Jump to content

మార్క్ టల్లి

వికీపీడియా నుండి
సర్
మార్క్ టల్లి
KBE
2011లో మార్క్ టల్లి
జననం
విలియం మార్క్ టల్లి

(1935-10-24)1935 అక్టోబరు 24
టాలిగంజ్, కలకత్తా, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా
మరణం2026 జనవరి 25(2026-01-25) (వయసు: 90)
న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం
జాతీయతబ్రిటిష్
చదువుమార్ల్‌బరో కాలేజ్
ట్రినిటీ హాల్, కేంబ్రిడ్జ్
వృత్తి
  • జర్నలిస్ట్
  • రచయిత
Signature

సర్ విలియం మార్క్ టల్లీ (24 అక్టోబర్ 1935 – 25 జనవరి 2026) బ్రిటిష్ జర్నలిస్ట్. ఆయన బీబీసీ సంస్థలో న్యూఢిల్లీ బ్యూరో చీఫ్‌గా 20 సంవత్సరాలు సేవలందించారు.[1]

బీబీసీ సంస్థలో ఆయన మొత్తం 30 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. అనంతరం 1994 జూలైలో రాజీనామా చేశారు.[2]

పలు ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డులు పొందిన మార్క్ టల్లి తొమ్మిది పుస్తకాలు రచించారు. ఆయన ఓరియంటల్ క్లబ్ సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నారు.

2007 ఫిబ్రవరిలో ఢిల్లీలో జరిగిన కార్యక్రమంలో మార్క్ టల్లి

ప్రారంభ జీవితం , విద్య

[మార్చు]

మార్క్ టల్లి 24 అక్టోబర్ 1935న బ్రిటిష్ ఇండియాలోని బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన కలకత్తాలోని టాలిగంజ్ ప్రాంతంలో జన్మించారు.[3][4][5]

ఆయన తండ్రి బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో ప్రముఖ మేనేజింగ్ ఏజెన్సీలలో ఒకదానికి భాగస్వామిగా ఉన్న బ్రిటిష్ వ్యాపారవేత్త. తన బాల్య జీవితంలోని తొలి దశాబ్దాన్ని ఆయన భారతదేశంలో గడిపారు. అయితే, భారతీయులతో సామాజికంగా కలిసిమెలసేందుకు అనుమతి ఇవ్వలేదు. ఒకసారి డ్రైవర్ నుండి హిందీలో లెక్కలు నేర్చుకున్నందుకు ఆయన బ్రిటిష్ ఆయా, “అది పనివాళ్ల భాష, నీది కాదు” అంటూ మందలించిందని టల్లి తరువాత గుర్తుచేసుకున్నారు.[5]

నాలుగేళ్ల వయస్సులోనే ఆయనను దార్జిలింగ్లోని ఒక “బ్రిటిష్ బోర్డింగ్ స్కూల్”కు పంపించారు,[6][7] తరువాత తొమ్మిదేళ్ల వయస్సు నుంచి ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లారు. అక్కడ ఆయన ట్వైఫర్డ్ స్కూల్ (హాంప్‌షైర్), మార్ల్‌బరో కాలేజ్లలో చదివి, అనంతరం ట్రినిటీ హాల్, కేంబ్రిడ్జ్లో థియాలజీ (దైవశాస్త్రం) అధ్యయనం చేశారు.[6]

కేంబ్రిడ్జ్ చదువులు పూర్తయ్యాక, చర్చ్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్లో పాద్రీగా మారాలని టల్లి ఆశించారు. అయితే లింకన్ థియాలజికల్ కాలేజ్లో రెండు టర్ములు చదివిన తరువాత, “క్రైస్తవ పాద్రీగా ఉండేందుకు అవసరమైన విధంగా నా లైంగికతను నియంత్రించగలననే నమ్మకం నాకు కలగలేదు” అనే సందేహాలతో ఆ ఆలోచనను విరమించుకున్నారు.[5]

జర్నలిస్టిక్ వృత్తి

[మార్చు]

మార్క్ టల్లి 1964లో బీబీసీలో చేరారు. 1965లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి, బీబీసీ యొక్క భారత ప్రతినిధిగా పనిచేశారు.[5][8][9]

