Jump to content

మనుభాయ్ షా

వికీపీడియా నుండి

మనుభాయ్ షా
(1915-11-01)1915 నవంబరు 1 [1]
సురేంద్రనగర్, వాద్వాన్ సంస్థానం, కతియావార్ ఏజెన్సీ, బ్రిటిష్ రాజ్
(ప్రస్తుతం గుజరాత్, భారతదేశం)
మరణం2000 డిసెంబరు 28(2000-12-28) (వయసు: 85)
న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం
విద్యాలయాలుఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ, ముంబై[2][3]
వృత్తిభారత ప్రభుత్వ మాజీ కేబినెట్ వాణిజ్య, పరిశ్రమల, అంతర్జాతీయ వ్యాపార శాఖ మంత్రి
Spouseవిద్యాబెన్ షా

మనుభాయ్ షా (1 నవంబర్ 1915 – 28 డిసెంబర్ 2000) అర శతాబ్దానికి పైగా స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ మరియు అభివృద్ధి పాత్రను పోషించిన భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన కేంద్ర భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖకు ప్రారంభ మంత్రిగా పనిచేశారు.

ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి

[మార్చు]

ఆయన 1948 నుండి 1956 వరకు సౌరాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడిగా ఉండి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో ఆర్థిక, ప్రణాళిక మరియు పరిశ్రమల మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆ తర్వాత జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వాలలో కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిగా పరిశ్రమలు, వాణిజ్యం మరియు విదేశీ వ్యాపారాల వంటి శాఖలను నిర్వహించారు.[4] చురుకైన సామాజిక, రాజకీయ కార్యకర్త అయిన మనుభాయ్ అనేక సంస్థలను నిర్మించారు. భారతదేశంలో విస్తృతమైన విద్యా, సామాజిక, మౌలిక సదుపాయాల, పరిశోధనా మరియు పారిశ్రామిక సంస్థలను స్థాపించడానికి శ్రీకారం చుట్టారు.

జాతీయ రాజకీయాలు

[మార్చు]

మనుభాయ్ షా 1957 నుండి 1967 వరకు అప్పటి బాంబే రాష్ట్రంలోని మధ్య సౌరాష్ట్ర పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గానికి మరియు గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్ పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ రెండవ, మూడవ లోక్‌సభ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఆయన 1956-57 కాలంలో మరియు 1970 నుండి 1976 వరకు రాజ్యసభ సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నారు.[5] తన పదవీ కాలంలో ఆయన పరిశ్రమలు,[6] అంతర్జాతీయ వ్యాపారం మరియు వాణిజ్య శాఖలతో కూడిన వివిధ కేంద్ర మంత్రి పదవులను నిర్వహించారు.[7][8]

దేశంలో దాదాపు 400 పారిశ్రామిక ఎస్టేట్‌ల (ఇండస్ట్రియల్ ఎస్టేట్స్) స్థాపనలో షా కీలక పాత్ర పోషించారు.[9] 1974లో ఆర్థిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన గున్నార్ మైర్డాల్, షా వ్యాఖ్యలను ఉటంకిస్తూ ఇలా పేర్కొన్నారు: "విధానం ఎల్లప్పుడూ ఆచరణాత్మకంగా ఉంటుంది... ఎందుకంటే సిద్ధాంతపరమైన విభజనల కంటే వేగవంతమైన వృద్ధిని సాధించడమే ప్రధాన పరిశీలనగా ఉంటుంది. చేయవలసింది చాలా ఉంది కాబట్టి, ఎవరు చేయగలిగినా వారికి ఎల్లప్పుడూ ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది".[10] మైర్డాల్ షా యొక్క మరొక వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా ఉటంకించారు: "ఒకే సమయంలో అన్నింటినీ చేయడానికి ప్రయత్నించే బదులు, మనం ప్రారంభంలో ప్రాథమిక మరియు భారీ పరిశ్రమలపై దృష్టి కేంద్రీకరిస్తే దీర్ఘకాలిక ఆదాయ వృద్ధి వేగంగా సాగుతుంది".[11]

షా అవసరమని భావిస్తే తన తోటి మంత్రులతో విభేదించడానికి కూడా వెనుకాడలేదు. ఒక సందర్భంలో ఆయన విదేశాంగ మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు, పారిశ్రామిక లైసెన్సింగ్ విధానంపై వాణిజ్య అధికారితో విభేదాలు వచ్చాయి,[12] అయితే పరస్పర గౌరవంతో ప్రధాని నెహ్రూ సమక్షంలో ఆ సమస్య పరిష్కారమైంది. మరొక సందర్భంలో, రూపాయి విలువ తగ్గింపు చర్యను షా వ్యతిరేకించినప్పుడు,[13][14] ఆర్థిక మంత్రితో వచ్చిన విభేదాల కారణంగా షా తాత్కాలికంగా తన పరిశ్రమల మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు.[మూలాలు అవసరం]

