Jump to content

మెట్రాలజీ

వికీపీడియా నుండి
నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాండర్డ్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (NIST-4) కిబ్బిల్ బ్యాలెన్స్ (Kibble balance). దీనిని విద్యుత్ ప్రవాహం (electric current), వోల్టేజ్ (voltage) ద్వారా బరువు కొలవడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ పరికరంతో ద్రవ్యరాశి కొలత అనేది ఒక నిర్ణీత ద్రవ్యరాశి ప్రమాణంపై ఆధారపడకుండా, ప్రకృతిలోని భౌతిక స్థిరాంకాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

మెట్రాలజీ అనేది కొలతలకు సంబంధించిన శాస్త్రీయ అధ్యయనం.[1] ఇది మానవ కార్యకలాపాలను అనుసంధానించడంలో కీలకమైన కొలమాన ప్రమాణాలపై ఉమ్మడి అవగాహనను ఏర్పరుస్తుంది. ఆధునిక మెట్రాలజీ మూలాలు ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయంలో కనిపిస్తాయి. ఆ కాలంలో ఫ్రాన్స్‌లో కొలత ప్రమాణాలను ప్రామాణీకరించాలనే రాజకీయ ప్రేరణతో, ప్రకృతి వనరుల నుండి తీసుకున్న ఒక పొడవు ప్రమాణాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఇది 1795లో దశాంశ ఆధారిత మెట్రిక్ వ్యవస్థ (metric system) ఏర్పాటుకు దారితీసింది, ఇతర రకాల కొలతలకు కూడా ఇది ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది. 1795, 1875 మధ్య కాలంలో అనేక ఇతర దేశాలు ఈ మెట్రిక్ వ్యవస్థను స్వీకరించాయి. వివిధ దేశాల మధ్య ఈ కొలతలలో ఏకరూపత ఉండేలా చూడటం కోసం మీటర్ కన్వెన్షన్ ద్వారా అంతర్జాతీయ తూనికలు, కొలతల బ్యూరో (BIPM) స్థాపించబడింది. ఇది 1960లో జరిగిన 11వ జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CGPM) లో తీసుకున్న తీర్మానం ఫలితంగా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల వ్యవస్థ (SI) గా రూపాంతరం చెందింది.[2]మెట్రాలజీ ప్రధానంగా మూడు పరస్పర సంబంధం ఉన్న కార్యకలాపాలుగా విభజించబడింది:[3]కొలమాన ప్రమాణాల నిర్వచనంఈ కొలమాన ప్రమాణాలను ఆచరణలో అమలు చేయడంట్రేసబిలిటీ ఆచరణలో చేసిన కొలతలను ప్రామాణిక సూచనలతో అనుసంధానించడంఈ కార్యకలాపాలు మెట్రాలజీలోని మూడు ప్రాథమిక ఉప-రంగాలలో వివిధ స్థాయిలలో ఉపయోగించబడతాయి:శాస్త్రీయ లేదా ప్రాథమిక మెట్రాలజీ ఇది కొలమాన ప్రమాణాల స్థాపనకు సంబంధించినది.అనువర్తిత, సాంకేతిక లేదా పారిశ్రామిక మెట్రాలజీ ఉత్పత్తి తయారీ, సమాజంలోని ఇతర ప్రక్రియలలో కొలతలను అన్వయించడం.న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ కొలిచే పరికరాలు, కొలత పద్ధతులకు సంబంధించిన నిబంధనలు, చట్టపరమైన అవసరాలను ఇది పర్యవేక్షిస్తుంది.ప్రతి దేశంలోనూ, ప్రయోగశాలలు, కాలిబ్రేషన్ సదుపాయాలు, అక్రిడిటేషన్ సంస్థల నెట్‌వర్క్‌గా జాతీయ కొలమాన వ్యవస్థ (NMS) ఉంటుంది. ఇది ఆ దేశ మెట్రాలజీ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్వహిస్తుంది.[4]ఒక దేశంలో కొలతలు ఎలా చేయాలి, అంతర్జాతీయ సమాజం వాటిని ఎలా గుర్తిస్తుంది అనే అంశాలను NMS ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధనం, పర్యావరణం, ఆరోగ్యం, తయారీ రంగం, వినియోగదారుల నమ్మకంపై విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవస్థపై మెట్రాలజీ ప్రభావం చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. నిష్పక్షపాతమైన వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, పరస్పరం అంగీకరించిన కొలమాన వ్యవస్థ ఉండటం తప్పనిసరి.

