మహాకాళి

మహాకాళి
Member of మహావిద్య
కమలంపై కూర్చున్న మహాకాళి
మాతృ దేవత కాలం, మరణాల దేవత
దేవనాగరి	महाकाली
సంస్కృత అనువాదం	Mahākālī
అనుబంధం	మహాదేవి పార్వతి శాక్తేయం కాళి మహాలక్ష్మి త్రిదేవి మహాసరస్వతి
నివాసం	మణిద్వీపం
మంత్రం	ఓం శ్రీ మహాకాళికాయై నమః ఓం కాళీ మహాకాళీ కాలికే పరమేశ్వరీ సర్వానంద దేవీ నారాయణీ నమోస్తుతే
ఆయుధములు	కవచం, త్రిశూలం, కత్తి, బాకు, విల్లు, బాణం, వంపు కత్తి, త్రాచుపాము, గద, చక్రం, ఉచ్చు, వజ్రాయుధం
భర్త / భార్య	మహాకాలుని రూపంలో శివుడు

మహాకాళి (Sanskrit: महाकाली, romanized: Mahākālī) అనేది హిందూ మతం, బౌద్ధ మతాలలో సాధారణమైన దేవత. హిందూ మతంలో, దేవత-కేంద్రీకృత సంప్రదాయమైన శాక్తేయంలో ఆమె కాలం, మరణాలకు దేవత. వివిధ హిందూ తంత్రాలు, పురాణాలలో ఆమె అత్యున్నత జీవిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

కాళి మాదిరిగానే, మహాకాళి సార్వత్రిక శక్తి, కాలం, జీవితం, మరణం, పునర్జన్మ, విముక్తి రెండింటితో ముడిపడి ఉన్న భయంకరమైన దేవత. వాస్తవికత, ఉనికికి ఆధారమైన చైతన్య దేవుడు మహాకాలుని భార్య. సంస్కృతంలో మహాకాళి అనేది పదవ్యుత్పత్తిపరంగా మహాకాలుడు లేదా గొప్ప కాలం (దీనిని మరణం అని కూడా వివరిస్తారు), హిందూ మతంలోని శివుని స్త్రీలింగ రూపాంతరం.

అర్థం

మహాకాళి మూలం వివిధ పౌరాణిక, తాంత్రిక హిందూ గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది. శాక్తేయ గ్రంథాలలో, ఆమె విశ్వ మూల శక్తి అయిన ఆదిశక్తిగా, అంతిమ వాస్తవికత లేదా బ్రహ్మంతో సమానంగా వివిధ రకాలుగా చిత్రీకరించబడింది. ఆమె పురుషుడు లేదా చైతన్యానికి విరుద్ధంగా ప్రకృతి లేదా ప్రపంచంగా, లేదా సాంఖ్య తత్వశాస్త్రంలో మూడు గుణాలను లేదా లక్షణాలను సూచించే మహాదేవి మూడు వ్యక్త రూపాలలో ఒకటిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ వివరణలో, మహాకాళి తమోగుణం లేదా జడత్వ శక్తిని సూచిస్తుంది. మార్కండేయ పురాణంలోకి తరువాత చేర్చబడిన దేవీ మహత్యం శాక్తేయ ప్రాథమిక గ్రంథాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది దానిలోని మూడు ఘట్టాలలో ప్రతిదానికీ దేవత వేర్వేరు రూపాలను కేటాయిస్తుంది. ఇక్కడ, మహాకాళి మొదటి విభాగానికి కేటాయించబడింది. ఆమె ఒక నైరూప్య శక్తిగా, విష్ణువు యోగనిద్రగా వర్ణించబడింది.

ప్రతిమాశాస్త్రం

జనాదరణ పొందిన భారతీయ కళలో మహాకాళి చాలా తరచుగా నీలం/నలుపు రంగులో చిత్రీకరించబడుతుంది.

