Jump to content

మెలెస్ జెనావి

వికీపీడియా నుండి
మెలెస్ జెనావి
መለስ ዜናዊ
2012లో మెలెస్ జెనావి
ఇథియోపియా ప్రధాన మంత్రి
In office
23 ఆగస్టు 1995 – 20 ఆగస్టు 2012
(16 సంవత్సరాలు, 363 రోజులు)
అధ్యక్షుడునెగాస్సో గిడాడా
గిర్మా వోల్డె-గియోర్గిస్
అంతకు ముందు వారుతమిరాట్ లయ్నే
తరువాత వారుహైలెమరియం డెసాలెగ్న్
తాత్కాలిక ఇథియోపియా అధ్యక్షుడు
In office
28 మే 1991 – 22 ఆగస్టు 1995
(4 సంవత్సరాలు, 86 రోజులు)
ప్రధాన మంత్రిటెస్ఫయే డింకా
తమిరాట్ లయ్నే
అంతకు ముందు వారుటెస్ఫాయే గెబ్రె కిడన్ (తాత్కాలిక)
తరువాత వారునెగాస్సో గిడాడా
హౌస్ ఆఫ్ పీపుల్స్‌ రిప్రెజెంటేటివ్స్ సభ్యుడు
In office
19 మే 1995 – 20 ఆగస్టు 2012
(17 సంవత్సరాలు, 93 రోజులు)
నియోజకవర్గంఅడ్వా
ఇథియోపియన్ పీపుల్స్ రివల్యూషనరీ డెమోక్రాటిక్ ఫ్రంట్ మొదటి ఛైర్మన్
In office
8 మే 1988 – 20 ఆగస్టు 2012
(24 సంవత్సరాలు, 104 రోజులు)
అంతకు ముందు వారుపార్టీ స్థాపించబడింది
తరువాత వారుహైలెమరియం డెసాలెగ్న్
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం
లెజేస్సే జెనావి అస్రెస్

(1955-05-08)1955 మే 8
అడ్వా, టిక్రే ప్రావిన్స్, ఇథియోపియన్ సామ్రాజ్యం
మరణం2012 ఆగస్టు 20(2012-08-20) (వయసు: 57)
బ్రస్సెల్స్, బెల్జియం
రాజకీయ పార్టీటిక్రే పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్
ఇతర రాజకీయ
పదవులు		ఇథియోపియన్ పీపుల్స్ రివల్యూషనరీ డెమోక్రాటిక్ ఫ్రంట్
మార్క్సిస్టు–లెనినిస్టు లీగ్ ఆఫ్ టిక్రే
జీవిత భాగస్వామిఅజేబ్ మెస్ఫిన్
సంతానం3
కళాశాలఓపెన్ యూనివర్శిటీ (MBA)
ఎరాస్మస్ యూనివర్శిటీ రోటర్‌డామ్ (MSc)
Military service
Allegiance TPLF (1975–1991)
Ethiopia (1991–2012)
Battles/warsఇథియోపియన్ సివిల్ వార్
ఒగాడెన్ తిరుగుబాటు
ఎరిట్రియా–ఇథియోపియా యుద్ధం
సోమాలీ సివిల్ వార్ (2006–2009)

మెలెస్ జెనావి అస్రెస్ (టిగ్రిగ్నా, ; listenⓘ), జనన నామం లెజేస్సే జెనావి అస్రెస్ ( 1955 మే8 – 2012 ఆగస్ట్ 20)[1] వీరు ఇథియోపియా కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, తిరుగుబాటు యోధుడిగా పనిచేసిన మిలిటెంట్ కమాండర్. 1991 నుండి 1995 వరకు ఇథియోపియా అధ్యక్షుడుగా, 1995 నుండి 2012 లో తన మరణం వరకు ఇథియోపియా ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేశారు.

