ముంబై సెంట్రల్ రైల్వే స్టేషన్
Mumbai Central  | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| General information | |||||
| Location | ఆనందరావు నాయర్ మార్గ్, ముంబై, మహారాష్ట్ర భారతదేశం | ||||
| Coordinates | 18°58′11″N 72°49′10″E / 18.9697°N 72.8194°E | ||||
| Elevation | 6.62 మీటర్లు (21.7 అడుగులు) | ||||
| System |
| ||||
| Owned by | భారతీయ రైల్వేలు | ||||
| Operated by | పశ్చిమ రైల్వే | ||||
| Lines | ప్రధాన మార్గం: | ||||
| Platforms | 9 (5 ప్రధాన రైళ్లు + 4 ముంబై సబర్బన్/లోకల్ రైళ్లు) | ||||
| Tracks | 9 | ||||
| Connections |
| ||||
| Construction | |||||
| Structure type | అట్-గ్రేడ్ | ||||
| Parking | అవును (బయటి ప్రాంతం వైపు) | ||||
| Other information | |||||
| Status | పనితీరు | ||||
| Station code | ఎంఎంసిటి | ||||
| జోన్లు | పశ్చిమ రైల్వే | ||||
| డివిజన్లు | ముంబై WR | ||||
| History | |||||
| Opened | 1930 డిసెంబరు 18 | ||||
| Electrified | 1930 డిసెంబరు 18 | ||||
| Previous names | బెల్లాసిస్ రోడ్ (ఉపనగర స్టేషన్) బొంబాయి సెంట్రల్ (1930 నుండి 1995 వరకు) | ||||
| |||||
| |||||
ముంబై సెంట్రల్ (గతంలో బొంబాయి సెంట్రల్, స్టేషన్ కోడ్: ఎంఎంసిటి) అనేది మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో, అదే పేరు గల ప్రాంతంలో ఉన్న ముంబై సబర్బన్ రైల్వే పశ్చిమ లైన్లోని ఒక ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్.[1] ఇది స్థానిక, అంతర్-నగర రైళ్లు రెండింటికీ ఒక ప్రధాన స్టాప్గా పనిచేస్తుంది, రెండింటికీ ప్రత్యేక ప్లాట్ఫారమ్లు ఉన్నాయి. ఇది ముంబై రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్తో సహా అనేక దూర ప్రయాణ రైళ్లకు టెర్మినల్గా కూడా ఉంది.
ముంబైలోని ఐదు ప్రధాన టెర్మినల్ స్టేషన్లలో ఇది ఒకటి, మిగిలినవి ముంబై సిఎస్ఎంటి, ముంబై ఎల్టిటి, బాంద్రా & దాదర్. ఈ స్టేషన్ నుండి రైళ్లు బయలుదేరి భారతదేశంలోని ఉత్తర, పశ్చిమ & వాయవ్య ప్రాంతాలలో వివిధ గమ్యస్థానాలను కలుపుతాయి. బొంబాయిని ముంబైగా మార్చిన తరువాత 1997లో ఈ స్టేషన్ పేరును బొంబాయి సెంట్రల్ నుండి ముంబై సెంట్రల్గా మార్చారు. స్టేషన్ కోడ్ అక్టోబర్ 2017లో వెస్ట్రన్ రైల్వే 1 ఫిబ్రవరి 2018న స్టేషన్ కోడ్ బీసీటి నుండి ఎంఎంసిటీ కి మారుతుందని ప్రకటించింది.[2]
చరిత్ర
[మార్చు]భూమి పునరుద్ధరణ అవసరాల కారణంగా చర్చిగేట్-కోలాబా రైలు విభాగాన్ని కూల్చివేయాలని ప్రభుత్వం ఆదేశించినందుకు ప్రతిస్పందనగా బొంబాయి సెంట్రల్ స్టేషన్ను నిర్మించారు. 1870లలో BB & CI ఈ మార్గాన్ని కొలాబా వరకు విస్తరించినప్పుడు, తదుపరి పునరుద్ధరణ పథకాలు ఏవైనా ఉంటే, రైల్వే కంపెనీ తన రైల్వేను మెరైన్ లైన్స్, కొలాబా మధ్య ఏ ఇతర ప్రదేశానికైనా మార్చాలనే షరతుపై టెర్మినస్ నిర్మించడానికి అనుమతి ఇవ్వబడింది.[3] 1920లో నిర్దేశించిన కూల్చివేత గురించి రైల్వేలకు నోటీసు ఇవ్వబడింది. కొత్త టెర్మినస్ కనుగొనే వరకు BB & CI దీన్ని చేయలేకపోయింది. 1930 డిసెంబరు 18న బొంబాయి సెంట్రల్ పేరుతో ఒక కొత్త స్టేషన్ పూర్తయింది, అదే సంవత్సరం డిసెంబరు 31 తర్వాత కొలాబా టెర్మినస్ పనిచేయలేదు.
