మల్ల (తెగ)
మల్ల గణతంత్ర రాజ్యం | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| c. సా.పూ. 7వ శతాబ్దం–c. సా.పూ. 4వ శతాబ్దం | |||||||
.jpg) గణసంఘాలలో మల్ల | |||||||
.png) వేద కాలం నాటి మల్ల, వజ్జి, ఇతర మహాజనపదాలు | |||||||
| Status | వజ్జి సమాఖ్యలో గణతంత్ర రాజ్యం | ||||||
| రాజధాని | కుశినగర పావా | ||||||
| Common languages | ప్రాకృతం | ||||||
| Religion | చారిత్రక వేద మతం జైనమతం బౌద్ధమతం | ||||||
| ప్రభుత్వం | కులీన గణతంత్ర రాజ్యం | ||||||
| గణ ముఖ్య | |||||||
| శాసనసభ | సభ | ||||||
| Historical era | ఇనుప యుగం | ||||||
• Established | c. సా.పూ. 7వ శతాబ్దం | ||||||
• Disestablished | c. సా.పూ. 4వ శతాబ్దం | ||||||
| |||||||
| Today part of | భారతదేశం | ||||||
మల్ల (Prakrit languages: 𑀫𑀮𑁆𑀮𑀈, romanized: Mallaī; Pali: Malla; Sanskrit: मल्ल, romanized: Malla) అనేది ఈశాన్య దక్షిణాసియాకు చెందిన ఒక ప్రాచీన ఇండో-ఆర్యన్ తెగ. దీని ఉనికి ఇనుప యుగంలో ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. మల్ల జనాభా రెండు శాఖలుగా విడిపోయి ఉండేది, ప్రతి శాఖ ఒక కులీన సామంత గణతంత్ర రాజ్యంగా నిర్వహించబడింది, వీటిని ప్రస్తుతం మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలు అని పిలుస్తున్నారు, ఇవి పెద్దదైన వజ్జి సమాఖ్యలో భాగంగా ఉండేవి.[1]
ప్రదేశం
[మార్చు]మల్లాలు ఇప్పుడు భారతదేశంలోని కుషీనగర్ జిల్లాగా ఉన్న ప్రాంతంలో నివసించేవారు, అయితే వారి కచ్చితమైన సరిహద్దులు ఇంకా నిర్ణయించబడలేదు. సదానిరా (గండకి) నదికి తూర్పున మల్లాలకు పొరుగున లిచ్ఛవికులు, పశ్చిమాన శాక్యులు, కోలియులు, మోరియులు, కౌసల్యులు ఉన్నారు. దక్షిణాన కాలాములు, గంగానది, ఉత్తరాన హిమాలయ పర్వతాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. మల్లాల భూభాగం వైదేహులు, కౌసల్యుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం.[1]
రెండు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాల భూభాగాలు పాళీలో హిరణ్ణవతి, సంస్కృతంలో హిరణ్యవతి అని పిలువబడే నది ద్వారా విభజించబడ్డాయి. ఈ రెండు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలకు కుశినగర (ప్రస్తుత కుషీనగర్లోని కాసియా గ్రామంగా గుర్తించబడింది), పావా (ప్రస్తుతం ఫాజిల్నగర్గా పిలువబడుతుంది) రాజధానులుగా ఉండేవి. కుశినగర దానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న శాక్య రాజధాని కపిలవస్తుకు దగ్గరగా ఉంది, పావా లిచ్ఛవికుల రాజధాని వైశాలికి దగ్గరగా ఉంది.[1]
పేరు
[మార్చు]
మల్లాలను పాళీ గ్రంథాలలో మల్ల, జైన ప్రాకృత గ్రంథాలలో మల్లఈ, సంస్కృత గ్రంథాలలో మల్ల అని పిలుస్తారు.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]రాజ్యస్థాయి