చరిత్ర

[మార్చు]

కేవలం కొలిచే సామర్థ్యం ఉంటే సరిపోదు; కొలతలకు అర్థం ఉండాలంటే ప్రామాణీకరణ చాలా ముఖ్యం.[5]క్రీస్తుపూర్వం 2900లో మొట్టమొదటి శాశ్వత ప్రమాణం నమోదైంది. అప్పుడు నల్ల గ్రానైట్ రాయితో ఈజిప్టు రాజరిక మూర చెక్కబడింది. ఫారో ముంజేయి పొడవుకు, అతని అరచేతి వెడల్పును కలిపి ఈ మూరగా నిర్ణయించారు. ఈ ప్రమాణం నమూనాలను భవన నిర్మితులకు అందించారు. పిరమిడ్ల నిర్మాణంలో ఈ ప్రామాణిక పొడవు సాధించిన విజయం ఎంతటిదంటే, వాటి పునాదుల పొడవులో తేడా 0.05 శాతం కంటే మించి లేదు.చైనాలో తూనికలు, కొలతలకు పాక్షికంగా మతపరమైన ప్రాముఖ్యత ఉండేది. వివిధ కళాకారులు తమ పనులలో వీటిని ఉపయోగించేవారు. ఆచార వ్యవహారాలలో వాడే పాత్రల తయారీలోనూ వీటి పాత్ర ఉండేది. 'బుక్ ఆఫ్ రైట్స్' లో స్టీల్యార్డ్ బ్యాలెన్స్ సహా ఇతర సాధనాలతో పాటు వీటి ప్రస్తావన ఉంది.[6]ఇతర నాగరికతలు కూడా సాధారణంగా అంగీకరించబడిన కొలత ప్రమాణాలను రూపొందించాయి. రోమన్, గ్రీకు వాస్తుశిల్పం వేర్వేరు కొలమాన వ్యవస్థలపై ఆధారపడి ఉండేవి. సామ్రాజ్యాల పతనం, ఆ తర్వాత వచ్చిన చీకటి యుగాలలో కొలతల పరిజ్ఞానం, ప్రామాణీకరణ చాలా వరకు కనుమరుగయ్యాయి. స్థానిక కొలమాన వ్యవస్థలు వాడుకలో ఉన్నప్పటికీ, అవి ఒకదానితో ఒకటి సరిపోలకపోవడం వల్ల పోలిక కష్టమయ్యేది. ఇంగ్లాండ్ 1196లో పొడవు కొలతల కోసం ప్రమాణాలను రూపొందించడానికి అస్సైజ్ ఆఫ్ మెజర్స్ స్థాపించింది. 1215 నాటి మాగ్నా కార్టాలో వైన్, బీర్ కొలతల కోసం ఒక విభాగం చేర్చబడింది.[7]ఆధునిక మెట్రాలజీకి ఫ్రెంచ్ విప్లవం పునాది వేసింది. ఫ్రాన్స్ అంతటా కొలతలను ఏకీకృతం చేయాలనే రాజకీయ లక్ష్యంతో, సహజ వనరు ఆధారిత పొడవు ప్రమాణాన్ని ప్రతిపాదించారు. 1791 మార్చిలో మీటర్ నిర్వచించబడింది.[8] ఇది 1795లో దశాంశ ఆధారిత మెట్రిక్ వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు దారితీసింది. 1795 నుండి 1875 మధ్య అనేక ఇతర దేశాలు దీనిని స్వీకరించాయి. అంతర్జాతీయ ఏకరూపత కోసం మీటర్ కన్వెన్షన్ ద్వారా అంతర్జాతీయ తూనికలు, కొలతల బ్యూరో (BIPM) ఏర్పడింది. 1960లో జరిగిన 11వ జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CGPM) లో తీర్మానం ద్వారా మెట్రిక్ వ్యవస్థ ఆధునీకరించబడి, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల వ్యవస్థ (SI) గా మారింది.

ఉపవిభాగాలు

[మార్చు]

మెట్రాలజీని అంతర్జాతీయ తూనికలు, కొలతల బ్యూరో (BIPM) ఇలా నిర్వచించింది: "సైన్స్, టెక్నాలజీలోని ఏ రంగంలోనైనా, ఏ స్థాయి అనిశ్చితి లోనైనా ప్రయోగాత్మక, సైద్ధాంతిక నిర్ధారణలను కలిగి ఉండే కొలతల శాస్త్రం".[9] ఇది మానవ కార్యకలాపాలకు అవసరమైన కొలమాన ప్రమాణాలపై ఉమ్మడి అవగాహనను కల్పిస్తుంది. మెట్రాలజీ చాలా విస్తృతమైన రంగం, దీనిని మూడు ప్రాథమిక కార్యకలాపాలుగా చెప్పవచ్చు: అంతర్జాతీయంగా ఆమోదించబడిన కొలమాన ప్రమాణాల నిర్వచనం, వాటిని ఆచరణలో అమలు చేయడం, ట్రేసబిలిటీ గొలుసులను (కొలతలను సూచన ప్రమాణాలతో అనుసంధానించడం) అన్వయించడం. ఈ భావనలు మెట్రాలజీలోని మూడు ప్రధాన రంగాలకు వర్తిస్తాయి: శాస్త్రీయ మెట్రాలజీ, అనువర్తిత లేదా పారిశ్రామిక మెట్రాలజీ, న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ.

