Jump to content

మీనా (తెగ)

వికీపీడియా నుండి
మీనా (తెగ)
మీనాల 1888 నాటి చిత్రం
ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు
భారతదేశం
భాషలు
హిందీ, మేవారీ, మార్వారీ, ధుందారి, హరౌతి, మేవాటీ, వాగ్డి, బిలి భాష మొదలైనవి.[1][2]
మతం
హిందూమతం, ఇస్లాం, ఇతర మతాలు
సంబంధిత జాతి సమూహాలు
 • భిల్  • పరిహార్  • మియో

మీనా అనేది ఉత్తర, పశ్చిమ భారతదేశానికి చెందిన ఒక తెగ, దీనిని కొన్నిసార్లు భిల్ సమాజం ఉప సమూహంగా పరిగణిస్తారు. [3] [4] వీరికి 1954లో భారత ప్రభుత్వం షెడ్యూల్డ్ తెగ హోదాను కల్పించింది. [5]

ఎథ్నోగ్రఫీ

[మార్చు]
1898లో మీనా కులానికి చెందిన వ్యక్తి

మీనాలు మొదట సంచార జాతి ప్రజలు. [6] [7] వారిని భిల్లుల మాదిరిగానే పాక్షిక అడవి, కొండ జాతిగా వర్ణించారు. [8] భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన సమయంలో, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వారిని క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ యాక్ట్ కింద "నేరపూరిత తెగ"గా వర్గీకరించింది. [9] ప్రస్తుతం వారిని భారత ప్రభుత్వం షెడ్యూల్డ్ తెగగా వర్గీకరిస్తోంది. [10]

భౌగోళిక శాస్త్రం

[మార్చు]

ప్రస్తుతం, అవి భారతదేశంలోని రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఉత్తర ప్రదేశ్, పంజాబ్, హర్యానా రాష్ట్రాలలో, ఢిల్లీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. [10]

చరిత్ర

[మార్చు]

మూలం

[మార్చు]
మినాస్

మీనాలు విష్ణువు మత్స్య అవతారం, లేదా చేప అవతారం నుండి తమ వంశం వచ్చిందని పౌరాణికంగా చెప్పుకుంటారు. [11] వారు క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో వర్ధిల్లిన మత్స్య రాజ్య ప్రజల వారసులమని కూడా చెప్పుకుంటారు [12] ప్రాచీన మత్స్య రాజ్యంలో నివసించిన తెగలను మీనా అని పిలిచేవారని చరిత్రకారుడు ప్రమోద్ కుమార్ పేర్కొన్నారు, అయితే వారికి, ఆధునిక మీనాలకు మధ్య ఏదైనా సారూప్యత ఉందని ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. వారిని ఆదివాసులుగా (గిరిజన ప్రజలు) పరిగణిస్తారు. [13]

ప్రాచీన భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేసిన చరిత్రకారిణి నందిని సిన్హా కపూర్, మీనాల గుర్తింపును పునర్నిర్మించుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగా క్రీ.శ. 19వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి వారి మౌఖిక సంప్రదాయాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయని పేర్కొన్నారు. 20వ శతాబ్దం అంతటా కొనసాగిన ఈ ప్రక్రియ గురించి ఆమె ఇలా అంటారు, "మినాలు తమకు తాము ఒక ఘనమైన గతాన్ని ఇవ్వడం ద్వారా ఒక గౌరవప్రదమైన వర్తమానాన్ని సమకూర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు". ఫిన్లాండ్, స్కాట్లాండ్ వంటి దేశాల ప్రజల మాదిరిగానే, మీనా ప్రజలు కూడా మౌఖిక కథనాల ద్వారా సంప్రదాయాన్ని సృష్టించుకోవలసిన అవసరాన్ని కనుగొన్నారు. దీని ప్రాథమిక ఉపయోగాలలో ఒకటిగా చరిత్రకారులు, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు ఇద్దరూ గుర్తించినది ఏమిటంటే, "అన్యాయాలు, దోపిడీ, అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా సామాజిక నిరసన, ఒక సమాజం ప్రతిబింబాన్ని పునరుద్ధరించడంలో సహాయపడే ఒక ఉనికి కారణం ." మీనాలకు తమకంటూ ఒక లిఖిత చరిత్ర లేకపోవడమే కాకుండా, మధ్యయుగ పర్షియన్ వృత్తాంతాలు, వలసవాద కాలపు రికార్డులు రెండింటిలోనూ వారిని ప్రతికూల రీతిలో చిత్రీకరించారని కపూర్ పేర్కొన్నారు. మధ్యయుగాల నుండి బ్రిటిష్ రాజ్ వరకు, మీనాలను హింసాత్మక, దోపిడీ నేరస్థులుగా, సంఘ వ్యతిరేక జాతి గిరిజన సమూహంగా వర్ణించే ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. [14]

