Jump to content

మహాకాశ్యపుడు

వికీపీడియా నుండి
థేరో

మహాకాశ్యప
ధాతు పేటికను చేతబట్టుకున్న మహాకాశ్యపుని ప్రతిమ, క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం, చైనాలోని హెబేయ్ ప్రావిన్స్.
ఇతర పేర్లుధుతరాజ[1]
వ్యక్తిగతం
జననం
పిప్పలి

c.603 BC లేదా 520 BC
మహాతీర్థ,మగధ (ప్రస్తుతం పిల్లిచ్, నలందా, బీహార్, భారతదేశం)
మరణంc.460 BC or 380 BC
కుక్కుటపాద పర్వతం, మగధ. అనేక సాంప్రదాయ జీవితచరిత్రల కథనాల ప్రకారం, ఆయన దేహం ఇప్పటికీ కుళ్లిపోకుండా ఉందని విశ్వసించబడుతుంది.
మతంబౌద్ధమతం
తల్లిదండ్రులుకపిల; సుమనాదేవి
పాఠశాలథేరవాదం, చాన్ బౌద్ధం
దీనికి ప్రసిద్ధిమొదటి బౌద్ధ సంగీతి అధ్యక్షుడు; ధుతంగాచరణ ప్రముఖుడు
ఇతర పేర్లుధుతరాజ[1]
Senior posting
Teacherగౌతమ బుద్ధుడు
Successorఆనందుడు
Students
  • శ్రోణ కోటికర్ణ; భద్ర-కపిలానీ

మహాకాశ్యపుడు (సంస్కృతం: महाकाश्यप, పాళీ: మహాకస్సప) బౌద్ధమతంలో గౌతమ బుద్ధునికి చెందిన ప్రముఖ శిష్యులలో ఒకడు.[2] ఆయన కఠిన తపస్సు, సన్యాస ధర్మానికి అచంచలమైన కట్టుబాటు, బుద్ధుని పరినిర్వాణం అనంతరం బౌద్ధ సంఘానికి నాయకత్వం వహించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. బుద్ధుని ప్రధాన శిష్యులలో (మహాశ్రావకులు) ఒకరిగా ఆయనను అన్ని ప్రధాన బౌద్ధ సంప్రదాయాలు గౌరవిస్తాయి.

మహాకాశ్యపుడు ధుతంగ (తపోమయ సన్యాసాచరణ) ఆచరణలో అత్యుత్తముడిగా పరిగణించబడ్డాడు. సరళమైన జీవన విధానం, అరణ్యవాసం, భిక్షాటన, చిరిగిన వస్త్రాలను ధరించడం వంటి కఠిన నియమాలను ఆయన జీవితాంతం పాటించాడు. ఈ కారణంగా బుద్ధుడు ఆయనను తపస్సులో శ్రేష్ఠుడిగా ప్రశంసించినట్లు పాళీ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి.

బుద్ధుని పరినిర్వాణం అనంతరం మహాకాశ్యపుడు బౌద్ధ సంఘాన్ని సమన్వయం చేసి, మొదటి బౌద్ధ సంగీతిని నిర్వహించిన ప్రధాన వ్యక్తిగా సంప్రదాయ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. ఈ సంగీతి సందర్భంగా బుద్ధుని ఉపదేశాలను, వినయ నియమాలను సంకలనం చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఈ కారణంగా బౌద్ధ ధర్మ పరిరక్షణలో ఆయన అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాడు.

మహాకాశ్యపుని జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలు పాళీ త్రిపిటకంతో పాటు సంస్కృత, చైనీయ టిబెటన్ బౌద్ధ గ్రంథాలలో లభిస్తాయి. వివిధ సంప్రదాయాలలో కొన్ని వివరాలు భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయనను బుద్ధుని వారసత్వాన్ని సంరక్షించిన ఆదర్శ భిక్షువుగా అన్ని సంప్రదాయాలు వర్ణిస్తాయి.