అడ్వా నగరంలో ఒక ఇథియోపియన్ తండ్రికి, ఎరిట్రియన్ తల్లికి జన్మించిన మెలెస్, తన అసలు పేరు లెజేస్సేను మార్చుకొని ‘మెలెస్’గా పెట్టుకున్నారు. ఇది 1975 లో Derg ప్రభుత్వం సహవిద్యార్థి మెలెస్ టకెలెను మరణశిక్ష విధించిన తర్వాత జరిగింది. అదే సంవత్సరం ఆయన హైల్ సెలాసీ I విశ్వవిద్యాలయంని వదిలి Tigray People's Liberation Front (TPLF)లో చేరి డెర్గ్ సైనిక నియంతృత్వం (నాయకుడు Mengistu Haile Mariam)కు వ్యతిరేకంగా పోరాటం ప్రారంభించారు. 1989 లో ఆయన TPLF ఛైర్మన్‌గా, అలాగే 1988లో ఏర్పడిన Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF) అధినేతగా అయ్యారు.

ఇథియోపియా పౌరయుద్ధంలో EPRDF ని విజయానికి నడిపిన అనంతరం, 1991–1995 మధ్యకాలంలో ఆయన ఇథియోపియా తాత్కాలిక ప్రభుత్వ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.[2] 1995లో దేశ రెండవ ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టి 2012 లో మరణించే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు.[3] మెలెస్ పాలనలో ఇథియోపియా జాతుల ఆధారిత సమాఖ్య విధానానికి మారింది. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం వివిధ జాతులు తమ భాషలు, సంస్కృతులు, భూములను స్వయంగా నియంత్రించాలి. ఆయన అధ్యక్షత్వంలో 1993లో ఎరిట్రియా స్వతంత్రత రెఫరెండం జరిగింది; దీని ఫలితంగా ఎరిట్రియా ఇథియోపియా నుండి వేరు అయింది. 1998–2000 మధ్యకాలంలో భూవివాదం కారణంగా ఈ రెండు దేశాల మధ్య యుద్ధం జరిగింది, దీనిలో 98,217 మంది మరణించారు.

2005 ఎన్నికల్లో EPRDF గెలిచినప్పటికీ, ప్రతిపక్షాలు ఎన్నికలను “దొంగతనం చేసినవి” అని ఆరోపించాయి. ఎన్నికల సమయంలో, అనంతరం అల్లర్లు, నిరసనలు ప్రబలాయి, ఇందులో అడ్డిస్ అబాబాలో 193 మంది పోలీసుల కాల్పుల్లో మరణించారు.[4]

మెలెస్ పాలనలో ఇథియోపియా ఆఫ్రికా లో అత్యంత వేగంగా ఎదుగుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఒకటిగా మారింది.[5][6] ఆయన పెద్దఎత్తున భూమి సంస్కరణలు, కరువు తగ్గించే విధానాలు, పాఠశాలల విస్తరణ, వ్యవసాయ పెంపుదల వంటి పలు సంస్కరణలు చేశారు. అయితే ఆయన ప్రభుత్వాన్ని అనేక మానవహక్కుల సంస్థలు నియంత్రణాధికార పాలనగా వర్ణించాయి; ప్రతిపక్షాలను అరెస్ట్ చేయడం, పౌరహక్కులను అణచివేయడం, వ్యక్తిపూజ పెంపొందించడం, జాతుల మధ్య ఘర్షణలను రెచ్చగొట్టడం వంటి ఆరోపణలు వచ్చాయి.[7][8]

“జెనావిజం” అనేది ఆయన నడిపిన జాతి సమాఖ్య విధానాలు, ముఖ్యంగా TPLF ప్రచారం చేసిన సిద్ధాంతాలకు ఇవ్వబడిన పేరు. ఇది శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి కూడా అంశమైంది.[9][10]

2012 ఆగస్టు 20న ఆయన బ్రస్సెల్స్, బెల్జియంలో గోప్యమైన అనారోగ్యంతో మరణించారు.

ఆరంభ జీవితం, విద్య

[మార్చు]

మెలెస్ ఉత్తర ఇథియోపియా అడ్వా పట్టణంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి జెనావి అస్రేస్ అడ్వాకు చెందిన ఒక టిగ్రేయన్ కాగా, తల్లి అలేమాష్ గెబ్రేల్యూయేల్ ఎరిట్రియన్ జాతీయురాలు, ఆమె అడి క్వాలా ప్రాంతానికి చెందినది.[11][12]

