మళవల్లి యుద్ధం
| మళవల్లి యుద్ధం | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధంలో భాగము | |||||||
 యుద్ధాన్ని చూపే 1816 ఆక్వాటింట్ (aquatint) చెక్కడపు చిత్రం | |||||||
| |||||||
| ప్రత్యర్థులు | |||||||
.svg){kind=small} బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ |  మైసూరు | ||||||
| సేనాపతులు, నాయకులు | |||||||
| జార్జ్ హారిస్ ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ | టిప్పు సుల్తాన్ | ||||||
| ప్రాణ నష్టం, నష్టాలు | |||||||
| 66–69 మంది[a] | 1,000–2,000[a] | ||||||
మళవల్లి యుద్ధం 1799 మార్చి 27న బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, మైసూరు రాజ్య దళాల మధ్య నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధం సందర్భంగా జరిగింది. జనరల్ జార్జ్ హారిస్, కల్నల్ ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ దళాలు, మైసూరు రాజధాని శ్రీరంగపట్నం వైపు బ్రిటిష్ దళాల పురోగతిని అడ్డుకోవడానికి రూపొందించబడిన రక్షణాత్మక స్థానం నుండి టిప్పు సుల్తాన్ మైసూరు దళాన్ని తరిమికొట్టాయి.[1]
పూర్వరంగం
[మార్చు]1792లో జరిగిన మూడవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధాన్ని ముగించిన శ్రీరంగపట్నం ఒప్పందం టిప్పు సుల్తాన్ వనరులు, అధికారాన్ని తగ్గించి అతని ప్రభావాన్ని బలహీనపరిచినప్పటికీ, అతను బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి ముప్పుగానే మిగిలిపోయాడు. సుల్తాన్ 1798లో ఐల్ ఆఫ్ ఫ్రాన్స్ (మారిషస్) గవర్నర్తో చర్చలు జరిపాడు, కాబూల్ పాలకుడైన జమాన్ షాకు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆస్తులపై దాడి చేయమని ప్రేరేపించే ఉద్దేశ్యంతో రాయబారాన్ని పంపాడు. భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ ఆధిపత్యాలపై దాడి చేయాలని ఫ్రాన్స్ ఉద్దేశించిన నెపోలియన్ ఈజిప్టు దండయాత్ర విజయాల నుండి కూడా ప్రోత్సాహం పొందిన టిప్పు, తన సైనిక దళాన్ని పెంచడం ప్రారంభించాడు. బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా అతని శత్రు వ్యూహాలు ప్రతిరోజూ మరింత స్పష్టంగా కనిపించసాగాయి. గవర్నర్-జనరల్ రిచర్డ్ (తరువాత మార్క్వెస్ ఆఫ్ వెల్లెస్లీ), పోరాటం అనివార్యమని గ్రహించి, ముందస్తు దాడి ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, తన కమాండ్ ఆధ్వర్యంలోని సైన్యాన్ని టిప్పు మైసూరు భూభాగం నడిబొడ్డున మోహరించి, కవాతు చేయాలని ఆదేశించాడు.[2]
ఈ ఆదేశాలకు అనుగుణంగా లెఫ్టినెంట్-జనరల్ స్థానిక హోదాతో పనిచేస్తున్న మేజర్-జనరల్ జార్జ్ హారిస్ 1799 ఫిబ్రవరి 11న తన కమాండ్ ఆధ్వర్యంలో సైన్యాన్ని ముందుకు నడిపించి మార్చి 5న మైసూరు భూభాగంలోకి ప్రవేశించాడు.[3]
యుద్ధం
[మార్చు]1799 మార్చి 27న, బ్రిటీష్ దళాలు మళవల్లికి చేరుకున్నాయి. వారు శిబిర ప్రదేశానికి చేరుకోగానే కొన్ని మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న ఎత్తైన ప్రదేశంలో టిప్పు దళాలు మోహరించి ఉండటం కనిపించింది. శత్రువు అధునాతన పికెట్లపై (సైనిక స్థావరాలు) దాడి చేశాడు, సాధారణ పోరాటం జరిగింది, ఇందులో 33వ పదాతిదళ రెజిమెంట్ తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించింది. రెండు వేల మంది దళం అత్యుత్తమ క్రమంలో రెజిమెంట్ వైపు ముందుకు సాగింది, శత్రువు సుమారు 60 yards (55 m) పరిధిలోకి వచ్చే వరకు అది కాల్పులు ఆపింది. అప్పుడు దాని లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ (భవిష్యత్ డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్, గవర్నర్-జనరల్ సోదరుడు) నేతృత్వంలో బయోనెట్ (తుపాకికి అమర్చిన కత్తి) దాడి చేశారు. ఇది సమీపిస్తున్న శత్రు దళం వెనక్కి తగ్గేలా చేసింది. ఈ కదలికకు మేజర్-జనరల్ ఫ్లాయిడ్ మద్దతు ఇచ్చాడు, అతను అశ్వికదళంతో వేగంగా దాడి చేసి శత్రువుల క్రమాన్ని భగ్నం చేశాడు, శత్రువులు మొత్తం బ్రిటిష్ వరుసల ముందు వెనక్కి తగ్గారు. ఆ తరువాత బ్రిటిష్ దళం వెంటనే ముందుకు కదిలింది.[4]
లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ వెల్లెస్లీ నేతృత్వంలోని ఎడమ విభాగం నిజాం దళం, 33వ రెజిమెంట్, మేజర్-జనరల్ ఫ్లాయిడ్ అశ్వికదళంతో దాడి చేస్తుండగా, లెఫ్టినెంట్-జనరల్ హారిస్, కుడి విభాగం కూడా పోరాటంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు.[4]
12వ రెజిమెంట్ కుడి విభాగం వైపు ముందుకు సాగుతుండగా, పెద్ద మైసూరు అశ్విక దళం ఒక చీలిక ఆకారాన్ని ఏర్పరచి, ముందు భాగంలో ఏనుగు అంబారీపై ఉన్న ఒక ఏనుగుతో రెజిమెంట్పై దాడికి దిగింది. దాడిని ఎదుర్కోవడానికి బ్రిటిష్ వరుసలు నిలిచిపోయాయి. ఆ వెంటనే, శత్రువుల రెండు ఇతర భారీ దళాలు రెండు బృందాలుగా విభజించబడి మొదటి దాడికి మద్దతు ఇవ్వడానికి సిద్ధమవుతున్నట్లు గుర్తించబడ్డాయి. లెఫ్టినెంట్-జనరల్ హారిస్, ప్రమాదాన్ని పసిగట్టి, రెజిమెంట్ వెనుక భాగంలో నిలబడి, "స్థిరంగా ఉండు, పన్నెండవ!" "స్థిరంగా ఉండు, పాత పన్నెండవ!" అని పదే పదే పునరావృతం చేశాడు. చీలిక వంద గజాల లోపల సమీపించినప్పుడు, మైసూరు దళాలు తమ కార్బైన్లు (చిన్న తుపాకులు), పిస్టల్స్ కాల్చాయి, కానీ పెద్దగా ప్రభావం చూపలేదు. మైసూరు దళాలు సుమారు 30 yards (27 m) పరిధిలోకి రాగానే, రెజిమెంట్ తమ మస్కెట్లతో (పొడవాటి తుపాకులు) బాగా నిర్దేశించిన కాల్పులు జరిపింది, దాని తరువాత వరుసగా వేగంగా కాల్పులు జరిపారు, దీనివల్ల శత్రువులకు భారీ ప్రాణనష్టం వాటిల్లింది. చనిపోయిన, గాయపడిన పురుషులు, గుర్రాలతో రెజిమెంట్ ముందు భాగంలో ఒక కుప్ప ఏర్పడింది.[4]
ముందు భాగంలో ఉన్న మృతులు, గాయపడిన వారి వల్ల చీలిక వెనుక భాగానికి ఆటంకం ఏర్పడి దాడిని కొనసాగించలేకపోయారు. ఏనుగు తీవ్రంగా గాయపడింది, దాని మావటి చనిపోయాడు, దాని వీపుపై ఉన్న నాయకుడు పడిపోయాడు. వెనక్కి తిరిగిన ఆ మృగం, తన ఆగ్రహాన్నంతా మైసూరు దళాలపై ప్రదర్శిస్తూ తన మార్గంలో ఉన్న ప్రతిదాన్ని తిరగబడేలా చేసింది. తన వద్ద ఉన్న భారీ గొలుసును తిప్పుతూ విపరీతమైన విధ్వంసం సృష్టించింది.[4]
కొంతమంది మైసూరు అశ్వికులు రెజిమెంట్ను ఛేదించి ముందుకు వెళ్లారు, కానీ వెంటనే దాని వెనుక భాగంలో కాల్చి చంపబడ్డారు. బ్రిటిష్ ఆర్టిలరీ (ఫిరంగుల దళం) చేరుకుని కాల్పులు ప్రారంభించింది. శత్రు అశ్వికదళం వెనక్కి తగ్గింది; అదే సమయంలో వరుసలు ముందుకు కదిలి యుద్ధరంగంలోని ఆ భాగంలో ఆనాటి పోరాట ఫలితాన్ని నిర్ణయించాయి. అయితే దూరంగా వినిపిస్తున్న ఫిరంగుల శబ్దాలు ఇతర ప్రాంతాలలో యుద్ధం తీవ్రంగా జరుగుతోందని సూచించాయి.[4]
పరిణామాలు
[మార్చు]మరుసటి రోజు ఉదయం, బ్రిటిష్ సైన్యం ముందుకు సాగి 1799 ఏప్రిల్ 5న శ్రీరంగపట్నం ముందు చేరుకుని, నగరాన్ని ముట్టడించడానికి ఉపక్రమించింది.[5]
గమనికలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 "ఈ యుద్ధంలో టిప్పు దాదాపు రెండు వేల మందిని కోల్పోయాడు, వారిలో అతని అత్యంత విలువైన అధికారులు కొందరు ఉన్నారు; అయితే బ్రిటీష్ ప్రాణనష్టం కేవలం అరవై ఆరు మంది మాత్రమే" (Carter 1861, p. 3); "ఆంగ్లేయుల నష్టం అరవై తొమ్మిది మంది, సుల్తాన్ నష్టం వెయ్యికి పైగా" (Mill & Wilson 1858, p. 86).
- ↑ Naravane, M.S. (2014). Battles of the Honorourable East India Company. A.P.H. Publishing Corporation. p. 179. ISBN 9788131300343.
- ↑ Carter 1861, p. 2.
- ↑ Carter 1861, pp. 2–3.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 Carter 1861, p. 3.
- ↑ Carter 1861, p. 4.
ఆధారాలు
[మార్చు]- Mill, James; Wilson, Horace Hayman (1858), The history of British India, vol. 6 (5 ed.), J. Madden, pp. 85–86
ఆపాదింపు
This article incorporates text from this source, which is in the public domain: Carter, Thomas (1861), India, China, etc, Medals of the British Army: And how They Were Won, vol. 3, Groombridge and sons, pp. 2–4
బయటి లింకులు
[మార్చు]- Holmes, Richard (2002), Wellington - The Iron Duke 1 3/5 (documentary), archived from the original on 2021-12-21, retrieved 3 January 2014