మహాయాన బౌద్ధ సంప్రదాయంలో మహాకాశ్యపునికి మరింత విశిష్ట స్థానం ఉంది. ముఖ్యంగా జెన్ బౌద్ధం (చైనాలో చాన్, జపాన్‌లో జెన్)లో బుద్ధుడు ఒక పుష్పాన్ని మౌనంగా చూపగా దాని అంతరార్థాన్ని గ్రహించి చిరునవ్వు చిందించిన ఏకైక శిష్యుడిగా మహాకాశ్యపుని చిత్రిస్తారు. ఈ సంఘటనను "పుష్ప ఉపదేశం"గా పిలుస్తారు. జెన్ సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ సంఘటన ద్వారా బుద్ధుని నుండి మహాకాశ్యపునికి ప్రత్యక్ష ధర్మ పరంపర సంక్రమించిందని విశ్వసిస్తారు.

ప్రారంభ జీవితం

[మార్చు]

బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం, మహాకాశ్యపుని అసలు పేరు పిప్పలి. ఆయన మగధ రాజ్యంలో అత్యంత సంపన్నమైన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు.[3][4] ఆయన తండ్రి పేరు కపిలుడు, తల్లి పేరు సుమనాదేవి అని పాళీ సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. కుటుంబానికి విశాలమైన వ్యవసాయ భూములు, అపారమైన సంపద ఉండేది.

చిన్ననాటి నుంచే పిప్పలి లౌకిక సుఖాల పట్ల ఆసక్తి చూపక, వైరాగ్య భావాన్ని ప్రదర్శించాడని బౌద్ధ గ్రంథాలు వివరిస్తాయి. గృహస్థ జీవితం కంటే తపోమార్గం పట్ల అతనికి ఎక్కువ ఆకర్షణ ఉండేది. అయితే, తన కుమారుడు వంశపారంపర్యాన్ని కొనసాగించాలని భావించిన తల్లిదండ్రులు అతనికి వివాహం జరపాలని నిర్ణయించారు.

భద్దా కపిలానితో వివాహం

[మార్చు]

పిప్పలికి వివాహం జరిగిన యువతి భద్దా కపిలాని.[5] ఆమె కూడా సంపన్న బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందినవారే. సంప్రదాయ కథనాల ప్రకారం, ఆమెకూ గృహస్థ జీవితంపై ఆసక్తి లేక సన్యాస జీవితం పట్ల మక్కువ ఉండేది.

వివాహానంతరం పిప్పలి, భద్దా ఇద్దరూ పరస్పర అంగీకారంతో బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ జీవించారని బౌద్ధ సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది.[6][7] కొంతకాలం తరువాత వారు గృహత్యాగం చేసి ఆధ్యాత్మిక జీవితం గడపాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ నిర్ణయంతో తమ సంపదను దానం చేసి, సేవకులను విముక్తులను చేసి, వేర్వేరు మార్గాల్లో సన్యాస జీవితం ప్రారంభించారు.

బుద్ధునితో తొలి భేటీ

[మార్చు]

గృహత్యాగం చేసిన అనంతరం పిప్పలి ప్రయాణమధ్యలో గౌతమ బుద్ధుడిని కలిశాడు. బుద్ధుని దర్శనంతోనే ఆయన ప్రభావితుడై వెంటనే శిష్యత్వాన్ని స్వీకరించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

పాళీ గ్రంథాల ప్రకారం, బుద్ధుడు ఆయనను భిక్షువుగా స్వీకరించి ఉపసంపద (పూర్తి దీక్ష) ప్రసాదించాడు. ఈ సందర్భంగా పిప్పలి "కాశ్యపుడు" అనే గోత్రనామంతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.[8][note 1] తరువాత ఇతర కాశ్యపుల నుండి భేదం తెలియజేయడానికి ఆయనను "మహాకాశ్యపుడు" అని పిలవడం ప్రారంభమైంది.[10][note 2]

