ముళబాగిలు
ముళబాగిలు
ముల్బాగల్ | |
|---|---|
పట్టణం | |
| మారుపేరు: మైసూరు రాజ్యపు తూర్పు ద్వారం | |
  ముళబాగిలు భారతదేశంలోని కర్ణాటకలో ఉన్న ప్రదేశం | |
| నిర్దేశాంకాలు: 13°10′00″N 78°24′00″E / 13.1667°N 78.4°E | |
| దేశం |  భారతదేశం |
| జిల్లా | కర్ణాటక |
| రాష్ట్రం | కోలార్ జిల్లా |
| విస్తీర్ణం | |
• మొత్తం | 8.5 కి.మీ2 (3.3 చ. మై) |
| ఎత్తు | 826 మీ (2,710 అ.) |
| జనాభా (2011)[1] | |
• మొత్తం | 57,276 |
| • జనసాంద్రత | 5,180.35/కి.మీ2 (13,417.0/చ. మై.) |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | కన్నడ |
| టైమ్ జోన్ | UTC+5:30 (ఐఎస్టి) |
| పిన్ | 563 131 |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | 08159 |
| వాహన నమోదు | కేఏ-07 |
మూలబాగిలు భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని కోలార్ జిల్లా ఉన్న మూలబాగిలు తాలూకాలోని ఒక పట్టణం,పరిపాలనా కేంద్రం. ఈ పట్టణం జాతీయ రహదారి 75పై ఉంది, రాష్ట్రంలోని తూర్పున ఉన్న పట్టణం.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]"ములబాగిలు" (ముళబాగిలు) అనేది ముదలబాగిలు అనే పదం నుండి వచ్చింది , దీని అర్థం స్థానిక కన్నడ భాషలో "తూర్పు తలుపు". ములబాగిలు మైసూరు రాష్ట్రానికి (తద్వారా ప్రవేశ ద్వారం) తూర్పు సరిహద్దుగా భావించబడింది
చరిత్ర
[మార్చు]ఒక స్థానిక గాథ ప్రకారం, మహాభారత యుద్ధం తర్వాత పాండవులలో ఒకడైన అర్జునుడు హనుమాన్ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. వశిష్ట మహర్షి ప్రధాన దైవమైన శ్రీనివాస, పద్మావతి, రామ - సీత - లక్ష్మణుల విగ్రహాలను నిర్మించాడని నమ్ముతారు.
మూలబాగిలు చరిత్రను బెంజమిన్ లూయిస్ రైస్ తన పుస్తకం "ది గెజిటీర్ ఆఫ్ మైసూర్" (1887) లో సంకలనం చేశారు.[2][3] భారతదేశంలో మొదటి సూర్యోదయ ప్రదేశం ఆ విధంగా ఈ పేరుకు ముదల బాగిలు అనే పేరు వచ్చింది. తరువాత ఇది ములాబాగిలుగా మారింది.
భౌగోళికం
[మార్చు]ములబగిలు 13°10′N 78°24′E / 13.17°N 78.4°E వద్ద ఉంది.[4] దీని సగటు ఎత్తు 827 మీటర్లు (2,713 అడుగులు).
