మల్లభూమ్ రాజ్యం
మల్లభూమ్ రాజ్యం | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 694–1947 | |||||||||
 జేమ్స్ రెన్నెల్ మధ్య 18వ శతాబ్దపు మ్యాప్లో బిష్ణుపూర్ ఎస్టేట్. | |||||||||
| రాజధాని | ప్రద్యుమ్నపూర్ బిష్ణుపూర్ | ||||||||
| సామాన్య భాషలు | బెంగాలీ సంస్కృతం[1][2][3] | ||||||||
| మతం | హిందూ మతం | ||||||||
| ప్రభుత్వం | రాచరికం (1760 వరకు) జమీందారీ వ్యవస్థ (1760 నుండి)[4] | ||||||||
| మహారాజ | |||||||||
• క్రీ.శ. 694–710 | ఆది మల్ల | ||||||||
• క్రీ.శ. 1930–1983 | కాళీపద సింఘా ఠాకూర్ | ||||||||
| చారిత్రిక కాలం | క్లాసికల్ ఇండియా మధ్యయుగ భారతదేశం తొలి ఆధునిక కాలం | ||||||||
• స్థాపన | 694 | ||||||||
• పతనం | 29 డిసెంబర్ 1947 | ||||||||
| |||||||||
| Today part of | పశ్చిమ బెంగాల్ | ||||||||
మల్లభూమ్ (వాస్తవానికి ఈ దేశం మల్లభూమ్, మల్లబని అని పిలువబడేది[5] Bengali: মল্লভূম లేదా బిష్ణుపూర్ రాజ్యం[6][7]) భారతీయ రాష్ట్రమైన పశ్చిమ బెంగాల్లోని ప్రస్తుత బాంకురా జిల్లాను ప్రధానంగా పరిపాలించిన బిష్ణుపూర్ మల్ల రాజుల రాజ్యం.
చరిత్ర
[మార్చు]మల్లభూమ్ భూభాగం
[మార్చు]మల్లభూమ్ భూభాగంలో బాంకురా, బర్ధమాన్లోని కొంత భాగం, బీర్భుమ్, సంతాల్ పరగణాలు, మేదినీపూర్, పురూలియాలోని కొంత భాగం ఉండేవి. మల్ల రాజులు ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్ నైరుతి భాగం, ఆగ్నేయ జార్ఖండ్లోని కొంత భాగాన్ని కలిగి ఉన్న విశాల భూభాగాన్ని పాలించారు.[8]
విస్తీర్ణం
[మార్చు]సా.శ. 7వ శతాబ్దం సుమారు నుండి బ్రిటిష్ పాలన ప్రారంభం వరకు, బాంకురా జిల్లా చరిత్ర బిష్ణుపూర్ హిందూ రాజుల పతనానికి, ఎదుగుదలకు సమానంగా ఉంటుంది.[మూలం అవసరం]
పరిపాలన
[మార్చు]మహల్స్
[మార్చు]తరుణ్ దేవ్ భట్టాచార్జీ (1982) ప్రకారం, మల్ల కాలంలో సమాజం ప్రధానంగా గ్రామం చుట్టూ నిర్వహించబడేది. పన్ను వసూలు చేసేవారిని గుమస్తాలు అని, వారి సహాయకులను ఆట్ పహారీ, పైక్ అని పిలిచేవారు. సంఘాన్ని పర్యవేక్షించే బాధ్యత గల గ్రామ పెద్దను ముఖియా, మండల్ అని పిలిచేవారు. వారిని గ్రామ సంరక్షకుడిగా పరిగణించేవారు. మల్ల రాజులు అనేక సేవా సమూహాలను నిర్వహించారు, డబ్బు కొరత కారణంగా, వారు ఈ సమూహాలకు తరచుగా జీతాలకు బదులుగా భూమిని పరిహారంగా ఇచ్చేవారు. ఈ భూమి రెండు రకాలుగా ఉండేది: తక్కువ పన్ను ఉన్న పంచకీ జమీన్, పన్ను లేని బేపంచకీ జమీన్. అందించిన సేవల ఆధారంగా భూములకు పేర్లు పెట్టబడ్డాయి.[9]
1. సేనాపతి మహల్: సైనికాధికారికి ఇచ్చిన భూమి.