ధుతంగాచరణలో ఆదర్శ భిక్షువు

[మార్చు]

భిక్షువుగా మారిన తర్వాత మహాకాశ్యపుడు అత్యంత కఠినమైన సన్యాస నియమాలను స్వచ్ఛందంగా అనుసరించాడు.[12] ఆయన ప్రధానంగా అరణ్యాలలో నివసించడం, భిక్షాటన ద్వారానే జీవనం సాగించడం, శ్మశానాలు లేదా చెత్తకుప్పల వద్ద లభించిన చిరిగిన వస్త్రాలతో తయారైన చీవరాలను మాత్రమే ధరించడం, అత్యల్ప అవసరాలతో జీవించడం వంటి ధుతంగ (తపోమయ ఆచరణలు)ను నిరంతరం పాటించాడు.[13]

బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం, బుద్ధుడు ఆయన ఈ తపోనిష్ఠను ఎంతో ప్రశంసించి, ధుతంగాచరణలో శ్రేష్ఠుడిగా ప్రకటించాడు.[14] మహాకాశ్యపుడు తన జీవితాంతం ఈ నిరాడంబర జీవన విధానాన్ని విడిచిపెట్టలేదు. అందువల్ల ఆయన బౌద్ధ సంఘంలో తపస్సు, వైరాగ్యం వినయానికి ఆదర్శంగా నిలిచాడు.

బుద్ధునితో సంబంధం

[మార్చు]

మహాకాశ్యపుడు గౌతమ బుద్ధునికి అత్యంత సన్నిహిత శిష్యులలో ఒకడు.[15][16] ఆయన కఠిన తపస్సు, వినయశీలత నిరాడంబర జీవన విధానాన్ని బుద్ధుడు పలుమార్లు ప్రశంసించినట్లు పాళీ, సంస్కృత బౌద్ధ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో మహాకాశ్యపుడు ధుతంగాచరణకు ఆదర్శప్రాయుడిగా పరిగణించబడతాడు.

బుద్ధుడు వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత కూడా మహాకాశ్యపుడు తన కఠిన సన్యాస జీవనాన్ని కొనసాగించాడు.[17][18] బుద్ధుడు ఆయనను సంఘానికి ఆదర్శంగా చూపిస్తూ, భవిష్యత్తు తరాల భిక్షువులు కూడా ఆయన జీవన విధానాన్ని అనుసరించాలని ప్రోత్సహించినట్లు బౌద్ధ గ్రంథాలలో పేర్కొనబడింది.

చీవర మార్పిడి

[మార్చు]

బౌద్ధ సంప్రదాయంలో ప్రసిద్ధిగాంచిన సంఘటనలలో బుద్ధుడు తన చీవరాన్ని (భిక్షువు ధరించే వస్త్రం) మహాకాశ్యపునికి ఇచ్చిన ఘటన ఒకటి. దీనిని చీవర మార్పిడి అని పిలుస్తారు. గ్రంథాల ప్రకారం, ఒక సందర్భంలో మహాకాశ్యపుడు ధరించిన చిరిగిన చీవరాన్ని చూసిన బుద్ధుడు తన స్వంత చీవరాన్ని ఆయనకు అందించాడు. ప్రతిగా మహాకాశ్యపుడు తన చీవరాన్ని బుద్ధునికి సమర్పించాడు.[19] ఈ సంఘటనను పరస్పర గౌరవానికి ప్రతీకగా బౌద్ధ సంప్రదాయం పరిగణిస్తుంది.

మహాయాన, ముఖ్యంగా జెన్ సంప్రదాయంలో, ఈ చీవర మార్పిడికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. దీనిని బుద్ధుని నుండి మహాకాశ్యపునికి ధర్మ పరంపర సంక్రమించిన సంకేతాత్మక సంఘటనగా వ్యాఖ్యానిస్తారు. అయితే ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలలో దీనిని ప్రధానంగా పరస్పర గౌరవ సూచక సంఘటనగానే వర్ణించారు.