ఆరు మంది పిల్లల్లో మూడో వాడైన ఆయన అసలు పేరు “లెగెస్సె” (అంటే లెగెస్సె జెనావి; గీజ్: ለገሰ ዜናዊ legesse zēnāwī). తర్వాత ఆయన “మెలెస్” అనే యుద్ధపేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1975 లో డెర్గ్ ప్రభుత్వం చేత శిక్షించబడిన విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థి, సహటిగ్రేయన్ అయిన మెలెస్ టెక్లే గౌరవార్థం ఈ పేరును స్వీకరించాడు.[13]

మెలెస్ తన ప్రాథమిక విద్యను అడ్వాలోని “క్వీన్ ఆఫ్ షెబా” జూనియర్ హైస్కూల్‌లో పూర్తిచేశాడు.[14]

ఆయన పాఠశాలకు 11 లేదా 12 ఏళ్ల వయసులో చేరడంతో, 8 సంవత్సరాల సాధారణ కోర్సు ను 5 సంవత్సరాల్లోనే పూర్తి చేశాడు, ఎందుకంటే అతను అనేక తరగతులను నేరుగా దాటాడు.

తర్వాత ఆయన అడిస్ అబాబాలోని ప్రతిష్ఠాత్మక “జనరల్ వింగేట్ హైస్కూల్”లో పూర్తి స్కాలర్‌షిప్‌తో చేరి, 1972 లో అక్కడి నుండి హైస్కూల్‌ను పూర్తి చేశాడు. హైస్కూల్‌లో ఉత్తమ ప్రతిభ చూపినందుకు ఆయన “హైలే సెలాసీ I ప్రైజ్” అనే ప్రత్యేక పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.[15][16]

1975లో మెలెస్ విశ్వవిద్యాలయాన్ని వదిలి టిగ్రే పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్లో చేరి డెర్గ్ సైనిక నియంతృత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం ప్రారంభించాడు.

మెలెస్ జెనావి ఒక ఎథియోపియన్ ఆర్తడాక్స్ క్రైస్తవుడు.

ఎథియోపియన్ పౌర యుద్ధం (1974–1991)

[మార్చు]

మెలెస్ తొలుత టిగ్రే పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ (TPLF)కు పూర్వగామి అయిన **టిగ్రేయన్ నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ (TNO)**లో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. TPLF మాజీ సభ్యుడు అరెగావి బెర్హే ప్రకారం, చరిత్రకారులు జాన్ యంగ్, జెన్నీ హామండ్ తమ పుస్తకాలలో మెలెస్‌ను TPLF స్థాపకులలో ఒకరిగా “స్పష్టంగా కాకుండా” పేర్కొన్నారని చెబుతాడు. అయితే TPLF అసలు స్థాపించబడిన కొద్ది నెలల తర్వాత తాను, సెభాట్ నేగా మాత్రమే ఫ్రంట్‌లో చేరారని అరెగావి స్పష్టం చేస్తున్నాడు.[17]

TPLFలో సభ్యుడిగా ఉన్న కాలంలో మెలెస్ **మార్క్సిస్ట్–లెనినిస్టు లీగ్ ఆఫ్ టిగ్రే (MLLT)**ను స్థాపించాడు.

మెలెస్ (కుడి చివర) 1970లలో జరిగిన ఒక రాజకీయ సమావేశంలో బేరకెట్ సైమన్ పక్కన కూర్చొని ఉన్నది

TPLF అనేది 1974 నుండి 1991 వరకు ఎథియోపియాను పాలించిన సైనిక జుంటా డెర్గ్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ప్రధాన సశస్త్ర సంస్థలలో ఒకటి. మెలెస్ 1979లో TPLF నాయకత్వ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఎన్నిక కానగా, 1983లో కార్యనిర్వాహక కమిటీ చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. అతడు TPLF, EPRDF రెండింటి చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు.

