మార్క్సిజం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

మూస:Marxism మార్క్సిజం అనే ఆర్ధిక మరియు సాంఘిక-రాజకీయ ప్రపంచ దృక్కోణం కమ్యూనిజం అనే అంతిమ లక్ష్యంతో సామ్యవాదం అమలు పరచడం ద్వారా సమాజ అభివృద్ధిని కోరుకునే రాజకీయ భావజాలం చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. 19వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో ఇద్దరు జర్మన్‌లైన, కార్ల్ మార్క్స్ మరియు ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్‌చే అభివృద్ధిపరచబడిన మార్క్సిజం, చరిత్ర యొక్క భౌతికవాద వివరణపై ఆధారపడింది. ఒకరికొకరు విరుద్ధంగా ఉండే సమాజంలోని విభిన్న వర్గాల మధ్య పోరు కారణంగా సాంఘిక మార్పు సంభవిస్తుందనే భావనతో, మార్క్స్‌వాద విశ్లేషణ ప్రస్తుతం ఆధిపత్యంలో ఉన్న ఆర్ధిక నిర్వహణారూపమైన సామ్రాజ్యవాదం, ప్రపంచ జనాభాలో అధికంగా ఉండటమే కాక బూర్జువాలు లేదా సమాజంలోని సంపన్న పాలక వర్గాల ప్రయోజనం కొరకు తమ జీవిత కాలమంతా పనిచేసే శ్రామిక ప్రజల అణచివేతకు దారితీస్తుందనే ముగింపును ఇస్తుంది.

అల్ప సంఖ్యాక సంపన్నులైన బూర్జువాలు మరియు అధిక సంఖ్యలో ఉన్న శ్రామికుల మధ్య ఈ అసమానత్వాన్ని సరిచేయడానికి, మార్క్సిజం, ఒక చారిత్రక అనివార్యమైన శ్రామిక విప్లవాన్ని నమ్మి, దానిని సూచిస్తుంది, అప్పుడు శ్రామికులు ప్రభుత్వ స్వాధీనాన్ని చేపట్టి, వ్యక్తిగత ఆస్తిని జప్తు చేసి వ్యక్తిగత లాభం కొరకు కాక ప్రజల ప్రయోజనాలకొరకు ప్రభుత్వంచే వాటిని నియంత్రించి తమ వర్గ ప్రయోజనం కొరకు సంస్కరణలు అమలు చేస్తారు. ఆ విధమైన వ్యవస్థ సామ్యవాదంగా పిలువబడుతుంది, సామ్యవాద వ్యవస్థ చివరికి వర్గరహిత వ్యవస్థకు దారితీస్తుందని మార్క్స్‌వాదుల నమ్మిక, ఇది మార్క్స్‌వాద ఆలోచనలో కమ్యూనిజంగా పిలువబడుతుంది.

చరిత్ర మరియు వ్యవస్థ యొక్క మార్క్స్‌వాద భావన విస్తృత శ్రేణిలో ఉన్న విభాగాల విద్యా అధ్యయనంలో అనుసరించబడుతుంది, వీటిలో పురాతత్వ శాస్త్రం, మానవ శాస్త్రం,[1] మాధ్యమ అధ్యయనాలు,[2] రాజనీతి శాస్త్రం, రంగస్థలం, చరిత్ర, సమాజవాద సిద్ధాంతం, కళా చరిత్ర మరియు వాదము, సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు, విద్య, అర్థశాస్త్రం, భూగోళ శాస్త్రం, సాహిత్య విమర్శ, రస సౌందర్య విద్య, విమర్శనాత్మక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం, మరియు తత్వశాస్త్రం ఉన్నాయి.[3]

విషయ సూచిక

సాంప్రదాయ మార్క్సిజం[మార్చు]

సాంప్రదాయ మార్క్సిజం అనే పదం కార్ల్ మార్క్స్ మరియు ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్‌లచే ప్రతిపాదించ బడిన సిద్ధాంతాన్ని సూచిస్తుంది.[ఆధారం కోరబడింది] సాంప్రదాయ మార్క్సిజం, “మార్క్సిజం”గా విస్తృతంగా పరిగణించబడేదానికి మరియు “మార్క్స్ నమ్మినదానికి” మధ్య భేదాన్ని తెలుపుతుంది;మార్క్స్‌వాద సూత్రాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారని పేరున్న ఫ్రెంచ్ కార్మిక నాయకుడు జులెస్ గ్యుఎస్డే మరియు పాల్ లఫార్గ్యూ (మార్క్స్ యొక్క అల్లుడు) లకు 1883లో మార్క్స్ రాస్తూ-వారిని "విప్లవాత్మక పదబంధ-వర్తకులు"గా నిందించి సంస్కరణవాద పోరాటం యొక్క విలువను తిరస్కరించాడు; “అది మార్క్సిజం అయితే, నేను మార్క్స్‌వాదిని కాను” అనే వ్యాఖ్యానం దాని నుండే వచ్చింది.[4] దీనికి, US మార్క్స్ పండితుడు హాల్ డ్రాపర్ వ్యాఖ్యానిస్తూ, “ఆధునిక చరిత్రలో కొందరు ఆలోచనాపరుల భావం మార్క్స్‌వాదులు మరియు మార్క్స్‌-వ్యతిరేక వాదులచే ఒకే విధంగా తప్పుగా సూచించబడింది” అన్నాడు.[5]

మార్క్స్ మరియు ఏంగెల్స్[మార్చు]

Karl Marx
Friedrich Engels

కార్ల్ హెయిన్రిచ్ మార్క్స్ (5 మే 1818—14 మార్చ్ 1883) ఒక జర్మన్ తత్వవేత్త, రాజకీయ ఆర్ధికవేత్త, మరియు విప్లవాత్మక సామ్యవాది , ఆయన శ్రామిక వర్గం యొక్క పరాయీకరణ మరియు దోపిడీ, ఉత్పత్తి యొక్క పెట్టుబడిదారీ విధానం, మరియు చారిత్రిక భౌతికవాద విషయాలను వివరించాడు. ఆయన చరిత్రను వర్గ పోరాట పరంగా విశ్లేషించినందుకు ప్రసిద్ధిచెందాడు, కమ్యూనిస్ట్ మానిఫెస్టో (1848) యొక్క ప్రారంభ పరిచయ వాక్యంలో ఇది సంగ్రహంగా చెప్పబడింది: “ఇప్పటివరకు ఉనికిలో ఉన్న సమాజ చరిత్ర అంతా వర్గ పోరాటాల చరిత్రే”. ఆయన కాలంలో ఆయన ఆలోచనలు ప్రభావం చూపగలిగాయి, మరియు సామ్రాజ్యవాద రష్యాలో 1917 నాటి బోల్షెవిక్ అక్టోబర్ విప్లవం దీనిని బాగా వ్యాపింపచేసింది.

ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్ (28 నవంబర్ 1820–5 ఆగష్టు 1895) 19వ శతాబ్ద జర్మన్ రాజకీయ తత్వవేత్త మరియు కమ్యూనిస్ట్ సిద్ధాంతాన్ని కార్ల్ మార్క్స్‌తో కలసి అభివృద్ధిపరచాడు. మార్క్స్ మరియు ఏంగెల్స్ సెప్టెంబర్ 1844లో కలుసుకున్నారు; తత్వశాస్త్రం మరియు సామ్యవాదంపై తమ అభిప్రాయాలు ఒకే విధంగా ఉన్నాయని తెలుసుకొని, వారు సహకరించుకొని డై హెయిలిగే ఫ్యామిలీ (ది హోలీ ఫామిలీ ) వంటి గ్రంధాలను రచించారు. 1845లో ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం మార్క్స్‌ను ఫ్రాన్స్ నుండి బహిష్కరించిన తరువాత, ఏంగెల్స్ మరియు మార్క్స్ ఆ సమయంలో ఇతర ఐరోపా దేశాల కంటే ఎక్కువ భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను అందిస్తున్న బెల్జియంకు మారారు; తరువాత, 1846, జనవరిలో వారు కమ్యూనిస్ట్ కరస్పాండెన్స్ కమిటీ స్థాపనకు బ్రసెల్స్‌కు తిరిగి వచ్చారు.

1847లో వారు ఏంగెల్స్ యొక్క ది ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ కమ్యూనిజం పై ఆధారపడిన ది కమ్యూనిస్ట్ మానిఫెస్టో (1848) రచన ప్రారంభించారు; ఆరు వారాల తరువాత, ఫిబ్రవరి 1848లో 12,000-పదాల ప్రచార పత్రాన్ని ప్రచురించారు. మార్చ్‌లో, బెల్జియం వారిని బహిష్కరించగా వారు కలోగ్నేకు మారారు, అక్కడ వారు న్యుఎ రేయిన్శ్చే జేఇతుంగ్ అనే రాజకీయ తీవ్రవాద వార్తాపత్రికను ప్రచురించారు. మరలా, 1849 నాటికి వారు కలోగ్నే నుండి లండన్‌కు మారవలసి వచ్చింది. మార్క్స్ మరియు ఏంగెల్స్‌లను బహిష్కరించవలసిందిగా ప్రష్యన్ అధికారులు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంపై వత్తిడి తెచ్చారు, కానీ ప్రధానమంత్రి లార్డ్ జాన్ రస్సెల్ తిరస్కరించాడు.

1883లో కార్ల్ మార్క్స్ మరణం తరువాత, ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్, మార్క్స్ రచనల సంపాదకుడు మరియు అనువాదకుడుగా మారాడు. తన ఆరిజన్స్ ఆఫ్ ది ఫామిలీ, ప్రైవేట్ ప్రాపర్టీ, అండ్ ది స్టేట్ (1884)లో — ఒకేస్త్రీతో వివాహాన్ని స్త్రీలపై పురుష ఆధిపత్యానికి హామీగా, కమ్యూనిస్ట్ సిద్ధాంతంలో దీనికి సాదృశ్యమైన భావన, శ్రామిక వర్గంపై సామ్రాజ్యవాద వర్గం యొక్క ఆధిపత్యంగా విశ్లేషిస్తూ— ఏంగెల్స్, స్త్రీవాద సిద్ధాంతం మరియు మార్క్స్‌వాద స్త్రీవాదాలకు మేధోపరంగా గొప్ప సహాయాన్ని చేసాడు.

ప్రారంభ మేధోపరమైన ప్రభావాలు[మార్చు]

విభిన్న రకాల ఆలోచనాపరులు సాంప్రదాయ మార్క్సిజం యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసారు; ప్రాధమిక ప్రభావాలు వీరి నుండి వచ్చాయి:

ద్వితీయ ప్రభావాలు వీరినుండి ఏర్పడ్డాయి:

భావనలు[మార్చు]

చారిత్రిక భౌతికవాదం[మార్చు]

"The discovery of the materialist conception of history, or rather, the consistent continuation and extension of materialism into the domain of social phenomenon, removed two chief defects of earlier historical theories. In the first place, they at best examined only the ideological motives of the historical activity of human beings, without grasping the objective laws governing the development of the system of social relations… in the second place, the earlier theories did not cover the activities of the masses of the population, whereas historical materialism made it possible for the first time to study with the accuracy of the natural sciences the social conditions of the life of the masses and the changes in these conditions."

Russian Marxist theoretician and revolutionary Vladimir Lenin, 1913.[6]

మూస:Epigraph

చరిత్ర యొక్క చారిత్రిక భౌతికవాద సిద్ధాంతం, “చరిత్ర యొక్క ఆర్ధికపరమైన వివరణ”కు సమానార్ధం (ఎడ్వర్డ్ బెర్న్ స్టీన్ ప్రవేశపెట్టిన పదం) కలిగి ఉంది,[7] మానవులు తమ జీవనోపాధి కొరకు సమిష్టి పద్ధతులలో ఉపయోగించిన సామాజిక అభివృద్ధి మరియు మార్పు యొక్క కారణాలను చూస్తుంది. సమాజం యొక్క సాంఘిక లక్షణాలు (సాంఘిక వర్గాలు, రాజకీయ నిర్మాణాలు, భావజాలాలు) ఆర్ధిక కార్యకలాపాల నుండి ఏర్పడతాయి; “పునాది మరియు నిర్మాణం” అనేది ఈ చారిత్రక పరిస్థితిని వివరిస్తూ ఉపమానంగా వాడిన సాధారణ పదం.

పునాది మరియు నిర్మాణం అనే ఉపమానం “వారి ఉనికి యొక్క సాంఘిక ఉత్పత్తి”కి సంబంధించి సాంఘిక సంబంధాల యొక్క మొత్తాన్ని వివరిస్తుంది అంటే పౌర సమాజం, సమాజం యొక్క ఆర్ధిక పునాది ని ఏర్పరుస్తుంది, దాని నుండి రాజకీయ మరియు న్యాయ సంస్థల నిర్మాణం పైకి వస్తుంది అనగా రాజకీయ సమాజం. పునాది అనేది సాంఘిక చైతన్యంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది (రాజకీయాలు, మతం, తత్వశాస్త్రం మొదలైనవి), మరియు ఇది భవనాన్ని మరియు సాంఘిక చైతన్యాన్ని క్రమబద్ధం చేస్తుంది. భౌతిక నిర్మాణాత్మక బలాల యొక్క అభివృద్ధి మరియు ఉత్పత్తి యొక్క సంబంధాల మధ్య వివాదం సాంఘిక విప్లవాలను రేకెత్తిస్తుంది, ఫలితంగా ఆర్ధిక పునాదికి ఏర్పడిన మార్పులు నిర్మాణం యొక్క మార్పుకు దారితీస్తాయి.[8] ఈ సంబంధం ప్రతిచర్యాత్మకమైనది; మొదటి సందర్భంలో, పునాది నిర్మాణాన్ని నిర్ధారిస్తుంది మరియు సాంఘిక వ్యవస్థ యొక్క ఒక రూపానికి ఆధారంగా ఉంటుంది, అది అప్పుడు పునాది మరియు నిర్మాణం యొక్క రెండు భాగాల పైన చర్య జరుపగలుగుతుంది, వీటి సంబంధం శబ్దార్ధమైనది కాకవిరుద్ధ భావాలను కలిగి ఉంది.[ఆధారం కోరబడింది][clarification needed]

చారిత్రకంగా ఈ సాంఘిక ఆర్ధిక-వివాదాలు పశ్చిమ ఐరోపాలోని విభిన్న స్థాయిల (ఒక మార్పు) అభివృద్ధిగా తమకు తామే ప్రత్యక్షమయ్యాయని మార్క్స్ భావించాడు.[9]

  1. ప్రాచీన కమ్యూనిజం: సహకార తెగల సమాజాలలో వలె.
  2. బానిస సమాజం: నగర-రాజ్యాలుగా తెగల యొక్క అభివృద్ధి; ప్రభువుల వ్యవస్థ ఉద్భవించింది.
  3. భూస్వామ్యవాదం: ;ప్రభువులు పాలక వర్గం; వర్తకులు పెట్టుబడిదారులుగా పరిణామం చెందారు.
  4. పెట్టుబడిదారీ విధానం: పెట్టుబడిదారులు పాలకవర్గం, వారు శ్రామికులను సృష్టించి, ఉద్యోగాలను కల్పిస్తారు.
  5. సామ్యవాదం: శ్రామికులు వర్గ చైతన్యాన్ని పొంది, శ్రామిక విప్లవం ద్వారా బూర్జువాల యొక్క పెట్టుబడిదారీ నియంతృత్వాన్ని కూలద్రోసి, దాని స్థానంలో శ్రామిక వర్గ నియంతృత్వం ఏర్పాటు చేస్తారు, దాని ద్వారా ఉత్పత్తి కారకాల సాంఘికీకరణ వాస్తవమౌతుంది.
  6. కమ్యూనిజం: ఒక వర్గరహిత మరియు రాజ్యరహిత సమాజం.