శాస్త్రీయ మెట్రాలజీ

[మార్చు]

శాస్త్రీయ మెట్రాలజీ అనేది కొలమాన ప్రమాణాల స్థాపన, కొత్త కొలత పద్ధతుల అభివృద్ధి, కొలత ప్రమాణాల అమలు, ఈ ప్రమాణాల నుండి సమాజంలోని వినియోగదారులకు ట్రేసబిలిటీని బదిలీ చేయడం వంటి అంశాలతో ముడిపడి ఉంటుంది. ఇది మెట్రాలజీలో అత్యున్నత స్థాయిగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది అత్యంత ఖచ్చితత్వం కోసం ప్రయత్నిస్తుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సంస్థల మెట్రోలాజికల్ కాలిబ్రేషన్, కొలత సామర్థ్యాల డేటాబేస్‌ను BIPM నిర్వహిస్తుంది. ఈ సంస్థలు మెట్రోలాజికల్ ట్రేసబిలిటీకి ప్రాథమిక సూచన బిందువులను అందిస్తాయి. కొలతల రంగంలో BIPM తొమ్మిది మెట్రాలజీ ప్రాంతాలను గుర్తించింది. అవి: ధ్వని శాస్త్రం, విద్యుత్, అయస్కాంతత్వం, పొడవు, ద్రవ్యరాశి, సంబంధిత రాశులు, ఫోటోమెట్రీ, రేడియోమెట్రీ, అయోనైజింగ్ రేడియేషన్, సమయం, పౌనఃపున్యం, థర్మోమెట్రీ, రసాయన శాస్త్రం.[10] మే 2019 నాటికి, ఎటువంటి భౌతిక వస్తువులు ప్రాథమిక యూనిట్లను నిర్వచించవు.[11]మొత్తం వ్యవస్థను భౌతిక స్థిరాంకాల (physical constants) నుండి ఉత్పన్నం చేసేలా మార్చాలనే ఉద్దేశంతో, చివరి భౌతిక నమూనా అయిన కిలోగ్రామును కూడా తొలగించారు. [12] 

ఈ పునర్నిర్వచనంలో శాస్త్రీయ మెట్రాలజీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది, ఎందుకంటే ప్రాథమిక ప్రమాణాలకు ఖచ్చితమైన నిర్వచనాలు ఉండాలంటే భౌతిక స్థిరాంకాల ఖచ్చితమైన కొలతలు అవసరం. ఒక వస్తువుతో సంబంధం లేకుండా కిలోగ్రాము విలువను పునర్నిర్వచించడానికి ప్లాంక్ స్థిరాంకం విలువను బిలియన్‌కు ఇరవై వంతుల ఖచ్చితత్వంతో తెలుసుకోవాలి.

[13] కిబ్బిల్ బ్యాలెన్స్, అవగాడ్రో ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధి ద్వారా శాస్త్రీయ మెట్రాలజీ ప్లాంక్ స్థిరాంకం విలువను అతి తక్కువ అనిశ్చితితో కనుగొని కిలోగ్రాము పునర్నిర్వచనానికి మార్గం సుగమం చేసింది.

అనువర్తిత లేదా పారిశ్రామిక మెట్రాలజీ

[మార్చు]

అనువర్తిత లేదా పారిశ్రామిక మెట్రాలజీ అనేది తయారీ, ఇతర ప్రక్రియలలో కొలతలను అన్వయించడంపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇది కొలిచే పరికరాల అనుకూలతను, వాటి కాలిబ్రేషన్‌ను, నాణ్యత నియంత్రణను నిర్ధారిస్తుంది. పరిశ్రమలలో ఖచ్చితమైన కొలతలు చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే అవి తుది ఉత్పత్తి నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉత్పత్తి ఖర్చులపై వీటి ప్రభావం 10-15% వరకు ఉండవచ్చు. ఈ రంగంలో కొలతలతో పాటు, కొలిచే పరికరాల కాలిబ్రేషన్ యొక్క ట్రేసబిలిటీ కూడా చాలా అవసరం. పరస్పర గుర్తింపు ఒప్పందాలు, అక్రిడిటేషన్ లేదా పీర్ రివ్యూ ద్వారా పరిశ్రమలో మెట్రోలాజికల్ సామర్థ్యాన్ని గుర్తించవచ్చు. ఒక దేశపు ఆర్థిక, పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి పారిశ్రామిక మెట్రాలజీ చాలా ముఖ్యం. ఆ దేశపు పారిశ్రామిక-మెట్రాలజీ కార్యక్రమ స్థితిగతులు దాని ఆర్థిక స్థితిని సూచిస్తాయి.

న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ

[మార్చు]

న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ "చట్టపరమైన అవసరాల నుండి ఉత్పన్నమయ్యే కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇవి కొలతలు, కొలమాన ప్రమాణాలు, కొలిచే పరికరాలు, కొలత పద్ధతులకు సంబంధించినవి.[14] ప్రజారోగ్యం, ప్రజా భద్రత, పర్యావరణ పరిరక్షణ, పన్నుల విధింపు, వినియోగదారుల రక్షణ, నిష్పక్షపాత వాణిజ్యం వంటి అవసరాల వల్ల ఇటువంటి చట్టపరమైన నిబంధనలు ఏర్పడతాయి. అంతర్జాతీయ న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ సంస్థ (OIML) అంతర్జాతీయ సరిహద్దులలో నిబంధనలను ఏకీకృతం చేయడానికి కృషి చేస్తుంది.[15] ఈ ఏకీకృతం వల్ల ఒక దేశంలో కొలిచే పరికరాలకు ఇచ్చిన ధృవీకరణ మరొక దేశ ధృవీకరణ ప్రక్రియతో సరిపోలుతుంది. దీనివల్ల పరికరాల వ్యాపారం సులభమవుతుంది. అమెరికాలో న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాండర్డ్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (NIST) ఆధ్వర్యంలో ఉంటుంది.