తన పదవీకాలంలో ఆయన దక్షిణాసియాలో చోటుచేసుకున్న అనేక కీలక ఘటనలను కవర్ చేశారు. వీటిలో భారత్–పాకిస్తాన్ ఘర్షణలు, భోపాల్ వాయు ప్రమాదం, ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్ (తదనంతరం జరిగిన ఇందిరా గాంధీ హత్య, సిక్కు వ్యతిరేక అల్లర్లు), రాజీవ్ గాంధీ హత్య నుంచి బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత వరకు ఉన్నాయి.[10][11][12]

1975లో ఇందిరా గాంధీ దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించి ఆజ్ఞల ద్వారా పాలన ప్రారంభించిన తరువాత, కొద్ది కాలంలోనే టల్లీని భారతదేశం నుండి బహిష్కరించారు. దేశంలో సాధారణ పరిస్థితులు పునరుద్ధరించబడే కొద్ది కాలం ముందు, సుమారు ఏడాది నర్రా తరువాత ఆయన తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చారు.[5]

1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతను హిందుత్వ కార్యకర్తలు కూల్చివేస్తున్న సందర్భాన్ని కవర్ చేస్తున్నప్పుడు, కొంతమంది దుండగులు ఆయనను ఎదుర్కొని “మార్క్ టల్లీకి మరణం” అంటూ నినాదాలు చేశారు. ఇది బీబీసీపై వారికి ఉన్న అవిశ్వాసాన్ని ప్రతిబింబించింది. స్థానిక అధికారి మరియు ఒక హిందూ పూజారి సహాయంతో, కొన్ని గంటల తరువాత ఆయన అక్కడి నుండి బయటపడగలిగారు. అనంతరం టల్లీ, ఈ ఘటన స్వతంత్ర భారతదేశంలో సెక్యులరిజానికి ఎదురైన “అత్యంత పెద్ద ఎదురుదెబ్బ”గా అభివర్ణించారు.[5]

1994 జూలైలో, అప్పటి బీబీసీ డైరెక్టర్ జనరల్ జాన్ బర్ట్తో జరిగిన విభేదాల అనంతరం ఆయన బీబీసీకి రాజీనామా చేశారు. బర్ట్ సంస్థను “భయంతో నడిపిస్తున్నాడు” అని, అలాగే “తక్కువ రేటింగ్స్ మరియు నిరుత్సాహపరిచిన సిబ్బందితో బీబీసీని ఒక రహస్యాత్మక ఏకశిలగా మార్చేశాడు” అని ఆయన విమర్శించారు.[2]

1994లో బీబీసీ ప్రసారం చేసిన Great Railway Journeys కార్యక్రమంలో భాగంగా “Karachi to the Khyber Pass” అనే ఎపిసోడ్‌ను ఆయన సమర్పించారు. ఈ ప్రయాణంలో ఆయన పాకిస్తాన్ అంతటా రైలులో ప్రయాణించారు. ప్రసిద్ధ రైల్వే అభిమాని అయిన టల్లీ,[13] నిక్ లెరా నిర్మించిన World Steam Classics శ్రేణిలోని “Steam’s Indian Summer” ఎపిసోడ్‌ను కూడా సమర్పించారు.[14]

1994 నుండి ఆయన న్యూఢిల్లీలో స్థిరపడి స్వతంత్ర జర్నలిస్ట్ మరియు ప్రసారకర్తగా పనిచేశారు.[8][10]

బీబీసీ ప్రకటించిన 2019 వరకు, ఆయన వారానికి ఒకసారి ప్రసారమయ్యే BBC Radio 4 కార్యక్రమం Something Understoodకు నియమిత వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించారు.[15][16]

2010 అక్టోబర్ 7న, Bangalore Initiative for Religious Dialogue ఆహ్వానంపై ఆయన “How certain should we be? The problem of religious pluralism” అనే అంశంపై ప్రసంగించారు. భారతదేశం చరిత్రపరంగా ప్రపంచంలోని ప్రధాన మతాలన్నిటికీ నిలయంగా ఉందన్న అనుభవం తనకు దేవుని చేరుకునే మార్గాలు అనేకం ఉన్నాయని నేర్పిందని ఆయన అన్నారు.[17][18]

టల్లి, బ్రిటన్‌లోని చైల్డ్ ఇన్ నీడ్ ఇండియా (CINI UK) శాఖకు పరిరక్షకుడిగా వ్యవహరించారు.[19]