ఆమె అత్యంత సాధారణ నాలుగు చేతుల విగ్రహం ప్రతి చేతిలో నెలవంక ఆకారంలో ఉన్న ఖడ్గం, కత్తి, త్రిశూలం, రాక్షసుడి తెగిపోయిన తల, తెగిపోయిన తల రక్తాన్ని పట్టుకునే గిన్నె లేదా పుర్రె-కప్పు (కపాలం) ఉంటాయి. ఆమె కళ్ళు మత్తు, సంపూర్ణ కోపంతో ఎర్రగా వర్ణించబడ్డాయి, ఆమె జుట్టు చెదిరినట్లుగా చూపబడింది, చిన్న కోరలు కొన్నిసార్లు ఆమె నోటి నుండి బయటకు వస్తాయి, ఆమె నాలుక బయటకు వేలాడుతూ ఉంటుంది. ఆమె చంపిన రాక్షసుల రక్తం ఆమె బయటకు పెట్టిన నాలుక నుండి కారుతుంటుంది. ఆమె వధించిన రాక్షసుల తలలతో కూడిన దండతో అలంకరించబడి ఉంటుంది, ఇది వివిధ రకాలుగా 108 (హిందూ మతంలో ఒక పవిత్ర సంఖ్య, మంత్రాలను జపించడానికి ఉపయోగించే జపమాలలో పూసల సంఖ్య), లేదా సంస్కృత వర్ణమాల, దేవనాగరి అక్షరాలను సూచించే 50 గా లెక్కించబడుతుంది, రాక్షసుల చేతులతో చేసిన స్కర్ట్‌ను ధరిస్తుంది.

మహాకాళి యంత్రం

ఆమె పది తలల (దశముఖి) విగ్రహాన్ని 10 మహావిద్యల మహాకాళి అని పిలుస్తారు, ఈ రూపంలో ఆమె పది మహావిద్యలను లేదా "గొప్ప జ్ఞాన (దేవత)లను" సూచిస్తుందని చెబుతారు. ఆమె కొన్నిసార్లు మండుతున్న సమాధి లేదా కుళ్ళిపోతున్న శవంపై కూర్చున్నట్లు చూపబడుతుంది. ఆమె రంగు నక్షత్రాలు లేని రాత్రి ఆకాశంలా వర్ణించబడింది. ఈ రూపంలో ఆమె పది తలలు, ముప్పై మండుతున్న కళ్ళు, పది చేతులు, పది కాళ్లతో ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడింది, కానీ ఇతర విషయాలలో సాధారణంగా నాలుగు చేతుల విగ్రహానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఆమె పది చేతుల్లో ప్రతి ఒక్కటి వివిధ ఖాతాలలో వేర్వేరుగా ఉండే ఒక పరికరాన్ని కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఇవన్నీ దేవతల శక్తులలో ఒకదానిని సూచిస్తాయి, తరచుగా ఒక నిర్దిష్ట దేవుడిని గుర్తించే ఆయుధం లేదా కర్మ వస్తువు. దీని అర్థం ఏమిటంటే, ఈ దేవతలు కలిగి ఉన్న శక్తులకు మహాకాళి బాధ్యత వహిస్తుంది, ఆమె వాటిని తనలో కలుపుకుంటుంది, మహాకాళి బ్రహ్మంతో సమానం అనే వివరణకు ఇది అనుగుణంగా ఉంటుంది. పది తలలను ప్రదర్శించనప్పటికీ, పది చేతులతో ఒక ఏకముఖి (ఒక-తల) చిత్రాన్ని ప్రదర్శించవచ్చు, ఇది అదే భావనను సూచిస్తుంది: వివిధ దేవుళ్ల శక్తులు ఆమె దయ ద్వారా మాత్రమే వస్తాయి.