1928 మార్చి 11న జరిగిన ఒక సాధారణ కార్యక్రమంలో అప్పటి ఏజెంట్ (ఈ రోజు BB & CI రైల్వే జనరల్ మేనేజర్ అని పిలుస్తారు) సర్ ఎర్నెస్ట్ జాక్సన్ ఈ స్టేషన్ను పునాది రాయి వేశారు. దీనికి రైల్వే అధికారులు, ఆర్కిటెక్ట్ సంస్థల భాగస్వాములు, అలాగే కాంట్రాక్టర్ ప్రతినిధి ఫెర్రో కాంక్రీట్ కంపెనీ హాజరయ్యారు. పునాది రాయి కింద, పనితో సంబంధం ఉన్న అధికారుల పేర్లతో పాటు ఒక రూపాయి, ఎనిమిది, నాలుగు, రెండు, ఒక అన్న, సగం అన్న, పావు అన్న కొత్త నాణేలను ఉంచారు.[4][5] స్టేషన్ పునాది పనులు ఏప్రిల్ 25న ప్రారంభమయ్యాయి.
ఈ స్టేషన్ను బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్ క్లాడ్ బాట్లీ రూపొందించారు, దీనిని 1930లో షాపూర్జీ పల్లోంజీ 21 నెలల రికార్డు సమయంలో నిర్మించారు. అప్పుడు ఈ ప్రాజెక్ట్ ఖర్చు INR 15.6 మిలియన్లు.[6] ఈ స్టేషన్ చివరకు 1930 డిసెంబర్ 18న ప్రారంభించబడింది. స్టేషన్ డిజైన్లో తూర్పు వైపు ప్రవేశ ద్వారం, దానికి ఇరువైపులా తోటలు ఉన్నాయి. భవనం యొక్క ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం విశాలమైన కాన్కోర్స్కు దారితీస్తుంది, దానిలో కుడి వైపున ప్లాట్ఫారమ్లు, మరో వైపున వెయిటింగ్ రూమ్లు, హిందూ ముస్లిం రిఫ్రెష్మెంట్ రూమ్లు, మొదటి & రెండవ తరగతి ప్రయాణికుల కోసం బఫే ఉన్నాయి. మూడు అంతస్తుల భవనంలో మొదటి అంతస్తులో రిఫ్రెష్మెంట్ రూమ్లు, వెయిటింగ్ రూమ్లు ఉండగా, రెండవ అంతస్తులో బొంబాయిలో కొద్ది సమయం గడిపే ప్రయాణికుల కోసం విశ్రాంతి గదులు ఉన్నాయి. మూడవ తరగతి ప్రయాణికుల సౌకర్యం కోసం రిఫ్రెష్మెంట్ స్టాల్స్తో కూడిన ఒక పెద్ద వెయిటింగ్ రూమ్ను కూడా ఆర్కిటెక్ట్ రూపొందించారు. ఈ స్టేషన్కు దక్షిణాన ఉన్న బెల్లాసిస్ వంతెనతో పాటు ప్రధాన, స్థానిక స్టేషన్లకు కూడా కవర్ చేయబడిన ఫుట్వేల ద్వారా అనుసంధానం చేయబడింది. దీంతో పాటు, ప్రధాన టెర్మినస్ పక్కన ఒక సబర్బన్ స్టేషన్ను ప్లాన్ చేశారు, ఫుట్బ్రిడ్జ్ ద్వారా ప్రత్యక్ష కనెక్షన్లతో, ఇది ప్రస్తుత ముంబై సెంట్రల్ లోకల్ స్టేషన్గా మారింది.[7]
1930లో ఈ స్టేషన్ ప్రారంభమైనప్పుడు, ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా న్యూయార్క్ నగరంలోని గ్రాండ్ సెంట్రల్ టెర్మినల్ నుండి బొంబాయి సెంట్రల్ అనే పేరు ప్రేరణ పొందిందని సూచించింది. ఈ స్టేషన్ ఉన్న ప్రాంతం పేరు మీద కామతిపురా అని పిలవాల్సిందని పత్రిక వాదించింది. ఈ ప్రాంతం రెడ్ లైట్ జిల్లా కాబట్టి కామతిపురా అనే పేరును బహుశా తోసిపుచ్చారని పత్రిక సూచించింది.[8]
బాంబే సెంట్రల్ సిగ్నల్ క్యాబిన్ డిసెంబర్ 1930లో ప్రారంభించబడింది. ఇందులో 119 లివర్ల పవర్ ఫ్రేమ్ ఉంది, ఇది 30 కలర్ సిగ్నల్స్, 33 షంట్ సిగ్నల్స్, 37 ఎలక్ట్రో-న్యూమాటిక్ పాయింట్ లేఅవుట్లను ఆపరేట్ చేయగలదు.[9]
బొంబాయి, బరోడా, సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే బరోడా నుండి ఢిల్లీ మీదుగా పఠాన్కోట్ వరకు తన పరిధిని విస్తరించింది. పెరుగుతున్న జనాభా డిమాండ్లను తీర్చడంలో కొలాబా-బల్లార్డ్ పీర్ రైల్వే స్టేషన్ సరిపోదని నిరూపించబడింది, ఇది బొంబాయి సెంట్రల్ నిర్మాణానికి ప్రణాళికలు రూపొందించడానికి ప్రభుత్వం దారితీసింది.
