మనోజ్ దాస్
మనోజ్ దాస్ | |
|---|---|
 | |
| జన్మ నామం | మనోజ్ కుమార్ దాస్ |
| జననం | 1934 ఫిబ్రవరి 27 సంఖారి, బాలాసోర్, ఒడిషా, భారతదేశం |
| మరణం | 2021 ఏప్రిల్ 27 (వయసు: 87) పుదుచ్చేరి |
| వృత్తి | రచయిత కాలమిస్ట్ సంపాదకుడు ప్రొఫెసర్ |
| పూర్వ విద్యార్థి | సమంత చంద్ర శేఖర్ కళాశాల, పూరి రావెన్షా కళాశాల |
| సాహిత్య ప్రక్రియ | కల్పన, పురాణశాస్త్రం, జీవిత చరిత్ర |
| ప్రసిద్ధ రచనలుs | తుఫానులు సంధ్యా సమయంలో పులి భారతదేశపు పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, భావనలు & సాహిత్య పురాతన వస్తువులు |
| ప్రసిద్ధ పురస్కారాలు | పద్మశ్రీ పద్మ భూషణ్ సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్ సరస్వతి సమ్మాన్ |
| దాంపత్యభాగస్వామి | ప్రతిజినా దేవి |
| సంతకం | |
 | |
మనోజ్ దాస్ (27 ఫిబ్రవరి 1934-27 ఏప్రిల్ 2021) ఒడియా, ఆంగ్లంలో రాసిన భారతీయ రచయిత.[1] 2000లో మనోజ్ దాస్కు సరస్వతి సమ్మానం లభించింది. ఆయన సాహిత్యం & విద్యారంగానికి చేసిన సేవలకు గాను 2001లో భారతదేశంలో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీని, సాహిత్యం & విద్యారంగానికి ఆయన చేసిన కృషికిగాను 2020లో భారతదేశంలో మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మభూషణ్ను ప్రదానం చేశారు.[2][3]
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తన అత్యున్నత పురస్కారాన్ని (భారతదేశ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం) సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు ఫెలోషిప్ను ప్రదానం చేసింది.[4]
1971లో లండన్, ఎడిన్బర్గ్లోని ఆర్కైవ్లలో జరిపిన విస్తృత పరిశోధన ద్వారా ఆయన 1900ల ప్రారంభంలో శ్రీ అరబిందో నాయకత్వంలో జరిగిన భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి సంబంధించిన అంతగా తెలియని అంశాలను వెలికితీశారు. ఈ గణనీయమైన కృషికి గాను, కలకత్తాలో ఆయనకు మొట్టమొదటి శ్రీ అరబిందో పురస్కారం లభించింది.
లోతైన అవగాహన కోసం ఆయన చేసిన అన్వేషణ చివరికి ఆయనను ఆధ్యాత్మికత వైపు నడిపించింది, 1963లో పుదుచ్చేరిలోని శ్రీ అరబిందో ఆశ్రమంలో నివాసిగా మారారు. అక్కడ ఉన్న సమయంలో, ఆయన శ్రీ అరబిందో అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంగ్ల సాహిత్యం, శ్రీ అరబిందో తత్వశాస్త్రంలో జ్ఞానాన్ని అందించారు.[5][6]
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]దాస్ ఒడిషాలోని బాలాసోర్ అనే చిన్న తీర గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి మధుసూదన్ దాస్ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో పని చేశాడు.[7] ఆయన చాలా ముందుగానే రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆయన మొదటి రచన ఒడియాలో రాసిన కవితల పుస్తకం శాతావదీరా ఆర్టనాడ, ఆయన 1949లో ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు ప్రచురించబడింది. ఆయన 1950లో దిగంత అనే సాహిత్య పత్రికను ప్రారంభించాడు. ఆయన 1951లో ఉన్నత పాఠశాల నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఆయన మొదటి చిన్న కథల సంకలనం సముద్రర క్ష్యుధ (హంగర్ ఆఫ్ సీ) ఆ సంవత్సరంలో వచ్చింది. కటక్ కళాశాలలో బి. ఎ చదువుతున్నప్పుడు విద్యార్థి రాజకీయాలలో చురుకుగా ఉండేవారు. ఆయన తన కళాశాల రోజుల్లో తీవ్రమైన అభిప్రాయాలతో కూడిన యువ నాయకుడిగా ఉన్నారు, తన విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలకు గాను ఒక సంవత్సరం జైలులో గడిపారు. 