ఈ చిత్రాలలో దేనిలోనైనా ఆమె బోర్లా పడుకున్న, జడమైన శివుని శరీరంపై నిలబడి ఉన్నట్లు చూపబడింది. ఇది వివిధ మార్గాల్లో వివరించబడింది, కానీ అత్యంత సాధారణమైనది ఏమిటంటే మహాకాళి శక్తిని, విశ్వంలో స్వచ్ఛమైన సృష్టి శక్తిని సూచిస్తుంది, శివుడు స్వచ్ఛమైన చైతన్యాన్ని సూచిస్తాడు, అది దానంతట అదే జడమైనది. ఇది అద్వైత శాక్తేయంలో అధునాతన భావన అయినప్పటికీ, ఇది కశ్మీర్‌లోని అద్వైత త్రిక తత్వశాస్త్రంతో కూడా ఏకీభవిస్తుంది, దీనిని ప్రముఖంగా కాశ్మీర్ శైవమతం అని పిలుస్తారు, అభినవగుప్తునితో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. "శక్తి లేని శివుడు శవం" అనే నానుడి ఉంది, అంటే మహాకాళి (దేవనాగరిలో చిన్న "ఇ" గా సూచించబడుతుంది) చర్య శక్తి లేకుండా శివుడు (లేదా చైతన్యం) క్రియారహితంగా ఉంటాడు; సంస్కృతంలో శవ అంటే శవం అని అర్థం, పదాడంబరం ఏమిటంటే, అన్ని సంస్కృత హల్లులు అన్యథా పేర్కొనబడకపోతే "అ" అనే చిన్న అక్షరాన్ని అనుసరిస్తాయని భావించబడుతుంది. చిన్న అక్షరం "ఇ" సృష్టిని సక్రియం చేసే స్త్రీ శక్తిని సూచిస్తుంది. శాక్తేయంలో ఆమె భర్త, శైవమతంలో అత్యున్నత దేవుడు అయిన శివునిపై ఆమె ఎందుకు నిలబడి ఉందో చెప్పడానికి ఇది తరచుగా వివరణ. మరొక అవగాహన ఏమిటంటే, వినాశకరమైన మహాకాళి చైతన్య దేవుడైన శివుని సమక్షంలో మాత్రమే తన కోపాన్ని ఆపగలదు, తద్వారా అడవి ప్రకృతిచే జీవిత సమతుల్యత పూర్తిగా ఆక్రమించబడదు.

జైన నమ్మకాలు

జైన మతం ప్రకారం, మహాకాళి ఒక శాసన-దేవి, దీనిని యక్షిణి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది స్త్రీ సంరక్షక దేవతల తరగతి. కొన్ని సంప్రదాయాలు ఆమె 5వ తీర్థంకరుడైన సుమతినాథుని యక్షిణి అని పేర్కొంటుండగా, మరికొన్ని ఆమె 9వ తీర్థంకరుడైన సువిధినాథుని పరిచారక దేవత అని చెబుతాయి. మహాకాళి అనేది విద్యా దేవిలుగా పిలువబడే పదిహేను జైన విద్యా దేవతలలో ఒకరిని కూడా సూచిస్తుంది.

అచల్‌గచ్ఛ అధిష్ఠాయిక, 5వ తీర్థంకర సుమతినాథ భగవానుని శాసన-దేవి మహాకాళి జైన విగ్రహం

కాశ్మీర్ శైవమతం

కాశ్మీర్ శైవమతంలో, కాళి అత్యున్నత రూపం కాళసంకర్షిణి, ఆమె నిర్గుణమైనది, నిరాకారురాలు, తరచుగా కాళి అత్యున్నత స్థూల రూపమైన గుహ్యకాళి తలపైన మంటలా చూపబడుతుంది. నేపాలీ నెవార్ కళలలో, కాళి రూపం, నిరాకార లక్షణాలు రెండూ తరచుగా ఒకే కళారూపంలో వారి సంప్రదాయంలో దేవతల సోపానక్రమాన్ని చూపుతాయి. ఇందులో గుహ్యకాళి చిత్రం మంటలో ముగుస్తుంది, ఈ క్రమంలో అత్యున్నత దేవత అయిన కాళసంకర్షిణి కాలాన్ని తనలో లీనం చేసుకుని పరబ్రహ్మాన్ని సూచించే మంటగా మాత్రమే ఊహించబడింది. ఆమె సృష్టి కాళి, రక్త కాళి, యమ కాళి, సంహార కాళి, మృత్యు కాళి, రుద్ర కాళి, మహాకాల కాళి, పరమారక కాళి, కాలాగ్నిరుద్ర కాళి, మార్తాండ కాళి, స్థితిశాన కాళి, మహాభైరవఘోరచండ కాళి రూపం, పాత్రను పోషించే తన స్వంత విశ్వ నాటకంలో ఒక దైవిక నటి లాంటిది. ఆమె కాళసంకర్షిణి కాళి తప్ప మరెవరో కాదు.