పెట్టుబడిదారీవిధానం యొక్క విమర్శ[మార్చు]

"We are, in Marx's terms, 'an ensemble of social relations' and we live our lives at the core of the intersection of a number of unequal social relations based on hierarchically interrelated structures which, together, define the historical specificity of the capitalist modes of production and reproduction and underlay their observable manifestations."

—Martha E. Gimenez, Marxism and Class, Gender and Race: Rethinking the Trilogy [10]

మార్క్స్‌వాద సిద్ధాంతకర్త మరియు విప్లవవాది వ్లాదిమిర్ లెనిన్ ప్రకారం, "మార్క్సిజం యొక్క ముఖ్య విషయం" "మార్క్స్ యొక్క ఆర్ధిక సిద్ధాంతం".[11] మార్క్స్ నమ్మినదాని ప్రకారం పెట్టుబడిదారీ బూర్జువాలు మరియు వారి ఆర్ధికవేత్తలు అతను చూసిన దాని ప్రకారం అబద్ధమైన "పెట్టుబడి దారుడు మరియు శ్రామికుని ఆసక్తి ...ఒకటే" అనే అబద్ధాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారు; వారు దీనిని "ఉత్పాదక పెట్టుబడి యొక్క సాధ్యమైనంత వేగ అభివృద్ధి" సంపన్నులైన పెట్టుబడిదారులకే కాక శ్రామికులకు కూడా ఉత్తమమైనదని దీనికి కారణం అది వారికి ఉద్యోగాలను కల్పిస్తుంది అనే భావనను తెలియచేయడం ద్వారా చేసారని ఆయన నమ్మాడు.[12]

ఒక వ్యక్తి తాను ఉపయోగించే వస్తువులను ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమైనదాని కంటే అధిక శ్రమను చేసినట్లయితే, అతను లేదా ఆమె దోపిడీ చేయబడినట్లే; అదే విధంగా ఒక వ్యక్తి తాను ఉపయోగించే వస్తువులను ఉత్పత్తిచేయడానికి అవసరమైన దానికంటే తక్కువ శ్రమను చేసినట్లయితే ఆ వ్యక్తి దోపిడీదారుడు అవుతాడు.[13] దోపిడీ అనేది మిగులు శ్రమకు చెందిన విషయం —ఒక వ్యక్తి గ్రహించే వస్తువులను మించి అతను చేసే శ్రమ. దోపిడీ అనేది ప్రతి వర్గ సమాజం యొక్క సాంఘిక-ఆర్ధిక లక్షణంగా, మరియు సాంఘిక వర్గాలను విభజించడంలో ముఖ్య లక్షణంగా ఉంది. ఉత్పత్తికారకాల నియంత్రణ శక్తి ఒక వర్గం చేతిలో ఉండటం ఇతర వర్గాల దోపిడీకి వీలు కలిగిస్తుంది.

పెట్టుబడిదారీ విధానంలో, విలువ యొక్క శ్రమ సిద్ధాంతం క్రియాభావనగా ఉంది; ఒక వస్తువు యొక్క విలువ దానిని ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమైన మొత్తం శ్రమ సమయానికి సమానమవుతుంది. ఆ పరిస్థితిలో, మిగులు విలువ (ఉత్పత్తి చేయబడిన విలువ మరియు శ్రామికుడు పొందిన విలువల మధ్య భేదం) “మిగులు శ్రమ” అనే పదానికి సమానార్ధంలో ఉంటుంది; ఆ విధంగా, శ్రామికుడి నుండి మిగులు విలువను పొందటం పెట్టుబడిదారీ దోపిడీగా గుర్తించబడింది.

పూర్వ పెట్టుబడిదారీ ఆర్ధికవ్యవస్థలలో, భౌతిక నిర్బంధం ద్వారా శ్రామికుని దోపిడీ జరిగేది. ఉత్పత్తి యొక్క పెట్టుబడిదారీ పద్ధతిలో, ఫలితం మరింత నేర్పుగా సాధించబడేది; దీనికి కారణం ఉత్పత్తి కారకాల యాజమాన్యం కార్మికుని చేతిలో ఉండదు, అతను లేదా ఆమె జీవితావసరాలను సాధించడానికి పెట్టుబడిదారుడితో స్వచ్ఛందమైన దోపిడీయుత పని సంబంధంలోకి తప్పనిసరిగా ప్రవేశించాలి. ఆ విధమైన ఉద్యోగంలోకి శ్రామికుని ప్రవేశం స్వచ్ఛందమైనదంటే అతను లేదా ఆమె తాము ఏ పెట్టుబడిదారుని క్రింద పనిచేయాలో ఎంపిక చేసుకోవచ్చు. ఏదేమైనా, శ్రామికుడు తప్పనిసరిగా పనిచేయాలి లేదా ఆకలితో మాడాలి. ఆ విధంగా, దోపిడీ అనేది తప్పనిసరి, పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో శ్రామికుడు "స్వచ్ఛందం"గా పాల్గొనడమనే లక్షణం యదార్ధంగా ఉండదు.

పరాయీకరణ అనేది ప్రజలను వారి మానవత్వం నుండి విడదీయదాన్ని సూచిస్తుంది (జర్మన్: గట్టున్గ్స్వెసెన్ , “జాతుల-సారం”, “జాతుల-ఉనికి”), ఇది పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క క్రమబద్ధమైన ఫలితంగా ఉంటుంది. పెట్టుబడిదారీ విధానంలో, ఉత్పత్తి యొక్క ఫలాలు యజమానికి చెందుతాయి, అతను ఇతరులచే సృష్టించబడిన మిగులును చట్టబద్ధంగా పొందడంతో పాటు, పరాయీకరణ చెందిన శ్రామికులను తయారుచేస్తాడు.[14] పరాయీకరణ పెట్టుబడిదారీ విధానంలో శ్రామికుని యొక్క పరిస్థితిని వాస్తవంగా వివరిస్తుంది — ఈ పరిస్థితి గురించి అతని లేదా ఆమె యొక్క స్వీయ-స్పృహ అనేది అనవసరం.[clarification needed]

ఒక సాంఘిక వర్గం యొక్క గుర్తింపు ఉత్పత్తి కారకాలతో దాని సంబంధం నుండి ఏర్పడుతుంది; మార్క్స్ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలలో సాంఘిక వర్గములను వివరిస్తాడు:

  • శ్రామికులు: “ఈ వ్యక్తులు తమ శ్రమ శక్తిని అమ్ముతారు, మరియు పెట్టుబడిదారీ పద్ధతిలో వీరు ఉత్పత్తి కారకాల యాజమాన్యాన్ని కలిగి ఉండరు."[ఆధారం కోరబడింది] ఉత్పత్తి యొక్క పెట్టుబడిదారీ విధానం బూర్జువాలకు శ్రామికులను దోపిడీ చేయడానికి వీలు కలిగిస్తుంది, శ్రామికుల యొక్క శ్రమ వారి వేతనాల కంటే ఎక్కువ మిగులు విలువను సృష్టించడం దీనికి కారణం.
  • బూర్జువాలు :“ఉత్పత్తి కారకాల యాజమాన్యం” కలిగి ఉండేవారు మరియు వీరు శ్రామికుల నుండి శ్రమను కొంటారు, వారు బూర్జువాలు మరియు చిన్న బూర్జువాలుగా ఉపవిభజన చేయబడ్డారు.
    • చిన్న బూర్జువాలు శ్రామికులను నియమించడంతో పాటు వారు కూడా పనిచేస్తారు, అనగా చిన్న వ్యాపార యజమానులు, చిన్న భూస్వాములు, వర్తక పనివారు మొదలైనవారు. ఉత్పత్తికారకాలను నిరంతరం తిరిగి పెట్టుబడి పెట్టడం చివరికి చిన్న బూర్జువాలను నాశనం చేసి, వారిని మధ్య తరగతి శ్రామికులుగా మారుస్తుందని మార్క్సిజం అంచనా వేస్తుంది.
  • నిరర్ధక శ్రామికులు: నేరస్థులు, సోమరిపోతులు, బిచ్చగాళ్ళు మొదలగువారు, వీరికి ఆర్ధికవ్యవస్థలో ఏ విధమైన భాగం ఉండదు, అందువలన ఎక్కువ ధర ఇవ్వజూపిన వారికి తమ శ్రమను అమ్ముతారు.
  • భూస్వాములు: కొంత సంపద మరియు శక్తిని నిలుపుకున్న చారిత్రకంగా ముఖ్యమైన తరగతి.
  • చిన్నరైతులు మరియు వ్యవసాయదారులు: సాంఘిక మార్పును ప్రభావితం చేయలేని ఒక అవ్యవస్థీకృత వర్గం, వీరిలో కొందరు శ్రామిక వర్గంలోకి ప్రవేశిస్తారు, మరియు కొందరు భూస్వాములుగా మారతారు.

వర్గ స్పృహ తన యొక్క మరియు సాంఘిక ప్రపంచం యొక్క ఎరుకను — ఒక సాంఘిక వర్గం పొందియున్నవి, దాని ఉత్తమ ఆసక్తుల కొరకు హేతుబద్ధంగా పనిచేసే సామర్థ్యాలను సూచిస్తుంది; అందువలన, ఒక విజయవంతమైన విప్లవ ఫలితాన్ని ఇవ్వకముందే వర్గ స్పృహ అవసరం.

భావశాస్త్రాన్ని నిర్వచించకుండానే,[15] మార్క్స్ ఈ పదాన్ని సాంఘిక వాస్తవికత యొక్క దృశ్యాల ఉత్పత్తిని సూచించడానికి ఉపయోగించాడు; ఏంగెల్స్ ప్రకారం, “భావశాస్త్రమనే ప్రక్రియ ఆలోచనాపరులుగా పిలువబడేవారిచే ఎరుకతో సాధించబడింది, కానీ అది కపటమైన ఎరుక. అతనిని ప్రేరేపించిన వాస్తవ ప్రేరక కారకాలు అతనికి తెలియకుండానే మిగిలిపోయాయి; లేకపోతే అది కేవలం భావశాస్త్ర ప్రక్రియగా ఉండేది కాదు. అందువలన అతను కపటమైన దానిని లేదా ప్రేరక కారకాలుగా కనిపించేవాటిని ఊహించుకున్నాడు”.[16] పాలకవర్గం వ్యవస్థ యొక్క ఉత్పత్తి కారకాలను నియంత్రిస్తున్నందువలన, వ్యవస్థ యొక్క నిర్మాణం, పాలక సాంఘిక భావనలు చెప్పబడిన పాలక వర్గం యొక్క అత్యుత్తమ ఆసక్తికి అనుగుణంగా నిర్ధారించబడతాయి. ది జర్మన్ ఐడియాలజీ లో, “పాలక వర్గం యొక్క భావనలు ప్రతి యుగంలోని పాలక భావనలుగానే ఉంటాయి, అనగా వ్యవస్థ యొక్క పాలక శక్తిగా ఉండే వర్గం అదే సమయంలో దాని పాలక మేధాశక్తిగా కూడా ఉంటుంది”.[17] అందువలన, వ్యవస్థ యొక్క భావశాస్త్రం అత్యంత ముఖ్యమైనది, దీనికి కారణం ఇది పరాయీకరణ చెందిన వర్గాలను అయోమయానికి గురిచేసి వస్తు పూజ వంటి దోషపూరిత స్పృహను సృష్టించవచ్చు.[ఆధారం కోరబడింది]

రాజకీయ అర్థశాస్త్రం అనే పదం ప్రారంభంలో పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ఆర్ధిక ఉత్పత్తి నిర్వహించబడే పరిస్థితుల అధ్యయనాన్ని సూచించింది. మార్క్సిజంలో, రాజకీయ అర్థశాస్త్రం ఉత్పత్తి కారకాలను, ప్రత్యేకించి మూలధనాన్ని, మరియు అది ఏ విధంగా ఆర్ధిక కార్యకలాపాన్ని విశదపరుస్తుందో అధ్యయనం చేస్తుంది.

విప్లవం, సామ్యవాదం మరియు కమ్యూనిజం[మార్చు]

మానవ సమాజం యొక్క అభివృద్ధిలో పెట్టుబడిదారీ విధానం నుండి సామ్యవాదానికి మార్పు తప్పనిసరి భాగంగా మార్క్స్‌వాదులు నమ్ముతారు; లెనిన్ పేర్కొన్నట్లు, "సమకాలీన సమాజం యొక్క ఆర్ధిక చలన సూత్రం నుండి పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ యొక్క సంపూర్ణ మరియు ప్రత్యేక మార్పు[సామ్యవాద వ్యవస్థలోకి] తప్పనిసరి అని మార్క్స్ ఊహించినట్లు కనిపిస్తుంది."[18]

మార్క్స్‌వాదులు తమకు వ్యతిరేక విధానమైన పెట్టుబడిదారీ విధానం కంటే సామ్యవాదం ఎక్కువ మంది ప్రజలకు మరింత ఉపయోగకరంగా ఉంటుందని నమ్ముతారు, ఉదాహరణకు, 1917 నాటి రష్యన్ విప్లవంకు ముందు, లెనిన్ ఈ విధంగా రాసాడు, "ఉత్పత్తి యొక్క సాంఘికీకరణ ఉత్పత్తి కారకాల మార్పిడిని వ్యవస్థ యొక్క సంపదగా మార్చవలసి ఉంది… ఈ మార్పు శ్రామికుల ఉత్పత్తిలో గణనీయమైన పెరుగుదల, పనిగంటలలో తగ్గుదల, మరియు మిగిలి ఉన్న చిన్న-తరహా, అభివృద్ధి చెందని, అనైక్య ఉత్పత్తిని సమైక్య మరియు నైపుణ్యం పెంచబడిన శ్రామికులచే పునస్థాపన చేయడంలో ఈ మార్పిడి ప్రత్యక్ష ఫలితాలను చూపుతుంది."[19]

విద్యాపరమైన మార్క్సిజం[మార్చు]

విద్యాపరమైన మార్క్సిజం, ఐరోపా మరియు ఉత్తర అమెరికాలలో దాని ప్రాముఖ్యత కారణంగా పాశ్చాత్య మార్క్సిజంగా కూడా పిలువబడుతుంది, ఇది మార్క్స్‌వాద పద్ధతులు మరియు భావనలు అనుసరించబడిన విద్యా విషయాలను సూచిస్తుంది.