మారుతి చిన్న కారు ప్రాజెక్ట్ ఆయన ఆలోచనల నుండే పుట్టింది.[15] ఆయన చేసిన అత్యంత విశేషమైన చొరవ ఏంటంటే, స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్స్ మరియు స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ సర్వీస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లను (SISI) ఏర్పాటు చేయడం.[16] వీటిని దేశంలోని ప్రతి రాష్ట్రం మరియు జిల్లాలో సృష్టించాలని ఆయన సంకల్పించారు (ఇవి ప్రస్తుతం మైక్రో, స్మాల్ అండ్ మీడియం ఎంటర్‌ప్రైజెస్ & డెవలప్‌మెంట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు లేదా MSME-DI గా పిలువబడుతున్నాయి).[17] వీటి ప్రాథమిక రూపాలను ఆయన ఇప్పటికే సౌరాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు భావనగర్ మరియు రాజ్‌కోట్ లలో ఏర్పాటు చేశారు.[18] అక్కడ చిన్న తరహా పరిశ్రమలు ప్రారంభించడానికి, రుణాలు పొందడానికి, సాంకేతిక మరియు ఉత్పత్తి సలహాలు అందించడానికి, నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వడానికి, మరియు ఎంపోరియంల ద్వారా ఉత్పత్తుల ప్రదర్శన, విక్రయాలకు అవసరమైన వసతులను కల్పించారు. ఆసక్తి గల చిన్న తరహా పారిశ్రామికవేత్తలను ఒకచోట చేర్చి సెమినార్లు నిర్వహించడం, పారిశ్రామిక టౌన్‌షిప్‌లను ఏర్పాటు చేయడం వంటి పనులు చేశారు. భావనగర్ స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్ మరియు రాజ్‌కోట్ భక్తి నగర్ ఉద్యోగ్‌నగర్ వంటివి దీనికి ఉదాహరణలు. ఇవే తదుపరి కాలంలో SISI లకు మరియు షా కేంద్ర మంత్రి అయ్యాక దేశవ్యాప్తంగా ఏర్పాటు చేసిన పారిశ్రామిక ఎస్టేట్‌లకు మార్గదర్శకాలుగా నిలిచాయి. ఆర్థిక మరియు పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి సంబంధించిన ఈ ఆలోచనలను షా ఫిరోజ్‌పూర్ జైలులో ఉన్నప్పుడే ఊహించారు.[మూలాలు అవసరం]

షా ఏర్పాటు చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన సంస్థలలో గుజరాత్ ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్,[19] ఎమ్. పి. షా మెడికల్ కాలేజ్, జామ్‌నగర్,[20] అఖిల్ భారత్ గుజరాతీ సమాజ్, త్రివేణి కళా సంగమం, మరియు సర్దార్ పటేల్ విద్యాలయ పాఠశాల ఉన్నాయి.[21]

వ్యాపార రంగ విస్తరణ

[మార్చు]

వ్యాపార ప్రపంచానికి మనుభాయ్ అందించిన సహకారం గణనీయమైనది, ఇది భారతదేశంలో ఎగుమతుల అభివృద్ధికి మరియు విదేశీ వ్యాపార విస్తరణకు ఒక కొత్త ధోరణిని నిర్దేశించింది. 1956లో న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన వెంటనే, ఆయన ఎగుమతులను పెంచడానికి మరియు అవసరమైన వస్తువుల దిగుమతులను సులభతరం చేయడానికి వ్యాపార సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం ప్రారంభించారు. 1956 నుండి 1964 వరకు అప్పటి సోవియట్ ప్రీమియర్ క్రుశ్చెవ్ పదవీకాలంలో, భారతదేశం మరియు సోవియట్ యూనియన్ మధ్య వ్యాపారంలో భారీ వృద్ధిని సాధించడానికి మనుభాయ్ క్రుశ్చెవ్‌తో కలిసి పనిచేశారు.[22] ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫారిన్ ట్రేడ్‌తో మనుభాయ్ తన మరణం వరకు దశాబ్దాల పాటు చేసిన కృషి ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.[23] ఆయన 1970లలో ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఫారిన్ ట్రేడ్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.[24] క్రియాశీల రాజకీయాల నుండి తప్పుకున్న తర్వాత కూడా, ఆయన ఇతర దేశాలతో వ్యాపారాన్ని విస్తరించడానికి శ్రమించారు. అంతర్జాతీయ వ్యాపారానికి ఆయన చేసిన అత్యంత విశేషమైన సహకారం 1986లో 'ఇండియా సీఐఎస్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ' (ICCCI) ని వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా స్థాపించడం. వ్యాపార రంగంలో ఆయనకున్న అపారమైన అనుభవం మరియు ప్రపంచవ్యాప్త నాయకులతో ఉన్న సంబంధాల వల్ల ICCCI అభివృద్ధి చెందింది, ఇది భారతదేశం మరియు పూర్వపు యూఎస్‌ఎస్‌ఆర్ (USSR) యొక్క స్వతంత్ర దేశాల వ్యాపారవేత్తలను ఒకచోట చేర్చి ఇరుపక్షాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించింది.[25]

తదుపరి జీవితం

[మార్చు]

పదవీ విరమణ తర్వాత కూడా షా చురుకుగా గడిపారు. 16 డిసెంబర్ 2000న పక్షవాతం (స్ట్రోక్) బారిన పడిన ఆయన, రెండు వారాల తర్వాత గుండెపోటుతో మరణించారు.[9] ఆయన మరణించే సమయానికి, మొదటి ఇందిరా గాంధీ మంత్రివర్గంలో జీవించి ఉన్న చివరి అసలు కేబినెట్ మంత్రిగా నిలిచారు.