1959లో ఇండోనేషియాలోని బాండుంగ్లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ విద్యార్థుల సమావేశానికి ఆయన ప్రతినిధిగా ఉన్నారు. ఆయన కటక్లో తన డిగ్రీని పూర్తి చేయలేదు. చివరికి 1955లో పూరీలోని సమంతా చంద్ర శేఖర్ కళాశాల నుండి గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశారు. తన కళాశాల సంవత్సరాల్లో, ఆయన ఒక నవల 'జీబనారా స్వాదా', చిన్న కథల సమాహారం 'విశాఖ్యార్ కహానీ', పద్యాల సమాహారం "పదధ్వని" ను రచించడం కొనసాగించారు. ఆంగ్ల సాహిత్యంలో పట్టభద్రుడైన తరువాత, అతను రావెన్షా కళాశాల నుండి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీని పొందాడు. క్రైస్ట్ కాలేజీలో లెక్చరర్గా కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత ఆయన పుదుచ్చేరిలోని శ్రీ అరబిందో ఆశ్రమంలో చేరారు.[8] 1963 నుండి, ఆయన పుదుచ్చేరిలోని శ్రీ అరబిందో అంతర్జాతీయ విద్యా కేంద్రంలో ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రొఫెసర్గా ఉన్నారు.[9]
ఆయన ఫకీర్ మోహన్ సేనాపతి, వ్యాస, వాల్మీకిను తన ప్రారంభ ప్రభావాలుగా పేర్కొన్నాడు.[10]
సంపాదకుడిగా & కాలమిస్ట్గా
[మార్చు]దాస్ 1985-1989లో చెన్నై నుండి ప్రచురించబడిన ' ది హెరిటేజ్' అనే సాంస్కృతిక పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారు.[11] ఈ పత్రిక ఇప్పుడు ప్రచురణలో లేదు.[12]
ఆయన ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, ది హిందుస్థాన్ టైమ్స్, ది హిందూ & ది స్టేట్స్మ్యాన్ వంటి భారతదేశ జాతీయ దినపత్రికలలో సాధారణ జీవితాలలో శాశ్వత సత్యాన్ని కనుగొనే అన్వేషణపై వ్యాసాలు రాశాడు.[13][14]
సృజనాత్మక రచన& కథ చెప్పడం
[మార్చు]దాస్ ద్విభాషా ఒడియా రచయిత, ఆంగ్ల, ఒడియా భాషలలో చిన్న కథలు, నవలలు రాశారు. ఆధునిక ఒడియా సాహిత్యంలో ఆయన శైలికి గాను దాస్ను విష్ణు శర్మతో పోల్చారు. అతని శైలి కారణంగా సంవత్సరాలుగా చాలా మంది పరిశోధనా పండితులు మనోజ్ దాస్ రచనలపై తమ డాక్టరేట్ థీసిస్ చేశారు, పి. రాజా అలా చేసిన మొదటి పండితుడు.[15][16]
జాతీయ & అంతర్జాతీయ పదవులు
[మార్చు]దాస్ నిర్వహించిన ఇతర ముఖ్యమైన పదవులలో 1998–2002 వరకు న్యూఢిల్లీలోని సాహిత్య అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు, 1983–85 వరకు సింగపూర్ ప్రభుత్వ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖకు రచయిత-సలహాదారు వంటివి ఉన్నాయి. ఆయన చైనా పర్యటనకు వెళ్లిన భారత రచయితల బృందానికి (1999) నాయకత్వం వహించాడు
అవార్డులు
[మార్చు]- ఒడిశా సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, 1965 & 1987
- కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, 1972
- సరళ అవార్డు, 1981
- విషుబా అవార్డు, 1986
- సాహిత్య భారతి అవార్డు, 1995
- సరస్వతి సమ్మన్, 2000 [17][18]
- ఉత్తమ కథకు ఒరిస్సా రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం 2001
- పద్మశ్రీ, 2001
- పద్మభూషణ్. 2020
- సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్, 2006 [19][20]
- అతిబాడి జగన్నాథ్ దాస్ అవార్డు, 2007 [21]
- ఎన్. టి. ఆర్. సాహిత్య పురస్కారం, 2013 [22]
- అమృత కీర్తి పురస్కార్, 2013 [23][24]
- వేద వ్యాస్ సమ్మన్ [25]
- మిస్టిక్ కళింగ సాహిత్య పురస్కారం (2020) [26]
ఎంపిక చేసిన రచనలు