కొందరు మార్క్స్‌వాదులు, విద్యాపరమైన మార్క్సిజం, రాజకీయ మార్క్సిజం నుండి మరీ వేరుగా ఉండటాన్ని విమర్శించారు. ఉదాహరణకు, వృత్తి పరంగా విద్యావేత్త అయిన జింబాబ్వేకి చెందిన ట్రోత్స్కీయిస్ట్ అలెక్స్ కాల్లినికోస్, "దాని ఆచరణవాదులు తన ప్రతిబింబంతోనే ప్రేమలో పడిన గ్రీక్ ఇతిహాసంలోని నార్సిస్సుస్‌ను జ్ఞప్తికి తెస్తారు… మనం ఉపయోగిస్తున్న భావనలను వివరించడానికి మరియు అభివృద్ధి పరచడానికి కొన్నిసార్లు సమయం కేటాయించడం అవసరం, కానీ పాశ్చాత్య మార్క్స్‌వాదులకు ఇది ఒక అంత్యదశగా మారింది. ఉన్నత అర్హతలు కలిగిన కొందరు పండితులకు మినహా అందరికీ అర్థంకాని అసమగ్రమైన రచనలు దీనికి ఫలితం."[20]

రాజకీయ మార్క్సిజం[మార్చు]

మూస:Ref improve section 1883లో మార్క్స్ యొక్క మరణం తరువాత, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక సమూహాలు మార్క్సిజంను తమ రాజకీయాలు మరియు విధానాలకు సైద్ధాంతిక ఆధారంగా పేర్కొన్నాయి, ఇవి తరచు నాటకీయంగా వేరుగా మరియు విరుద్ధంగా ఋజువయ్యాయి[ఆధారం కోరబడింది]. మొదటి ప్రధాన రాజకీయ విభేదాలు, సామ్యవాదానికి మార్పు ఉనికిలో ఉన్న బూర్జువావాద పార్లమెంటేరియన్ విధానంలో సాధ్యపడవచ్చని వాదించే 'సంస్కరణ వాదులు', మరియు సామ్యవాద వ్యవస్థకు మార్పు కొరకు ఒక విప్లవం మరియు పెట్టుబడిదారీ రాజ్యం యొక్క రద్దు అవసరమనే కమూనిస్ట్‌ల మధ్య ఏర్పడ్డాయి. తరువాత కాలంలో సామ్యవాద ప్రజాస్వామ్యంగా పిలువబడిన 'సంస్కరణవాద' ధోరణి, సెకండ్ ఇంటర్నేషనల్‌‌తో అనుబంధం కలిగిన అధిక భాగం పార్టీలలో ప్రాధాన్యత పొందింది మరియు ఈ పార్టీలు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో తమ స్వంత ప్రభుత్వాలకు మద్దతునిచ్చాయి[ఆధారం కోరబడింది]. ఈ సమస్య కమ్యూనిస్ట్‌లు విడిపోవడానికి, థర్డ్ ఇంటర్నేషనల్‌లో సభ్యులుగా మారిన తమ స్వంత పార్టీలను ఏర్పాటు చేయడానికి కారణమైంది[ఆధారం కోరబడింది].

ఈ క్రింది ప్రభుత్వాలు 20వ శతాబ్దంలోని ఏదో ఒక సమయంలో మార్క్సిజంకు కనీసం నామమాత్రంగా కట్టుబడ్డాయి[ఆధారం కోరబడింది]: అల్బేనియా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, అంగోలా, బెనిన్, బల్గేరియా, చిలీ, చైనా, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో, క్యూబా, చెకోస్లోవేకియా, తూర్పు జర్మనీ, ఇథియోపియా, గ్రెనడ, హంగరీ, లావోస్, మోల్డోవా, మంగోలియా, మొజాంబిక్, నేపాల్, నికారాగువ, ఉత్తర కొరియా, పోలాండ్, రొమేనియా, రష్యా, USSR మరియు దాని గణతంత్రాలు, దక్షిణ యెమెన్, యుగోస్లావియా, వెనెజుల, వియెత్నాం. అంతేకాక, భారత దేశంలోని రాష్ట్రాలైన కేరళ, త్రిపుర మరియు పశ్చిమ బెంగాల్ కూడా మార్క్స్‌వాద ప్రభుత్వాలను కలిగి ఉన్నాయి, అయితే ఎన్నికల ప్రక్రియ కారణంగా ప్రభుత్వంలో మార్పు జరుగుతూ ఉంటుంది. వెనెజుల, నికారాగువ, చిలీ, మోల్డోవా మరియు భారతదేశంలో భాగాల వంటి కొన్ని ప్రభుత్వాలు ప్రజాస్వామ్య స్వభావాన్ని కలిగి క్రమబద్ధమైన బహుళపార్టీ ఎన్నికలు నిర్వహిస్తాయి.

చరిత్ర[మార్చు]

వ్లాదిమిర్ లెనిన్ నాయకత్వంలో 1917 అక్టోబర్ విప్లవం, శ్రామికుల రాజ్యం గురించిన మార్క్స్‌వాద ఆలోచనలను అమలులో పెట్టిన మొదటి భారీ స్థాయి ప్రయత్నం. నూతన ప్రభుత్వం విప్లవ-వ్యతిరేకత, పౌర మరియు విదేశీ జోక్యాలను ఎదుర్కొంది.[ఆధారం కోరబడింది]. జొనాథన్ వల్ఫ్ఫ్ ప్రకారం UK లోని ప్రధాన సామ్యవాద పార్టీ ఇరవై-నాలుగు గంటలలోపే ఈ విప్లవాన్ని మార్క్స్‌వాద-వ్యతిరేకిగా పేర్కొంది.[ఆధారం కోరబడింది] లెనిన్ నిరంతరం ఈ విధంగా వివరించాడు "సామ్యవాదం యొక్క విజయానికి అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోని కార్మికుల ఉమ్మడి ప్రయత్నాలు అవసరం, ఇది మార్క్సిజం యొక్క ప్రాధమిక వాస్తవం, " (లెనిన్, సోచినేనియ (Works), 5th ed Vol XLIV p418.) ఆయన వాదన ప్రకారం ఇది రష్యాలో ఒంటరిగా అభివృద్ధి చెందలేదు, అంతర్జాతీయంగా వ్యాప్తి చెందవలసిన అవసరం ఉంది.

1917 అక్టోబర్ విప్లవం తరువాత సంవత్సరాలలో ఒక విప్లవ కెరట ప్రేరణ ఏర్పడడానికి[ఆధారం కోరబడింది], దానితో పాటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలు అభివృద్ధి చెందడానికి సహాయపడింది, అయితే ఇవి పశ్చిమ ఐరోపాలోని బలమైన అభివృద్ధి చెందిన పెట్టుబడిదారీ దేశాలలో విజయం సాధించలేకపోయాయి. జర్మనీ మరియు ఇతర పాశ్చాత్య దేశాలలో సామ్యవాద విప్లవం విఫలమై, సోవియెట్ యూనియన్‌ను ఒంటరిగా వదలివేసింది. వివాదాలు మరియు విరామ సమయ పరిష్కారాల తీవ్ర సమయం, యుద్ధ కమ్యూనిజం మరియు న్యూ ఎకనామిక్ పాలసీ (NEP)లను అనుసరించింది. లెనిన్ మరణించాడు మరియు జోసఫ్ స్టాలిన్ క్రమంగా నియంత్రణను చేపట్టి, సోవియెట్ యూనియన్ 1930ల సంఘటనలు మరియు తన ప్రపంచ సంక్షోభ-ధోరణులను ఎదుర్కోవడంతో శత్రువులను తొలగించి, అధికారాన్ని బలోపేతం చేసాడు. ఆ కాలాన్ని నిర్వచించిన భూ రాజకీయ బెదిరింపులు మరియు వాటితో పాటే దాడికి గల సంభావ్యతల మధ్య, అతను దయలేని ఒక పారిశ్రామికీకరణ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాడు, అది విజయవంతమైనప్పటికీ[ఆధారం కోరబడింది], నిర్వహణలో అనేక మంది మానవులను కష్టపెట్టడంతో పాటు, దీర్ఘ-కాల పర్యావరణ వినాశనం కూడా జరిగింది.

లెయాన్ ట్రోత్స్కీ యొక్క ఆధునిక అనుచరులు, లెనిన్, ట్రోత్స్కీ, 1920లలో ఊహించినట్లు, స్టాలిన్ యొక్క "ఒక దేశంలో సామ్యవాదం" దానికదే నిర్వహించుకోలేదని సమర్ధిస్తారు, మరియు కొందరు మార్క్స్‌వాద విమర్శకుల ప్రకారం, USSR తన సాంప్రదాయ రద్దుకు చాలా ముందుగానే సామ్యవాద రాజ్యం యొక్క లక్షణాలను ప్రదర్శించడం మానివేసింది.

1920లలో ఆస్ట్రియన్ ఆర్ధికవేత్తలు మరియు మార్క్స్‌వాద ఆర్ధికవేత్తల మధ్య ఆర్ధిక గణన చర్చ జరిగింది. ఉత్పత్తికారకాల అవకాశవ్యయాలను తీసుకుంటూ ధరలను తిరిగి నిర్ణయించలేనందువలన మార్క్సిజం లోపభూయిష్టమైనదని, అందువలన సామ్యవాదం తార్కిక నిర్ణయాలను చేయలేదని వాదించారు.

చైనీయుల జాతీయవాద విప్లవవాద పార్టీ అయిన కౌమిన్టాంగ్ పార్టీ, చైనీస్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీని వ్యతిరేకించిన మార్క్స్‌వాద సభ్యులను కలిగి ఉంది. వారు చైనీయుల విప్లవాన్ని కమ్యూనిస్టుల కంటే భిన్నమైన దృష్టితో చూసి, చైనా అప్పటికే తన భూస్వామ్య కాలాన్ని దాటి మరొక ఉత్పత్తి విధంలో కాక ఒక గతిహీన కాలంలో ఉందని ప్రకటించారు. కౌమింటాంగ్ పార్టీలోని ఈ మార్క్స్‌వాదులు చైనా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ యొక్క భావజాలాన్ని వ్యతిరేకించారు.[21]

ప్రపంచ యుద్ధం II తరువాత తరచూ సోవియెట్ సైనిక మద్దతుతో మార్క్స్‌వాద భావజాలం ప్రపంచంలోని విప్లవవాద కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలలో ఉన్నతంగా ఎదిగింది. వీటిలో కొన్ని పార్టీలు చివరికి అధికారాన్ని పొంది, మార్క్స్‌వాద రాజ్యం యొక్క తమ స్వంత రూపాన్ని సాధించగలిగాయి. అటువంటి దేశాలలో పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా, వియత్నాం, రొమేనియా, తూర్పు జర్మనీ, అల్బేనియా, కంబోడియా, ఇథియోపియా, దక్షిణ యెమెన్, యుగోస్లావియా, క్యూబా, మరియు ఇతర దేశాలు ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాలలో ఈ దేశాలు దీర్ఘకాలం కొనసాగలేదు. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన ఉదాహరణలు సోవియట్ యూనియన్ మరియు చైనా మధ్య, మరియు సోవియట్ యూనియన్ మరియు యుగోస్లావియా (1948లో) మధ్య ఏర్పడిన విభేదాలు, వీటి నాయకులు మార్క్సిజం యొక్క కొన్ని అంశాలు మరియు సమాజంలో అవి ఏ విధంగా అమలవుతాయనే దానిపై విభేదించారు[ఆధారం కోరబడింది].

ఈ స్వీయ-ప్రకటిత మార్క్స్‌వాద దేశాలలో అనేకం(ఎక్కువగా పీపుల్స్ రిపబ్లిక్స్ శైలిలో ఉండేవి) చివరికి గతిహీన ఆర్ధిక వ్యవస్థలు కలిగిన అధికారవాద దేశాలుగా మారాయి. ఇది, అమలులో మార్క్సిజం విచార ఫలితాలను ఇచ్చిందా లేదా ఈ దేశాలు "వాస్తవ మార్క్స్‌వాదుల"చే నడపబడలేదా అనే చర్చకు కారణమైంది. మార్క్సిజం యొక్క విమర్శకులు ఈ దేశాల అనేక సమస్యలకు బహుశా మార్క్స్‌వాద భావజాలమే కారణమని ఊహించారు. స్టాలిన్‌ను వ్యతిరేకించిన మార్క్సిజం యొక్క వర్తమాన అనుచరులు, ప్రాధమికంగా లెయాన్ ట్రోత్స్కీని సమర్ధించారు, ప్రపంచ విప్లవం యొక్క వైఫల్య స్థాయి వద్ద ఈ వైఫల్యాన్ని చూడాలని భావించారు: కమ్యూనిజం విజయవంతం కావాలంటే, పెట్టుబడిదారీవిధానం గతంలో అభివృద్ధి పరచిన అంతర్జాతీయ వర్తక సంబంధాలన్నిటినీ అది కొనసాగించవలసిన అవసరం ఉందని వారు భావించారు.

చైనీయుల అనుభవం ప్రత్యేకమైనదిగా కనిపిస్తుంది. ఒకే కుటుంబం యొక్క స్వీయ-సేవ మరియు ఉత్తర కొరియా ఇంకా 1989 ముందు తూర్పు ఐరోపాలో సంభవించిన మార్క్సిజం యొక్క వారసత్వ వ్యాఖ్యానానికి బదులుగా, చైనా ప్రభుత్వం -1980లో మావో వారసత్వంపై పోరాటాల తరువాత మరియు డెంగ్ జియావోపింగ్ అధికారాన్ని పొందిన తరువాత -వారసత్వ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించినట్లు కనబడుతుంది[ఆధారం కోరబడింది] ఇవి లెనిన్ మరణం తరువాత తమకుతామే లెనినిస్ట్ ప్రభుత్వాలుగా ప్రకటించుకున్నాయి. ఈ విజయానికి కీలకం మరొక లెనినిజం, ఇది చాలా వరకు ఒక NEP (న్యూ ఎకనామిక్ పాలసీ) ఆజ్ఞాపత్రంగా ఉంది;1920ల లెనిన్ యొక్క స్వంత NEP అనేది విపణులకు ఇవ్వబడిన "అనుమతి", దీనిలో అంతిమ నియంత్రణను నిలుపుకున్న పార్టీచే నిర్వహించబడే అంచనాలను కూడా కలిగి ఉంది. పెరిస్ట్రోయికాలో రష్యన్ల అనుభవం ప్రకారం సామ్యవాదంలో విపణులు అపారదర్శకంగా ఉండటంతో పాటు అసమర్ధంగా మరియు అవినీతిమయంగా కూడా ఉన్నాయి కానీWTOలో చేరాలనే చైనా యొక్క అన్వయం తరువాత ఇది సార్వత్రికంగా అన్వయించబడుతున్నట్లు లేదు.

"మార్క్సిజం" యొక్క అంతం చైనాలో ముందస్తుగానే ప్రకటించబడింది కానీ 1997లో హాంగ్ కాంగ్‌ను ఇచ్చివేసిన తరువాత, బీజింగ్ నాయకత్వం వాణిజ్య మరియు రాజకీయ విషయాలపై అంతిమ నిర్ణయాన్ని స్పష్టంగా నిలుపుకుంది[ఆధారం కోరబడింది]. ఏదేమైనా చైనీయుల పార్టీ తన విపణులను ఇకముందు వాస్తవ మార్క్స్‌వాద పార్టీగా వర్గీకరించబడనంతగా తెరిచిందా అనే ప్రశ్నలు ఉన్నాయి.[ఆధారం కోరబడింది] ఒక విధమైన నిశ్శబ్ద అనుమతి, మరియు చైనా విషయంలో-1949 ముందు ఉన్న జ్ఞాపకాలను తప్పించుకోవాలనే కోరిక, బహుశా ఒక పాత్రను పోషిస్తుంది[ఆధారం కోరబడింది].

1991లో సోవియెట్ యూనియన్ ధ్వంసం చేయబడింది మరియు నూతన రష్యన్ రాజ్యం, దానితో పాటు పైకి వస్తున్న అనేక గణతంత్రాలు, తమను తాము మార్క్స్‌వాదులుగా గుర్తించుకోవడం మానివేసాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇతరదేశాలు తగినంతగా అనుసరించాయి. అప్పటినుండి, తీవ్రమైన మార్క్సిజం లేదా కమ్యూనిజం ప్రపంచ రాజకీయాలలో సాధారణంగా ఒక ప్రముఖ రాజకీయ శక్తిగా ఉండటం ముగిసింది, మరియు ఇది ఎక్కువగా మరింత మితవాద రూపాలైన ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదం—లేదా, మరింత సాధారణంగా, నూతన స్వేచ్ఛావాద పెట్టుబడిదారీ విధానంచే భర్తీచేయబడింది. పర్యావరణ ఉద్యమం యొక్క పెరుగుదలతో కూడా మార్క్సిజం తలపడవలసి వచ్చింది. జోఎల్ కోవెల్ మరియు మైకెల్ లూవి వంటి సిద్ధాంతకర్తలు, మార్క్సిజంను సామ్యవాదం, ఆవరణ శాస్త్రం మరియు పర్యావరణవాదాలతో మిళితం చేసి ఆవరణ-సామ్యవాదం అనే భావజాలాన్ని రూపొందించారు.[22]

సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యం[మార్చు]

మూస:Social democracy sidebar 19వ శతాబ్ద చివర మరియు 20వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో ఉద్భవించిన రాజకీయ భావశాస్త్రం సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యం. 19వ శతాబ్ద రెండవ అర్థభాగంలో బ్రిటిష్ సోషల్ డెమోక్రాటిక్ ఫెడరేషన్, మరియు రష్యన్ సోషల్ డెమోక్రాటిక్ లేబర్ పార్టీ వంటి అనేక పార్టీలు తమను తాము సాంఘిక ప్రజాస్వామ్య పార్టీలుగా వర్ణించుకున్నాయి. అధికభాగం సందర్భాలలో ఇవి విప్లవవాద సామ్యవాదులు లేదా మార్క్స్‌వాద సమూహాలుగా ఉన్నాయి, వీరు సామ్యవాదాన్ని ప్రవేశపెట్టడంతో పాటు, ప్రజాస్వామ్యం లేని దేశాలలో ప్రజాస్వామ్యం ప్రవేశ పెట్టాలని కూడా కోరుకున్నారు. వర్గ పోరాటం, విప్లవం మరియు శ్రామిక వర్గం యొక్క నియంతృత్వం వలన మాత్రమే సామ్యవాదం సాధ్యమవుతుందనే భావనను అనేకమంది సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు తిరస్కరిస్తారు.