కాపూర్ ప్రకారం, మీనాలు కూడా తమను తాము రాజపుత్రులుగా మార్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. [15] [16]

రాజపుత్రుల కాలం

[మార్చు]

దండెత్తి వచ్చిన రాజపుత్రుల చేతిలో ఓడిపోయేంత వరకు మీనాలు రాజస్థాన్‌లోని కొన్ని ప్రదేశాలను పాలించారు. వారి పాలన ముగిసిన తర్వాత, మీనాలు అడవులను, కొండలను తమ అభయారణ్యంగా చేసుకుని, తమ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందడానికి పోరాడటం ప్రారంభించారు. అటువంటి వాటికి ఒక ఉదాహరణ అంబర్ రాజ్యం, వారు తమ పోరాటాన్ని ఆపడానికి అనేక యుద్ధాలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది, తరువాత షరతులతో కూడిన ఒప్పందం చేసుకోవడం ద్వారా శాంతిని స్థాపించారు. [17] [18] మీనాస్ నుండి బూందీని రావు దేవా (క్రీ.శ. 1342), ధుంధర్‌ను కచ్వాహా రాజపుత్రులు, చోపోలిని ముస్లిం పాలకులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కోట, ఝలావార్, కరౌలి, జలోర్ అనేవి గతంలో మీనా ప్రభావంలో ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు, అక్కడ వారు చివరికి లొంగిపోవలసి వచ్చింది. [19]

బ్రిటిష్ వలస కాలం

[మార్చు]
జజుర్హ్‌కు చెందిన ఒక మీనా

1857 భారత తిరుగుబాటు తరువాత, వలస పాలనను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చేతిలో వదిలివేయడం మరింత అసంతృప్తికి దారితీస్తుందని బ్రిటన్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించడంతో, 1858లో రాజ్ వలస పాలన ఉనికిలోకి వచ్చింది. ప్రజలను మరింత బాగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా క్రమబద్ధమైన పరిపాలనను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రయత్నంలో, రాజ్‌ అధికారులు భారతదేశ ప్రజలను వర్గీకరించడానికి వివిధ చర్యలను ప్రవేశపెట్టారు. [20] అటువంటి చర్యలలో ఒకటి 1871 నాటి క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ యాక్ట్, దీని నిబంధనల ప్రకారం 1872లో పాటియాలా, తూర్పు పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్, రాజస్థాన్, పంజాబ్‌లలో మీనాలను చట్టం మొదటి జాబితాలో చేర్చారు. [21] అటువంటి మరో చర్య 1930 నాటి అలవాటు నేరస్థుల చట్టం, దీని నిబంధనల కింద మీనాలను ఉంచారు. [22] ఈ సమాజం చాలా సంవత్సరాలుగా కళంకితులుగా మిగిలిపోయింది, ముఖ్యంగా హెర్బర్ట్ హోప్ రిస్లీ, డెంజిల్ ఇబ్బెట్సన్ వంటి రాజ్ ప్రభావవంతమైన అధికారులచే, కొన్నిసార్లు యానిమిస్టులుగా, భిల్లుల వంటి కొండ జాతిగా వర్గీకరించబడ్డారు. [8] ఆ చట్టం రద్దు అయిన మూడు సంవత్సరాల తర్వాత, 1952 వరకు మీనాలు అధికారికంగా నేరస్థ తెగగానే కొనసాగారు. మార్క్ బ్రౌన్ బ్రిటిష్ పాలనలో మీనా సమాజం ప్రభావం, సమస్యలను, అలాగే వారి హోదా ఉన్నత సామాజిక వర్గం నుండి నేరస్థుల తెగగా మారిన మార్పును పరిశీలించారు.