బుద్ధుని పరినిర్వాణం

[మార్చు]
Monk holding hands in the air, standing next to nearly naked man holding flower (above). Funeral pyre with feet sticking out, two monks holding hands clasped facing the feet (below)
బర్మా, 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం. మహాకాశ్యపుడు ఆజీవిక తపస్విని కలుసుకోవడం (పై భాగం), అంత్యచితికి నిప్పు అంటించే ముందు బుద్ధుని పాదాలకు నమస్కరించడం (క్రింది భాగం)

బుద్ధుడు కుశీనగరంలో పరినిర్వాణం పొందిన సమయంలో మహాకాశ్యపుడు అక్కడ లేడని బౌద్ధ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది.[20] ప్రయాణంలో ఉండగా ఆయనకు బుద్ధుని పరినిర్వాణ వార్త తెలిసింది. అనంతరం తనతో పాటు వచ్చిన భిక్షువులతో కలిసి కుశీనగరానికి చేరుకున్నాడు.[21]

సంప్రదాయం ప్రకారం, బుద్ధుని అంత్యక్రియలు మహాకాశ్యపుడు చేరుకునే వరకు ప్రారంభం కాలేదు.[22][23] ఆయన బుద్ధుని పాదాలకు నమస్కరించిన తర్వాతే దహన సంస్కారాలు ప్రారంభమైనట్లు బౌద్ధ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. ఈ సంఘటన మహాకాశ్యపునికి సంఘంలో ఉన్న గౌరవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని భావిస్తారు.

మొదటి బౌద్ధ సంగీతి

[మార్చు]

బుద్ధుని పరినిర్వాణం అనంతరం బౌద్ధ ధర్మం, వినయాన్ని పరిరక్షించాల్సిన అవసరాన్ని మహాకాశ్యపుడు గుర్తించాడు.[24][25] కొంతమంది భిక్షువులు వినయ నియమాలను సడలించాలని అభిప్రాయపడటంతో, బుద్ధుని బోధనలను అధికారికంగా సమీక్షించి పరిరక్షించేందుకు ఆయన చర్యలు ప్రారంభించాడు.

ఈ నేపథ్యంలో మొదటి బౌద్ధ సంగీతిని రాజగృహంలో నిర్వహించినట్లు బౌద్ధ సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. ఈ సంగీతి మహాకాశ్యపుని అధ్యక్షతన జరిగింది.

సంగీతిలో ఉపాలి వినయ పిటకాన్ని పారాయణం చేయగా,[26] ఆనందుడు బుద్ధుని సూత్రాలను "ఏవం మే సుతం" ("ఇట్లు నేను విన్నాను") అనే పదాలతో ప్రారంభించి పారాయణం చేశాడు.[27][28][note 3] ఈ సంగీతి ద్వారా బుద్ధుని బోధనలు మౌఖిక సంప్రదాయంలో క్రమబద్ధంగా పరిరక్షించబడినట్లు బౌద్ధ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. మొదటి బౌద్ధ సంగీతి నిర్వహణలో మహాకాశ్యపుడు పోషించిన నాయకత్వం కారణంగా, బౌద్ధ సంఘాన్ని ఏకీకృతంగా నిలబెట్టిన తొలి వారసుడిగా ఆయనకు విశిష్ట స్థానం లభించింది.

మహాయాన సంప్రదాయంలో

[మార్చు]

మహాయాన బౌద్ధ సంప్రదాయంలో మహాకాశ్యపునికి ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాల కంటే మరింత విశిష్టమైన స్థానం కల్పించబడింది. ఆయనను కేవలం తపోనిష్ఠ కలిగిన శ్రావకుడిగా మాత్రమే కాకుండా, బుద్ధుని ధర్మ పరంపరకు తొలి వారసుడిగా కూడా చిత్రించారు.[30] మహాయాన సూత్రాలలో, ముఖ్యంగా చైనీయ, టిబెటన్ అనువాదాలలో, మహాకాశ్యపుని పాత్రకు విశేష ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడింది.