ప్రాథమిక భావనలు

[మార్చు]

ప్రమాణాల నిర్వచనం

[మార్చు]

అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల వ్యవస్థ (SI) ఏడు ప్రాథమిక ప్రమాణాలను నిర్వచించింది: పొడవు, ద్రవ్యరాశి, సమయం, విద్యుత్ ప్రవాహం, థర్మోడైనమిక్ ఉష్ణోగ్రత, పదార్థ పరిమాణం, కాంతి తీవ్రత.[16] ఇవి ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడకుండా స్వతంత్రంగా ఉంటాయి, వాటి నిర్వచన స్థిరాంకాల నుండి నేరుగా నిర్మించబడతాయి. ఇతర SI ప్రమాణాలన్నీ ఈ ఏడు ప్రాథమిక ప్రమాణాల కలయికతో ఏర్పడతాయి.[17]2019 కంటే ముందు, కిలోగ్రాము అనేది ఒక భౌతిక నమూనాపై ఆధారపడి ఉండేది. ఒకవేళ ఆ నమూనాలో చిన్న ముక్క విరిగిపోయినా, అదే కిలోగ్రాముగా నిర్వచించబడేది; దీనివల్ల అంతకుముందు కొలిచిన కిలోగ్రాము విలువలు మారిపోయేవి.[18] ఈ సమస్యను నివారించడానికి, BIPM అన్ని ప్రాథమిక యూనిట్లను భౌతిక స్థిరాంకాల ఆధారంగా పునర్నిర్వచించింది.[19]

ప్రమాణాల అమలు

[మార్చు]
చిన్న సిలిండర్ యొక్క కంప్యూటర్ జనరేటెడ్ చిత్రం
కిలోగ్రాము అంతర్జాతీయ నమూనా (IPK) యొక్క కంప్యూటర్ జనరేటెడ్ చిత్రం. ఇది ప్లాటినం, ఇరిడియం లోహాల మిశ్రమంతో తయారు చేయబడింది.

ఒక ప్రమాణం పునర్నిర్వచనం అంటే దానిని వాస్తవ రూపంలోకి మార్చడం.మూస:OED మెట్రాలజీ అంతర్జాతీయ పదకోశం (VIM) ప్రకారం దీనికి మూడు పద్ధతులు ఉన్నాయి: నిర్వచనం నుండి నేరుగా భౌతిక రూపాన్ని ఇవ్వడం, నిర్వచనం యొక్క పునరుత్పత్తిగా అధిక ఖచ్చితత్వ కొలతను ఉపయోగించడం, లేదా ఒక భౌతిక వస్తువును కొలత ప్రమాణంగా వాడటం.[20]

ప్రమాణాలు

[మార్చు]

ఒక ప్రమాణం అనేది ఒక వస్తువు, వ్యవస్థ లేదా ప్రయోగం, ఇది భౌతిక రాశి యొక్క కొలత ప్రమాణంతో ఒక ఖచ్చితమైన సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇవి తూనికలు, కొలతల వ్యవస్థకు పునాదిగా ఉంటాయి. మెట్రాలజీ క్రమానుగత శ్రేణిలో మూడు స్థాయిల ప్రమాణాలు ఉన్నాయి: ప్రాథమిక , ద్వితీయ , పని చేసే ప్రమాణాలు.[21]ప్రాథమిక ప్రమాణాలు అత్యున్నత నాణ్యత కలిగి ఉండి వేరే ఇతర ప్రమాణాలపై ఆధారపడవు. ద్వితీయ ప్రమాణాలు ప్రాథమిక ప్రమాణం ఆధారంగా కాలిబ్రేట్ చేయబడతాయి. కొలిచే పరికరాలను పరీక్షించడానికి ఉపయోగించే వాటిని పని చేసే ప్రమాణాలు అంటారు. ఈ క్రమానుగత శ్రేణి ఉన్నత ప్రమాణాల నాణ్యతను కాపాడుతుంది. ఉదాహరణకు, పొడవు కొలత కోసం గేజ్ బ్లాక్‌లను ఉపయోగిస్తారు.

ట్రేసబిలిటీ, కాలిబ్రేషన్

[మార్చు]
ట్రేసబిలిటీ, కాలిబ్రేషన్ మధ్య సంబంధాన్ని వివరించే పిరమిడ్
మెట్రాలజీ ట్రేసబిలిటీ పిరమిడ్