ఇంగ్లిష్‌తో పాటు హిందీ భాషలపై సమానంగా పట్టు కలిగిన టల్లీ, సాహిత్య పరిరక్షణకు తన వంతు కృషి చేశారు. 2015 మే 17న జరిగిన రెండో కలింగ సాహిత్యోత్సవంలో పాల్గొన్న 50 మంది వక్తలలో ఆయన ముఖ్య వక్తగా నిలిచి, దేశ నిర్మాణంలో సాహిత్య పాత్రను విశ్లేషించారు.[20]

పుస్తకాలు

[మార్చు]

భారతదేశంపై మార్క్ టల్లి రచించిన తొలి పుస్తకం Amritsar: Mrs Gandhi's Last Battle (1985). ఈ పుస్తకాన్ని ఆయన బీబీసీ ఢిల్లీ కార్యాలయంలో సహచరుడైన సతీష్ జేకబ్‌తో కలిసి రచించారు. ఈ గ్రంథం ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్కు దారితీసిన పరిణామాలను విశ్లేషిస్తుంది. ఈ సైనిక చర్య 1984 జూన్ 1 నుండి 8 వరకు జరిగి, పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్లో ఉన్న హర్మందిర్ సాహిబ్ (సువర్ణ మందిరం) ప్రాంగణంలోని భవనాల నుండి తీవ్రవాద మత నాయకుడు జర్నైల్ సింగ్ భిండ్రన్‌వాలే మరియు ఆయన అనుచరులను తొలగించడమే లక్ష్యంగా నిర్వహించబడింది.[13]

1988లో వెలువడిన No Full Stops in India అనే పుస్తకం జర్నలిస్టిక్ వ్యాసాల సంకలనం. ఇది అమెరికాలో The Defeat of a Congress-man అనే పేరుతో ప్రచురించబడింది. ది ఇండిపెండెంట్ పత్రిక ఈ పుస్తకంపై స్పందిస్తూ, “టల్లి కలిగిన లోతైన అవగాహన మరియు అనురాగభరిత దృక్పథం ఉపఖండంలోని కొన్ని గందరగోళంగా అనిపించే, ఆకర్షణీయమైన రహస్యాలను ఆవిష్కరిస్తుంది” అని వ్యాఖ్యానించింది.[21]

2002లో గిల్లియన్ రైట్‌తో కలిసి రచించిన India in Slow Motion పుస్తకం వైకింగ్ ప్రచురణ సంస్థ ద్వారా వెలువడింది. ది ఆబ్జర్వర్లో ఈ పుస్తకాన్ని సమీక్షించిన మైఖేల్ హాలండ్, “ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ యొక్క అంతరంగాన్ని టల్లీలా లోతుగా అర్థం చేసుకున్న విదేశీయులు చాలా అరుదు. అంతేకాదు, తన రచనలన్నింటిలోనూ కనిపించే స్పష్టత మరియు లోతైన అవగాహనతో దాని గురించి వ్రాయగలవారు మరింత అరుదు” అని పేర్కొన్నారు.[22]

అజ్ఞాత రచయిత పేరుతో వెలువడిన Hindutva Sex and Adventure అనే నవలలోని ప్రధాన పాత్రకు, టల్లీతో గణనీయమైన పోలికలున్నాయి. దీనిపై స్పందించిన టల్లీ, “ఇంత స్పష్టంగా దాచిన సాహిత్య దోపిడీని రోలి బుక్స్ ప్రచురించడం, అలాగే రచయిత ఒక నామ్-డి-ప్లూమ్ వెనుక నిర్లక్ష్యంగా దాగేందుకు అవకాశం ఇవ్వడం ఆశ్చర్యకరం. ఈ పుస్తకం నా జర్నలిస్టిక్ జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని రచించబడింది; ప్రధాన పాత్ర పేరు వరకూ అదే తరహాలో ఉంది. ఆ పాత్ర జర్నలిజం దారుణంగా ఉంది, అలాగే హిందుత్వం మరియు హిందూ మతంపై అతని అభిప్రాయాలు నా అభిప్రాయాలను ఏ విధంగానూ ప్రతిబింబించవు. వాటితో నేను పూర్తిగా విభేదిస్తాను” అని వ్యాఖ్యానించారు.[23]