కొన్ని మహాయాన గ్రంథాల ప్రకారం, బుద్ధుడు పరమార్థ ధర్మాన్ని మాటల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా ప్రత్యక్ష అనుభవం ద్వారా కూడా బోధించాడని, ఆ బోధనను గ్రహించిన తొలి శిష్యుడు మహాకాశ్యపుడేనని పేర్కొంటాయి.

పుష్పోపదేశం

[మార్చు]
పుష్పాన్ని చూసి చిరునవ్వు చిందిస్తున్న మహాకాశ్యపుడు. హిషిదా షున్సో చిత్రించిన నిహోంగా శైలి చిత్రం, 189

చాన్ (చైనీయ) జెన్ (జపానీయ) బౌద్ధ సంప్రదాయాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన కథనం పుష్పోపదేశం. ఈ కథనం ప్రకారం, ఒక రోజు బుద్ధుడు సభలో ఎలాంటి ఉపన్యాసం చేయకుండా కేవలం ఒక పుష్పాన్ని చేతిలో ఎత్తి చూపాడు. సభలోని శిష్యులందరూ మౌనంగా ఉండగా, మహాకాశ్యపుడు మాత్రమే ఆ చర్య యొక్క అంతరార్థాన్ని గ్రహించి చిరునవ్వు చిందించాడు. అప్పుడు బుద్ధుడు, మాటలకు అతీతమైన ధర్మసారాన్ని మహాకాశ్యపునికి సంక్రమింపజేశానని ప్రకటించినట్లు జెన్ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది.[31] ఈ సంఘటననే జెన్ బౌద్ధంలో "ప్రత్యక్ష మనోపదేశాని"కి ఆది ఘట్టంగా భావిస్తారు. అయితే, ఈ కథనం ప్రారంభ పాళీ నికాయాలలో కనిపించదు. ఇది తరువాత కాలంలో చాన్–జెన్ సంప్రదాయంలో అభివృద్ధి చెందిన సంప్రదాయంగా ఆధునిక బౌద్ధ అధ్యయనకారులు భావిస్తున్నారు.

మైత్రేయ బుద్ధునితో సంబంధం

[మార్చు]

కొన్ని బౌద్ధ సంప్రదాయాల ప్రకారం, మహాకాశ్యపుడు ఇంకా పూర్తిగా పరినిర్వాణంలో ప్రవేశించలేదని విశ్వసిస్తారు.[32] [33][34]ఆయన కుక్కుటపాద పర్వతంలో గాఢ సమాధి స్థితిలో ఉన్నాడని, భవిష్యత్తులో మైత్రేయుడు బుద్ధునిగా అవతరించినప్పుడు ఆయనకు బుద్ధుని చీవరాన్ని అందజేస్తాడని ఈ సంప్రదాయం చెబుతుంది.[35] ఈ విశ్వాసం ముఖ్యంగా సంస్కృత, చైనీయ టిబెటన్ బౌద్ధ సంప్రదాయాలలో విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. అయితే, థేరవాద సంప్రదాయంలో దీనికి అంత ప్రాధాన్యం లేదు.

మహాకాశ్యపుని థాయ్ శిల్పం

వారసత్వం

[మార్చు]

మహాకాశ్యపుడు బౌద్ధ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన శిష్యులలో ఒకరిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.{{refn |Ray (1994, p. 105) ఆయన తపోనిష్ఠ, వినయశీలత, నాయకత్వం బుద్ధుని బోధనల పరిరక్షణలో పోషించిన పాత్ర కారణంగా థేరవాద, మహాయాన, వజ్రయాన సంప్రదాయాలన్నింటిలోనూ విశేష గౌరవాన్ని పొందాడు.