కార్ల్ మార్క్స్ యొక్క భావనలపై విభిన్న అభిప్రాయాలు కలిగియున్న రెండు సమూహాల మధ్య 20వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో సామ్యవాద ఉద్యమంలో చీలిక ఏర్పడి ఆధునిక సాంఘిక ప్రజాస్వామ్య భావన ఉనికిలోకి వచ్చింది. పాసిఫిజం, అరాచకవాదం, మరియు సిండికలిజం వంటి అనేక సంబంధిత ఉద్యమాలు అదే సమయంలో ఏర్పడ్డాయి (తరచూ ప్రధాన సామ్యవాద ఉద్యమం నుండి విడిపోవడంతో పాటు, నూతన సిద్ధాంతాలు ఏర్పడటం వలన) మరియు మార్క్సిజానికి అనేక విభిన్న వ్యతిరేకతలను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో సామ్యవాదులలో అధికులుగా ఉన్న సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు మార్క్సిజంను తిరస్కరించలేదు (నిజానికి దానిని ఉద్ధరించినట్లు ప్రకటించారు), కానీ పెట్టుబడిదారీ విధానంపై వారి విమర్శలకు తగినట్లుగా దానిని నిర్దిష్ట విధాలలో సంస్కరించాలని కోరుకున్నారు[ఆధారం కోరబడింది]. సామ్యవాదాన్ని విప్లవం ద్వారా కాక పరిణామం ద్వారా సాధించాలని వారు వాదించారు. విప్లవవాద సామ్యవాదులచే ఆవిధమైన అభిప్రాయాలు బలంగా వ్యతిరేకించబడ్డాయి[ఆధారం కోరబడింది], పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని సంస్కరించే ఏ ప్రయత్నమైన విచారకరంగా విఫలమవుతుందని వారు వాదించారు, దీనికి కారణం సంస్కరణవాదులు క్రమంగా అవినీతిపరులై చివరికి తామే పెట్టుబడిదారులుగా మారతారని వారి వాదన[ఆధారం కోరబడింది].

వారిలో తేడాలు ఉన్నప్పటికీ, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమయ్యే వరకు సామ్యవాదం యొక్క సంస్కరణవాద మరియు విప్లవవాద విభాగాలు ఐక్యంగానే ఉన్నాయి. ఈ యుద్ధం వారి మధ్య ఉన్న విభేదాలను విడిపోయే బిందువు వద్దకు నెట్టిన చివరి కష్టంగా మారింది[ఆధారం కోరబడింది]. సంస్కరణవాద సామ్యవాదులు యుద్ధంలో తమకు సంబంధించిన జాతీయ ప్రభుత్వాలకు మద్దతునిచ్చారు, ఇది విప్లవవాద సామ్యవాదులచే శ్రామిక వర్గానికి వ్యతిరేకంగా సంపూర్ణ ద్రోహంగా చూడబడింది(శ్రామికులకు "స్వంతదేశం లేదు" అనే సూత్రాన్ని ఇది మోసగించింది, కారణాన్ని ప్రక్కన పెడితే, సాధారణంగా అట్టడుగు వర్గాలవారే యుద్ధం చేయడానికి , మరియు మరణించడానికి పంపబడతారు)[ఆధారం కోరబడింది]. సామ్యవాద పార్టీలలో తీవ్ర వివాదాలు చెలరేగాయి, దీనికి ఉదాహరణ సోషల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీ ఆఫ్ జర్మనీ (SPD)లోని ఎడ్వర్డ్ బెర్న్ స్టీన్ (సంస్కరణవాద సామ్యవాది) మరియు రోసా లక్జెంబర్గ్ (విప్లవవాద సామ్యవాది)ల మధ్య వివాదం. చివరకు, 1917 నాటి రష్యన్ విప్లవం తరువాత, ప్రపంచంలోని అధిక భాగం సామ్యవాద పార్టీలు విడిపోయాయి. సంస్కరణవాద సామ్యవాదులు "సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు" అనే పేరు పెట్టుకోగా, విప్లవవాద సామ్యవాదులు తమను తాము "కమ్యూనిస్ట్"లుగా వ్యవహరించుకోవడం ప్రారంభించి, ఆధునిక కమ్యూనిస్ట్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. (కొమింటర్న్ కూడా చూడండి)

1920ల నుండి, సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు మరియు కమ్యూనిస్ట్‌ల మధ్య సిద్ధాంతపరమైన విభేదాలు స్థిరంగా పెరిగాయి (సామ్యవాదాన్ని సాధించే మార్గంలో ఐకమత్యంగా లేరు), మరియు అప్పటినుండి సాంఘిక సామ్యవాదం ఎక్కువగా మధ్య ఐరోపాకు ప్రత్యేకమైన లేబర్ పార్టీలకు, ప్రత్యేకించి జర్మనీ మరియు నెదర్లాండ్స్ మరియు ప్రత్యేకించి 1959 జర్మన్ SPD యొక్క గాడెస్బర్గ్ కార్యక్రమం వర్గపోరాటం యొక్క ఆచరణాత్మకతను పూర్తిగా తిరస్కరించబడినప్పటి నుండి ఉపయోగించబడింది.

సామ్యవాదం[మార్చు]

మూస:Socialism sidebar "సామ్యవాదం" అనే పదం ప్రాధమికంగా రెండు విభిన్న భావజాలాలు - ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదం మరియు మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాద సామ్యవాదాలను వర్ణించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాదులు (ట్రోత్స్కీయిస్ట్స్, స్టాలినిస్ట్స్, మరియు మావోయిస్ట్స్) సమకాలీన మాధ్యమంలో తరచు కమ్యూనిస్టులుగా వర్ణించబడ్డారు, వారు విద్యాపరంగా గాని లేదా తమకుతాముగా గాని ఆ విధంగా గుర్తింపుని పొందలేదు[ఆధారం కోరబడింది]. మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాదులు శ్రామికుల అద్భుత ప్రపంచం కొరకు మార్క్స్‌వాద భావశాస్త్రంలో మొదట సామ్యవాద దేశం యొక్క సృష్టి కొరకు పనిచేయాలని నిర్ణయించుకొన్నారు, ఇది చారిత్రకంగా దాదాపు ఒకే-పార్టీ నియంతృత్వంగా ఉంది. మరొకవైపు, ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదులు సాంఘిక సంస్కరణ ద్వారా ఒక ఆదర్శ రాజ్యం ఏర్పాటు కొరకు ప్రయత్నించారు మరియు వారు సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదుల నుండి కొంత విభిన్నంగా ఉన్నారు, ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదులు కొంత వామపక్ష దృష్టిని కలిగి ఉన్నారు.

దాని ఉపగ్రహ రాజ్యాలతో పాటుగా సోవియెట్ యూనియన్ విడిపోవడంతో మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాద ప్రభుత్వ రూపాలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. చాలా కొన్ని దేశాలు మాత్రమే తమ ప్రభుత్వాలను సామ్యవాద ప్రభుత్వాలుగా వర్ణించుకుంటున్నాయి. 2007 నాటికి లావోస్, వియత్నాం, నేపాల్, క్యూబా, మరియు పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా తమకు తాము మార్క్స్‌వాద భావంలో సామ్యవాదులుగా పేర్కొనే ప్రభుత్వాలను అధికారంలో కలిగి ఉన్నాయి[ఆధారం కోరబడింది].

దీనికి వ్యతిరేకంగా, తమకుతాము సామ్యవాద లేదా ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదులుగా పేర్కొనే ఎన్నికల పార్టీలు పెరుగుతున్నాయి, ఇవి అంతర్జాతీయ సంస్థలైన సోషలిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ మరియు ఫోర్త్ ఇంటర్నేషనల్‌లచే కలుపబడుతున్నాయి. సామ్యవాదులుగా వర్ణించబడే పార్టీలు ప్రస్తుతం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రజాస్వామ్యాలలో ఆధిపత్యంలో ఉన్నాయి మరియు ఐరోపాలోని ప్రజాస్వామ్యాలలో పాలక పార్టీలుగా లేదా ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా పనిచేస్తున్నాయి. ఆవరణ-సామ్యవాదం, మరియు బలమైన వామపక్ష చేరిక కలిగిన గ్రీన్ పోలిటిక్స్ ఐరోపా ప్రజాస్వామ్యాలలో అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.

వాస్తవమైన ఆర్ధిక మరియు సాంఘిక వేదికపై ఒక పార్టీ లేదా ప్రభుత్వం యొక్క లక్షణ ప్రభావం కొంత మేరకే ఉంటుంది. తనకుతాను సామ్యవాదిగా అభివర్ణించుకునే చైనా ప్రధాన భూభాగం యొక్క ప్రభుత్వం భారీ ప్రైవేట్ రంగం ఎదుగుదలకు అనుమతిస్తుంది మరియు అనేక పశ్చిమ ప్రజాస్వామ్యాలతో పోల్చినపుడు ఇది సాంఘికంగా సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. మరింత ప్రత్యేకీకరించబడిన ఉదాహరణ సార్వత్రిక ఆరోగ్య రక్షణ, ఇది ఐరోపాలోని అనేక సామ్యవాద పార్టీలకు గుర్తింపు సమస్యగా ఉంది కానీ చైనా ప్రధాన భూభాగంలో ఉనికిలో లేదు. అందువలన, ఒక ఉద్యమం యొక్క రాజకీయ భావజాలం గురించి ఖచ్చితమైన ముగింపుకి రావడానికి దాని నామమాత్ర లక్షణం నుండి, చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక అంశాలను పరిగణించవలసి ఉంటుంది.

కమ్యూనిజం[మార్చు]

మూస:Communism sidebar

మార్క్సిజం యొక్క సూత్రాలకు అనేక రాజ్యాలు విధేయత ప్రకటించాయి మరియు స్వీయ-వర్ణిత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలచే, ఒక ఏక-పార్టీ రాజ్యం లేదా జర్మన్ డెమోక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ వలె అనేక పార్టీలను ఏక జాబితాగా పాలించబడ్డాయి. వారి ప్రభుత్వాలలో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ యొక్క ఆధిపత్యం వలన ఈ ప్రభుత్వాలు తరచు పశ్చిమ రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలచే "కమ్యూనిస్ట్ రాజ్యాలు"గా పిలువబడేవి. ఏదేమైనా, అవి తమను తాము "సామ్యవాదులు"గా అభివర్ణించుకొని, "కమ్యూనిజం" అనే పదాన్ని భవిష్యత్తులోని వర్గరహిత సమాజం కొరకు ఉంచారు[examples needed], దీనిలో రాజ్యం యొక్క అవసరం ఉండబోదు (కమ్యూనిజం యొక్క ఈ అర్థంలో, "కమ్యూనిస్ట్ రాజ్యం" అనేది ఒక విరుద్ధార్ధం(భాషాలంకారం))– ఉదాహరణకు, USSR అనేది యూనియన్ ఆఫ్ సోవియెట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్స్. చారిత్రికంగా కమ్యూనిస్ట్ దేశం అనేది ఎప్పుడూ లేదని మార్క్స్‌వాదులు స్థిరంగా చెప్తారు[ఆధారం కోరబడింది].

కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వాలు చారిత్రకంగా ఒక ప్రణాళికాబద్ధ ఆర్ధికవ్యవస్థలో నిర్మాణాత్మక వనరులపై ప్రభుత్వ యాజమాన్యం మరియు పరిశ్రమ యొక్క జాతీయీకరణ మరియు భూ సంస్కరణ (తరచు సమైక్య వ్యవసాయం లేదా ప్రభుత్వ క్షేత్రాలు)వంటి ఆర్ధిక పునర్నిర్మాణ ప్రచార స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. వారు ఉత్పత్తికారకాల సమైక్య యాజమాన్యాన్ని ప్రోత్సహించినప్పటికీ, పాలక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీచే నిర్ణయాలు తీసుకోనబడే బలమైన రాజ్య లక్షణాన్ని కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వాలు కలిగి ఉన్నాయి. అసమ్మత 'అధీకృత' కమ్యూనిస్టులు సోవియెట్ నమూనాను రాజ్య సామ్యవాదం లేదా రాజ్య పెట్టుబడిదారీవిధానంగా స్వాభావీకరిస్తారు.

మార్క్సిజం-లెనినిజం[మార్చు]

మార్క్సిజం-లెనినిజం, ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే వ్లాదిమిర్ లెనిన్ చే అభివృద్ధి పరచబడిన మార్క్సిజం యొక్క రూపాంతరం లెనినిజంగా పిలువబడుతుంది[ఆధారం కోరబడింది]. ఏదేమైనా, అనేక సందర్భాలలో, విభిన్న (మరియు కొన్నిసార్లు ప్రతిపక్షాలుగా ఉన్న) రాజకీయ సమూహాలు "మార్క్సిజం-లెనినిజం" అనే పదాన్ని వారు అనుసరించే భావశాస్త్రాన్ని వర్ణించడానికి ఉపయోగించాయి. మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క కీలక భావజాల లక్షణాలు మార్క్సిజం మరియు లెనినిజంలకు చెందినవి, అనగా, కమ్యూనిస్ట్ విప్లవం ద్వారా పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని హింసాత్మకంగా తొలగించవలసిన ఆవశ్యకతను నమ్మడం, కమ్యూనిజానికి చేరే మార్గంలో మొదటి సోపానంగా శ్రామికవర్గం యొక్క నియంతృత్వం మరియు ఈ ప్రయత్నంలో శ్రామికులను నడిపించడానికి ఒక సారధ్య పార్టీ అవసరం. ఏదేమైనా, తమనుతాము మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాదులుగా భావించుకునేవారు, పురోగాములుగా(మరియు ఎంత వరకు) ధృవపరచడానికి తాము ఎంపిక చేసుకున్న నాయకులు మరియు ఆలోచనాపరులనుండి వేరుగా ఉంటారు[ఆధారం కోరబడింది]. మావోయిస్ట్ లు మావో జెడాంగ్ కు అనుకూలంగా ఇతర ఆలోచనాపరుల ప్రాముఖ్యతను తగ్గించగా, హోక్స్‌హాయిస్ట్‌లు మావోను నిరాకరిస్తారు[ఆధారం కోరబడింది].

పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని విప్లవవాద మార్గాల ద్వారా మాత్రమే తొలగించవచ్చని లెనినిజం పేర్కొంటుంది; అనగా పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క అంతర్గత సంస్కరణ కు ప్రయత్నించిన మధ్యేవాద సామ్యవాదం మరియు ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదం యొక్క విప్లవాత్మకం కాని పద్ధతులు వంటి ఏ పద్దతులైనా విచారకరంగా విఫలమయ్యాయి[ఆధారం కోరబడింది]. లెనినిస్ట్ పార్టీ యొక్క మొదటి లక్ష్యం శ్రామికులను విద్యావంతులను చేయడం, దీనివలన బూర్జువాలు వారిలో నాటిన అనేక దోషపూరిత జ్ఞానాలను తొలగించవచ్చు, మతం మరియు జాతీయవాదం వంటివి వారిని ఆర్ధికంగా దోపిడీ చేయడానికి మరింత విధేయంగా మరియు సులువుగా చేయడానికి నాటబడ్డాయి[ఆధారం కోరబడింది]. ఒకసారి శ్రామిక వర్గం వర్గ స్పృహను పొందితే, పార్టీ శ్రామిక వర్గం యొక్క మొత్తం శక్తిని సమన్వయపరచి ఉనికిలో ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని తొలగిస్తుంది, ఆ విధంగా శ్రామికవర్గం మొత్తం రాజకీయ మరియు ఆర్ధిక అధికారాన్ని లోబరుచుకుంటుంది. చివరకు శ్రామికవర్గం (పార్టీ ద్వారా వారికి లభించిన విద్య వలన) శ్రామికుల యొక్క నియంతృత్వాన్ని అమలుపరుస్తుంది, ఇది వారికి కమ్యూనిజం యొక్క నిమ్న దశ అయిన సామ్యవాదాన్ని తీసుకువస్తుంది. దీని తరువాత, పార్టీ, విప్లవవాదుల స్థాయికి ఎదిగిన మొత్తం శ్రామికులనందరినీ ఆవశ్యకంగా రద్దు చేస్తుంది[ఆధారం కోరబడింది].

శ్రామికవర్గం యొక్క నియంతృత్వం శ్రామిక తరగతి యొక్క సంపూర్ణ అధికారాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది శ్రామికవాద ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థచే నడుపబడుతుంది, దీనిలో శ్రామికులు స్థానిక కౌన్సిళ్ళ ద్వారా అధికారం పొందుతారు ఇవి సోవియెట్‌లుగా పిలువబడతాయి[ఆధారం కోరబడింది].

ట్రోత్స్కీయిజం[మార్చు]

ట్రోత్స్కీయిజం అనే మార్క్సిజం యొక్క సిద్ధాంతం లియోన్ ట్రోత్స్కీచే ప్రతిపాదించబడింది. ట్రోత్స్కీ తననుతాను ఒక బోల్షెవిక్-లెనిన్ వాదిగా భావించుకొని, ఒక సారధ్య పార్టీ స్థాపన కొరకు వాదించాడు. ఆయన తనను సనాతన మార్క్సిజం యొక్క అనుకూలవాదిగా భావించుకున్నాడు. ఆయన రాజకీయాలు స్టాలిన్ లేదా మావో నుంచి, మరీ ముఖ్యంగా ఒక అంతర్జాతీయ "శాశ్వత విప్లవం" కొరకు అవసరాన్ని ప్రకటించడంలో, తీవ్రంగా విభేదించాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక సమూహాలు తమనుతాము ట్రోత్స్కీవాదులుగా వర్ణించుకోవడం కొనసాగిస్తున్నాయి మరియు తమను తాము ఈ సాంప్రదాయంలో నిలిచిఉన్నట్లు భావిస్తున్నాయి, అయితే దీని నుండి తీసుకొనబడిన తీర్పుల పట్ల వారి వ్యాఖ్యానాలు వైవిధ్యంగా ఉన్నాయి.

ట్రోత్స్కీ తన సిద్ధాంతమైన "శాశ్వత విప్లవం"లో పేర్కొన్నట్లు శ్రామిక విప్లవానికి అనుకూలంగా వాదించాడు, మరియు ఇప్పటికే బూర్జువావాద-ప్రజాస్వామ్య విప్లవం విజయవంతం కాని దేశాలలో (మరొక మాటలలో, 1917కు ముందరి రష్యా వంటి పెట్టుబడిదారీ విధానం అప్పటివరకు అమలుచేయబడని దేశాలలో), సాంఘిక విప్లవ("సామ్యవాద" లేదా "కమ్యూనిస్ట్" విప్లవం) కార్యకలాపాలను చేపట్టడం ద్వారా శ్రామికులు దానిని శాశ్వతం చేయడం అవసరమని, అదే సమయంలో ఆటంకం లేని ప్రక్రియలో ఉండాలని ఆయన వాదించాడు. ఇతర దేశాలలో, ప్రత్యేకించి పారిశ్రామికంగా శక్తివంతమైన దేశాలలో అభివృద్ధి చెందిన శ్రామికులతో సామ్యవాద విప్లవాలు త్వరితంగా ఏర్పడితే తప్ప నూతన సామ్యవాద రాజ్యాలు ప్రతికూల పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచ వత్తిడులకు వ్యతిరేకంగా మనలేవని ట్రోత్స్కీ నమ్మాడు.

మార్క్సిజం యొక్క రాజకీయ పాఠంలో, ట్రోత్స్కీయిస్టులు వామపక్షవాదులుగా పరిగణించబడ్డారు. వారు ప్రజాస్వామ్యాన్ని తీవ్రంగా సమర్ధించి, సామ్రాజ్యవాద అధికారాలతో రాజకీయ ఒప్పందాలను వ్యతిరేకించారు, మరియు అది ప్రపంచవ్యాప్తం అయ్యేవరకు విప్లవ వ్యాప్తి జరగాలని సూచించారు[ఆధారం కోరబడింది].

రష్యన్ శ్రామికుల రాజ్యం ఒక "ఉద్యోగాస్వామ్యపరంగా క్షీణత పొందిన శ్రామికుల రాజ్యం" అనే సిద్ధాంతాన్ని ట్రోత్స్కీ అభివృద్ధి పరచాడు. పెట్టుబడిదారీ పాలన పునరుద్ధరించబడలేదు, మరియు లెనిన్ చే ప్రారంభించబడిన పరిశ్రమల జాతీయీకరణ మరియు ఆర్ధిక ప్రణాళికలు ఇప్పటికీ ప్రభావం చూపుతున్నాయి[ఆధారం కోరబడింది]. ఏదేమైనా, రాజ్యం శ్రామిక వర్గం యొక్క ఆసక్తులకు ప్రతికూలంగా అధికార కులంచే నియంత్రించబడింది. ట్రోత్స్కీ, సోవియెట్ యూనియన్ ను సామ్రాజ్యవాద శక్తుల మరియు అంతర్గత విప్లవ-వ్యతిరేకుల నుండి దాడుల నుండి కాపాడాడు, కానీ సామ్యవాద ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణకు USSRలో రాజకీయ విప్లవానికి పిలుపునిచ్చాడు. స్టాలిన్ వాద అధికారస్వామ్యం నుండి శ్రామికవర్గం అధికారాన్ని చేపట్టకపోతే, తనను తాను సుసంపన్నం చేసుకోవడానికి అధికారస్వామ్యం పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని పునరుద్ధరిస్తుందని ఆయన వాదించాడు[ఆధారం కోరబడింది]. అనేక మంది ట్రోత్స్కీయిస్ట్ ల అభిప్రాయంలో, USSRలో గ్లాస్నోస్ట్ మరియు పెరిస్ట్రోయికాల ప్రారంభం నుండి ఖచ్చితంగా ఇదే జరిగింది. కొందరు[who?] పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనాచే మార్కెట్ సామ్యవాద అనుసరణ కూడా పెట్టుబడిదారీ విప్లవ-వ్యతిరేకతకు దారి తీసిందని వాదిస్తారు[ఆధారం కోరబడింది]. అనేక ట్రోత్స్కీయిస్ట్ సంస్థలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నడుపబడుతున్నాయి, ఇంటర్నేషనల్ మార్క్సిస్ట్ టెండెన్సీ, ఇంటర్నేషనల్ సోషలిస్ట్ టెండెన్సీ మరియు కమిటీ ఫర్ ఎ వర్కర్స్ ఇంటర్నేషనల్ వంటివి వాటిలో ఉన్నాయి. వాటిలో అధికభాగం కొంత చిన్న సమూహాలుగా ఉన్నాయి.

మావోయిజం[మార్చు]

మూస:Maoism sidebar మావోయిజం లేదా మావో జెడాంగ్ భావన (simplified Chinese: 毛泽东思想; traditional Chinese: 毛澤東思想; pinyin: Máo Zédōng Sīxiǎng) అనేది, చైనా కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడైన మావో జెడాంగ్ (వాడ్-గిలెస్ ప్రతిలేఖనం: "మావో సే-టుంగ్") బోధనల నుండి ఏర్పడిన మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క ఒక భిన్న రూపం.

"మావో జెడాంగ్ భావన" అనే పదం కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ చైనాచే ఎప్పుడూ ప్రోత్సహించబడింది, మరియు "మావోయిజం" అనే పదం దాని ఆంగ్ల-భాషా ప్రచురణలలో అసమ్మతి పూర్వకంగా మినహా ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. అదే విధంగా, చైనా వెలుపల ఉండే మావోయిస్ట్ సమూహాలు[which?] సాధారణంగా తమను తాము మావోయిస్టులుగా కంటే మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాదులుగానే వ్యవహరించుకుంటాయి, మావో యొక్క అభిప్రాయంలో ఆయన మార్క్సిజం-లెనినిజంను మార్చలేదు, కేవలం దానిని అభివృద్ధిపరచాడు. ఏదేమైనా, కొన్ని[who?] మావోయిస్ట్ సమూహాలు మావో యొక్క సిద్ధాంతాలు మార్క్స్‌వాద నియమానికి సరిపోయే సమర్ధమైన చేర్పులుగా నమ్మి, తమను తాము "మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాద-మావోయిస్ట్" (MLM) లేదా "మావోయిస్ట్" లుగా వ్యవహరించుకుంటాయి.

పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనాలో, మావో జెడాంగ్ భావన అనేది కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ చైనా యొక్క అధికార సిద్ధాంతంలో భాగం, కానీ 1978 నుండి మొదలైన డెంగ్ జియావోపింగ్ యొక్క మార్కెట్ ఆర్ధికవ్యవస్థ-ఆధారిత సంస్కరణల వలన, "చైనీయుల లక్షణాలతో సామ్యవాదం" అనే భావన చైనా రాజాకీయాలలో ముందుకు వచ్చింది, చైనీయుల ఆర్ధిక సంస్కరణ ప్రభావాన్ని చూపటం ప్రారంభించింది, మరియు PRCలో మావో యొక్క వాస్తవ భావశాస్త్రం తీవ్రంగా మార్పుచెందింది లేదా తగ్గిపోయింది (చూడుము చైనా యొక్క చరిత్ర ).

గ్రామీణ రైతు కూలీలను పూర్తిగా విస్మరించి, పట్టణ శ్రామికులను విప్లవం యొక్క ప్రధాన ఆధారంగా చూసిన గతంలో మార్క్సిజం-లెనినిజం రూపాల వలె కాక, మావో, శ్రామికులు నడిపే ఒక ఉద్యమం వెనుక రైతుకూలీలు ప్రధాన శక్తిగా ఉంటారని, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ సారధ్యం వహిస్తుందని నమ్మాడు. దీనికి ఉదాహరణ 1920లు మరియు 1930ల నాటి చైనా కమ్యూనిస్ట్ గ్రామీణ పొడిగించబడిన ప్రజల యుద్ధం, ఇది చివరకు కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ చైనాను అధికారంలోకి తెచ్చింది[ఆధారం కోరబడింది]. అంతేకాక, భారీ-స్థాయి పారిశ్రామిక అభివృద్ధిని ఒక అనుకూల శక్తిగా చూసిన మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క ఇతర రూపాల వలె కాక, మావోయిజం సంపూర్ణ గ్రామీణ అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది[ఆధారం కోరబడింది].

అధికభాగం ప్రజలు రైతు కూలీలుగా ఉన్న దేశంలో సామ్యవాదం యొక్క ప్రారంభ దశలలో ఈ వ్యూహం మంచిదని మావో భావించాడు. సామ్యవాద మరియు మార్క్స్‌వాదాలతో సహా అనేక ఇతర రాజకీయ భావజాలలలో వలె, మావోయిజం ఒక విభిన్నమైన సైనిక సిద్ధాంతాన్ని కలిగి ఉంది మరియు దాని రాజకీయ భావజాలాన్ని బహిరంగంగా సైనిక వ్యూహంతో కలుపుతుంది. మావోయిస్ట్ భావనలో, "తుపాకీ గొట్టం నుండే రాజకీయ అధికారం ఎదుగుతుంది" (మావో యొక్క ప్రసిద్ధ సూక్తి), మరియు మూడు దశలలో గెరిల్లా యుద్ధతంత్రంతో కూడిన "ప్రజా యుద్ధం" యొక్క సాయుధ పోరాటంలో రైతుకూలీలను పాల్గొనే విధంగా చేయవచ్చు.

వామపక్ష కమ్యూనిజం[మార్చు]

మూస:Left communism sidebar కమ్యూనిస్ట్ వామపక్షాలు కలిగి ఉన్నకమ్యూనిస్ట్ అభిప్రాయాల శ్రేణి వామపక్ష కమ్యూనిజంగా పిలువబడుతుంది, ఇది బోల్షెవిక్‌ల రాజకీయ భావనలను విమర్శిస్తుంది, దీనికి కారణం అది కమ్యూనిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ చే దాని మొదటి రెండు సమావేశాల తరువాత మద్దతునివ్వబడిన లెనినిజం పట్లకాక మార్క్స్‌వాద మరియు శ్రామికవాదాలను అధీకృతంగా బలపరచడం.

వామపక్ష కమ్యూనిజంలో రెండు ప్రధాన సాంప్రదాయాలను గమనించవచ్చు: డచ్-జర్మన్ సాంప్రదాయం; మరియు ఇటాలియన్ సాంప్రదాయం. ఆ సాంప్రదాయాలు ఉమ్మడిగా కలిగి ఉన్న రాజకీయ స్థితులు ఫ్రాన్టిజం , జాతీయవాదం, అన్ని రకాల జాతి స్వేచ్చా పోరాటాలు మరియు పార్లమెంటేరియనిజం పట్ల వ్యతిరేకత మరియు సంక్షిప్త సిద్ధాంతం యొక్క ఒక స్థాయి వద్ద అంతర్లీనంగా సాధారణత్వం ఉంది. ప్రధానంగా, రెండు సంప్రదాయాలలోని వామపక్ష కమ్యూనిస్ట్ సమూహాలు తమలోని ఉమ్మడి అంశాలను గుర్తించినట్లు కనబడతాయి[vague].

వామపక్ష కమ్యూనిజం యొక్క మూలాలను మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం యొక్క ముందు కాలంలోనే గుర్తించవచ్చు, అయితే ఇది 1918 తరువాత మాత్రమే వెలుగులోకి వచ్చింది. అందరుమూస:Whom? వామపక్ష కమ్యూనిస్ట్‌లు రష్యాలోని అక్టోబర్ విప్లవానికి మద్దతునిచ్చారు[ఆధారం కోరబడింది], కానీ దాని అభివృద్ధి పట్ల విమర్శనాత్మక దృష్టిని నిలుపుకున్నారు. ఏదేమైనా, కొందరు[which?] తరువాత సంవత్సరాలలో విప్లవం శ్రామికవాద లేదా సామ్యవాద స్వభావం కలిగి ఉందనే దానిని తిరస్కరించి, అది రాజ్య పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని సృష్టించడం ద్వారా బూర్జువావాద విప్లవ కార్యకలాపాలను జరిపిందని నొక్కి చెప్పారు[ఆధారం కోరబడింది].