1991లో ఎథియోపియన్ పౌర యుద్ధం ముగింపు సమయంలో EPRDF అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, మెలెస్ ఎథియోపియా తాత్కాలిక ప్రభుత్వ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ఈ సమయంలోనే ఆయన **ఎరిట్రియా దేశ విభజనకు దారి తీసిన** 1993 ఎరిట్రియా స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు మార్గం సుగమం చేశాడు.[11]

ఎథియోపియా అధ్యక్షుడు (1991–1995)

[మార్చు]

దేశీయ వ్యవహారాలు

[మార్చు]

EPRDF విజయాన్ని డెర్గ్ పాలనలో జరిగిన కరువు, రెడ్ టెర్రర్ వల్ల ప్రాణాలు కోల్పోయిన లక్షలాది మందికి, అలాగే మరణించిన వేలాది TPLF యోధులకు అంకితం చేసిన విజయంగా మెలెస్ పేర్కొన్నాడు. డెర్గ్ పాలనలో ఎథియోపియాలో 1.5 మిలియన్ మంది వరకు మరణించారని కొన్ని అంచనాలు సూచిస్తాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల రైతుల నుండి వచ్చిన బలమైన మద్దతు EPRDFకు శాంతి, స్థిరత్వం కలిగించడంలో కీలకమైందని ఆయన భావించాడు. విదేశీ మద్దతు విభిన్నంగా ఉండేది; అరబ్ లీగ్, పాశ్చాత్య దేశాలు సోవియట్ యూనియన్ మద్దతుతో ఉన్న కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా EPRDF తిరుగుబాటు గ్రూపులకు సహకరించాయి, అయినప్పటికీ ఆ సమయంలో TPLF స్వయంగా మార్క్సిస్టు భావజాలం కలిగి ఉండేది.

"ఎథియోపియా – యూరోపియన్ యూనియన్ సంబంధాలపై దీని ప్రభావం ఏమిటో చూడాలి. కానీ ఎథియోపియాను సులభంగా తక్కువ చేసి చూడవద్దని అవరం కోరడం మీకు ఆశ్చర్యం కాదు."[18]

దాదాపు 17 ఏళ్లపాటు సాగిన పౌర యుద్ధాన్ని ముగించడానికి, అమెరికా ప్రభుత్వం EPRDF సహా వివిధ తిరుగుబాటు గ్రూపులు, డెర్గ్ మధ్య శాంతి చర్చలను సులభతరం చేయలేకపోయింది.[19] చివరి సమయంలో EPRDF దళాలు రాజధాని వైపుకు దూసుకెళ్తుండగా మెంగిస్టు దేశం విడిచి పారిపోయాడు. EPRDF ఎవరూ సహాయం చేయకపోయినా అధికారంలోకి వచ్చేది కాబట్టి, అమెరికా దాని ప్రభుత్వాన్ని అంగీకరించింది. ఈ పరిణామంపై అడిస్ అబాబాలో అనేక మంది నిరసనకారులు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తూ U.S. స్టేట్ డిపార్టుమెంట్ ఆఫ్రికా వ్యహారాల అధిపతి హెర్మన్ కోహెన్ హాజరైన సమావేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన వ్యక్తం చేశారు.

1991 జూలైలో “కన్వెన్షన్ ఆఫ్ నేషనాలిటీస్” జరిగింది. ఇది ఎథియోపియాలో మొట్టమొదటి బహుళ జాతీయ సదస్సు, ఇందులో దేశంలోని అన్ని జాతులు, సంఘాలు సమాన ప్రతినిధిత్వం పొందాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి, ఆఫ్రికన్ యూనిటీ సంస్థ, యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ, యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు దీనిని పరిశీలించాయి.

ఎరిట్రియా–ఎథియోపియా సంబంధాలు

[మార్చు]

మెలెస్, అతని ప్రభుత్వం ఫెడరల్ రూపంలో ఐక్య ఎథియోపియా కావాలని ప్రకటించినప్పటికీ, TPLF–EPLF కలిసి డెర్గ్‌కు వ్యతిరేకంగా పోరాడినందున, ఎరిట్రియా భవితవ్యాన్ని ఎరిట్రియన్ నాయకత్వం నిర్ణయించాల్సిందేనని మెలెస్ అంగీకరించాడు. 1991లో టైమ్ మ్యాగజైన్ విశ్లేషణ ప్రకారం, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఎరిట్రియా విభజనకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేస్తుందని మెలెస్ ఆశించాడు.[20]

24 మే 1993న ఎరిట్రియా స్వాతంత్ర్యానికి ఓటేసి, ఇసాయస్ అఫేవర్కి ఎరిట్రియా నాయకుడయ్యాడు. ఈ వేడుకకు ప్రధాన వక్తగా మెలెస్ అస్మరాలో పాల్గొన్నాడు. అయితే మెలెస్ ప్రభుత్వంలోని కొందరు, ప్రతిపక్షాలు ఎరిట్రియాను స్వతంత్ర దేశంగా అనుమతించిన నిర్ణయంపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశాయి.[21]