పుస్తకాలు, ప్రచురణలు

[మార్చు]
  • మనుభాయ్ షా, 1967, కామర్స్, ఇష్యూస్ 1-11, వోరా & కంపెనీ పబ్లిషర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
  • మనుభాయ్ షా, 1967, మేనేజ్‌మెంట్ బై కాంపిటెన్స్, వోరా & కంపెనీ పబ్లిషర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
  • మనుభాయ్ షా, 1968, డెవలపింగ్ కంట్రీస్ అండ్ UNCTAD: (యునైటెడ్ నేషన్స్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ ట్రేడ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్), 1వ ముద్రణ, వోరా & కంపెనీ పబ్లిషర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
  • మనుభాయ్ షా, 1970, ది న్యూ రోల్ ఆఫ్ రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఇన్ ఇండియాస్ ఎకనామిక్ డెవలప్‌మెంట్, వోరా & కంపెనీ పబ్లిషర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Parliament of India – Second Lok Sabha: Who's Who (1957) (PDF). New Delhi: Lok Sabha Secretariat. 1957. p. 413.
  2. ↑ "Editorial". The Bombay Technologist (in ఇంగ్లీష్). 6 (1): 1–2. 1 మార్చి 1956. ISSN 0067-9925. Archived from the original on 12 జూన్ 2020. Retrieved 12 జూన్ 2020.
  3. ↑ "UDCT Diamonds" (PDF). ictmumbai.edu.in. Institute of Chemical Technology. Retrieved 14 జూన్ 2020.
  4. ↑ Ananth V Krishna, India Since Independence: Making Sense of Indian Politics, New Delhi, 2011, p 73.
  5. ↑ "List of Former Members of Rajya Sabha (Term Wise)". Rajya Sabha Secretariat. Retrieved 4 అక్టోబరు 2015.
  6. ↑ Virendra Kumar, Committees and Commissions in India 1947-73, Concept Publications, Delhi, 1978, p 408.
  7. ↑ Newsletter, Volumes 12-14, Bharat Chamber of Commerce, Calcutta, 1965.
  8. ↑ Foreign Affairs Record 1966, Vol. XII, January 1966, No.1
  9. 1 2 Rediff News Report, December 2000
  10. ↑ Gunnar Myrdal, Asian Drama – An Inquiry into the Poverty of Nations, Vol II, The Twentieth Century Fund Inc, 1968, p 825.
  11. ↑ Gunnar Myrdal, Asian Drama – An Inquiry into the Poverty of Nations, Vol II, The Twentieth Century Fund Inc, 1968, p 821.
  12. ↑ Manisha, Profiles of Indian Prime Ministers, Mittal Publication, New Delhi, 2004, p 37.
  13. ↑ R. J. Venkateswaran, Decision-making in Indian economy: role of central government, Himalaya Publishing House, 1986, p 128.
  14. ↑ B G Verghese, "Enter Mrs G: Madam, Prime Minister, Sir" in First Draft: Witness to the Making of Modern India, Tranquebar Press, New Delhi, 2010.
  15. ↑ India Today, 2 April 2012
  16. ↑ now SISI across India by the click of a button
  17. ↑ MSME Gujarat Archived 7 జనవరి 2013 at the Wayback Machine
  18. ↑ now Rajkot MSME-DI and SISI
  19. ↑ GIDC website Archived 6 ఏప్రిల్ 2012 at the Wayback Machine
  20. ↑ M P Shah Medical College Archived 20 ఆగస్టు 2014 at the Wayback Machine
  21. ↑ Sardar Patel Vidyalaya
  22. ↑ Sankar Ghose, Jawaharlal Nehru: A Biography, Allied Publishers, New Delhi, 1993, p 273.
  23. ↑ "Indian Institute of Foreign Trade". Archived from the original on 19 మార్చి 2012. Retrieved 5 డిసెంబరు 2012.
  24. ↑ see The Times of India Group website for 1975 photo of Manubhai Shah as President of Indian Council of Foreign Trade
  25. ↑ "India CIS Chamber of Commerce and Industry". Archived from the original on 3 జూన్ 2013. Retrieved 6 డిసెంబరు 2012.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మనుభాయ్_షా&oldid=4869587" నుండి వెలికితీశారు