ఇవి కూడా చూడండి

 

• దుర్గ
• పార్వతి
• త్రిదేవి
• మహావిద్య

మూలాలు

అనులేఖనాలు

ఉదహరించిన గ్రంథాలు

• Harding, Elizabeth Usha (1993). Kali: The Black Goddess of Dakshineswar. Nicolas-Hays. ISBN 0-89254-025-7.
• Pal, Pratapaditya (2004). Nepal: Old Images, New Insights. India: Marg Publications. ISBN 978-8185026688.
• The Markandeya Purana: Translated with Notes. Translated by Pargiter, Frederick Eden. India: Asiatic Society. 1904 – via Wisdomlib.org.
• The Devi Bhagavata Purana. Translated by Vijñanananda, Swami. India: Allahabad Panini Office. 1921 – via Wisdomlib.org.The Great Liberation: Mahanirvana Tantra. Translated by Avalon, Arthur. Madras: Ganesh & Co. 1913a – via Archive.org.Rudra Yamala Tantra. Translated by Tripathi, Rudradev. New Delhi: Ranjan Publications. 1994 – via Archive.org.
• Brihan Nila Tantram. Translated by Kak, Ramachandra. Kashmir: The Kashmir Mercantile Press. 1938 – via Archive.org.
• Tantrik Texts (PDF). Translated by Avalon, Arthur. London: Luzac & Co. 1913b – via Archive.org.

మరింత చదవడానికి

• Chatterji, Shoma A. (2006). The Goddess Kali of Kolkata. UBS Publishers' Distributors. ISBN 81-7476-514-X.
• Coburn, Thomas B. (1991). Encountering The Goddess: A Translation of the Devi-Mahatmya and a Study of Its Interpretation. State University of New York Press. ISBN 0-7914-0446-3.
• Dallapiccola, Anna (2002). Dictionary of Hindu Lore and Legend. Thames & Hudson. ISBN 0-500-51088-1.
• Kali, Devadatta (2003). In Praise of The Goddess: The Devimahatmyam and Its Meaning. Nicolas-Hays. ISBN 0-89254-080-X.
• Kinsley, David (1977). The Sword and the Flute: Kālī and Kṛṣṇa, Dark Visions of the Terrible and the Sublime in Hindu Mythology. University of California Press. ISBN 0-520-03510-0.
• Kinsley, David (1987). Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions. Motilal Banarsidass. ISBN 81-208-0379-5.
• Kinsley, David (1997). Tantric Visions of the Divine Feminine. University of California Press. ISBN 0-520-20499-9.
• McDaniel, June (2004). Offering Flowers, Feeding Skulls: Popular Goddess Worship in West Bengal. Oxford University Press. ISBN 0-195-16791-0.McDermott, Rachel Fell (2001). Mother of My Heart, Daughter of My Dreams: Kali and Uma in the Devotional Poetry of Bengal. Oxford University Press. ISBN 0-19-513435-4.
• McDermott, Rachel Fell; Kripal, Jeffrey J., eds. (2003). Encountering Kali: In the Margins, at the Center, in the West. University of California Press. ISBN 0-520-23240-2.
• Mookerjee, Ajit (1988). Kali: The Feminine Force. Thames and Hudson. ISBN 978-0500275054.Pintchman, Tracy (1994). The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition. State University of New York Press. ISBN 0-7914-2112-0.
• Pintchman, Tracy, ed. (2001). Seeking Mahadevi: Constructing the Identities of the Hindu Great Goddess. State University of New York Press. ISBN 0-791-45008-2.
• Sena, Rāmaprasāda (1999). Grace and Mercy in Her Wild Hair: Selected Poems to the Mother Goddess. Hohm Press. ISBN 0-934252-94-7.
• Svoboda, Robert E. (1986). Aghora, at the Left Hand of God. Brotherhood of Life. ISBN 0-914732-21-8.

బాహ్య లింకులు

• Media related to మహాకాళి at Wikimedia Commons
• శ్రీ మహాకాళి చాలీసా Archived 2020-09-25 at the Wayback Machine