డెర్గ్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా కలిసి పనిచేసినప్పటికీ,[22] 1990ల ప్రారంభంలో అమెరికా ఒత్తిడితో ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి మెలెస్ సిద్ధపడగా, అఫేవర్కి తన వాగ్దానాలను విస్మరించి తాత్కాలిక ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ముందుకు రాలేకపోయాడు.[23]

1998 మేలో ఎరిట్రియా దళాలు బద్మే ప్రాంతం, షెరారో వోరెడాల‌లోని భాగాలను ఆక్రమించడంతో **ఎరిట్రియా–ఎథియోపియా యుద్ధం** ప్రారంభమైంది.[24] ఎరిట్రియా సైన్యం వెనక్కు వెళ్లాలని ఎథియోపియా డిమాండ్ చేసింది, కానీ వారు తిరస్కరించడంతో, ఎథియోపియా భారీ ప్రతిదాడి చేపట్టి బద్మే సహా పశ్చిమ ఎరిట్రియాలోని అనేక ప్రాంతాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. అనంతరం శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది, దాని ప్రకారం ఎథియోపియా ఆక్రమించిన ఎరిట్రియన్ ప్రాంతాల నుండి వెళ్లిపోయింది.[25]

బద్మే ప్రాంతం **అల్జీర్స్ ఒప్పందం** ప్రకారం ఏర్పాటు చేసిన సరిహద్దు కమిషన్ ఎరిట్రియాకి చెందుతుందని తీర్పు ఇచ్చినా,[26] ఎథియోపియా సైన్యం అక్కడ తమ ఉనికిని కొనసాగించింది.[27]

ఇథియోపియా ప్రధానమంత్రి (1995–2012)

[మార్చు]

1995లో కొత్త రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత, మెలెస్ జెనావీ ఇథియోపియా యొక్క మొదటి కార్యనిర్వాహక ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యాడు. ప్రధానమంత్రిగా, ఆయన దేశాన్ని ఒక సమాఖ్య పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ వైపు మళ్లించాడు, అభివృద్ధి దిశగా పలు ఆర్థిక, సామాజిక సంస్కరణలను అమలు చేశాడు.

మెలెస్ ప్రభుత్వం "అభివృద్ధి రాష్ట్రం" (developmental state) మోడల్‌ను అనుసరించింది, దీని లక్ష్యం ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో వేగవంతమైన ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహించడం. ఈ కాలంలో మౌలిక వసతుల నిర్మాణం, విద్య, ఆరోగ్యం వంటి రంగాల్లో భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టబడ్డాయి.

అంతర్జాతీయ స్థాయిలో, మెలెస్ ఆఫ్రికన్ యూనియన్‌లో కీలక పాత్ర పోషించాడు. సోమాలియా లోని అల్-షబాబ్ తీవ్రవాద గ్రూప్‌ను ఎదుర్కోవడానికి ఇథియోపియా చేసిన జోక్యంలో ఆయన ప్రధాన పాత్ర వహించాడు. అలాగే 2009 లో జరిగిన ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పు చర్చల్లో ఆఫ్రికా ప్రతినిధి బృందం నాయకుడిగా పాల్గొన్నాడు.

అయితే, ఆయన పాలనపై మానవహక్కుల ఉల్లంఘనలు, మీడియా స్వేచ్ఛపై నియంత్రణ, ప్రతిపక్ష పక్షాల నిర్బంధం వంటి విమర్శలు కూడా వచ్చాయి. 2005 ఎన్నికల తర్వాత జరిగిన సంఘటనలు అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాయి.

మెలెస్ 2012 లో మరణించే వరకు ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగాడు. ఆయన మరణం అనంతరం, ఇథియోపియా రాజకీయ దిశలో పెద్ద మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.