మెట్రోలాజికల్ ట్రేసబిలిటీ అంటే ఒక కొలత ఫలితాన్ని అంచెలంచెలుగా ఉన్న కాలిబ్రేషన్ గొలుసు ద్వారా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో అనుసంధానించడం.[22] ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా చేసిన కొలతలను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.[23]ఈ గొలుసు ద్వారా ఏ చిన్న కొలతైనా చివరకు ప్రాథమిక ప్రమాణంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.కాలిబ్రేషన్ ద్వారా ట్రేసబిలిటీ లభిస్తుంది. ఒక ప్రామాణిక పరికరం ఇచ్చే విలువకు, మనం పరీక్షిస్తున్న పరికరం ఇచ్చే విలువకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని కాలిబ్రేషన్ గుర్తిస్తుంది. కాలిబ్రేషన్ వల్ల నాలుగు ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి: ట్రేసబిలిటీని అందించడం, ఇతర కొలతలతో ఏకరూపతను పెంచడం, కచ్చితత్వాన్ని (accuracy) నిర్ధారించడం, విశ్వసనీయతను స్థాపించడం. ట్రేసబిలిటీ ఒక పిరమిడ్ లాగా పనిచేస్తుంది. పైన అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు ఉంటాయి, కింద జాతీయ మెట్రాలజీ సంస్థలు, ఆ కింద కాలిబ్రేషన్ ప్రయోగశాలలు, చివరగా పరిశ్రమలు ఉంటాయి.

అనిశ్చితి

[మార్చు]

కొలత అనిశ్చితి అనేది ఒక కొలతతో ముడిపడి ఉన్న విలువ. ఇది ఆ కొలతలో ఉండవచ్చని అనుమానించే వివిధ విలువల పరిధిని తెలుపుతుంది.[24] అనిశ్చితిలో రెండు భాగాలు ఉంటాయి: అనిశ్చితి విరామం యొక్క వెడల్పు, నమ్మక స్థాయి (confidence level). అనిశ్చితిని సాధారణంగా ఇలా సూచిస్తారు::Y = y \pm Uఇక్కడ y అనేది కొలత విలువ, U అనేది అనిశ్చితి విలువ. అనిశ్చితి విలువను గణాంక విశ్లేషణ ద్వారా, పరికరం చరిత్ర, తయారీదారుల సూచనల ఆధారంగా లెక్కిస్తారు.[25]

అంతర్జాతీయ మౌలిక సదుపాయాలు

[మార్చు]

మెట్రాలజీని ప్రామాణీకరించడానికి అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి.

మీటర్ కన్వెన్షన్

[మార్చు]

మీటర్ కన్వెన్షన్ ద్వారా మూడు ప్రధాన అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. మొదటిది, జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CGPM), ఇది సభ్య దేశాల ప్రతినిధుల కోసం ఒక వేదిక. రెండవది, ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఫర్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CIPM), ఇది మెట్రాలజీ నిపుణులతో కూడిన సలహా కమిటీ. మూడవది, అంతర్జాతీయ తూనికలు, కొలతల బ్యూరో (BIPM), ఇది పైన పేర్కొన్న రెండు సంస్థలకు అవసరమైన సచివాలయ, ప్రయోగశాల సదుపాయాలను అందిస్తుంది.[26]

జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CGPM)

[మార్చు]

ఇది మీటర్ కన్వెన్షన్ యొక్క ప్రధాన నిర్ణయాధికార సంస్థ. ఇది సభ్య దేశాల ప్రతినిధులతో కూడి ఉంటుంది.[27] ఈ కాన్ఫరెన్స్ సాధారణంగా ప్రతి నాలుగు నుండి ఆరు సంవత్సరాలకు ఒకసారి సమావేశమవుతుంది. SI వ్యవస్థలో కొత్త పరిణామాలను ఇది ఆమోదిస్తుంది. చివరి సమావేశం 2018 నవంబర్‌లో జరిగింది, అక్కడ నాలుగు ప్రాథమిక యూనిట్ల పునర్నిర్వచనంపై ఓటు వేశారు. ఈ కొత్త నిర్వచనాలు 2019 మే 20 నుండి అమల్లోకి వచ్చాయి.[28]

ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఫర్ వెయిట్స్ అండ్ మెజర్స్ (CIPM)

[మార్చు]

పద్దెనిమిది మంది శాస్త్రవేత్తలతో కూడిన ఈ కమిటీ పరిపాలనా, సాంకేతిక విషయాలలో CGPM కి సలహాలు ఇస్తుంది. ఇది పది సలహా కమిటీల (CCs) బాధ్యతను చూస్తుంది. ప్రతి కమిటీ మెట్రాలజీలోని ఒక భిన్నమైన అంశాన్ని పరిశోధిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఒక కమిటీ ఉష్ణోగ్రత కొలతను, మరొకటి ద్రవ్యరాశిని చర్చిస్తుంది. CIPM ఏటా సమావేశమవుతుంది.[29]

అంతర్జాతీయ తూనికలు, కొలతల బ్యూరో (BIPM)

[మార్చు]
BIPM సీలు: ముగ్గురు మహిళలు, ఒకరు కొలత కర్ర పట్టుకుని ఉన్నారు
BIPM సీలు

ఫ్రాన్స్‌లోని సేవ్రేస్‌లో ఉన్న ఈ సంస్థ కిలోగ్రాము అంతర్జాతీయ నమూనాను భద్రపరుస్తుంది. ఇది CGPM, CIPM లకు మెట్రాలజీ సేవలను అందిస్తుంది.[30] కాలక్రమేణా మీటర్, కిలోగ్రాము నమూనాలను తిరిగి కాలిబ్రేట్ చేయడం కోసం ఇక్కడికి పంపిస్తుంటారు.