తిరుగుబాటు

[మార్చు]

1840లలో, లక్ష్మీనారాయణ్ ఝర్వాల్ నాయకత్వంలో మీనాలు జైపూర్‌లో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఒక భారీ ఉద్యమాన్ని నిర్వహించారు, ఇది బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన మీనా తిరుగుబాటు. [23]

ఇటీవలి చరిత్ర

[మార్చు]
మీనా

మీనాలు తమ సాంప్రదాయ చట్టాలను విడిచిపెట్టలేదని కుమార్ సురేష్ సింగ్ పేర్కొన్నారు [24] అనేక ఇతర హిందూ కులాలతో పోలిస్తే మీనాలకు అనేక విధాలుగా మహిళలకు మెరుగైన హక్కులు ఉన్నాయి.

కుల రిజర్వేషన్

[మార్చు]
మీనాలు, తక్కువ కులానికి చెందిన హిందువులు

రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో మీనాలు షెడ్యూల్డ్ తెగల వర్గంలోకి వస్తారు, వారిలో ఎక్కువ మంది హిందువులుగా వర్గీకరించబడ్డారు, [25] కానీ మధ్యప్రదేశ్‌లో మీనాలు విదిషాలోని సిరోంజ్ తహసీల్‌లో మాత్రమే షెడ్యూల్డ్ తెగగా గుర్తించబడ్డారు, అయితే రాష్ట్రంలోని మిగిలిన 44 జిల్లాల్లో వారు ఇతర వెనుకబడిన తరగతులుగా వర్గీకరించబడ్డారు. [26]

రాజస్థాన్‌లో, మీనా కుల సభ్యులు గుర్జర్‌లు షెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్ వర్గంలోకి ప్రవేశించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నారు, దీనివల్ల షెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్ రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలలో తమ వాటా తగ్గిపోతుందని వారు భయపడుతున్నారు. [27]

ఇతర గిరిజనుల ఖర్చుతో బాగా సంపన్నమైన మీనా సమాజం ST రిజర్వేషన్‌లో ప్రధాన వాటాను అనుభవిస్తోందని మీడియా భావిస్తోంది. [28] [29]

ఉపవిభాగాలు

[మార్చు]

మీనాలు కూడా భిల్లుల ఉప సమూహమే. [30]

మీనా తెగ అనేక వంశాలుగా, ఉప-వంశాలుగా ( అడఖ్‌లు ) విభజించబడింది, వీటికి వారి పూర్వీకుల పేర్ల మీదగా నామకరణం చేయబడింది. కొన్ని అడాఖ్‌లలో అరియట్, అహరి, కటారా, కల్సువా, ఖరాడి, దామోర్, ఘోఘ్రా, డాలీ, దోమ, నానామా, దాదోర్, మనౌట్, చార్పోటా, మహీందా, రానా, దామియా, దాడియా, పర్మార్, ఫార్గీ, బమ్నా, ఖాట్, హురత్, హేలా, భగోరా, వాగా ఉన్నాయి. [13]

భిల్ మీనా మీనాలలో మరొక ఉపవిభాగం. సంస్కృతీకరణ ప్రక్రియలో భాగంగా, కొంతమంది భిల్లులు తమను తాము మీనాలుగా పరిచయం చేసుకుంటారు, వీరు భిల్ గిరిజన ప్రజలతో పోలిస్తే ఉన్నత సామాజిక-ఆర్థిక హోదాను కలిగి ఉంటారు. [31]

"ఉజ్వల్ మీనా" (వీరిని "ఉజాలా మీనా" లేదా " పరిహార్ మీనా" అని కూడా పిలుస్తారు) అనే ఒక ఉప సమూహం ఉన్నత హోదాను కోరుకుంటారు, తాము రాజపుత్రులమని చెప్పుకుంటారు, తద్వారా భిల్ మీనాల నుండి తమను తాము వేరుగా గుర్తించుకుంటారు. వారు "మైలే మీనా" అని పిలువబడే ఇతర మీనాల వలె కాకుండా శాకాహారాన్ని పాటిస్తారు. [32]

ఇతర ప్రబలమైన సామాజిక సమూహాలు జమీందార్ మీనా, చౌకీదార్ మీనా. సాపేక్షంగా బాగా సంపన్నులైన జమీందార్ మీనాలు, శక్తివంతమైన రాజపుత్ర దండయాత్రలకు లొంగిపోయి, రాజపుత్రులు ప్రసాదించారని నమ్మే భూములలో స్థిరపడ్డారు. రాజపుత్రుల పాలనకు లొంగిపోకుండా గెరిల్లా యుద్ధం కొనసాగించిన వారిని చౌకీదార్ మీనా అంటారు. [33]