అనారోగ్యం, మరణం

[మార్చు]
ఆడ్డిస్ అబాబా వీధిలో జరిగిన మెలెస్ జెనావీ రాష్ట్ర అంత్యక్రియల శోభాయాత్ర
హారర్‌లో ప్రజా ప్రదేశంలో ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేసిన అంత్యక్రియలు

2012 జూలైలో, ఆడ్డిస్ అబాబాలో జరిగిన ఆఫ్రికన్ యూనియన్ సదస్సులకు మెలెస్ హాజరు కాకపోవడంతో ఆయన ఆరోగ్యం పై సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి.[28][29]

ప్రత్యర్ధ పక్షాలు[ఏవి?] ఆయన బెల్జియంలో చికిత్స పొందుతూ 16 జూలైనే మరణించారని పేర్కొన్నాయి. అయితే ఉప ప్రధాన మంత్రి హైలెమరియం డెసలెన్ మెలెస్ గైర్హాజరుకు చిన్న అనారోగ్యమే కారణమని చెప్పారు.[29] ప్రభుత్వం మెలెస్ ఆరోగ్యంపై స్పష్టత ఇవ్వడానికి 18 జూలైకి ఏర్పాటుచేసిన పాత్రికేయ సమావేశం అదే వారం తర్వాతికి వాయిదా పడింది. ప్రభుత్వం ఆయన ఆసుపత్రిలో ఉన్నారని అంగీకరించినప్పటికీ, పరిస్థితి తీవ్రమైనదికాదని పేర్కొంది.[30]

2012 G20 summit తర్వాత కూడా ఆయన ప్రజల్లో కనిపించకపోవడంతో మరణ వార్తలు మరింత పెరిగాయి, ముఖ్యంగా ఇథియోపియన్ ఆర్థడాక్స్ చర్చ్ అధిపతి అబునే పౌలొస్ మరణించినప్పుడు కూడా.

2012 ఆగస్టు 20న, మెలెస్ జెనావీ బెల్జియంలో ఇన్ఫెక్షన్ సోకడంతో మరణించాడు.[3][22][31][32][33]

సమాచార మంత్రి బెరెకెట్ సైమన్ రాష్ట్ర టెలివిజన్‌లో ప్రకటించారు:[22]

ఇది ఇథియోపియా కోసం చాలా బాధాకరమైన రోజు. గత 21 సంవత్సరాలుగా దేశాన్ని నడిపించిన, ఆర్థిక, ప్రజాస్వామ్య మార్పులు తీసుకువచ్చిన నాయకుడు మరణించారు. విదేశాల్లో చికిత్స పొందుతున్న ఆయన అకస్మాత్తుగా ఇన్ఫెక్షన్ బారిన పడి నిన్న రాత్రి 11:40 గంటల సమయంలో మరణించారు. ఆయన పార్ధివ దేహాన్ని త్వరలో ఇథియోపియాకు తీసుకువస్తాం. అంత్యక్రియల ఏర్పాట్ల కోసం కమిటీ ఏర్పాటు చేశాం. మరిన్ని వివరాలు త్వరలో ఇస్తాం. ఇథియోపియా చట్టం ప్రకారం, హైలెమరియం డెసలెన్ దేశ నాయకత్వాన్ని చేపట్టారు. ఆయన సైన్యం సహా అన్ని ప్రభుత్వ సంస్థలకు అధినేత. ఇథియోపియాలో ఏ మార్పూ ఉండదని నేను స్పష్టం చేయదలిచాను. ప్రభుత్వం కొనసాగుతుంది, విధానాలు అలాగే కొనసాగుతాయి. డెసలెన్ పార్లమెంట్ ద్వారా నిర్ధారించబడతారు.

ఆయన దేహాన్ని రెండు రోజుల తర్వాత ఇథియోపియాకు తీసుకువచ్చినప్పుడు, వేలాది మంది ప్రజలు విమానాశ్రయం నుండి ఆయన నివాసం వరకు సాగిన శోభాయాత్రలో పాల్గొని నివాళులు అర్పించారు. ఆయన శవపేటికను ఇథియోపియా జెండాతో కప్పి సైనిక బాండ్ సహా తీసుకువెళ్లారు. రాజకీయ, సైనిక, మత నాయకులు, రాయబారులు, ఆయన భార్య అజేబ్ మెస్ఫిన్ హాజరయ్యారు. ఆయన దేహాన్ని ప్రజల దర్శనార్థం ఉంచారు. దేశంలో జాతీయ దినం ప్రకటించారు.[31] ఆయన మరణంతో దేశంలో పవర్ వెక్యూమ్ గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఎరిట్రియా–ఇథియోపియా సంబంధాలుపై కూడా ప్రభావం ఉంటుందన్న అభిప్రాయాలు వచ్చాయి.[34]