2. మహల్బేరా మహల్: కాపలాదారులకు ఇచ్చిన భూమి.
3. ఛరిదార్ మహల్: అంగరక్షకులకు ఇచ్చిన భూమి.[9]
4. జంగిల్ మహల్
[మార్చు]L.S.S. ఓ'మల్లీ ప్రకారం:
పాత బిష్ణుపూర్ ఎస్టేట్లోని పెద్ద భాగాలు అడవి కింద ఉండేవి. కలప, వంటచెరకు, తేనె, మైనం వంటి వాటి నుండి లభించే ఉత్పత్తులు ఆదాయానికి విలువైన వనరుగా ఉండేవి. ఈ అటవీ ఉత్పత్తులను సేకరించే హక్కును రాజు వ్యవసాయం కోసం ఇచ్చేవాడు, దీని ద్వారా అతనికి వచ్చిన ఆదాయాన్ని జంగిల్ మహల్ అని పిలిచేవారు, దానికి సాగు భూమితో ఎలాంటి సంబంధం లేదు.[10]
బిష్ణుపూర్ రాజ్ ఒక ప్రత్యేకమైన జంగిల్ మహల్ను నిర్వహించాడు, ఇందులో అటవీ ప్రాంతాలు మాత్రమే ఉండేవి, ఇక్కడ అటవీ వనరులను క్రమం తప్పకుండా సేకరించి విక్రయించేవారు.[10]
5. ఘాట్వాల్స్ మహల్
[మార్చు]ఘాట్వాల్స్ అనగా 'బిష్ణుపూర్ రాజులు నియమించిన పాక్షిక సైనిక బృందం'. కొండలు, ఎత్తైన ప్రాంతాలలోని వివిధ వ్యూహాత్మక ఘాట్లు, పాస్ల వద్ద వీరు కాపలాదారులుగా నియమించబడ్డారు. వారు పోలీసు విధులను కూడా నిర్వహించారు, శాంతి పరిరక్షకులుగా వ్యవహరించారు. కాలానుగుణంగా రాజులు ఘాట్వాల్లకు ఇచ్చిన పన్ను లేని భూములను ఘాట్వాలీ భూములు అని పిలిచేవారు. శాశ్వత పరిష్కార సమయంలో (1791, 1802 మధ్య) ఘాట్వాల్ల ఆధీనంలో ఉన్న భూముల విస్తీర్ణం తెలియకపోయినప్పటికీ, 1854-56, 1879-1887 నాటి తదుపరి సర్వేలలో బిష్ణుపూర్ ఎస్టేట్లోని ఘాట్వాలీ భూమి విస్తీర్ణం సుమారు 170,000 ఎకరాలుగా అంచనా వేయబడింది.[10]
బిష్ణుపూర్, మొఘలులతో పొత్తు
[మార్చు]16వ శతాబ్దం చివరలో, బిష్ణుపూర్ పాలకుడైన బీర్ హంబీర్, ఉత్తర ఒరిస్సాకు చెందిన ఆఫ్ఘన్ పాలకుడు కుత్లు ఖాన్ లోహానీకి వ్యతిరేకంగా అక్బర్ చేసిన పోరాటంలో మొఘల్ జనరల్ మాన్ సింగ్తో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. మాన్ సింగ్ కుమారుడైన జగత్ సింగ్ బీర్ హంబీర్ను విస్మరించినప్పటికీ, ఒక ఆఫ్ఘన్ ఆకస్మిక దాడి నుండి జగత్ సింగ్ను ధైర్యంగా రక్షించి, మొఘలులతో తన పొత్తును సుస్థిరం చేసుకున్నాడు. ఈ చర్య బీర్ హంబీర్ ధైర్యాన్ని, వ్యూహాత్మక నైపుణ్యాన్ని, తెలివైన నాయకుడిగా అతని శాశ్వత వారసత్వాన్ని హైలైట్ చేసింది.[11][12]
బ్రిటిష్ పాలనలో పతనం
[మార్చు]1770 నాటి గొప్ప బిష్ణుపూర్ కరువు
[మార్చు]1770-71 ప్రాంతంలో, ఈ ప్రాంతంలో "గొప్ప కరువు" సంభవించడంతో, బెంగాల్ నైరుతి ఎత్తైన ప్రాంతాలు మృతుల భూమిగా మారిపోయాయి. డబ్ల్యూ.డబ్ల్యూ. హంటర్ ప్రకారం, పరిస్థితి అతని ప్రసిద్ధ అన్నాస్ ఆఫ్ రూరల్ బెంగాల్లో సంగ్రహించబడింది:
“1770 చివరి నాటికి, జనాభాలో మూడింట ఒక వంతు మంది అదృశ్యమైనట్లు అధికారికంగా లెక్కించబడింది; జూన్లో మరణాల సంఖ్య 'మొత్తం నివాసులలో పదహారు మందికి ఆరుగురు' అని తిరిగి వచ్చింది, 'సగం మంది రైతులు, ఆదాయాన్ని చెల్లించేవారు ఆకలితో చనిపోతారు' అని అంచనా వేయబడింది.…1771 లో, మిగిలిన జనాభా భూమిని దున్నడానికి సరిపోదని కనుగొనబడింది”.