[మార్చు]మల్లాలు గ్రేటర్ మగధ సాంస్కృతిక ప్రాంతంలోని తూర్పు గంగా మైదానంలో ఒక ఇండో-ఆర్యన్ తెగ.[2][3] గ్రేటర్ మగధ సాంస్కృతిక ప్రాంతంలోని ఇతర జనాభాల మాదిరిగానే, మల్లాలు ఇండో-ఆర్యన్ ప్రజలు అయినప్పటికీ ప్రారంభంలో పూర్తిగా బ్రాహ్మణీకరణ చెందలేదు, కానీ వైదేహుల మాదిరిగానే వీరు తరువాత బ్రాహ్మణీకరణ చెంది పాళీలో వాసెట్ఠ లేదా సంస్కృతంలో వశిష్ఠ గోత్రాన్ని స్వీకరించారు. ఒక దశలో మల్లాలు కుశినగర, పావాలలో తమ రాజధానులతో రెండు వేర్వేరు గణతంత్ర రాజ్యాలుగా విడిపోయారు, బహుశా అంతర్గత సమస్యల వల్ల కావచ్చు. అప్పటి నుండి రెండు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాల మధ్య సంబంధాలు స్నేహపూర్వకంగా లేవు. అయినప్పటికీ రెండు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలు లిచ్ఛవి నేతృత్వంలోని వజ్జి సమాఖ్యలో సభ్యులయ్యాయి, ఇందులో వైదేహుల వలె కాకుండా వీరు తమ స్వంత సార్వభౌమ హక్కులను నిలుపుకున్నారు ఎందుకంటే వీరిని లిచ్ఛవికులు జయించలేదు. మల్లాలు లిచ్ఛవికులు, వైదేహులు, ఈ సమాఖ్యలోని ఇతర సభ్యులైన నాయకులతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు.[1]
అయినప్పటికీ మల్లాలు, లిచ్ఛవికుల మధ్య అప్పుడప్పుడు ఉద్రిక్తతలు తలెత్తేవి. తక్షశిలలో పొందిన విద్య కారణంగా మల్లాలకు, కోసల రాజ్యానికి మధ్య మంచి సంబంధాలను కొనసాగించడానికి బంధుల అనే మల్ల వ్యక్తి కోసల రాజు ప్రసేనజిత్తుకు తన సేవలను జనరల్గా అందించాడు. బంధుల, అతని భార్య మల్లికా లిచ్ఛవికుల పవిత్రమైన అభిషేక-పొఖరణిని ఉల్లంఘించారు, దీని ఫలితంగా కౌసల్యులు, లిచ్ఛవికుల మధ్య సాయుధ పోరాటాలు జరిగాయి. తరువాత ప్రసేనజిత్తు చేత బంధుల, అతని కుమారులు ద్రోహపూరితంగా హత్య చేయబడ్డారు. దీనికి ప్రతీకారంగా బంధుల మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి ప్రసేనజిత్తు కుమారుడు విరూధకుడు కోసల సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకోవడానికి కొందరు మల్లాలు సహాయం చేశారు. ఆ తరువాత ప్రసేనజిత్తు కోసల నుండి పారిపోయి మగధ రాజధాని రాజగృహ ద్వారాల ముందు మరణించాడు.[1]
అక్కడి మల్లాలు ఉబ్బటక అని పేరు పెట్టుకున్న తమ కొత్త సభాగారాన్ని (సంతాగార) ప్రారంభించిన కొద్దిసేపటికే బుద్ధుడు పావా చేరుకున్నాడు. పావా నుండి బుద్ధుడు, అతని అనుచరులు కుశినగరకు వెళ్ళారు. మార్గమధ్యంలో వారు రెండు నదులను దాటారు, మొదటిది పాళీలో కకుత్థ, సంస్కృతంలో కుకుస్తా అని పిలువబడుతుంది, రెండవది రెండు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలను వేరుచేసే హిరణ్ణవతి. బుద్ధుడు తన చివరి రోజులను కుశినగర మల్ల గణతంత్ర రాజ్యంలో గడిపాడు. తన ఆసన్న మరణం గురించి కుశినగర మల్లాలకు తెలియజేయడానికి ఆనందుడిని పంపినప్పుడు, మల్ల మండలి తమ సభాగారంలో ప్రజా వ్యవహారాల గురించి సమావేశం నిర్వహించడాన్ని ఆనందుడు చూశాడు.[1]
(వజ్జి సమాఖ్యలో మల్ల రాజ్యం చూపబడింది)