అంతర్జాతీయ న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ సంస్థ (OIML)

[మార్చు]

OIML అనేది 1955లో సృష్టించబడిన ఒక అంతర్-ప్రభుత్వ సంస్థ. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేయడానికి న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ పద్ధతుల ఏకీకరణను ప్రోత్సహిస్తుంది.[31]సాంకేతిక అవసరాలు, పరీక్షా విధానాలు, నివేదికల రూపాలను ఏకీకృతం చేయడం ద్వారా ఇది కొలతలపై నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది, వ్యయాలను తగ్గిస్తుంది.[32] OIML సిఫార్సులను అమలు చేయడానికి సభ్య దేశాలపై ఎటువంటి చట్టపరమైన ఒత్తిడి ఉండదు, కానీ ఇది దేశాలు తమ సొంత చట్టాలను రూపొందించుకోవడానికి ఒక ప్రామాణిక చట్రాన్ని అందిస్తుంది.

అంతర్జాతీయ ప్రయోగశాల అక్రిడిటేషన్ కోఆపరేషన్ (ILAC)

[మార్చు]

ILAC అనేది అక్రిడిటేషన్ ఏజెన్సీల కోసం పనిచేసే ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ.[33] ఇది అక్రిడిటేషన్ పద్ధతులను ప్రామాణీకరిస్తుంది, సామర్థ్యం గల కాలిబ్రేషన్ సదుపాయాలను గుర్తిస్తుంది. దీనివల్ల ఒక దేశంలోని అక్రిడిటేషన్ పొందిన ప్రయోగశాలలో చేసిన పనిని ఇతర దేశాలు కూడా అంగీకరిస్తాయి.

జాయింట్ కమిటీ ఫర్ గైడ్స్ ఇన్ మెట్రాలజీ (JCGM)

[మార్చు]

JCGM అనేది మెట్రాలజీకి సంబంధించిన రెండు ముఖ్యమైన గైడ్‌లను (GUM, VIM) రూపొందించి నిర్వహించే కమిటీ.[34] ఇది ఎనిమిది అంతర్జాతీయ సంస్థల కలయిక:[35].

జాతీయ మౌలిక సదుపాయాలు

[మార్చు]

జాతీయ కొలమాన వ్యవస్థ (NMS) అనేది ప్రయోగశాలలు, కాలిబ్రేషన్ సదుపాయాలు, అక్రిడిటేషన్ సంస్థల ఒక నెట్‌వర్క్. ఇది ఒక దేశంలో కొలత ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. తద్వారా దేశంలో చేసే కొలతలు ఖచ్చితంగా, పొందికగా, విశ్వసనీయంగా ఉండేలా చూస్తుంది. CIPM మ్యూచువల్ రికగ్నిషన్ అరేంజ్మెంట్ (CIPM MRA) లో సంతకం చేసిన దేశాల కొలతలు ఇతర సభ్య దేశాలచే గుర్తించబడతాయి. మార్చి 2018 నాటికి, ఇందులో 102 సంతకాలు ఉన్నాయి.

మెట్రాలజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్లు

[మార్చు]
బ్లాక్ డయాగ్రమ్
జాతీయ కొలమాన వ్యవస్థ అవలోకనం

దేశపు కొలమాన వ్యవస్థలో జాతీయ మెట్రాలజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (NMI) పాత్ర చాలా కీలకం. ఇది శాస్త్రీయ మెట్రాలజీని నిర్వహిస్తుంది, ప్రాథమిక యూనిట్లను అమలు చేస్తుంది, జాతీయ ప్రమాణాలను కాపాడుతుంది. NMI అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుసంధానకర్తగా పనిచేస్తుంది. కొన్ని ఉదాహరణలు: అమెరికాలో NIST, జర్మనీలో PTB, బ్రిటన్‌లో NPL, భారతదేశంలో నేషనల్ ఫిజికల్ లాబొరేటరీ (NPL-India).

కాలిబ్రేషన్ ప్రయోగశాలలు

[మార్చు]

పారిశ్రామిక పరికరాల కాలిబ్రేషన్‌కు ఇవి బాధ్యత వహిస్తాయి. ఇవి అక్రిడిటేషన్ పొంది ఉంటాయి, పరిశ్రమలకు కాలిబ్రేషన్ సేవలను అందిస్తాయి. దీని ద్వారా పరిశ్రమల నుండి జాతీయ మెట్రాలజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వరకు ట్రేసబిలిటీ గొలుసు ఏర్పడుతుంది.