కంపెనీకి అతిపెద్ద ముప్పు జనాభా తగ్గిపోవడం, ఇది కరువు ఉన్నప్పటికీ, స్థానిక పాలకులైన-అప్పటికే బలహీనపడిన బిష్ణుపూర్ రాజులను (హంటర్ బిషెన్పోర్ అని పేర్కొన్నాడు) నిరంతరం ఒత్తిడికి గురిచేసేలా చేసింది.[10] బిష్ణుపూర్లో వందలాది గ్రామాలు పూర్తిగా వదిలివేయబడ్డాయి, పెద్ద పట్టణాలలో కూడా నాలుగింట ఒక వంతు కంటే తక్కువ ఇళ్లలో మాత్రమే ప్రజలు నివసించేవారు. పుర్నియా, బిష్ణుపూర్ కరువు కారణంగా అత్యధికంగా నష్టపోయిన బెంగాల్లోని రెండు జిల్లాలు.[13] 1772 నాటికి జనాభాలో మూడింట ఒక వంతు మంది మరణించారని వారెన్ హేస్టింగ్స్ అంచనా వేశాడు.[10][14]
బిష్ణుపూర్లో తిరుగుబాటు (1788-1809)
[మార్చు]1788, 1809 మధ్యకాలంలో బిష్ణుపూర్, మేదినీపూర్ పరగణాలకు చెందిన చువార్లు, పైక్లు మాధవ్ సింఘా దేవ్ నాయకత్వంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు.[15][16]
మల్ల రాజుల క్యాలెండర్
[మార్చు]మల్ల రాజులు తమ సొంత క్యాలెండర్ను ప్రారంభించారు, అదే మల్ల శకం (మల్లాబ్దం). బెంగాలీ క్యాలెండర్ ప్రకారం భాద్ర (ఆగస్టు-సెప్టెంబర్) నెల 102వ సంవత్సరంలో ఇంద్ర ద్వాదశి రోజున మల్ల శకం ప్రారంభమైందని చెబుతారు.[17]
దేవాలయాలు
[మార్చు]ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఈస్టర్న్ సర్కిల్ సూపరింటెండెంట్ డాక్టర్ బ్లాచ్ ప్రకారం, పన్నెండు దేవాలయాల కాలానుక్రమం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:[18]
| మల్ల క్యాలెండర్ | గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ | దేవాలయం | నిర్మించినవారు |
|---|---|---|---|
| 928 | 1622 | మల్లేశ్వర్ | బీర్ సింఘా దేవ్ |
| 949 | 1643 | శ్యామ్ రాయ్ | రఘునాథ్ సింఘా దేవ్ |
| 961 | 1655 | జోర్ బంగ్లా | |
| 962 | 1656 | కాలా చంద్ | |
| 964 | 1658 | లాల్జీ | బీర్ సింఘా దేవ్ |
| 971 | 1665 | మదన్ గోపాల్ | చురమోని (శిరోమోని దేవి), బీర్ సింఘా భార్య[19] |
| 971 | 1665 | మురళీ మోహన్ | |
| 1000 | 1694 | మదన్ మోహన్ | దుర్జన్ సింఘా దేవ్ |
| 1032 | 1726 | జోర్ మందిర్ | గోపాల్ సింఘా దేవ్ I |
| 1035 | 1729 | రాధా గోవింద్ | కృష్ణ సింఘా, గోపాల్ సింఘా దేవ్ I కుమారుడు[20] |
| 1043 | 1737 | రాధా మాధబ్ | చురమోని, గోపాల్ సింఘా దేవ్ I భార్య |
| 1064 | 1758 | రాధా శ్యామ్ | చైతన్య సింఘా దేవ్ |
జనరంజక సంస్కృతిలో
[మార్చు]చలనచిత్రం