ఒక స్పష్టమైన ఉద్యమంగా వామపక్ష కమ్యూనిజం సుమారు 1918 ప్రాంతంలో ఉనికిలోకి వచ్చింది[ఆధారం కోరబడింది]. దాని ప్రాధమిక లక్షణాలు: 1914లో సామ్యవాదాన్ని మోసం చేసారని భావించబడిన సంస్కరణ వాద మరియు కేంద్ర వాద అంశాల నుండి పూర్తి భిన్నమైన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నిర్మించవలసిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పడం, అన్ని ఎన్నికలకు వ్యతిరేకత మరియు అత్యంత నియంత్రిత భాగస్వామ్యం, మరియు విప్లవవాదులు పోరాట మార్గంలో చలించవలసిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పడం[ఆధారం కోరబడింది]. అంతే కాకుండా, అనేక పక్షాలమధ్య ఉమ్మడిగా ఉన్నది చాలా స్వల్పం. ఒక్క ఇటాలియన్లు మాత్రమే[original research?] అందరికీ ఎన్నికలు అవసరమనే దానిని చాలా స్వల్ప కాలం పాటు అంగీకరించారు,మరియు జర్మన్-డచ్, ఇటాలియన్ మరియు రష్యన్ వర్గాలు "స్వీయ-నిర్ధారణకు దేశాల హక్కును" వ్యతిరేకించాయి, అవి దీనిని బూర్జువా జాతీయవాద రూపంగా తిరస్కరించాయి.

సోవియెట్ యూనియన్ మార్క్స్‌వాది అనే వివాదం[మార్చు]

నాం చోమ్స్కీ వంటి కొందరు విద్యావేత్తలు పూర్వ సోవియెట్ యూనియన్‌లోని రాజకీయ ఉద్యమాలు మార్క్స్‌వాదమైనవని ఆరోపిస్తారు.[23] చారిత్రికంగా కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వాలు ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆర్ధికవ్యవస్థ మరియు పరిశ్రమల జాతీయీకరణ మరియు భూ సంస్కరణల విస్తృత ప్రచారంచే స్వాభావీకరించబడతాయి (తరచూ ఉమ్మడి వ్యవసాయం లేదా ప్రభుత్వ క్షేత్రాలపై దృష్టి కేంద్రీకరిస్తాయి). అవి ఉత్పత్తి కారకాల ఉమ్మడి యాజమాన్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుండగా, కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వాలు పాలక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీచే నిర్ణయాలు తీసుకోనబడే ప్రభుత్వ ఉపకరణంచే స్వాభావీకరించబడ్డాయి. కమ్యూనిస్ట్ అసమ్మతి వాదులు సోవియెట్ నమూనాను ప్రభుత్వ సామ్యవాదం లేదా ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీవిధానంగా స్వాభావీకరించారు. అంతేకాక, లెయాన్ ట్రోత్స్కీ మరియు రోసా లక్జెంబర్గ్ వంటి విమర్శకులు ఒక స్టాలినిస్ట్ లేదా మావోయిస్ట్ ప్రభుత్వ వ్యవస్థ సాధారణంగా నామెన్క్లేచురాగా పిలువబడే నూతన పాలక వర్గాన్ని సృష్టిస్తుంది.

మార్క్స్, "కమ్యూనిజం"ను ఒక వర్గరహిత, సమాన అవకాశాలుగల మరియు ప్రభుత్వ రహిత వ్యవస్థగా నిర్వచించాడు. మార్క్స్‌కు, కమ్యూనిస్ట్ రాజ్యం అనే భావన ఒక పదాలంకారంగా కనపడి ఉంటుంది,[24][25][26] ఆయన నిర్వచించినట్లు కమ్యూనిజం అనే దశ, వర్గ వ్యవస్థ మరియు రాజ్యం రెండూ రద్దయినపుడు వస్తుంది. సాధారణంగా సామ్యవాదంగా పిలువబడే కమ్యూనిజం యొక్క కొంత తక్కువ దశ స్థాపించబడినపుడు, సమాజం అనేక తరాలపాటు నూతన సాంఘిక సంబంధాలను అభివృద్ధి పరచుకొని, బూర్జువా తరహా సంబంధాలే కాక అన్ని వర్గ సాంఘిక సంబంధాలను వదలివేసి మార్క్స్ చెప్పిన కమ్యూనిజం యొక్క ఉన్నత దశకు చేరుకుంటుంది. చారిత్రకంగా స్వీయ-ప్రకటిత సామ్యవాద రాజ్యంలో ఈ విధమైన అభివృద్ధి ఇంకా జరుగవలసి ఉంది.[24][25][26]

కొందరు[24] సామ్యవాద రాజ్యాలు రెండు విభిన్న వర్గాలను కలిగి ఉన్నాయని వాదిస్తారు: ప్రభుత్వంలో ఉన్నవారు మరియు అందువలన వారు అధికారాన్ని కలిగి ఉంటారు(కొన్నిసార్లు రాజకీయ వర్గంగా సూచించబడతారు), మరియు ప్రభుత్వంలో ఉండక, అధికారం లేనివారు, శార్మిక వర్గం. ఇది పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క విభిన్న రూపంగా భావించబడుతుంది, దీనిలో ప్రభుత్వం, ఉత్పత్తికారకాల యజమానిగా, గతంలో పెట్టుబడిదారీ వర్గం పోషించిన పాత్రను పోషిస్తుంది; ఈ ఏర్పాటు "ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ విధానం"గా సూచించబడుతుంది.[24] ఈ ప్రభుత్వ పాలనలు సైద్ధాంతిక చివరి దశకు మార్పు చెందకుండా ప్రణాళికాబద్ధ ఆర్ధికవ్యవస్థ నమూనాను అనుసరించాయి.[23]

విభిన్న రకాలు[మార్చు]

మార్క్సిజం-లెనినిజం[మార్చు]

కనీసం బలపరచే శక్తులు మరియు ప్రపంచ రంగస్థలంపై ప్రభావ పదాలలో, ఇతర ఆలోచనల మిశ్రమాన్ని అణచివేస్తూ, మార్క్సిజం-లెనినిజం, సమకాలీనంగా బోల్షేవిజం లేదా కేవలం మార్క్సిజంలోని అతి పెద్ద ధోరణి అయిన కమ్యూనిజంగా కూడా పిలువబడింది.[27] కార్ల్ మార్క్స్ యొక్క ఆలోచనపై వ్లాదిమిర్ లెనిన్ నిర్మించిన భావశాస్త్రాన్ని సూచించడానికి CPSUచే మార్క్సిజం-లెనినిజం అనే పదం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఒక ఆలోచనా విధానంగా మార్క్సిజం-లెనినిజంను ప్రత్యేకంగా ఉంచిన రెండు విస్తృత రంగాలు ఉన్నాయి.

మొదట, మార్క్సిజానికి అతని కూర్పులను 19వ శతాబ్ద మార్క్స్ యొక్క ప్రారంభ సిద్ధాంతపరమైన రచనలకు ఆచరణాత్మక సిద్ధాంతంగా లెనిన్ అనుచరులు సాధారణంగా భావిస్తారు; ఇప్పటి వరకు వారు పనిచేసిన పరిస్థితులైన పురోగతి చెందిన పెట్టుబడిదారీ పరిస్థితులకు వాటిని అన్వయించారు. లెనిన్ ఈ కాల-చట్రాన్ని సామ్రాజ్యవాద యుగంగా పేర్కొన్నాడు. ఉదాహరణకు, జోసెఫ్ స్టాలిన్ రాస్తూ,

Leninism grew up and took shape under the conditions of imperialism, when the contradictions of capitalism had reached an extreme point, when the proletarian revolution had become an immediate practical question, when the old period of preparation of the working class for revolution had arrived at and passed into a new period, that of direct assault on capitalism.[28]

సామ్రాజ్యవాదం యొక్క లెనినిస్ట్-శైలి సిద్ధాంతం పారిశ్రామిక దేశాలలోని శ్రామికులు విదేశాలలో ఉన్న వారి సంబంధిత దేశాల వలసలలో ఉన్న అణచివేయబడిన జాతులతో జతకూడి లేదా స్నేహంచేసి పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని తొలగించడానికి వ్యూహాత్మక అవసరంగా ఉంది. సాంప్రదాయ మార్క్సిజంలో వలె, కేవలం శ్రామికులు మాత్రమే విప్లవానికి ఆధారం కాక, అణచివేయబడిన ప్రజలందరూ అధారమేననే లెనినిస్ట్ భావన ఈ నినాదానికి ఆధారంగా ఉంది:

Workers and Oppressed Peoples of the World, Unite![29]

రెండవది, మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క మరొక స్పష్టమైన స్వభావం అది వ్యవస్థీకరణ సమస్యకు ఏ విధంగా చేరుతుందనేది. ఆ సమయంలోని సామ్యవాద ప్రజాస్వామ్య పార్టీల నమూనా, స్థిరంగా లేక, అనేక ధోరణులు కలిగి, రష్యాలో జార్ పాలనను తొలగించడానికి తగినంత సమర్ధవంతంగా లేదని లెనిన్ నమ్మాడు. ఆయన ప్రజాస్వామ్య కేంద్రీకరణవాదం నమూనాలో సుశిక్షితులైన వృత్తిపరమైన విప్లవకారులతో కూడిన ఒక విభాగాన్ని ఆయన ప్రతిపాదించాడు.

స్టాలిన్ అనంతర మార్క్సిజం-లెనినిజం[మార్చు]

మంచికో లేక చెడుకో, ఒక ఆలోచన మరియు ఆచరణ సంస్థగా మార్క్సిజం-లెనినిజం, లెనిన్ మరణం తరువాత జోసెఫ్ స్టాలిన్‌తో సన్నిహితంగా గుర్తించబడింది. స్టాలిన్ మరణం తరువాత, USSR నాయకుడైన నికితా కృశ్చెవ్ తన పూర్వికునికి అనేక భావవాద మరియు ఆచరణాత్మక బీటలు పెట్టాడు, ఇది చివరికి మార్క్సిజం-లెనినిజంను రెండు ప్రధాన శాఖలుగా విడదీసింది, స్టాలిన్ అనంతర "మాస్కో-సన్నిహిత" కమ్యూనిజం మరియు రివిజనిజం వ్యతిరేక వాదం. ఆ తరువాత, కాలాంతరంలో ఈ శాఖలు అనేక అభిప్రాయ సమూహాలుగా విడిపోయాయి.

స్టాలిన్-అనంతర మాస్కో-సన్నిహిత కమ్యూనిజం[మార్చు]

20త్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ ది కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ది సోవియెట్ యూనియన్ లో, కృశ్చెవ్ తన పూర్వికుడైన జోసెఫ్ స్టాలిన్ తో అనేక భావపరమైన అనేక బీటలు ఏర్పరచాడు. మొదటగా, కృశ్చెవ్, స్టాలిన్ చుట్టూ అభివృద్ధి చెందిన వ్యక్తిత్వం యొక్క ఆరాధనను నిరసించాడు, దీనిని అభివృద్ధిపరచడంలో కృశ్చెవ్ దశాబ్దాలకు ముందు నాయకత్వ పాత్ర పోషించడం వ్యంగ్యానికి సరిపోతుంది. ఏదేమైనా మరింత ముఖ్యంగా, సామ్యవాదంలో కూడా వర్గ పోరాటం కొనసాగుతుందనే దీనికి పూర్వం ఉన్న సనాతన మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాద సిద్ధాంతాన్ని కృశ్చెవ్ తిరస్కరించాడు. దీనికి విరుద్ధంగా, రాజ్యం అన్ని వర్గాల పేరు మీద పరిపాలన సాగించవలసి ఉంటుంది. ముందు పేర్కొన్న దాని నుండి ఉద్భవించిన ఒక సంబంధిత సూత్రం శాంతియుత సహ-జీవన భావన, లేదా నూతనంగా జనించిన సామ్యవాద సమితి, సమాజంలోని ఉత్పత్తిదాయక బలాలను అభివృద్ధిపరచడం ద్వారా మాత్రమే పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచంతో శాంతియుతంగా పోటీపడవచ్చు.

యూరోకమ్యూనిజం[మార్చు]

సుమారు 1970ల సమీపంలో ప్రారంభించి, ఇటలీలోని పార్టిటో కమ్యూనిస్ట ఇటలియానో మరియు శాంటియాగో కెరిల్లో నేతృత్వంలోని పార్టిడో కమ్యూనిస్టా డి ఎస్పానియ వంటి పాశ్చాత్య ఐరోపాలోని అనేక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలు మాస్కో నుండి స్వతంత్రంగా ఉండాలని ప్రయత్నించాయి. 1921 నాటికి గ్రామ్సి, లెనినిస్ట్ భావాలతో కూడిన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ యొక్క అవసరాన్ని నమ్మినప్పటికీ, ప్రత్యేకించి ఇటలీలో, వారు ఆంటోనియో గ్రామ్సి యొక్క సిద్ధాంతాలపై ఆధారపడ్డారు. ఈ ధోరణి యూరోకమ్యూనిజం అనే పేరుతో పిలువబడింది.

రివిజనిజం-వ్యతిరేకవాదం[మార్చు]

కృశ్చెవ్ యొక్క సిద్ధాంతాలను మార్క్స్‌వాద-లెనినిజం యొక్క ప్రతిపాదకులలో అనేకమంది తిరస్కరించారు, వీరు ప్రత్యేకించి మూడవ ప్రపంచ దేశాల యొక్క మార్క్స్‌వాదులు.[ఆధారం కోరబడింది] వారు మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క ప్రాధమిక సిద్ధాంతాలను కృశ్చెవ్ ఆమోదయోగ్యంకానంతగా మార్పుచేయడం లేదా "పునశ్చరించడం" చేస్తున్నారని నమ్మారు, ఈ దృష్టి నుండి "రివిజనిస్ట్-వ్యతిరేకవాదం" అనే పదం ఉద్భవించింది. సాధారణంగా, వారు బయటి నుండి అనుసరించబడే విశేషణాలచే సూచించబడతారు, అయితే రివిజనిజం వ్యతిరేకవాదులు సాధారణంగా తమను తాము మార్క్స్‌వాద-లెనిన్ వాదులుగా సూచించుకుంటారు.

మావోయిజం[మార్చు]

మావోయిజం తన పేరును పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా యొక్క పూర్వ నాయకుడైన మావో జెడాంగ్ పేరు మీదుగా పొందింది; ఇది, ప్రత్యేకించి మావో సమయంలో, చైనా నుండి ప్రేరణ మరియు కొన్ని సమయాలలో భౌతిక మద్దతును పొందిన రివిజనిజం-వ్యతిరేకవాదం యొక్క ఒక రూపం. మవోచే అనేక కీలక అంశాలు అభివృద్ధిపరచబడ్డాయి. మొదటగా, శ్రామికుల యొక్క నియంతృత్వంలో వర్గ పోరాటం కొనసాగడమే కాక, ప్రాతినిధ్యం కోల్పోయిన బూర్జువాల నష్టం మీద శ్రామికులు లాభాలు పొందినంత కాలం వాస్తవంగా అది పెరుగుతుందనే దానిపై మావో, స్టాలిన్‌తో ఏకీభవించాడు. రెండవది, మావో ప్రలాంగ్డ్ పీపుల్స్ వార్(సుదీర్ఘ ప్రజల యుద్ధం)గా పిలువబడిన విప్లవానికి వ్యూహాన్ని అభివృద్ధిపరచాడు, దీనిలో ఆయన మూడవ ప్రపంచం యొక్క అర్థ-భూస్వామ్య దేశాలను పేర్కొన్నాడు. ప్రలాంగ్డ్ పీపుల్స్ వార్ రైతుకూలీలపై అధికంగా ఆధారపడింది. మూడవది, మావో జ్ఞానమీమాంస మరియు మాండలిక శాస్త్రంపై అనేక సిద్ధాంత వ్యాసాలను రచించాడు, ఆయన వాటిని వైరుధ్యాలుగా పేర్కొన్నాడు.