బుద్ధుని మరణం గురించి వారికి తెలియజేయడానికి ఆనందుడు మళ్లీ కుశినగర మల్లాల వద్దకు వెళ్ళినప్పుడు, వారు ఈసారి సభాగారంలో బుద్ధుని అంత్యక్రియల వేడుక గురించి చర్చించడానికి సమావేశం కావడం చూశాడు. బుద్ధుని దహన సంస్కారాల తరువాత, కుశినగర సభాగారంలో అతని అవశేషాలను ఏడు రోజుల పాటు సత్కరించారు. బుద్ధుని అవశేషాలలో తమ వాటాలను క్లెయిమ్ చేయడానికి కుశినగరకు వచ్చిన మగధ, లిచ్ఛవి, శాక్య, బులి, కోలియ, పావా మల్లాలు, మోరియ రాయబారులను కుశినగర మల్లాలు ఈ సభాగారంలోనే స్వీకరించారు. లిచ్ఛవికులు, మల్లాలు, శాక్యులు అవశేషాల వాటాలను క్లెయిమ్ చేయగలిగారు, కానీ వజ్జి సమాఖ్యలోని ఇతర సభ్యులైన వైదేహులు, నాయకులు వాటాను క్లెయిమ్ చేసే రాజ్యాలలో లేరు. ఎందుకంటే వారు స్వంత సార్వభౌమాధికారం లేని లిచ్ఛవికుల ఆధారిత రాజ్యాలు. కాబట్టి లిచ్ఛవికులు క్లెయిమ్ చేయగలిగినట్లు వారు తమ స్వంత దావాను ముందుకు తేలేరు. పావా మల్లాలు సైన్యంతో కుశినగరకు చేరుకున్న వారిలో మొదటివారు. వారు అసభ్యకరమైన, శత్రు పదాలలో అవశేషాలపై తమ దావాను ముందుకు తెచ్చారు. చివరికి, ప్రతి మల్ల గణతంత్ర రాజ్యం బుద్ధుని అవశేషాల వాటాను పొందింది. ఈ సంఘటన జ్ఞాపకార్థం వారు తమ స్వంత స్థూపాలను నిర్మించుకుని విందులు ఏర్పాటు చేశారు.[1][4]
24వ జైన తీర్థంకరుడు మహావీరుని మరణానంతరం, అతని మరణానికి గుర్తుగా మల్లాలు, లిచ్ఛవికులు సంయుక్తంగా దీపాల పండుగను ప్రారంభించారు.[1]
క్షీణత
[మార్చు]మల్లాలు భాగంగా ఉన్న వజ్జి సమాఖ్యకు నాయకత్వం వహించిన లిచ్ఛవికులకు వారి దక్షిణ పొరుగున ఉన్న మగధ రాజ్యంతో సంబంధాలు ప్రారంభంలో బాగుండేవి. మగధ రాజు బింబిసారుని భార్య వైశాలి రాకుమారి వాసవి, ఆమె లిచ్ఛవిక నాయకుడు సకల కుమారుడైన సింహుని కుమార్తె. అయినప్పటికీ లిచ్ఛవి, మగధల మధ్య అప్పుడప్పుడు ఉద్రిక్తతలు ఉండేవి. గౌతమ బుద్ధుని మరణానంతరం అతని అవశేషాలను సంపాదించడంపై మల్ల రాజధాని కుశినగరలో జరిగిన పోటీ లాంటివి.[5]
మరొక సందర్భంలో, లిచ్ఛవికులు ఒకసారి గంగానది మీదుగా మగధ భూభాగంపై దాడి చేశారు. మగధ రాజు బింబిసారుని పట్ల లిచ్ఛవికులు చేసిన తీవ్రమైన నేరం ఫలితంగా ఒక దశలో మగధ, లిచ్ఛవిల మధ్య సంబంధాలు శాశ్వతంగా దెబ్బతిన్నాయి.[5]
అజాతశత్రువు బింబిసారుడిని చంపి మగధ సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకున్న తరువాత, లిచ్ఛవి, మగధల మధ్య శత్రుత్వాలు అజాతశత్రువు పాలనలో కొనసాగాయి. అజాతశత్రువుపై అతని తమ్ముడు, అంగ పాలకుడు అయిన వేహల్ల చేసిన తిరుగుబాటుకు లిచ్ఛవి మద్దతు ఇచ్చింది. వేహల్ల, బింబిసారుడికి అతని మరొక లిచ్ఛవిక భార్య చెల్లన కు పుట్టిన కుమారుడు. అజాతశత్రువు బింబిసారుడికి వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్నుతూ పట్టుబడిన తరువాత అతని అభిమానాన్ని కోల్పోవడంతో బింబిసారుడు వేహల్లను తన వారసుడిగా ఎంచుకున్నాడు. అజాతశత్రువు సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకున్న తరువాత లిచ్ఛవికులు వేహల్లను మగధ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టడానికి ప్రయత్నించారు, వేహల్ల తన తిరుగుబాటుకు వారి రాజధాని వైశాలిని స్థావరంగా ఉపయోగించుకోవడానికి అనుమతించారు. ఈ తిరుగుబాటు విఫలమైన తరువాత, వేహల్ల లిచ్ఛవిక, వజ్జి రాజధాని వైశాలిలో తన తాతగారి వద్ద ఆశ్రయం పొందాడు. దీనిని అనుసరించి అజాతశత్రువు లిచ్ఛవికులు-వజ్జిలతో చర్చలు జరపడానికి పదేపదే ప్రయత్నించాడు. అజాతశత్రువు పదేపదే చేసిన చర్చల ప్రయత్నాలు విఫలమైన తరువాత, అతను సా.పూ 484లో వజ్జి సమాఖ్యపై యుద్ధం ప్రకటించాడు.[5]