మెలెస్ అంత్యక్రియలు 2012 సెప్టెంబర్ 2న ఆడ్డిస్ అబాబాలోని మెస్కెల్ స్క్వేర్లో వేలాది ఇథియోపియన్లు, కనీసం 20 ఆఫ్రికా దేశాధినేతలు హాజరైన ధార్మిక కార్యక్రమంతో జరిగాయి.[35]

ప్రతిస్పందనలు

[మార్చు]

మెలెస్ మరణం తర్వాత రాజకీయ నాయకులు, దేశాలు, సంస్థలు తమ సంతాపాన్ని వ్యక్తం చేశాయి.[31]

  • ఒలింపిక్ స్వర్ణ పతక విజేత, ప్రముఖ ఇథియోపియన్ హైలా గెబ్రెసెలాసీ మెలెస్ సేవలను ప్రశంసించాడు.[36]
  • ఆ సమయంలోని ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యదర్శి-జనరల్ బాన్ కి మూన్ ఆయన "అసాధారణ నాయకత్వం"ని కొనియాడారు.[37]
  • ఇజ్రాయెల్ ప్రధాన మంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహు కార్యాలయం ఆయనను "ఇజ్రాయెల్‌కు నిజమైన మిత్రుడు"గా పేర్కొంది.[37]
  • యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రధాన మంత్రి డేవిడ్ క్యామెరన్ ఆయనను "ఆఫ్రికా తరపున ప్రేరణాత్మక ప్రతినిధి"గా అభివర్ణించారు.[37]
  • అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా మెలెస్ సేవలను కొనియాడుతూ సంతాప సందేశం విడుదల చేశారు.[38]
  • దక్షిణ కొరియా అధ్యక్షుడు లీ మ్యూంగ్-బాక్ ఆయన మరణాన్ని "అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం కోసం గొప్ప నష్టంగా" పేర్కొన్నారు.[39]

అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్, హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ కొత్త ప్రభుత్వాన్ని మానవహక్కుల పరిరక్షణ బలోపేతం చేయాలని కోరాయి.[31] ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ అమెరికా వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలు, ఆదర్శాల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని ప్రస్తావించింది.[40] ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ మెలెస్ మరణ పరిస్థితులపై "రహస్యత" ఉందని పేర్కొంది.[41]

ప్రాంతీయ సమూహాలు కూడా స్పందించాయి — ఒగాడెన్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆయన మరణం "శాంతి యుగానికి దారితీయాలని" ఆశించగా, అల్-షబాబ్ దానిని "ఉత్సాహకరమైన వార్త"గా వ్యాఖ్యానించింది.[31]

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]

మెలెస్ 1995లో యునైటెడ్ కింగ్డమ్‌లోని Open University నుండి వ్యాపార నిర్వహణలో మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (MBA) పట్టా సంపాదించాడు. అలాగే 2004లో నెదర్లాండ్స్‌లోని Erasmus University Rotterdam నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) డిగ్రీ పొందాడు.[42]

2002 జూలైలో, దక్షిణ కొరియాలోని Hannam University నుండి రాజకీయ శాస్త్రంలో గౌరవ డాక్టరేట్ డిగ్రీ పొందాడు.[43]

మెలెస్, TPLF‌లో మాజీ తిరుగుబాటు యోధురాలు అయిన Azeb Mesfinను వివాహం చేసుకున్నాడు. 2013 నాటికి, ఆమె పార్లమెంట్ సభ్యురాలిగా కొనసాగుతోంది.[44][45]

మెలెస్‌కు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు: సెంహాల్, మార్డా, సెనాయ్ మెలెస్.