[మార్చు]నవలలు
- ది ఎస్కేపిస్ట్ , 2001[27]
- తండ్రలోకర ప్రహరి , 2000
- ఆకాశ ఇసార , 1997
- అమృత ఫల , 1996 (సరస్వతి సమ్మాన్)
- సంధ్యా సమయంలో పులి , 1991
- బుల్డోజర్లు & పెద్దల కోసం నీతికథలు, కల్పనలు , (1990)
- తుఫానులు , 1987
- ప్రభంజన
- గోధులిర బాఘా
- కనక-ఉపత్యకర కథ
- అమృత ఫల
- శేష తాంత్రిక సంధానరే [28]
చిన్న కథల సంకలనాలు
- ఉపకథ శతక
- అబు పురుష
- శేష బసంతర చితి , 1966
- మనోజ్ దాసంక కథ ఓ కహానీ , 1971
- ధూమభ దిగంత ఓ అన్యనా కహానీ , 1971
- మొసలి గారి భార్య: కథల సంకలనం , 1975
- మనోజ్-పంచ-బిమ్సతి , 1977
- మునిగిపోయిన లోయ, ఇతర కథలు , 1986
- దెయ్యానికి వీడ్కోలు: చిన్న కథలు, ఒక నవలిక , 1994
- లెజెండ్ ఆఫ్ ది గోల్డెన్ వ్యాలీ , 1996
- సముద్ర-కులర ఏక గ్రామ (బాల్య స్మృతి) , 1996
- అరణ్యక ; ( అరణ్యక , 1994కి స్వీకరించబడింది)
- భిన్న మనీషా ఓ అన్యానా కహానీ
- అబుపురుష ఓ అన్యానా కహాని
- లక్ష్మీరా అభిసార
- అబోలకర కహాని
- అరణ్య ఉల్లాషా
- ఎంపిక చేసిన కల్పన[29]
- చేజింగ్ ది రెయిన్బో : గ్రోయింగ్ అప్ ఇన్ ఆన్ ఇండియన్ విలేజ్ , 2004
యాత్రా కథనం
- కేట దిగంత (భాగం I)
- కేత దిగంత (భాగం -II)
- అంతరంగ భారత (పార్ట్ I) (మై లిటిల్ ఇండియా)
- అంతరంగ భారత (భాగం II)
- దురా-దురంతారా
- అదురా బిదేశ్ – 2004
కవిత్వం
- తుమా గాన్ ఓ అన్యన్య కబితా , 1992
- కబిత ఉత్కళ
చరిత్ర & సంస్కృతి
- భరతర ఐతిహ్య: శతేక ప్రశ్నరా ఉత్తర , 1999
- మనోజ్ దాస్ పరిబేసిత ఉపకథా శతక (మిస్టిక్స్ చెప్పిన కథలు) , 2002
- మహాకాలరా ప్రహేలికా ఓ అన్యానా జిజ్ఞాన్స , 2006
- జిబాన జిజ్ఞాస ఓ స్మారైక స్తబక
- ప్రజ్ఞా ప్రదీపిక
వ్యాఖ్యానం
[మార్చు]గ్రాహం గ్రీన్ ఒకసారి ఇలా అన్నారు, " నేను మనోజ్ దాస్ కథలను చాలా ఆనందంగా చదివాను. నారాయణ్ కథలతో పాటు నా పుస్తకాల అరలలో అతనికి ఖచ్చితంగా స్థానం ఉంటుంది. ఒడిశా మాల్గుడికి చాలా దూరంలో ఉందని నేను ఊహిస్తున్నాను, కానీ అతని కథలలో అదే నాణ్యత ఉంది, బహుశా అదనంగా ఒక రహస్యం కూడా ఉంది." [30]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Noted Odia and English writer Manoj Das passes away at 87 in Puducherry". New Indian Express. 27 April 2021. Retrieved 27 April 2021.
- ↑ Padma Shri Awards
- ↑ "Padma Awards List 2020" (PDF). Govt. of India.
- ↑ "Akademi Awards". Sahitya Akademi. Archived from the original on 25 September 2010. Retrieved 22 December 2012.
- ↑ "Famous eminent persons poets freedom fighters of Orissa". insideorissa.co.in. 2012. Archived from the original on 29 June 2009. Retrieved 17 July 2012.
he has been teaching English at the Sri Aurobindo International Centre of Education there ever since
- ↑ "Odisha: Writer Manoj Das dies, leaves behind a void in Odia literature". Minati Singha. [The Times of India]. 28 April 2021. Retrieved 28 April 2021.
- ↑ Padhi, S.C. (2007). Historians and historiography: twentieth-century Orissa. Sundeep Prakashan. p. 10. ISBN 978-81-7574-177-5. Retrieved 9 July 2019.
- ↑ Benson, E.; Conolly, L.W. (2004). Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English. Taylor & Francis. p. 338. ISBN 978-1-134-46848-5. Retrieved 10 July 2019.