బౌద్ధ కళ, శిల్పకళ, సాహిత్యం మతపరమైన సంప్రదాయాలలో మహాకాశ్యపుని తరచుగా చిత్రీకరిస్తారు. ముఖ్యంగా చాన్ జెన్ బౌద్ధంలో ఆయనను మొదటి పితామహుడుగా గౌరవిస్తారు. జెన్ పరంపర ప్రకారం, బుద్ధుని నుండి ప్రత్యక్షంగా ధర్మాన్ని స్వీకరించిన తొలి గురువుగా ఆయనకు విశిష్ట స్థానం ఉంది.

ఆధునిక బౌద్ధ పరిశోధనలో కూడా మహాకాశ్యపుని జీవితం, మొదటి బౌద్ధ సంగీతి నిర్వహణలో ఆయన పాత్ర, ధుతంగాచరణకు ఆయన ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం వంటి అంశాలు విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడుతున్నాయి. బౌద్ధ సంఘంలో క్రమశిక్షణ, వినయం ధర్మ పరిరక్షణకు ప్రతీకగా మహాకాశ్యపుడు చిరస్మరణీయుడిగా నిలిచాడు.

నోట్స్

[మార్చు]
  1. Malalasekera hypothesized that Kāśyapa probably was his gotra name.[9]
  2. Buddhist studies scholar Jonathan Silk raises the question whether this epithet may have only become current later, and was not yet used by the Buddha himself.[11]
  3. Ānanda was known for his ability to remember the many teachings of the Buddha, and was described as foremost in "having heard much".[29]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Tournier 2014, p. 27.
  2. Tambiah 1984, p. 22.
  3. Lopez, Donald (2014). "Mahākāśyapa". Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press.
  4. Karaluvinna 2002, p. 435.
  5. Clarke 2014, pp. 110–111.
  6. Buswell & Lopez 2013, Mahākāśyapa.
  7. Clarke 2014, p. 111.
  8. See Buswell & Lopez (2013, Bhadra-Kapilānī). Ray (1994, p. 115) connects this event with darśana.
  9. Malalasekera 1937, volume 2, Mahākassapa.
  10. See Clarke (2014, p. 112) and Karaluvinna (2002, p. 435). Only Karaluvinna explains the reason.
  11. Silk 2003, pp. 175–176 note 5.
  12. Kim 2011, p. 137.
  13. Silk 2003, p. 179.
  14. For the Pāli term, see Malalasekera (1937, vol. 2, Mahākassapa). For being a forest dweller, see Kim (2011, p. 131).
  15. Clarke 2014, p. 107.
  16. Karaluvinna 2002, p. 438.
  17. Mun-keat 2017, p. 300.
  18. Analayo 2015, p. 14.
  19. Silk 2003, pp. 182–183 note 25, 185.
  20. Lee 2010, p. 57.
  21. Karaluvinna 2002, p. 437.
  22. Gethin 2008, p. 135.
  23. Kim 2011, p. 131.
  24. Mun-keat 2017, p. 295.
  25. Analayo 2016, pp. 170–171.
  26. Buswell & Lopez 2013, Council, 1st.
  27. Keown 2004, p. 12.
  28. Thorp, Charley Linden (3 April 2017). "The Evolution of Buddhist Schools". World History Encyclopedia. Archived from the original on 29 August 2018.
  29. Findly 2003, p. 375.
  30. Silk 2003, pp. 179–180, 204–205.
  31. Buswell & Lopez 2013, nianhua weixiao.
  32. Buswell & Lopez 2013, Kukkuṭapāda, p.450.
  33. Tournier 2014, pp. 11–12.
  34. Strong 2007, p. 45–46.
  35. Tournier (2014, pp. 13, 16)

గ్రంథసూచీ

[మార్చు]