాడు, ఆ తరువాత అతని సవతి సోదరుడు మాట్ల అనంతరాజు కుటుంబం దాని భూభాగాల బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.[1][2]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Sanskrit and Indological studies : Dr. V. Raghavan felicitation volume. Internet Archive. Delhi : Motilal Banarsidass. 1975. pp. 476–480. ISBN 978-0-8426-0821-3.
{{cite book}}: CS1 maint: others (link) CS1 maint: publisher location (link) - 1 2 3 4 5 6 7 8 K.A.Nilakanta Sastry (1946). Further Sources Of Vijayanagara History (in ఇంగ్లీష్). pp. 267–270.
- 1 2 3 4 5 6 K A Nilakanta Sastri (1946). Further Source Of Vijayanagara History Vol I 1946 By K A Nilakanta Sastri. pp. 319–321.
- ↑ "Client Challenge". www.scribd.com. p. V. Retrieved 2026-01-04.
- 1 2 3 4 5 Epigraphia Indica, Vol-37, Issue no.-1-57. pp. 104–105.
- ↑ Raghunadha Rao, P. (1993). Ancient and medieval history of Andhra Pradesh. Internet Archive. New Delhi : Sterling Publishers. p. 94. ISBN 978-81-207-1495-3.
{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (link) - ↑ K. A. Nilakanta Sastri (1935). K. A. Nilakanta Sastri Books. p. 288.