ఆయన చివరి పుస్తకం Upcountry Tales: Once Upon A Time In The Heart Of India (2017). ఇది ఉత్తర భారతదేశంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నేపథ్యంగా రూపొందిన చిన్న కథల సంకలనం.[24][25]

వ్యక్తిగత జీవితం , మరణం

[మార్చు]

1960లో మార్క్ టల్లి మార్గరెట్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. 1960ల దశకంలో ఈ దంపతులకు నలుగురు సంతానం కలిగారు. అయితే 1981 తరువాత ఆయన ఢిల్లీలోని నిజాముద్దీన్ వెస్ట్ ప్రాంతంలో తన స్నేహితురాలు గిల్లియన్ రైట్‌తో కలిసి నివసించారు.[26][27][28]

టల్లి వద్ద ఓవర్సీస్ సిటిజన్‌షిప్ ఆఫ్ ఇండియా (OCI) కార్డు ఉండేది.[29]

2026 జనవరి 25న న్యూఢిల్లీలోని ఒక ఆసుపత్రిలో మార్క్ టల్లి మరణించారు. మరణ సమయానికి ఆయన వయస్సు 90 సంవత్సరాలు.[30][31][32][33][34][35][36]

అవార్డులు మరియు గౌరవాలు

[మార్చు]

1985లో మార్క్ టల్లీకి ఆర్డర్ ఆఫ్ ద బ్రిటిష్ ఎంపైర్లోని ఆఫీసర్ (OBE) బిరుదు ప్రదానం చేయబడింది. 1992లో ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం తరఫున పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.[6]

2002 నూతన సంవత్సర గౌరవాల జాబితాలో ఆయనకు నైట్ హోదా లభించింది.[37] అదే సంవత్సరంలో ఆయనకు నైట్ కమాండర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ ఎంపైర్ (KBE) బిరుదు కూడా అందజేశారు.

2005లో ఆయనకు భారతదేశంలోని ప్రముఖ పౌర గౌరవమైన పద్మభూషణ్ పురస్కారం లభించింది.[38]