గంగానదిపై ఉన్న ఉమ్మడి మగధ-లిచ్ఛవిక సరిహద్దు పోస్ట్ కోటిగామ నిర్వహణ విషయంలో లిచ్ఛవి-మగధల మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి. లిచ్ఛవిక నేతృత్వంలోని వజ్జి సమాఖ్య కోటిగామ నుండి అన్ని విలువైన వస్తువులను క్రమం తప్పకుండా సేకరించి మగధులకు ఏమీ మిగల్చకపోవడమే దీనికి కారణం. అందువల్ల అజాతశత్రువు ప్రతీకారంగా వజ్జి సమాఖ్యను నాశనం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అంతేకాకుండా ప్రతిష్టాత్మక సామ్రాజ్య నిర్మాతగా, ఆ సమయానికి వజ్జి సమాఖ్యలో భాగంగా ఉన్న మాజీ మహా-విదేహ రాజ్య భూభాగంపై అతను ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాడు. మగధ, వజ్జి సమాఖ్యల మధ్య ఉన్న భిన్నమైన రాజకీయ సంస్థాగత రూపాల వల్ల కూడా వజ్జి సమాఖ్య పట్ల అజాతశత్రువు శత్రుత్వం ఏర్పడింది. మొదటిది రాచరిక, రెండవది గణతంత్ర వ్యవస్థ. ఇది ఏథెన్స్లోని ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వ రూపానికి ప్రాచీన గ్రీకు రాజ్యమైన స్పాార్టా వ్యతిరేకతను, ఏథెన్స్, థీబన్ గణతంత్ర రాజ్యాలకు ప్రాచీన మాసిడోనియన్ రాజు ఫిలిప్ II కు మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాలను పోలి ఉంటుంది.[5]
వజ్జి సమాఖ్యలో ముఖ్యమైన సభ్యులుగా, మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలకు కూడా అజాతశత్రువు నుండి ముప్పు ఏర్పడింది. పోరాటం ప్రారంభం కావడానికి ముందే వజ్జి గణ ముఖ్య చేతకుడు లిచ్ఛవికులు, మల్లికుల రాజులతో యుద్ధ సంప్రదింపులు జరిపాడు. అందువలన మల్లాలు మగధకు వ్యతిరేకంగా సమాఖ్యలోని ఇతర మిత్రదేశాల తరపున పోరాడారు. వజ్జి సమాఖ్య సైనిక బలగాలు ప్రారంభంలో అజాతశత్రువు వారిపై విజయం సాధించలేనంత బలంగా ఉన్నాయి. చివరకు సా.పూ. 468 నాటికి వజ్జి సమాఖ్యను ఓడించి, లిచ్ఛవి, విదేహ, నాయలతో సహా దాని భూభాగాలను మగధ రాజ్యంలో కలుపుకోవడానికి అతను ఒక దశాబ్దం పాటు దౌత్యం, కుట్రలను ఆశ్రయించవలసి వచ్చింది. మల్లాలు కూడా అజాతశత్రువు మగధ సామ్రాజ్యంలో భాగమయ్యారు, అయితే వారి అంతర్గత పరిపాలన పరంగా వారికి పరిమిత స్థాయి స్వయంప్రతిపత్తి అనుమతించబడింది. మౌర్య వంశం మగధను పాలించిన సమయంలో లేదా ఆ తరువాత కొద్దికాలానికే వారు గణతంత్ర తెగగా ఉనికిలో లేకుండా పోయారు.[5][4][1]
సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థ
[మార్చు]గణతంత్ర సంస్థలు
[మార్చు]సభ