[మార్చు]- కోల్కతాలోని ఈస్టర్న్ జోనల్ కల్చరల్ సెంటర్, ఆన్లైన్ ఆర్కైవ్ డాక్యుమెంటరీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ నుండి నాల్గవ డాక్యుమెంటరీని అందిస్తోంది. ఈ వీడియో బిష్ణుపూర్ రాజ్యం ధృపద్ ఘరానాకు సంబంధించిన ప్రదర్శన.
గ్యాలరీ
[మార్చు]| దక్షిణ ఆసియా చరిత్ర సారాంశం భారత ఉపఖండ చరిత్ర |
|---|
-
రాస్మంచా (సా.శ. 1600) -
శ్యామరాయ్ ఆలయంపై శాసనం (సా.శ. 1643) -
జోర్ మందిర్ (సా.శ. 1726) -
రాధామాధబ్ ఆలయం (సా.శ. 1737) -
కాలాచంద్ ఆలయం (సా.శ. 1656) -
జోర్-బంగ్లా ఆలయం లేదా కేశ్త రాయ్ ఆలయం (సా.శ. 1655) -
జోర్ మందిర్ సముదాయం (సా.శ. 1726) -
మదన్ మోహన్ ఆలయం (సా.శ. 1694) -
రాధా శ్యామ్ ఆలయంపై శాసనం (సా.శ. 1728) -
రాధా-గోవింద ఆలయం (సా.శ. 1729) -
శ్యామ్ రాయ్ ఆలయం (సా.శ. 1643) -
బిష్ణుపూర్ కోట ద్వారం -
పంచచుర ఆలయం -
బిష్ణుపూర్ రాతి రథం -
నందలాల్ ఆలయం -
రాస్మంచా (గేట్) -
జోర్ బంగ్లా ఆలయం (తోరణాలు) -
జోర్ బంగ్లా ఆలయం (టెర్రకోట పని) -
జోర్ బంగ్లా ఆలయం (రామాయణ మూలాంశాలు) -
శ్యామరాయ్ ఆలయం (రాస్చక్ర)(టెర్రకోట పని)
.JPG){kind=small}
_Arnab_Dutta_2011.JPG)
_Arnab_Dutta_2011.JPG)
_Arnab_Dutta_2011.JPG)
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- బిష్ణుపూర్కి సంబంధించినవి
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Sanskrit - Banglapedia". en.banglapedia.org.
- ↑ Bhaumik, Sudarshana (2015). "Tribal Identity & Socio-Cultural Changes During 17th Century in the Rarh Region of Bengal". Proceedings of the Indian History Congress. 76: 256. JSTOR 44156590.
- ↑ Biswas 1992, pp. 6.
- ↑ Ganguli, Samir (19 February 2025). Capitals Of Bengal Before Calcutta, Some Famous, Some Lost, Some Not Found (in ఇంగ్లీష్). Blue Rose Publishers. p. 98.
- ↑ Steemers, Koen (2000). Architecture, City, Environment: Proceedings of PLEA 2000 : July 2000 ... James & James (Science Publishers) Ltd. p. 377. ISBN 1902916166.
- ↑ "Bishnupur". Britannica.
Mallabhum kingdom
- ↑ App, Urs (6 June 2011). The Birth of Orientalism (in ఇంగ్లీష్). University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-0005-8. Retrieved 27 October 2025.