ఒకప్పుడు కొలాబా వరకు నడిచే ప్రస్తుత సబర్బన్ మార్గంలో గతంలో బెల్లాసిస్ రోడ్ స్టేషన్ సేవలు అందించింది. తూర్పు వైపున సుదూర బాంబే సెంట్రల్ టెర్మినస్ (బీసిటీ) నిర్మాణం తరువాత దీనికి బొంబాయి సెంట్రల్ (స్థానిక) అని పేరు మార్చారు.[10] స్టేషన్ కోడ్ 1 ఫిబ్రవరి 2018న BCT నుండి ఎంఎంసిటి కి మారుతుందని అక్టోబర్ 2017లో పశ్చిమ రైల్వే ప్రకటించింది.[2] స్టేషన్ కోడ్లో ఈ మార్పు నవంబర్ 2017లో IRCTC యాప్ని ఉపయోగించి ముందస్తు బుకింగ్లు చేసుకునే వారికి సమస్యలను కలిగించింది.[2]
ప్రధాన రైళ్లు
[మార్చు]ముంబై సెంట్రల్-అహ్మదాబాద్ శతాబ్ది ఎక్స్ప్రెస్ (12009/12010)
● ముంబై సెంట్రల్-ఇండోర్ దురంతో ఎక్స్ప్రెస్ (12227/12228)
● ముంబై సెంట్రల్-హిసార్ దురంతో ఎక్స్ప్రెస్ (12239/12240)
● ముంబై సెంట్రల్-హపా దురంతో ఎక్స్ప్రెస్ (12267/12268)
● ఫ్లయింగ్ రాణీ (12921/12922)
● ముంబై సెంట్రల్–అహ్మదాబాద్ డబుల్ డెక్కర్ ఎక్స్ప్రెస్ (12931/12932)
● కర్ణావతి ఎక్స్ప్రెస్ (12934/12935) (ఇప్పుడు బాంద్రా టెర్మినస్ నుండి నడుస్తుంది)
● ముంబై సెంట్రల్-న్యూ ఢిల్లీ తేజస్ రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్ (12951/12952)
● ఆగస్టు క్రాంతి రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్ (12953/12954)
● ముంబై సెంట్రల్–జైపూర్ సూపర్ఫాస్ట్ ఎక్స్ప్రెస్ (12955/12956)
● అవంతిక సూపర్ఫాస్ట్ ఎక్స్ప్రెస్ (12961/12962)
● ముంబై సెంట్రల్-గాంధీనగర్ రాజధాని వందే భారత్ ఎక్స్ప్రెస్ (20901/20902)
● ముంబై సెంట్రల్–న్యూ ఢిల్లీ దురంతో ఎక్స్ప్రెస్ (22209/22210)
● సౌరాష్ట్ర మెయిల్ (22945/22946)
● గుజరాత్ ఎక్స్ప్రెస్ (22953/22954)
● అహ్మదాబాద్–ముంబై సెంట్రల్ వందే భారత్ ఎక్స్ప్రెస్ (22961/22962)
● అహ్మదాబాద్–ముంబై సెంట్రల్ తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్ (82901/82002)
మౌలిక సదుపాయాలు
[మార్చు]తోటలు
[మార్చు]స్టేషన్ వెలుపల రెండు తోటలు ఉన్నాయి. ఆ తోటలలో ఒకదానిలో "లిటిల్ రెడ్ హార్స్" అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక చారిత్రాత్మక లోకోమోటివ్ ఉంది. ఈ లోకోమోటివ్ను 1928లో ఇంగ్లీష్ సంస్థ కెర్ స్టువర్ట్ అండ్ కో నిర్మించింది. ఈ ఇంజన్ దేవ్గఢ్-బరియా రాచరిక రాష్ట్రానికి చెందిన దేవ్గఢ్-బరియా రైల్వే నారో గేజ్ లైన్లో నడిచేది. ఈ లైన్ ఆగష్టు 1949లో బొంబాయి, బరోడా, సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే (BB&CI)లో విలీనం చేయబడింది, ఆ తర్వాత వెస్ట్రన్ రైల్వేలో భాగమైంది. ఈ ఇంజన్ 61 సంవత్సరాలు సేవలు అందించింది, 1990లో షంటింగ్ పనుల కోసం ప్రతాప్నగర్ వర్క్షాప్కు బదిలీ చేయబడింది. దాని ప్లాటినం జూబ్లీని పురస్కరించుకుని 1991లో ముంబై సెంట్రల్ స్టేషన్ ముందు ఉన్న తోటలో దీనిని ఉంచారు.[11]
గ్యాలరీ
[మార్చు]-
ముంబై సెంట్రల్ స్టేషన్ భవనం - పశ్చిమం నుండి దృశ్యం -