సంస్కృతి

[మార్చు]
మీనా

దీపావళి రోజున సామూహిక స్నానం చేసిన తర్వాత పితృ తర్పణం చేసే ఆచారం మీనాలలో ఉంది. [34] ధరాడి సంప్రదాయం ప్రకారం వివాహాలు, పండుగలు, ఇతర వేడుకలలో చెట్లు, మొక్కలను పూజించే సంస్కృతిని వారు పాటిస్తారు. [35] వారు గోత్రం ప్రకారం వేర్వేరు కుటుంబ దేవతలను పూజిస్తారు. [36] వారు చైత్ర మాసంలోని శుక్ల పక్షం మూడవ రోజున మీనేష్ జయంతిని జరుపుకుంటారు. [11]

కళ

[మార్చు]

మందన చిత్రకళను మీనా తెగ మహిళలు విస్తృతంగా అభ్యసిస్తారు. [37]

జనాభా గణాంకాలు

[మార్చు]

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మీనాల మొత్తం జనాభా 5 మిలియన్లు. [38] హిందుస్థాన్ టైమ్స్ నివేదిక ప్రకారం, రాజస్థాన్‌లో మీనాల జనాభా రాష్ట్ర జనాభాలో 7% ఉంది. [39], జర్మన్ వార్తా టెలివిజన్ డాయిచే వెల్లె నివేదిక ప్రకారం, రాజస్థాన్ రాష్ట్ర జనాభాలో మీనాలు 10% ఉన్నారు. [5] అయితే, బీబీసీ హిందీ నివేదిక ప్రకారం, రాష్ట్ర జనాభాలో మీనాల జనాభా 14%గా ఉంది. [40]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ The assignment of an ISO code [myi] for the Meena language was spurious (Hammarström (2015) Ethnologue 16/17/18th editions: a comprehensive review: online appendices). The code was retired in 2019.
  2. ↑ "A Sociological Evaluation of the Major Government Schemes Meant for Promoting Education and Health among The Members of the Meena Tribe in Rajasthan" (PDF).
  3. ↑ Sezgin, Yüksel (2011). Human Rights and Legal Pluralism. LIT Verlag Münster. p. 41. ISBN 9783643999054. Archived from the original on 12 October 2014. Retrieved 8 October 2014.
  4. ↑ Rath, Govinda Chandra (2013). Emerging Trends in Indian Politics. Taylor & Francis. p. 166. ISBN 9781136198557.
  5. 1 2 "आखिर क्यों भड़कते हैं आरक्षण के आंदोलन | DW | 12 February 2019". Deutsche Welle (in హిందీ). Retrieved 12 May 2022.
  6. ↑ "Mina".
  7. ↑ The Culture of India. The Rosen Publishing Group. 15 August 2010. p. 36. ISBN 9781615301492.
  8. 1 2 Kapur, Nandini Sinha (2007). "The Minas: Seeking a Place in History". In Bel, Bernard (ed.). The Social and the Symbolic. Sage. p. 131. ISBN 978-0-76193-446-2.
  9. ↑ "Crime, Liberalism and Empire: Governing the Mina Tribe of Northern India".
  10. 1 2 "List of notified Scheduled Tribes" (PDF). Census India. Archived from the original (PDF) on 7 November 2013. Retrieved 18 February 2022.
  11. 1 2 . "Reconstructing Identities and Situating Themselves in History : A Preliminary Note on the Meenas of Jaipur Locality".
  12. ↑ Pati, Rabindra Nath; Dash, Jagannatha (2002). Tribal and Indigenous People of India: Problems and Prospects. APH Publishing. p. 12. ISBN 978-8-17648-322-3.
  13. 1 2 Kumar, Pramod (1984). Folk Icons and Rituals in Tribal Life. Abhinav. pp. 3–4. ISBN 978-8-17017-185-0.
  14. ↑ Kapur, Nandini Sinha (2007). "The Minas: Seeking a Place in History". In Bel, Bernard (ed.). The Social and the Symbolic. Sage. pp. 129–131. ISBN 9780761934462.
  15. ↑ Kapur, Nandini Sinha (2007). "Minas Seeking a Place in History". In Bel, Bernard; Brouwer, Jan; Das, Biswajit; Parthasarathi, Vibodh; Poitevin, Guy (eds.). The Social and the Symbolic: Volume II. Sage. pp. 129–146. ISBN 978-8132101178.
  16. ↑ Kothiyal, Tanuja (14 March 2016). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert. Cambridge University Press. p. 265. ISBN 978-1-107-08031-7. from gradual transformation of mobile pastoral and tribal groups into landed sedentary ones. The process of settlement involved both control over mobile resources through raids, battles and trade as well as channelizing of these resources into agrarian expansion. Kinship structures as well as marital and martial alliances were instrumental in this transformation. ... In the colonial ethnographic accounts rather than referring to Rajputs as having emerged from other communities, Bhils, Mers, Minas, Gujars, Jats, Raikas, all lay a claim to a Rajput past from where they claim to have 'fallen'. Historical processes, however, suggest just the opposite.