- ↑ Dasgupta, Biswas & Mallik 2009, p. 12.
- ↑ 9.0 9.1 Dasgupta, Biswas & Mallik 2009, p. 19-20.
- ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 "Forest Tenures in the Jungle Mahals of South West Bengal" (PDF). Archived from the original (PDF) on 10 August 2014. Retrieved 8 August 2014.
- ↑ "Bishnupur: A Town of Terracotta Temple and Artistic Excellence" (PDF).
- ↑ Akbarnama. Dowson's translation. Vol. VI. p. 86.
- ↑ Chaudhuri, Nani Gopal (1949). "Some of the Results of the Great Bengal and Bihar Famine of 1770". Proceedings of the Indian History Congress. 12: 239–244. ISSN 2249-1937. JSTOR 44140542.
- ↑ Marshall, Peter James (2 November 2006). "Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828". Bengal (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press: 150–161. doi:10.1017/CHOL9780521253307. ISBN 9781139055659.
- ↑ Das 1984, p. 86.
- ↑ Mahotsav, Amrit. "Disturbances in Bishnupur, 1788-1790". Azadi Ka Amrit Mahotsav, Ministry of Culture, Government of India.
- ↑ Dasgupta, Biswas & Mallik 2009, p. 19.
- ↑ "Bankura Gazetteer CHAPTER XIV" (PDF). bankura.gov.in. Government of West Bengal. p. 185. Archived (PDF) from the original on 29 August 2013. Retrieved 2 February 2016.
- ↑ "ASI, Kolkata Circle". www.asikolkata.in.
- ↑ "ASI, Kolkata Circle". www.asikolkata.in.
ఆధారాలు
[మార్చు]- Dasgupta, Samira; Biswas, Rabiranjan; Mallik, Gautam Kumar (2009), Heritage Tourism: An Anthropological Journey to Bishnupur, Mittal Publications, ISBN 978-81-8324-294-3
- Biswas, S. S. (1992). Bishnupur (in ఇంగ్లీష్) (University of Illinois at Urbana-Champaign ed.). Director General, Archaeological Survey of India.
- Das, Binod Sankar (1984). Changing Profile of the Frontier Bengal, 1751-1833 (in ఇంగ్లీష్). Mittal Publications.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- Wright, Samuel (2014). "From Praśasti to Political Culture: The Nadia Raj and Malla Dynasty in Seventeenth-Century Bengal". The Journal of Asian Studies. 73 (2): 397–418. doi:10.1017/S002191181300243X. ISSN 0021-9118. JSTOR 43553294.
- Ghosh, Pika (2002). "Tales, Tanks, and Temples: The Creation of a Sacred Center in Seventeenth-Century Bengal". Asian Folklore Studies. 61 (2): 193–222. doi:10.2307/1178971. ISSN 0385-2342. JSTOR 1178971.
- Ghosh, Pika (2005). "Narrating Kṛṣṇa's Biography: Temple Imagery, Oral Performance, and Vaiṣṇava Mission in Seventeenth-Century Bengal". Artibus Asiae. 65 (1): 39–85. doi:10.61342/ATPJ3655. ISSN 0004-3648. JSTOR 25261819.
- Ghosh, Pika (2002). "Sojourns of a Peripatetic Deity". RES: Anthropology and Aesthetics. 41 (41): 104–126. doi:10.1086/RESv41n1ms20167559. ISSN 0277-1322. JSTOR 20167559.
- Marshall, Peter James (2 November 2006). "Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828". Bengal (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press: 150–161. doi:10.1017/CHOL9780521253307. ISBN 9781139055659.
- Bhattacharya, Supta; Bhattacharya, Ananda (1–19 August 2021). "The Adivasi Resistance in Jungle Mahal: A Case Study of Chuar Rebellion" (PDF). Journal of Adivasi and Indigenous Studies. XI (2). ISSN 2394-5524. Archived from the original (PDF) on 7 April 2023. Retrieved 21 October 2022.
- "Civil Disturbances During the British Rule in India (1765 - 1857)". INDIAN CULTURE (in ఇంగ్లీష్).
- "Justice And Police In Bengal 1765-1793".