ముంబై సెంట్రల్ - లోపలి దృశ్యం -
సబర్బన్ స్టేషన్ ప్లాట్ఫారమ్ నుండి చూసినప్పుడు స్టేషన్లోని రంగులద్దిన గాజు కిటికీలు -
స్టేషన్ లోపలి FoB నుండి కనిపించే రంగులద్దిన గాజు కిటికీలు -
ముంబై సెంట్రల్ స్టేషన్ లోపలి దృశ్యం -
ముంబై సెంట్రల్ స్టేషన్లో 12010 శతాబ్ది ఎక్స్ప్రెస్ -
ముంబై సెంట్రల్ లోకల్ స్టేషన్- FoB నుండి దృశ్యం (ఉత్తరం వైపు) -
ముంబై సెంట్రల్ లోకల్ స్టేషన్- FoB నుండి దృశ్యం (దక్షిణం వైపు) -
దక్షిణం నుండి ముంబై సెంట్రల్ లోకల్ స్టేషన్ -
ముంబై సెంట్రల్ ప్యాసింజర్ స్టేషన్ వెలుపల WAP-7 లోకోమోటివ్. సబర్బన్ స్టేషన్ నుండి చూసిన దృశ్యం. -
ముంబై సెంట్రల్ వెస్ట్ గేట్పై BB&CIR లోగో
.jpg)
.jpg)
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Station Code Index" (PDF). Portal of Indian Railways. 2015. p. 46. Retrieved 29 April 2019.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 Mehta, Manthank (21 November 2017). "Mumbai Central station 'disappears' from railway app, commuters derailed". The Times of India. Retrieved 22 July 2024.
- ↑ "A Century of Suburban Service (from Westrail News)" (PDF). wr.indianrailways.gov.in. 1961. Retrieved 2024-04-09.
- ↑ Rahul Mehrotra, Sharada Dwivedi (2000). Anchoring A City Line (in English). Eminence Designs Pvt. Ltd. p. 110. ISBN 81-900602-4-4.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Aklekar, Rajendra B. (2014). Halt Station India : The Dramatic Tale of the Nation's First Rail Lines (in English). Rupa Publications. p. 162. ISBN 978-81-291-3497-4.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Nauzer K Bharucha (25 November 2011). "Cyrus Mistry's entrepreneurial legacy". The Economic Times. Archived from the original on 7 November 2013. Retrieved 19 March 2012.
- ↑ Rahul Mehrotra, Sharada Dwivedi (2000). Anchoring A City Line (in English). Eminence Designs Pvt. Ltd. pp. 109–110. ISBN 81-900602-4-4.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Doctor, Vikram (18 March 2017). "As recent demands in Mumbai show, battles over station names never seem to end". The Economic Times. Retrieved 17 March 2017.
- ↑ Rahul Mehrotra, Sharada Dwivedi (2000). Anchoring A City Line (in English). Eminence Designs Pvt. Ltd. p. 113. ISBN 81-900602-4-4.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Banerji, Ajai (2006). "Renaming of Stations". IRFCA.
- ↑ Rao, Shashank (28 April 2017). "Mumbai: 90-year-old 'Little red horse' shunted out by Metro III". Mid-Day. Retrieved 3 May 2017.