అక్రిడిటేషన్ సంస్థలు

[మార్చు]

ఒక సంస్థలోని సిబ్బంది, నిర్వహణ వ్యవస్థలు సేవలను అందించడానికి సమర్థవంతంగా ఉన్నాయని నిర్ధారించినప్పుడు ఆ సంస్థ అక్రిడిటేషన్ పొందుతుంది. అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కోసం, ఈ సంస్థలు అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు (ఉదా: ISO/IEC 17025) అనుగుణంగా ఉండాలి. ఆస్ట్రేలియాలోని NATA, బ్రిటన్‌లోని UKAS ఇందుకు ఉదాహరణలు.== ప్రభావాలు ==మెట్రాలజీ ప్రభావం ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధనం, పర్యావరణం, ఆరోగ్యం, తయారీ రంగం సహా అనేక రంగాలపై ఉంటుంది. వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవస్థపై దీని ప్రభావం అత్యంత స్పష్టమైనది. దేశాల మధ్య ఖచ్చితమైన వాణిజ్యం జరగాలంటే ఉమ్మడి కొలమాన వ్యవస్థ ఉండాలి. నీరు, ఇంధనం, ఆహారం, విద్యుత్తు యొక్క కచ్చితమైన కొలత, నియంత్రణ వినియోగదారుల రక్షణకు చాలా ముఖ్యం.[36]ఉమ్మడి ప్రమాణాలు ఉండటం వల్ల ఉత్పత్తి ఖర్చు తగ్గుతుంది, వినియోగదారులకు కలిగే ప్రమాదం కూడా తగ్గుతుంది. అనేక అధ్యయనాల ప్రకారం, మెట్రాలజీలో ప్రామాణీకరణ పెరగడం వల్ల జిడిపి (GDP) వృద్ధి చెందుతుంది. ఉదాహరణకు, బ్రిటన్‌లో 1921-2013 మధ్య జరిగిన జిడిపి వృద్ధిలో 28.4 శాతం ప్రామాణీకరణ వల్లే జరిగిందని అంచనా.న్యాయపరమైన మెట్రాలజీ ద్వారా రాడార్ గన్‌లు, బ్రీతలైజర్‌ల వంటి పరికరాల విశ్వసనీయత పెరిగి ప్రమాదాలు, గాయాలు తగ్గాయి. మానవ శరీరాన్ని కొలవడం ఎంతో సవాలుతో కూడుకున్నది, అయినప్పటికీ మెట్రాలజీలో వస్తున్న మార్పులు ఆరోగ్య రక్షణలో కొత్త పద్ధతులను కనిపెట్టి ఖర్చులను తగ్గించడానికి సహాయపడుతున్నాయి. పర్యావరణ విధానాలు పరిశోధన డేటాపై ఆధారపడి ఉంటాయి, కాబట్టి వాతావరణ మార్పులను అంచనా వేయడానికి కచ్చితమైన కొలతలు ఎంతో అవసరం. ఇవే కాకుండా, మెట్రాలజీ ఆవిష్కరణలకు పునాదిగా నిలుస్తుంది. కొత్త ఆలోచనలను పరీక్షించడానికి, అందరికీ అర్థమయ్యేలా వివరించడానికి కొలత ప్రమాణాలు ఒక సాంకేతిక వేదికను అందిస్తాయి.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
Wikimedia Commons logo
విキーమీడియా కామన్స్‌లో Metrology}కి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.

సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలో కొలత అనిశ్చితులు, స్ప్రింగర్ 2005కెమిస్ట్రీలో మెట్రాలజీ శిక్షణ (TrainMiC)కెమిస్ట్రీలో కొలమాన శాస్త్రం