హాక్స్‌హాయిజం[మార్చు]

హాక్స్‌హాయిజంకు ఆ పేరు అల్బేనియన్ రాజనీతి వేత్త ఎన్వర్ హాక్స్ హా యొక్క ప్రధాన పాత్ర కారణంగా వచ్చింది, ఆయన చైనాతో అనేక సంవత్సరాల పాటు చైనాతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, కానీ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ చైనాలోని వర్గాలచేచే ప్రవేశపెట్టబడిన త్రీ వరల్డ్స్ థియరీ చైనా నాయకుడైన డెంగ్ జియావోపింగ్ చర్యలను అనుకూల దృష్టితో చూడకపోవడం వలన మావోయిజం యొక్క విమర్శకుడిగా మారాడు. ఏదేమైనా, చివరికి హాక్స్‌హాయిజం ఒక ఆలోచనా ధోరణిగా చైనాలో సామ్యవాదం ఎప్పుడూ ఉనికిలో లేదనే అర్థంగా మారింది.

ట్రోత్స్కీ‌స్కీయిజం[మార్చు]

ట్రోత్స్కీ‌స్కీయిజం అనేది రష్యన్ విప్లవం యొక్క రెండవ అత్యంత ప్రముఖ నాయకుడైన రష్యన్ మార్క్సిస్ట్ లియోన్ ట్రోత్స్కీ‌స్కీ యొక్క సిద్ధాంతాలను అనుసరించేవారిని ఉద్దేశించి వాడే సాధారణ పదం. ట్రోత్స్కీ‌స్కీ రష్యన్ సోషల్ డెమోక్రటిక్ లేబర్ పార్టీ యొక్క ప్రారంభ సంవత్సరాలనుండి లెనిన్ యొక్క సమకాలీకుడు, దీనిలో ఆయన లెనిన్ యొక్క బోల్షెవిక్కులు మరియు మెన్షెవిక్కులకు పోటీగా తనదైన సూక్ష్మ ధోరణిని నడిపాడు; ఐనప్పటికీ లెనిన్ వారసులుగా ప్రధాన స్రవంతికి చెందిన మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్టులు గుర్తింపు పొందిన మార్గంలోనే ట్రోత్స్కీ‌స్కీ అనుచరులు కూడా గుర్తించబడ్డారు. ఈ ఆలోచనా ధోరణిలో అనేక ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి; వాటిలో ముఖ్యమైనది శాశ్వత విప్లవం యొక్క సిద్ధాంతం. ట్రోత్స్కీ‌స్కీయిస్టుల మధ్య పంచుకోబడే మరియొక లక్షణం లెనిన్-అనంతర సోవియట్ యూనియన్ యొక్క ప్రతికూల ప్రశంశకు వారి వివిధ రకాల సిద్ధాంతపర సమర్ధింపులు; చెప్పాలంటే, ట్రోత్స్కీ‌స్కీ, CPSU[30] నుండి అధిక ఓట్లతో బహిష్కృతుడై ఫలితంగా సోవియట్ యూనియన్ నుండి బహిష్కృతుడైన తరువాత జరిగినది. ట్రోత్స్కీ‌స్కీ తన బహిష్కరణ తర్వాత USSR ప్రభుత్వ లక్షణాన్ని విమర్శిస్తూ అది "అధికార కులం" యొక్క ఆధిపత్యంలో ఉందనీ దానిని కూలద్రోయాలనీ పిలుపునిచ్చాడు.[31] తత్ఫలితంగా ట్రోత్స్కీ‌స్కీయిస్టులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్టులచేత పాలించబడే సామ్యవాద ప్రభుత్వాలను కూలద్రోయమని పిలుపునివ్వటం సాధారణమైంది.

వామపక్ష కమ్యూనిజం[మార్చు]

వామపక్ష కమ్యూనిజం అనేది కమ్యూనిస్ట్ వామపక్షవాదులచేత వ్యక్తంకాబడే కమ్యూనిస్ట్ దృష్టికోణాల అవధిని సూచిస్తుంది, ఇది మొదటి రెండు కాంగ్రెస్ సమావేశాల తరువాత కమ్యూనిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ చేత వ్యక్తం చేయబడిన లెనినిజం అభిప్రాయాలకంటే మార్క్సిస్ట్ మరియు శ్రామికవర్గసమాజ స్వభావపరంగా అధిక ప్రామాణికమైనదిగా భావించబడే దృష్టికోణం నుండి బోల్షివిక్‌ల రాజకీయ ఆలోచనలను విమర్శిస్తుంది.

ఒక ప్రత్యేక ధోరణిగా వామపక్ష కమ్యూనిజం అభివృద్ధి చెందకముందు ఆమె జీవించినప్పటికీ, రోసా లక్జేమ్బెర్గ్ అధిక సంఖ్యాక వామపక్ష కమ్యూనిస్టులకు రాజకీయంగా మరియు సిద్ధాంతపరంగా గొప్ప ప్రభావాన్ని కలిగించింది. వామపక్ష కమ్యూనిజం సమర్ధకులలో హెర్మన్ గోర్టర్, యాన్టన్ పన్నెకోఎక్, ఒట్టో రూహ్లే, కార్ల్ కోర్స్చ్, అమడెయో బోర్డిగా, మరియు పాల్ మాటిక్ వంటి వారు ఉన్నారు.

ఈనాటికీ ఉనికిలో ఉన్న ప్రముఖ వామపక్ష కమ్యూనిస్ట్ సంఘాలలో ఇంటర్నేషనల్ కమ్యూనిస్ట్ కరెంట్ మరియు ఇంటర్నేషనల్ బ్యూరో ఫర్ ది రివల్యూషనరీ పార్టీల వంటివి ఉన్నాయి. ఇంకా, పాత బోర్డిగిస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నుండి విడిపోయిన విభిన్న విభాగాలు కూడా వామపక్ష కమ్యూనిస్ట్ సంస్థలుగా పరిగణింపబడతాయి.

పాశ్చాత్య మార్క్సిజం[మార్చు]

పాశ్చాత్య మార్క్సిజం అనేది సోవియెట్ యూనియన్ లో తత్వశాస్త్రం, సోషలిస్ట్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియా లేదా పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనాలకు విరుద్ధంగా పశ్చిమ మరియు మధ్య ఐరోపాల (ఇటీవలి కాలంలో ఉత్తర అమెరికా) లోని విభిన్నరకాల మార్క్సిస్ట్ సిద్ధాంతకర్తలను వివరించటానికి ఉపయోగించే ఒక పదం.

నిర్మితీయ మార్క్సిజం[మార్చు]

నిర్మితీయ మార్క్సిజం అనేది నిర్మాణవాదంపై ఆధారపడి మార్క్సిజంకు దారితీసే ఒక వైఖరి, ఇది ప్రాధమికంగా ఫ్రెంచ్ సిద్ధాంతకర్త లూయిస్ అల్తుసేర్ మరియు అతని శిష్యులచే ప్రతిపాదించబడింది. ఇది ఫ్రాన్స్ లో 1960ల చివరిలో మరియు 1970లలో ప్రభావశీలంగా ఉండేది మరియు 1970లలో ఫ్రాన్స్‌కు బయట కూడా తత్వవేత్తలను, రాజనీతి శాస్త్రవేత్తలను, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలను ప్రభావితం చేసింది.

స్వేచ్ఛానువర్త మార్క్సిజం[మార్చు]

స్వేచ్ఛానువర్తనం అను పదం ప్రపంచంలో ఒక ప్రత్యేక రకమైన ఉద్యమాలకు వర్తించే పదం, ఇది సాంప్రదాయంగా సంక్రమించే నిర్మాణాలైన యూనియన్లు మరియు పార్టీలకు భిన్నంగా స్వేచ్ఛానువర్త మరియు సమాంతర వలరీతిలో పనిచేయగల సామర్థ్యానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చేది. హారీ క్లీవర్ తో సహా స్వేచ్ఛానువర్త మార్క్సిస్టులు, నిపుణత కలిగిన వృత్తులు మరియు గృహకార్యాల వంటి జీతంపొందే మరియు ఏ చెల్లింపు పొందని వృత్తులను కూడా కలిపి శ్రామిక-వర్గ నిర్వచనాన్ని విస్తరించారు; ఇది పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ నిర్మాణంలో మార్పుకు అవసరమైన ప్రాధమిక బలగంగా పురోగమించిన పెట్టుబడిదారీ రాజ్యాల శ్రామికవర్గంపై దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది. ఆంటోనియో నేగ్రి మరియు మైఖేల్ హార్డ్ వంటి ఆధునిక స్వేచ్ఛానువర్త సిద్ధాంతకర్తలు, క్రమమైన నూతన స్వేచ్ఛా పాలనకు విరుద్ధంగా, వలరీతి సామర్థ్య నిర్మాణాలు నిర్వహణ యొక్క అత్యంత ప్రభావశీల పద్దతులుగా వారు వాదించారు, మరియు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ యొక్క చలనశీలతలో ఒక తీవ్ర కుదుపు 21వ శతాబ్దపు సామ్రాజ్యంలోకి మారుతుందని ఊహించారు.

మార్క్సిస్ట్ మానవవాదం[మార్చు]

మార్క్సిస్ట్ మానవవాదం మార్క్స్ యొక్క ప్రారంభ రచనలు, ప్రత్యేకించి ఎకనామిక్ అండ్ ఫిలసాఫికల్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ ఆఫ్ 1844 పై ప్రాధమికంగా దృష్టి నిలిపే మార్క్సిజం యొక్క ఒక విభాగం, దీనిలో మార్క్స్, పెట్టుబడిదారీ సమాజం యొక్క నిర్మాణ భావనతో వ్యవహరించేవిగా పరిగణింపబడే అతని తరువాతి రచనలకు భిన్నంగా వీటిలో తన అన్య సంక్రమణ సిద్ధాంతమును అభివృద్ధి చేశాడు. ఇది లూయిస్ అల్తుసేర్ యొక్క "వ్యతిరేక మానవవాదం" చే వ్యతిరేకించబడింది, ఆయన దీనిని రివిజనిస్ట్ ఉద్యమంగా పరిగణించాడు.

మార్క్సిస్ట్ మానవవాదులు ‘మార్క్సిజం’ అసమానంగా అభివృద్ధి చెందినదనీ వాదించారు, దీనికి కారణం ప్రామాణిక సంప్రదాయ ఆలోచనలు అమలులో ఉన్న కాలం ముగిసేవరకూ మార్క్స్ ప్రారంభ రచనల గురించి తెలియదు– 1844 నాటి వ్రాతప్రతులు 1932లో మాత్రమే ప్రచురించబడ్డాయి – మరియు మార్క్స్ యొక్క తరువాతి రచనలను సరిగా అవగాహన చేసుకోవటానికి అతని యొక్క తాత్విక పునాదులను అవగాహన చేసుకోవటం అవసరం.

మార్క్సిజం-డెలియోనిజం[మార్చు]

మార్క్సిజం-డెలియోనిజం, డానియెల్ డె లియోన్ చే అభివృద్ధి చేయబడిన సామూహిక మార్క్సిజం యొక్క ఒక రూపం. డె లియోన్ మొదటి US సామ్యవాద రాజకీయ పార్టీ అయిన సోషలిస్ట్ లేబర్ పార్టీ యొక్క మొదటి తరం నాయకుడు. అది ఇప్పటికీ మనుగడలో ఉంది. డె లియోనిజం అనేది కమ్యూనిజం యొక్క లెనినిస్ట్ సాంప్రదాయానికి బాహ్యంగా ఉంటుంది. దీనిచే ప్రకటించబడిన విస్తృత వికేంద్రీకరణ మరియు ప్రజాస్వామిక స్వభావం కలిగిన డె లియోనిస్ట్ ప్రభుత్వం యొక్క స్వభావం సోవియట్ యూనియన్ యొక్క నియంతృత్వ స్వభావానికి కారణభూతంగా ఆయన భావించిన మార్క్సిజం-లెనినిజం యొక్క ప్రజాస్వామ్య కేంద్రీకరణకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. లెనినిస్ట్ భావజాలంలో ఒక చిన్న ప్రజాసమూహం శ్రామిక వర్గానికి నాయకత్వం వహించి ఉద్యమాన్ని నడపగలగటానికి విరుద్ధంగా డె లియోనిస్ట్ ప్రణాళిక యొక్క విజయం కార్యస్థానాలలోను మరియు ఎన్నికలలోనూ ప్రజలలో అత్యధికుల మద్దతు సాధించటంపై ఆధారపడి ఉంది. డానియెల్ డె లియోన్ మరియు ఇతర డె లియోనిస్ట్ రచయితలు 'ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాద' ఉద్యమాలకు, ప్రత్యేకించి సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ అమెరికాకు వ్యతిరేకంగా, తరచుగా వివాదాస్పద ప్రకటనలు ఇచ్చేవారు, మరియు వారిని "సంస్కరణవాదులు" లేదా "బూర్జువా సామ్యవాదులు"గా పరిగణించేవారు. పెట్టుబడిదారీవాదాన్ని సంస్కరించే ప్రయత్నంగా వారు భావించే ఏ చర్య లేదా సంఘటనమైనా, వాటినుండి డె లియోనిస్ట్‌లు దూరంగా ఉండేవారు, అయినప్పటికీ డె లియోన్ కాలంలో సోషలిస్ట్ లేబర్ పార్టీ సమ్మెలు మరియు సామాజిక న్యాయ పోరాటాలవంటి కార్యక్రమాలలో చురుకుగా ఉండేది.[ఆధారం కోరబడింది]

మార్క్సిస్ట్ స్త్రీవాదం[మార్చు]

మార్క్సిస్ట్ స్త్రీవాదం, స్త్రీలను విముక్తులను చేయటానికి ఒక మార్గంగా పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థను కూలద్రోయటంపై దృష్టి కేంద్రీకరించే స్త్రీవాద సిద్ధాంతం యొక్క ఒక ఉప-విభాగం. ఆర్ధిక అసమానతలకు దారితీసే వ్యక్తిగత ఆస్తి, పరాధీనత, రాజకీయ అస్పష్టత చివరిగా స్త్రీ పురుషుల మధ్య అనారోగ్యకర సాంఘిక సంబంధాలు స్త్రీల అణచివేతకు మూలకారణాలుగా మార్క్సిస్ట్ స్త్రీవాదం పేర్కొంటుంది. మార్క్స్‌వాద సిద్ధాంతం ప్రకారం, పెట్టుబడిదారీ సమాజాలలో వ్యక్తులు వర్గ సంబంధాలచే రూపుదిద్దబడతారు; అనగా, ప్రజల శక్తియుక్తులు, అవసరాలు మరియు ఆసక్తులు వారు నివాసముండే సమాజ స్వభావాన్నిబట్టి నిర్ణయించబడతాయి. మార్క్సిస్ట్ స్త్రీవాదులు లింగ అసమానత చివరిగా పెట్టుబడిదారీవర్గ ఉత్పత్తిచే నిర్ణయించబడేదిగా భావిస్తారు. లింగ అణచివేత, వర్గ అణచివేతగా భావించబడుతుంది మరియు స్త్రీల లొంగుబాటు అనేది వర్గ అణచివేత యొక్క ఆచరించబడే ఒక రూపం (జాతి వివక్ష లాగా), ఎందుకంటే ఇది పెట్టుబడిదారుల మరియు పాలక వర్గ ప్రయోజనాలను కాపాడుతుంది. మార్క్సిస్ట్ స్త్రీవాదులు తమ వాదనకు ఆసరాగా కుటుంబ శ్రమతోపాటు జీతానికి పనిచేయటాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని సాంప్రదాయ మార్క్సిస్ట్ విశ్లేషణను విస్తరించారు.[ఆధారం కోరబడింది]

విమర్శ[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసం: మార్క్సిజం యొక్క విమర్శలు

మార్క్సిజం యొక్క విమర్శలు రాజకీయ వామపక్షంతో పాటు రాజకీయ సాంప్రదాయ పక్షం నుండి కూడా వచ్చాయి. ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదులు మరియు సాంఘిక ప్రజాస్వామ్యవాదులు సామ్యవాదం వారగా పోరాటం మరియు శ్రామిక విప్లవం ద్వారా మాత్రమే సాధించబడుతుందనే భావనను తిరస్కరిస్తారు. అనేకమంది అరాచకవాదులు రాజ్య మార్పు దశ కొరకు ఆవశ్యకతను తిరస్కరిస్తారు. కొందరు ఆలోచనాపరులు, చారిత్రిక భౌతికవాదం మరియు విలువ యొక్క శ్రమ సిద్ధాంతం వంటి మార్క్స్‌వాద సిద్ధాంతం యొక్క ప్రాధమిక సూత్రాలను తిరస్కరించి, వారి వాదనలను ఉపయోగించి పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని తిరస్కరించి- సామ్యవాదాన్ని బలపరచారు.