  17. ↑ Ramusack, Barbara N. (8 January 2004). The Indian Princes and their States. Cambridge University Press. p. 19. ISBN 9781139449083.
  18. ↑ Rima Hooja (2006). A history of Rajasthan. Rupa & Co. p. 396. ISBN 9788129108906. OCLC 80362053.
  19. ↑ Meena, Madan (2021). "Rulers, Criminals and Denotified Tribe: A Historical Journey of the Meenas". Tribe-British Relations in India. Springer Nature. pp. 275–290. doi:10.1007/978-981-16-3424-6_17. ISBN 978-981-16-3423-9.
  20. ↑ Naithani, Sadhana (2006). In quest of Indian folktales: Pandit Ram Gharib Chaube and William Crooke. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34544-8. Retrieved 15 April 2013.
  21. ↑ "Caught in nostalgia: Artist Madan Meena's work inspired from 'The Thirsty Crow'".
  22. ↑ Danver, Steven L. (2015). Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues. Routledge. p. 550. ISBN 9781317464006.
  23. ↑ Bajrange, Dakxinkumar. "Settling the Citizen, Settling the Nomad: 'Habitual offenders', rebellion, and civic consciousness in western India, 1938–1952".
  24. ↑ Singh, K. S. (1993). Tribal Ethnography, Customary Law, and Change. Concept Publishing Company. p. 300. ISBN 9788170224716.
  25. ↑ Sezgin, Yüksel (2011). Human Rights and Legal Pluralism. LIT Verlag Münster. p. 41. ISBN 978-3-64399-905-4. Retrieved 8 October 2014.
  26. ↑ Patel, Mahendra Lal (1997). Awareness in Weaker Section: Perspective Development and Prospects. M.D. Publications Pvt. Ltd. p. 35. ISBN 978-8-17533-029-0. Retrieved 8 October 2014.
  27. ↑ Satyanarayana (2010). Ethics: Theory and Practice. Pearson Education India. p. 96. ISBN 978-8-13172-947-2.
  28. ↑ "How Meenas got the ST status". The Economic Times. 31 May 2007. Archived from the original on 17 సెప్టెంబర్ 2025. Retrieved 24 జూలై 2026. {{cite news}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  29. ↑ "Flip side of the Jat agitation in Haryana". India Today. 9 March 2012.
  30. ↑ Sezgin, Yuksel (2011). Human Rights and Legal Pluralism. LIT Verlag Münster. ISBN 9783643999054.
  31. ↑ Majhi, Anita Srivastava (2010). Tribal Culture, Continuity, and Change: A Study of Bhils in Rajasthan. Mittal. p. 127. ISBN 978-8-18324-298-1.
  32. ↑ Sodh, Jiwan (1999). A Study of Bundi School of Painting. Abhinav. p. 31. ISBN 978-8-17017-347-2.
  33. ↑ Mann, Rann Singh; Mann, K. (1989). Tribal Cultures and Change. Mittal Publications. p. 18.
  34. ↑ Das, Jayasree. "Scope of dark tourism as a revival strategy for the industry".
  35. ↑ Meena, Ram (5 May 2020). "Sociolinguistic Study of Meena / Mina Tribe In comparison to other Tribes of Rajasthan". pp. 45–58.
  36. ↑ Danver, Steven L. (10 March 2015). Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues. Routledge. p. 550. ISBN 9781317464006.
  37. ↑ Meena, Madan (2009). Nurturing Walls: Animal Paintings by Meena Women. Tara Books. ISBN 978-8-18-621168-7.
  38. ↑ "Will the tribals get their separate religion code, Jharkhand's proposal is now with the Modi government". BBC.
  39. ↑ "In Rajasthan, tribal body acts as family court for ST couples". Hindustan Times.
  40. ↑ "वसुंधरा के लिए सांप छछूंदर वाली स्थिति". BBC (in హిందీ). June 2007. Retrieved 12 May 2022.

మరింత చదవండి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మీనా_(తెగ)&oldid=4973230" నుండి వెలికితీశారు