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "What is metrology? Celebration of the signing of the Metre Convention, World Metrology Day 2004". BIPM. 2004. Archived from the original on 2011-09-27. Retrieved 2018-02-21.
  2. ↑ "Resolution 12 of the 11th CGPM (1960)". Bureau International des Poids et Mesures. Archived from the original on 14 May 2013. Retrieved 28 February 2017.
  3. ↑ Czichos, Horst; Smith, Leslie, eds. (2011). Springer Handbook of Metrology and Testing (2nd ed.). Springer. 1.2.2 Categories of Metrology. ISBN 978-3-642-16640-2. Archived from the original on 2013-07-01.
  4. ↑ "National Measurement System". National Physical Laboratory. Archived from the original on 15 February 2017. Retrieved 5 March 2017.
  5. ↑ "History of Metrology". Measurement Science Conference. 17 June 2016. Archived from the original on 1 March 2017. Retrieved 28 February 2017.
  6. ↑ Confucius (2016-08-29). Delphi Collected Works of Confucius - Four Books and Five Classics of Confucianism (Illustrated) (in ఇంగ్లీష్). Delphi Classics. ISBN 978-1-78656-052-0.
  7. ↑ "History of Length Measurement". National Physical Laboratory. Archived from the original on 1 March 2017. Retrieved 28 February 2017.
  8. ↑ "History of measurement – from metre to International System of Units (SI)". La metrologie francaise. Archived from the original on 25 April 2011. Retrieved 28 February 2017.
  9. ↑ "What is metrology?". BIPM. Archived from the original on 24 March 2017. Retrieved 23 February 2017.
  10. ↑ "The BIPM key comparison database". BIPM. Archived from the original on 2013-09-28. Retrieved 26 Sep 2013.
  11. ↑ Decision CIPM/105-13 (October 2016)
  12. ↑ "New measurement will help redefine international unit of mass: Ahead of July 1 deadline, team makes its most precise measurement yet of Planck's constant". ScienceDaily (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 23 March 2018.
  13. ↑ Crease, Robert P. (22 March 2011). "Metrology in the balance". Physics World. Institute of Physics. Retrieved 23 March 2018.
  14. ↑ "International Vocabulary of Terms in Legal Metrology (PDF). Paris: OIML. 2000. p. 7. Archived from the original (PDF) on September 28, 2007.
  15. ↑ Sharp, DeWayne (2014). Measurement, instrumentation, and sensors handbook (Second ed.). Boca Raton: CRC Press, Inc. ISBN 978-1-4398-4888-3.
  16. ↑ "SI base units". The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty. National Institute of Standards and Technology. 12 April 2010. Archived from the original on 19 January 2017. Retrieved 15 February 2017.
  17. ↑ {| class="wikitable"|-+SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు! ప్రాథమిక రాశి !! పేరు !! సంకేతం !! నిర్వచనం-సమయం-పొడవు-ద్రవ్యరాశి-విద్యుత్ ప్రవాహం-ఉష్ణోగ్రత-పదార్థ పరిమాణం-కాంతి తీవ్రత}
  18. ↑ Goldsmith, Mike. "A Beginner's Guide to Measurement" (PDF). National Physical Laboratory. Archived (PDF) from the original on 29 March 2017. Retrieved 16 February 2017.
  19. ↑ "On the future revision of the SI". Bureau International des Poids et Mesures. Archived from the original on 15 February 2017. Retrieved 16 February 2017.
  20. ↑ International vocabulary of metrology—Basic and general concepts and associated terms (VIM) (PDF) (3rd ed.). International Bureau of Weights and Measures on behalf of the Joint Committee for Guides in Metrology. 2012. p. 46. Archived (PDF) from the original on 17 March 2017. Retrieved 1 March 2017.
  21. ↑ de Silva, G. M. S (2012). Basic Metrology for ISO 9000 Certification (Online-Ausg. ed.). Oxford: Routledge. pp. 12–13. ISBN 978-1-136-42720-6. Archived from the original on 27 February 2018. Retrieved 17 February 2017.
  22. ↑ International vocabulary of metrology – basic and general concepts and associated terms (PDF) (3 ed.). Joint Committee on Guides for Metrology (JCGM). 2008. Archived from the original (PDF) on 2011-01-10. Retrieved 2014-06-13.
  23. ↑ "Metrological Traceability for Meteorology" (PDF). World Meteorological Organization Commission for Instruments and Methods of Observation. Archived (PDF) from the original on 17 March 2017. Retrieved 2 March 2017.
  24. ↑ Guide to the Evaluation of Measurement Uncertainty for Quantitative Test Results (PDF). Paris, France: EUROLAB. August 2006. p. 8. Archived (PDF) from the original on 23 November 2016. Retrieved 2 March 2017.
  25. ↑ Bell, Stephanie (March 2001). "A Beginner's Guide to Uncertainty of Measurement" (PDF). Technical Review- National Physical Laboratory (Issue 2 ed.). Teddington, Middlesex, United Kingdom: National Physical Laboratory. ISSN 1368-6550. Archived (PDF) from the original on 3 May 2017. Retrieved 2 March 2017.
  26. ↑ "The Metre Convention". Bureau International des Poids et Mesures. Archived from the original on 26 September 2012. Retrieved 1 October 2012.
  27. ↑ "General Conference on Weights and Measures". Bureau International des Poids et Mesures. 2011. Archived from the original on 26 September 2012. Retrieved 26 September 2012.
  28. ↑ BIPM statement: Information for users about the proposed revision of the SI (PDF), archived from the original (PDF) on 2018-01-21, retrieved 2018-11-22
  29. ↑ "CIPM: International Committee for Weights and Measures". Bureau International des Poids et Mesures. 2011. Archived from the original on 24 September 2012. Retrieved 26 September 2012.
  30. ↑ "Mission, Role and Objectives" (PDF). BIPM. Archived from the original (PDF) on 6 October 2016. Retrieved 26 March 2018."International Prototype of the Kilogram". BIPM. Archived from the original on 12 March 2020. Retrieved 26 March 2018.
  31. ↑ "Convention establishing an International Organisation of Legal Metrology" (PDF). 2000 (E). Paris: Bureau International de Métrologie Légale. Archived (PDF) from the original on 12 July 2014. Retrieved 24 March 2017. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  32. ↑ "OIML Strategy" (PDF). OIML B 15 (2011 (E) ed.). Paris: Bureau International de Métrologie Légale. Archived (PDF) from the original on 2 December 2016. Retrieved 24 March 2017. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  33. ↑ "ABOUT ILAC". International Laboratory Accreditation Cooperation. 27 February 2014. Archived from the original on 15 March 2017. Retrieved 24 March 2017.
  34. ↑ JCGM 100:2008. Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement, Joint Committee for Guides in Metrology.
  35. ↑ Charter Joint Committee for Guides in Metrology (JCGM) (PDF). Joint Committee for Guides in Metrology. 10 December 2009. Archived (PDF) from the original on 24 October 2015. Retrieved 24 March 2017.BIPM, IEC, IFCC, ISO, IUPAC, IUPAP, OIML, ILAC
  36. ↑ Rodrigues Filho, Bruno A.; Gonçalves, Rodrigo F. (June 2015). "Legal metrology, the economy and society: A systematic literature review". Measurement. 69: 155–163. Bibcode:2015Meas...69..155R. doi:10.1016/j.measurement.2015.03.028.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మెట్రాలజీ&oldid=4836840" నుండి వెలికితీశారు