మార్క్సిజం యొక్క కొందరు సమకాలీన మద్దతుదారులు మార్క్స్‌వాదములోని అనేక అంశాలు ఉపయోగించదగినవని, కానీ ఆర్ధిక, రాజకీయ లేదా సాంఘిక సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన సేకరణ అసంపూర్తిగా లేదా కొంత కాలం తీరినదని వాదిస్తారు. అందువలన వారు కొన్ని మార్క్స్‌వాద భావాలను మాక్స్ వెబర్ వంటి ఇతర సిద్ధాంతకర్తల భావాలతో మిళితం చేస్తారు: ఫ్రాంక్ ఫర్ట్ బృందం ఒక ఉదాహరణ.

V. K. డిమిత్రియేవ్, 1898 రచనలో,[32] లాడిస్లుస్ వాన్ బోర్త్కీవిచ్జ్, 1906-07 రచనలో[33] మరియు తరువాత కాలంలోని విమర్శకులు మార్క్స్ యొక్క విలువ సిద్ధాంతం మరియు లాభం యొక్క రేటు పడిపోయే ధోరణి సూత్రం అంతర్గతంగా నిలకడలేనివని వాదిస్తారు. మరొక మాటలలో, మార్క్స్ తన సిద్ధాంత ప్రాతిపదికను వాస్తవంగా అనుసరించని ముగింపులను తీసుకున్నాడని విమర్శకులు వాదిస్తారు. ఒకసారి ఈ ఆరోపించబడిన దోషాలు సరిచేయబడితే, సగటు ధర మరియు సగటు లాభం అనేవి సగటు విలువ మరియు ముగింపు విలువతో నిర్ధారించబడి, దానికి సమానమవుతాయనే అతని అంతిమ అభిప్రాయం వాస్తవం కాదు. శ్రామికుల దోపిడీయే లాభం యొక్క ఏకైక అధారమనే అతని సిద్ధాంతాన్ని ఈ ఫలితం ప్రశ్నిస్తుంది.[34]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • వైశ్లేషిక మార్క్సిజం
  • అరాచకవాదం మార్క్సిజం
  • ఆస్ట్రోమార్క్సిజం
  • సాంప్రదాయ మార్క్సిజం
  • వస్తువు (మార్క్సిజం)
  • సాంస్కృతిక మార్క్సిజం
  • మార్క్సిజంలో ప్రజాస్వామ్యం
  • ఫ్రూడో-మార్క్సిజం
  • మార్క్సిజంకు మద్దతుగా
  • మార్క్సిజం మరియు U.S.A.
  • మార్క్సిజం–లెనినిజం
  • మార్క్సిజం టుడే
  • మార్క్స్‌వాద సౌందర్యతత్వం
  • మార్క్స్‌వాద విశ్లేషణ
  • మానవ స్వభావం పట్ల మార్క్స్‌వాద భావన
  • మార్క్స్‌వాద నేరశాస్త్రం
  • మార్క్స్‌వాద ఫెమినిజం
  • మార్క్స్‌వాద చలనచిత్ర సిద్ధాంతం
  • మార్క్స్‌వాద భూగోళశాస్త్రం
  • మార్క్స్‌వాద చరిత్రరచనాశాస్త్రం
  • మార్క్స్‌వాద మానవీయ సిద్ధాంతం
  • మార్క్స్‌వాద అంతర్జాతీయ సంబంధ శాస్త్రం
  • మార్క్స్‌వాద సాహిత్య విమర్శ
  • మార్క్స్‌వాద తత్వశాస్త్రం
  • ప్రకృతి యొక్క మార్క్స్‌వాద తత్వం
  • మార్క్స్‌వాద సామాజిక శాస్త్రం
  • మార్క్సిస్ట్ వర్కర్స్ లీగ్ (US)
  • మార్క్సిస్ట్స్ ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవ్
  • మార్క్స్ మెమోరియల్ లైబ్రరీ
  • మార్క్స్ పధ్ధతి
  • సాంకేతికతపై మార్క్స్ యొక్క లిఖిత పుస్తకాలు
  • మార్క్స్ యొక్క పరాయివాద సిద్ధాంతం
  • మార్క్స్ మానవ స్వభావ సిద్ధాంతం
  • నియో-మార్క్సిజం
  • ఓపెన్ మార్క్సిజం
  • ప్రామాణిక మార్క్సిజం
  • రాజకీయ మార్క్సిజం
  • పోస్ట్-మార్క్సిజం
  • పూర్వ-మార్క్స్ సోషలిస్టులు
  • భావ పదార్థ రూపం (మార్క్సిజం)
  • పునరాలోచన మార్క్సిజం
  • రివిజనిజం (మార్క్సిజం)
  • రివల్యూషనరీ మార్క్సిస్ట్ ‌లీగ్
  • సోషలిజం (మార్క్సిజం)
  • మార్క్స్ యొక్క భీతావహ రూపాలు
  • నిర్మితీయ మార్క్సిజం
  • చే గువేరా యొక్క మార్క్సిజం
  • పాశ్చాత్య మార్క్సిజం
  • యంగ్ మార్క్స్

సూచనలు[మార్చు]

గమనికలు
సమగ్ర విషయాలు
  1. బ్రిడ్గెట్ ఓ'లుగ్లిన్ (1975) మార్క్సిస్ట్ అప్రోచేస్ ఇన్ ఆంత్రోపాలజీ యాన్యువల్ రివ్యూ ఆఫ్ ఆంత్రోపాలజీ వాల్యూం. 4: పుటలు. 341–70 (అక్టోబర్ 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).
    విలియం రోజ్బెర్రీ (1997) మార్క్స్ అండ్ ఆంత్రోపాలజీ యాన్యువల్ రివ్యూ ఆఫ్ ఆంత్రోపాలజీ, వాల్యూం. 26: పుటలు. 25–46 (అక్టోబర్ 1997) (doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.25)
  2. S. L. బెకెర్ (1984) “మార్క్సిస్ట్ అప్రోచేస్ టు మీడియా స్టడీస్: ది బ్రిటిష్ ఎక్స్పీరియెన్స్”, క్రిటికల్ స్టడీస్ ఇన్ మాస్ కమ్యూనికేషన్, 1(1): పుటలు. 66–80.
  3. మాన్యుయెల్ అల్వరాడో, రాబిన్ గచ్, అండ్ తానా వోలెన్(1987) లెర్నింగ్ ది మీడియా: ఇంట్రడక్షన్ టు మీడియా టీచింగ్ , పాల్గ్రేవ్ మాక్మిలన్ చూడుము.
  4. "అక్యూజింగ్ గ్యుస్డే అండ్ లఫర్గ్యూ ఆఫ్ 'రివల్యూషనరీ ఫ్రేజ్-మోన్గేరింగ్' అండ్ అఫ్ డినీయింగ్ ది వేల్యూ అఫ్ రిఫార్మిస్ట్ స్ట్రగుల్స్, తమ రాజనీతి మార్క్సిజంకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తే, మార్క్స్ తన ప్రఖ్యాత వ్యాఖ్యలోచెప్పినట్లుగా, 'ce qu'il y a de certain c'est que moi, je ne suis pas Marxiste' ('ఖచ్చితమైన విషయమేమంటే నాకు నేనే మార్క్సిస్ట్ ను కాను')." చూడుము: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/parti-ouvrier.htm
  5. Draper Arkiv లో సెర్చ్ ప్రక్రియలో కనుగొనబడలేదు
  6. Lenin 1967 (1913). p. 15.
  7. ఎవాన్స్, పుట. 53; ఎ కాంట్రిబ్యూషన్ టు ది క్రిటిక్ ఆఫ్ పొలిటికల్ ఎకానమి కి ఈ సిద్ధాంతానికి మార్క్స్ యొక్క వివరణ పీఠికగా ఉంది(1859). [1]. సిద్ధాంతానికి మరియొక వ్యాఖ్యానం ది జర్మన్ ఐడియాలజి లో ఉంది. ఇది కూడా ఆన్ లైన్ లో marxists.org నుండి పొందవచ్చు.
  8. చూడుము ఎ కాంట్రిబ్యూషన్ టు ది క్రిటిక్ ఆఫ్ పొలిటికల్ ఎకానమి (1859), పీఠిక, ప్రోగ్రెస్ పబ్లిషర్స్, మాస్కో, 1977, కొంత గమనిక R. రోజస్, మరియు ఏంగెల్స్ చే వ్రాయబడినది: యాంటి-ధ్యూరింగ్ (1877), పరిచయం General
  9. మార్క్స్ చరిత్రకు ఒక ముఖ్య- తాళపుచెవిని తయారుచేసినట్లు చెప్పుకోలేదు. చారిత్రిక భౌతికవాదం “ప్రతి వ్యక్తిపై విధిచేత విధించబడిన marche generale యొక్క ఒక చారిత్రిక- తత్వవాద సిద్ధాంతము కాదు, అది ఏ చారిత్రిక పరిస్థితులలో తనను కనుగొన్నప్పటికీ”, రష్యన్ వార్తా పత్రిక Otetchestvennye Zapiskym కు K. మార్క్స్ యొక్క లేఖ నుండి, 1877. ఆయన తన ఆలోచనలు ఐరోపా యొక్క వాస్తవ పరిస్థితుల స్థూల అధ్యయనంపై ఆధారపడినవని వివరించాడు.
  10. Marxism and Class, Gender and Race: Rethinking the Trilogy, by Martha E. Gimenez, Published (2001) in Race, Gender and Class, Vol. 8, No. 2, pp. 23-33.
  11. లెనిన్ 1967 (1913). పుట. 07.
  12. మార్క్స్ 1849.
  13. ఎల్స్టర్, పుటలు. 79–80.
  14. “ఎలీనేషణ్” అంశం, ఎ డిక్షనరీ ఆఫ్ సోషియాలజీ
  15. జోసెఫ్ మెక్ కార్నే: ఐడియాలజీ అండ్ ఫాల్స్ కాన్షస్నెస్ , ఏప్రిల్ 2005
  16. ఏంగెల్స్: ఫ్రాంజ్ మెహ్రింగ్, (లండన్ 14 జూలై 1893), దొన్నటోర్, తర్జుమాకారుడు, మార్క్స్ అండ్ ఏంగెల్స్ కరెస్పాన్డేన్స్ లో, ఇంటర్నేషనల్ పబ్లిషర్స్, 1968
  17. కార్ల్ మార్క్స్, ది జర్మన్ ఐడియాలజీ
  18. లెనిన్ 1967 (1913). పుట. 35.
  19. లెనిన్ 1967 (1913). పుటలు. 35-36.
  20. కల్లినికోస్ 2010. పుట. 12.
  21. T. J. Byres, Harbans Mukhia (1985). Feudalism and non-European societies. Psychology Press. p. 207. ISBN 0714632457. Retrieved 2010-11-28. 
  22. Joel Kovel; Michael Löwy (September 2001). "An Ecosocialist Manifesto". International Endowment for Democracy. Retrieved 2 September 2010. 
  23. 23.0 23.1 http://www.chomsky.info/articles/1986----.htm
  24. 24.0 24.1 24.2 24.3 http://www.marxists.org/archive/dunayevskaya/works/1941/ussr-capitalist.htm
  25. 25.0 25.1 http://www.wsu.edu/~brians/hum_303/manifesto.html
  26. 26.0 26.1 http://www.historiography101.blogspot.com/2006_12_10_archive.html
  27. ఉదాహరణకు, ఒక్క కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ చైనా లోనే 66 మిలియన్లకు పైగా సభ్యులు ఉన్నారు. See http://www.chinatoday.com/org/cpc/
  28. http://www.marx2mao.com/Stalin/FL24.html#c1
  29. http://www.workers.org/2008/us/ww_1982_1120/
  30. http://www.plp.org/books/Stalin/node14.html#SECTION00500000000000000000
  31. "అధికారవర్గ-వ్యతిరేక విప్లవాన్ని“ రాజకీయ విప్లవం”గా చిత్రీకరించడం పాలకవర్గం శ్రామికవర్గాన్నిరాజకీయంగా అధీనపరచుకోవటమనే వాస్తవాన్ని సూచిస్తుంది ..." http://www.radicalsocialist.in/index.php/articles/marxist-theory/100-capitalist-restoration-in-the-former-soviet-union
  32. V. K. ద్మిత్రీవ్, 1974 (1898), ఎకనామిక్ ఎస్సేస్ ఆన్ వేల్యూ, కాంపిటీషన్ అండ్ యుటిలిటి . కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ. ప్రెస్
  33. లాడిస్లాస్ వాన్ బోర్త్కీవిక్జ్, 1952 (1906–1907), "వేల్యూ అండ్ ప్రైస్ ఇన్ ది మార్క్సియన్ సిస్టం", ఇంటర్నేషనల్ ఎకనామిక్ పేపర్స్ 2, 5–60; లాడిస్లాస్ వాన్ బోర్త్కీవిక్జ్, 1984 (1907), "ఆన్ ది కరెక్షన్ ఆఫ్ మార్క్స్ ఫండమెంటల్ థీరిటికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఇన్ ది థర్డ్ వాల్యూం ఆఫ్ కాపిటల్ ". యూగెన్ వాన్ బోహం-బవేర్క్ 1984 (1896), కార్ల్ మార్క్స్ అండ్ ది క్లోజ్ ఆఫ్ హిజ్ సిస్టం , ఫిలడెల్ఫియా: ఓరియన్ ఎడిషన్స్.
  34. M. C. హోవార్డ్ అండ్ J. E. కింగ్. (1992) ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ మార్క్సియన్ ఎకనామిక్స్: వాల్యూం II, 1929–1990, అధ్యాయం 12, విభాగం. III. ప్రిన్స్టన్, NJ: ప్రిన్స్టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
గ్రంథ సూచిక
  • Callinicos, Alex (2010 [1983]). The Revolutionary Ideas of Karl Marx. Bloomsbury, London: Bookmarks. ISBN 9781905192687.  Check date values in: |date= (help)
  • Lenin, Vladimir (1967 [1913]). Karl Marx: A Brief Biographical Sketch with an Exposition of Marxism. Peking: Foreign Languages Press.  Check date values in: |date= (help) ఇక్కడ ఆన్లైన్లో లభిస్తుంది
  • Marx, Karl (1849). Wage Labour and Capital. Germany: Neue Rheinische Zeitung. ఇక్కడ ఆన్లైన్లో లభిస్తుంది

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

సాధారణ వనరులు[మార్చు]

పరిచయ వ్యాసాలు[మార్చు]

మార్క్స్‌వాద వెబ్సైట్స్[మార్చు]

ప్రత్యేక విషయాలు[మార్చు]

మూస:Marx/Engels మూస:Marxist & Communist phraseology మూస:Philosophy topics