- ↑ "Manoj Das – Odia Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)". loc.gov. 2012. Retrieved 17 July 2012.
He is settled as an ashramite of Sri Aurobindo Ashram, Pondicherry since 1963
- ↑ Kumar, Ramendra (2012). "Tete-A-Tete with A Wizard of the Words by Ramendra Kumar". boloji.com. Retrieved 17 July 2012.
Senapati, undoubtedly, was a consciously felt influence
- ↑ Raja, P. (1993). Many Worlds of Manoj Das. New world literature series. B.R. Publishing Corporation. p. 3. ISBN 978-81-7018-761-5. Retrieved 10 July 2019.
- ↑ ""The Heritage Story"". Archived from the original on 16 September 2016. Retrieved 18 August 2011.
- ↑ "Manoj Das". batoi.com. 2012. Retrieved 17 July 2012.
He wrote columns in India's national dailies like The Times of India, The Hindustan Times, The Hindu and The Statesman.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Mohapatra, Gargee (2010). "Manoj Das is born for literature". orissabarta.com. Archived from the original on 24 మే 2013. Retrieved 17 July 2012.
- ↑ narrate a story without losing the Indian charm and ethos Mohapatra, Tusar N. (26 January 2007) "Manoj Das Chasing the Rainbow" Aurora Mirabilis
- ↑ blends realism and fantasy most artistically Mishra, Ganeswar "The Short Story" Government of Odisha website Archived 9 మార్చి 2007 at the Wayback Machinea group of powerful story writers has emerged ... This group includes ... Manoj Das Mishra, Ganeswar "The Short Story" Government of Odisha website Archived 9 మార్చి 2007 at the Wayback Machine
- ↑ "K.K. Birla Foundation". kkbirlafoundation.org. 2009. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 17 July 2012.
Year: 2000 Recipient: Shri Manoj Das Name of Book: Amruta Phala (Oriya : Novel)
- ↑ "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 27 August 2014. Retrieved 17 July 2012.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) - ↑ "Other States / Orissa News : Highest literary honor for Manoj Das". The Hindu. 2007. Archived from the original on 10 February 2008. Retrieved 17 July 2012.
Mr. Das was at his humble best when he received the country's highest literary honour – Sahitya Akademi Fellowship
- ↑ "..:: SAHITYA: Fellows and Honorary Fellows ::." sahitya-akademi.gov.in. 2012. Archived from the original on 1 July 2017. Retrieved 17 July 2012.
2006: Sri Manoj Das (1934)
- ↑ "Atibadi Jagannath Das Award for 4- Orissa- IBNLive". ibnlive.in.com. 2011. Archived from the original on 4 May 2014. Retrieved 26 January 2013.
The luminaries are Manoj Das
- ↑ "NTR literary award for Oriya writer – The Hindu". thehindu.com. 2013. Retrieved 6 May 2013.
Oriya writer Manoj Das has been selected for the NTR National Literary Award for 2013.
- ↑ Dominique, Bosco (18 September 2013). "Writer Manoj Das selected for Amrita Keerti Puraskar instituted by Mata Amritanandamayi Math". The Times of India. Archived from the original on 16 October 2015.
- ↑ "Amritakeerti Puraskar for litterateur Manoj Das | Business Standard". business-standard.com. 2013. Retrieved 20 September 2013.
Manoj Das, a towering figure of English and Oriya literature, will be conferred with the 2013 Amritakeerti Puraskar
- ↑ "Manoj Das conferred with Vedvyas Samman Puraskar". Odisha Sun Times. Archived from the original on 27 August 2014.
- ↑ "Odisha writer Manoj Das receives Mystic Kalinga Literary Award – The Hindu". thehindu.com. 2020. Retrieved 9 February 2020.
Odisha writer Manoj Das receives Mystic Kalinga Literary Award
- ↑ Das, M. (2013). The Escapist. Ocean Books. ISBN 978-81-8430-175-5. Retrieved 10 July 2019.
- ↑ Das, Manoj (2019). Śesha tāṅtrīkara sandhānarē / Sesha tantrikara sandhanare / by Manoj Das (in ఒడియా). Kaṭaka: Jagannātha Ratha. ISBN 978-81-7406-035-8. OCLC 1104218976.
- ↑ "Indian Review" (PDF). worldofmanojdas.in. Retrieved 18 Oct 2025.
- ↑ "Thinking through silence". The Hindu. 2001. Retrieved 16 July 2012.
Graham Greene, who happened to read his short stories during the last phase of his life, wrote, Manoj Das's stories 'will certainly take a place on my shelves beside the stories of Narayan. I imagine Odisha is far from Malgudi, but there is the same quality in his stories, with perhaps an added mystery.'
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)