[మార్చు]వైదేహులు, లిచ్ఛవికులు, నాయకుల మాదిరిగానే మల్లాలు ఒక క్షత్రియ తెగ. మల్లాల ప్రతి గణతంత్ర రాజ్యం ఒక కులీన గణతంత్ర రాజ్యంగా నిర్వహించబడింది, ఇందులో వశిష్ఠ గోత్రానికి చెందిన క్షత్రియ వంశాల పెద్దలతో కూడిన పాలక సభ ఉండేది, వారికి రాజు (రాజా) అనే బిరుదు ఇవ్వబడింది. రాజు పదవి వంశపారంపర్యంగా వచ్చేది. వారిలో ఒకరు మరణించిన తరువాత, అతని పెద్ద కుమారుడు సభకు పరిచయం చేయబడటం ద్వారా అతని స్థానంలో వచ్చేవాడు. కుశినగర మల్లాల కోసం మకుట-బంధనలో ఒక వేడుకను నిర్వహించేవారు, ఇది గణతంత్ర రాజ్యానికి ముఖ్యమైన రాజకీయ అర్థాన్ని కలిగి ఉన్న పుణ్యక్షేత్రం (పావా మల్లాలకు వారి స్వంత ఇలాంటి పుణ్యక్షేత్రం ఉంది). లిచ్ఛవికుల మాదిరిగానే, మల్ల సర్వసభ్య సభలో పెద్ద సంఖ్యలో సభ్యులు ఉండేవారు, సమావేశాలకు వారంతా అరుదుగా హాజరయ్యేవారు.[1]
వజ్జి సమాఖ్యలోని ఇతర గణసంఘాల మాదిరిగానే మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాలు తమ సభ, మండలి సమావేశాలను తమ స్వంత సభాగారాలలో నిర్వహించేవి.[1]
మండలులు
[మార్చు]లిచ్ఛవికుల మాదిరిగానే మల్లాల సభలు అరుదుగా సమావేశమయ్యేవి, అయితే సభల అంతర్గత మండలులు అయిన మల్ల మండలులు తరచుగా సమావేశమై ప్రతి గణతంత్ర రాజ్యంలో ప్రజా పరిపాలనను నిర్వహించేవి. కుశినగర మల్లాల మండలిలో నలుగురు సభ్యులు, పావా మల్లాల మండలిలో ఐదుగురు సభ్యులు ఉండేవారు. ఈ మండలులు మల్ల గణతంత్ర రాజ్యాల సార్వభౌమ సంస్థలు.[1]
ఆచారాలు
[మార్చు]మనుస్మృతి మల్లాలను వ్రాత్యక్షత్రియులు అని పేర్కొంది, అంటే దీక్ష పొందని క్షత్రియులు, ఎందుకంటే వారు సనాతన వేద సంప్రదాయాలను ఆచరించలేదు.[1]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]| దక్షిణ ఆసియా చరిత్ర సారాంశం భారత ఉపఖండ చరిత్ర |
|---|
- ప్రాచీన భారతదేశ రాజ్యాలు
- మల్లభూమ్
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Sharma 1968, p. 169-181.
- ↑ Levman, Bryan G. (2014). "Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures". Buddhist Studies Review. 30 (2): 145–180. doi:10.1558/bsrv.v30i2.145. Retrieved 4 June 2022.
- ↑ Bronkhorst, Johannes (2007). Bronkhorst, J. (2007). Greater Magadha, Studies in the culture of Early India, p. 6. Leiden, Boston, MA: Brill. doi:10.1163/ej.9789004157194.i-416. ISBN 9789047419655.
- 1 2 Sharma 1968, p. 136-158.
- 1 2 3 4 5 Sharma 1968, p. 85-135.
- ↑ Hackin, J. (1994). Asiatic Mythology. Asian Educational Services. p. 83ff. ISBN 9788120609204.
ఆధారాలు
[మార్చు]- Sankrityayan, Rahul (2010). "Buddhacharya"- Life and Teachings of the Buddha (in Hindi). Gautam Book Centre. ISBN 9789380292175.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - Sharma, J. P. (1968). Republics in Ancient India, C. 1500 B.C.-500 B.C. Leiden, Netherlands: E. J. Brill. ISBN 978-9-004-02015-3.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- డాక్టర్ రాజబలి పాండే రాసిన గోరఖ్పూర్ జనపద్ ఔర్ ఉస్కీ క్షత్రియ జాతియోం కా ఇతిహాస్, పేజీలు 291–292
- డాక్టర్ రఘునాథ్ చంద్ కౌశిక్ రాసిన క్షత్రియ రాజవంశం
- త్రిపటకాచార్య, మహోపాధ్యాయ భిక్షు బుద్ధమిత్ర రాసిన భగవాన్ బుద్ధ్ కే సమకాలీన్ అనుయాయి తథా బుద్ధ కేంద్ర, పేజీలు 274–283.