జీవితకాలంలో జర్నలిజానికి చేసిన విశేష కృషికి గుర్తింపుగా, 1985లో ఆయనకు బ్రిటిష్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఆర్ట్స్ (BAFTA) నుండి జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం కూడా అందింది.[39]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Media reportage: Interview with Mark Tully". The Hindu. 20 February 2000. Archived from the original on 29 June 2011. Retrieved 25 November 2009.
  2. ↑ 2.0 2.1 Victor, Peter (10 July 1994). "Tully quits BBC". The Independent. London. Retrieved 25 November 2009.
  3. ↑ "Why Mark Tully needs a Calcutta birth certificate at 78". BBC News. 20 August 2013. Retrieved 20 August 2013.
  4. ↑ "Birthdays". The Guardian. Guardian News & Media. 29 October 2014. p. 47.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 "Mark Tully: The voice of India". London: BBC. 31 December 2001. Retrieved 25 November 2009.
  6. ↑ 6.0 6.1 6.2 "Meeting Mark". The Hindu. 18 June 2007. Archived from the original on 26 June 2011. Retrieved 25 November 2009.
  7. ↑ Lakhani, Brenda (2003). "British and Indian influences in the identities and literature of Mark Tully and Ruskin Bond". University of North Texas. Retrieved 25 November 2009.
  8. ↑ 8.0 8.1 "Mark Tully to give annual Toleration lecture at the University of York". The University of York. Archived from the original on 18 October 2009. Retrieved 25 November 2009.
  9. ↑ Drogin, Bob (22 December 1992). "Profile The BBC's Battered Sahib Mark Tully has been expelled by India, chased by mobs and picketed. He loves his job". Los Angeles Times. Retrieved 25 November 2009.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  10. ↑ 10.0 10.1 "It's Sir Mark Tully in UK honors list". CNN. 31 December 2001. Archived from the original on 4 April 2011. Retrieved 25 November 2009.
  11. ↑ "After Blue Star". BBC. Retrieved 11 January 2010.
  12. ↑ Tully, Mark (5 December 2002). "Tearing down the Babri Masjid". London: BBC. Retrieved 11 January 2010.
  13. ↑ 13.0 13.1 "Legendary British-Indian journalist and broadcaster Mark Tully passes away". The Wire. Retrieved 2026-01-25.
  14. ↑ "Nick Lera's World Steam Classics". www.wolvertonrail.com. Retrieved 2025-02-01.
  15. ↑ "Mark Tully". BBC Radio 4. Archived from the original on 4 February 2011. Retrieved 26 September 2010.
  16. ↑ Marshall, Michelle (16 April 2019). "Mark Tully: BBC Radio 4 host speaks out on shock programme axe 'I feel sad for myself'". Daily Express. London. Retrieved 21 April 2019.
  17. ↑ "Former BBC-India Chief Highlights Multiple Paths To God". Hindu American Foundation. 19 October 2010. Archived from the original on 15 March 2012. Retrieved 12 April 2012.
  18. ↑ "Mark Tully: From Bangladesh war to Bluestar, BBC's voice of India chronicled it all". The Tribune (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 26 January 2026.
  19. ↑ "About Us | Child in Need India | CINI". Archived from the original on 20 January 2012. Retrieved 11 January 2012.
  20. ↑ "50 Speakers to attend Kalinga Literary Festival 2015". Odisha News Insight (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2 May 2015. Retrieved 7 November 2020.
  21. ↑ "The Independent". Book Review: No Full Stops in India. independent.co.uk. 20 September 1992. Retrieved 22 November 2011.
  22. ↑ Holland, Michael (7 December 2003). "The Observer". Slow Progress: Michael Holland on India in Slow Motion by Mark Tully. guardian.co.uk. Retrieved 22 November 2011.
  23. ↑ Nelson, Dean (5 April 2010). "Former BBC correspondent Sir Mark Tully attacked in novel". The Daily Telegraph. London. Retrieved 27 September 2010.
  24. ↑ "Mark Tully's latest from the frontlines of 'upcountry India'". The Tribune. 12 November 2017. Archived from the original on 9 జనవరి 2018. Retrieved 9 January 2018.
  25. ↑ "A date with destiny". tabla!. 5 January 2018. Archived from the original on 9 జనవరి 2018. Retrieved 9 January 2018.
  26. ↑ Staff, e4m (2026-01-25). "An era ends with Mark Tully: A Delhi life remembered by Mayank Austen Soofi - Exchange4media". Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2026-01-25.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  27. ↑ "Mark Tully: The Voice of India". BBC. 31 December 2001. Retrieved 28 April 2017.
  28. ↑ "Mighty Words Indeed". The Hindu. 1 November 2016. Retrieved 28 April 2017.
  29. ↑ "Why Mark Tully needs a Calcutta birth certificate at 78". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 19 August 2013. Retrieved 23 March 2024.
  30. ↑ Malik, Irfan (25 January 2026). "Legendary Journalist Mark Tully Passes Away". The Kashmir Monitor. Retrieved 25 January 2026.
  31. ↑ "Mark Tully, BBC's "Voice of India", dies aged 90". BBC News. Retrieved 2026-01-25.
  32. ↑ "Mark Tully (1935-2026): The voice that India trusted when history spoke — or fell silent". The Indian Express (in Indian English). 26 January 2026. Retrieved 26 January 2026.
  33. ↑ ETV Andhra Pradesh (2026-01-25), Renowned Journalist Mark Tully Passes Away at 90 | Delhi Hospital, retrieved 2026-01-26
  34. ↑ telugu, NT News (2026-01-26). "ప్రముఖ జర్నలిస్ట్‌ మార్క్‌ టులీ కన్నుమూత". www.ntnews.com. Retrieved 2026-01-26.
  35. ↑ Bharat, E. T. V. (2026-01-25). "ప్రముఖ పాత్రికేయుడు మార్క్ టూలీ కన్నుమూత". ETV Bharat News. Retrieved 2026-01-26.
  36. ↑ "Mark Tully: ప్రముఖ జర్నలిస్టు మార్క్ టుల్లీ కన్నుమూత". EENADU. Retrieved 2026-01-26.
  37. ↑ "An honour, says Tully". The Hindu. 1 January 2002. Archived from the original on 29 June 2011. Retrieved 25 November 2009.
  38. ↑ "Padma Bhushan Awardees". Indian government. 2005. Retrieved 25 November 2009.
  39. ↑ "BAFTA Awards". awards.bafta.org. Retrieved 25 November 2016.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మార్క్_టల్లి&oldid=4765883" నుండి వెలికితీశారు