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]వ్యవసాయం , పాడి , పట్టు పరిశ్రమ, పూల పెంపకం, పర్యాటక సంబంధిత పరిశ్రమలలో ప్రధాన ఉపాధి అవకాశాలు ఉన్నాయి . ములబగిలులోని రైతులు సాగునీటికీ , తాగునీటికీ పూర్తిగా బోర్వెల్ నీటిపైనే ఆధారపడి ఉంటారు. ములబగిలు అనేక ప్రసిద్ధ దేవాలయాలకు నిలయం, ఇది "హోయసలార హెబ్బగిలు భూమి"గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అనేక రవాణా, ప్రయాణ వ్యాపారాలు ఇక్కడ తమ కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. ములబగిలు, ములబగల్ దోసె అని పిలువబడే ఒక రకమైన దోసెకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. చాలా మంది ప్రయాణికులు, ముఖ్యంగా బైకర్లు, దాని అసలైన రుచిని ఆస్వాదించడానికి ప్రసాద్ హోటల్, ములబగల్ దోసె కార్నర్ వద్ద ఆగుతారు. ములబగిలులో బంగాళాదుంపలు , టమోటాలు (వడహళ్లిలో), వంకాయ, బీన్స్, బీట్రూట్, క్యారెట్లు , చౌ-చౌ, క్యాబేజీతో సహా అనేక పట్టు పరిశ్రమ, కూరగాయల వ్యాపార మార్కెట్లు ఉన్నాయి . ములబగిలు తాలూకాలో గ్రానైట్ పరిశ్రమల కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనలో భాగంగా, కర్ణాటక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పారిశ్రామిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాల కోసం వ్యవసాయేతర భూములను సేకరించింది . ములబగిలు పొగాకు బీడీలకు ప్రసిద్ధి చెందింది . మోహన్ బీడీ వంటి అనేక బ్రాండ్ల బీడీలను ఇక్కడ ఉత్పత్తి చేసి కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్లకు పంపిణీ చేస్తారు. ఈ వ్యాపారంలో ముస్లిం సమాజం అధికంగా నిమగ్నమై ఉంది.
మౌలిక సదుపాయాలు
[మార్చు]బెంగళూరు నుండి ముల్బాగల్-నంగలి కర్ణాటక సరిహద్దు కోలార్ జిల్లా వరకు కొత్తగా నిర్మించిన నాలుగు లేన్ల రహదారి అయిన ఎన్హెచ్-4 ములాబాగిలు ఉంది, దీని మొత్తం పొడవు సుమారు 110 కి. మీ. సుమారు 354 కిలోమీటర్ల ప్రధాన రహదారులు ఈ ప్రాంతానికి ఇతర ప్రదేశాలను కలుపుతాయి. భారతీయ రైల్వే అనుసంధానం: ఇప్పుడు కడప-బెంగళూరు విభాగం (కోలార్ కొత్త రైల్వే లైన్ వరకు) ప్రాజెక్ట్ కింద ములబగల్ రైల్వే లైన్, స్టేషన్ లభిస్తున్నాయి.[5]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ములాబాగిలు జనాభా 44,031.[6] జనాభాలో పురుషులు 51%, మహిళలు 49% ఉన్నారు. ములాబాగిలు సగటు అక్షరాస్యత రేటు 61%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 67%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 54%. ములాబాగిలులో జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.
ప్రముఖ వ్యక్తులు
[మార్చు]- డి. వి. జి. గా ప్రసిద్ధి చెందిన డి. వి గుండప్ప ప్రముఖ కన్నడ రచయిత, తత్వవేత్త.
- ఎన్. వెంకటాచల, భారత సుప్రీంకోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి, కర్ణాటక రాష్ట్ర మాజీ లోక్ ఆయుక్త.
- సినీ నటి, నిర్మాత అయిన సౌందర్య ముల్బగల్ తాలూకాలోని గంజిగుంటే గ్రామంలో జన్మించారు.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Census of India Search details". censusindia.gov.in. Retrieved 10 May 2015.
- ↑ Rice, Benjamin Lewis (2001). Mysore : a gazetteer compiled for government. 1, Mysore in general. Vol. 1. New Delhi: Asian Educational Services. p. 142. ISBN 81-206-0977-8. OCLC 812250145.
- ↑ Charya, S V Upendra (30 July 2013). "Treasure trove of heritage". No. Bangalore. Deccan Herald. Retrieved 2 February 2015.
- ↑ "Maps, Weather, and Airports for Mulbagal, India". www.fallingrain.com. Retrieved 2021-06-22.
- ↑ "Rs 58 cr released for Kadapa-Bangalore new rail". www.newindianexpress.com.
- ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. Archived from the original on 2004-06-16. Retrieved 2008-11-01.