వారసత్వం

[మార్చు]

ఇథియోపియా ఆర్థిక ప్రగతి

[మార్చు]

ప్రధానమంత్రి మెలెస్ జెనావి పాలనలో ఇథియోపియా ఆర్థికంగా వేగంగా ఎదిగింది (ఆయన చివరి 9 సంవత్సరాల్లో రెండు అంకెల వృద్ధి నమోదైంది). ఆయన మరణించిన ఏడు సంవత్సరాల తరువాత కూడా ఆయన పార్టీ అయిన Tigray People's Liberation Front (TPLF), EPRDF అదే విధానాలను కొనసాగించడంతో ఆర్థిక వృద్ధి కొనసాగింది. ఇథియోపియా ఆఫ్రికాలోనే వేగంగా ఎదుగుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా పేరుపొందింది.[46]

పదవులు, పురస్కారాలు, గౌరవాలు

[మార్చు]

ప్రధానమంత్రి మెలెస్ ఇథియోపియా అభివృద్ధికి బలమైన పునాది వేసినందుకు అనేక అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు అందుకున్నారు. ప్రపంచంలోని అత్యంత పేద దేశాల్లో ఒకటైనా ఇథియోపియా, ఇటీవల నమోదైన రెండు అంకెల సగటు వార్షిక ఆర్థిక వృద్ధిని పేదరిక నిర్మూలన దిశగా ఒక దీర్ఘ ప్రయాణ ప్రారంభంగా పరిగణించారు. దేశ GDP వేగవంతమైన వృద్ధిని గుర్తిస్తూ, UK పత్రిక The Economist 2007 డిసెంబర్‌లో "ఇథియోపియా ఆర్థిక వ్యవస్థ ఇటీవల సంవత్సరాల్లో రికార్డు స్థాయిలో పెరుగుతోంది" అని పేర్కొంది.[47]

2008లో, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) ఇథియోపియాలో ఇటీవల నమోదైన ఆర్థిక వృద్ధిని "ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో చమురు ఎగుమతి చేయని దేశాల్లో వేగవంతమైనది" అని పేర్కొంది.[48] ఇథియోపియా పెట్టుబడిదారుల కోసం అత్యంత ఆకర్షణీయ ఆఫ్రికన్ దేశాల్లో రెండో స్థానంలో నిలిచింది.[49]

  • ప్రధానమంత్రి మెలెస్‌కు Haile Selassie I Prize Trust పురస్కారం లభించింది.[15][16]
  • Rwanda ప్రభుత్వం 2009 జూలైలో మెలెస్‌కు దేశ విమోచనలో చేసిన సహకారం కోసం "Uruti" అనే నేషనల్ లిబరేషన్ మెడల్‌ను ప్రదానం చేసింది. తదుపరి, దేశ అత్యున్నత బహుమతి "Umurinzi" మెడల్‌ను కూడా ఆయనకు అందించింది.[50][51]
  • మెలెస్ జెనావికి World Peace Prize లభించినట్లు చెప్పబడినప్పటికీ, World Peace Council ఈ విషయాన్ని పూర్తిగా ఖండించింది.[52][53]
  • 2005 ఏప్రిల్‌లో Tabor 100 సంస్థ ఆఫ్రికాలో ఆర్థిక, సామాజిక మార్పులకు చేసిన సహకారం కోసం మెలెస్‌కు Crystal Eagle International Leadership Award ను అందించింది.[54]
  • Global Coalition for Africa నుండి మంచి పాలన పురస్కారం పొందాడు.[55]
  • 2005లో Yara Prize పురస్కారం లభించింది, ముఖ్యంగా వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధి కోసం చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా.[56]
  • Africa Times పత్రిక నుంచి Africa Political Leadership Award పొందాడు.[57]
  • 1998–2000 ఇథియోపియా–ఎరిట్రియా యుద్ధంలో నాయకత్వం చూపినందుకు ఇథియోపియా సైన్యం మెలెస్‌ను సత్కరించింది.[26][58]
  • పురాతన నగరం అయిన Axum నివాసితులు, 68 సంవత్సరాల తరువాత ఇటలీలోని రోమ్‌ నుండి తిరిగి వచ్చిన Obelisk of Axum పునఃస్థాపనలో కీలక పాత్ర వహించినందుకు మెలెస్‌ను సత్కరించారు.[59]
  • 2007లో CAF (Confederation of African Football) నుండి Gold Order of Merit పురస్కారం లభించింది.[60]

పదవులు

[మార్చు]
  • మెలెస్ Global Coalition for Africa (GCA) యొక్క సహాధ్యక్షుడు.[61]
  • 1995–1996 మధ్య Organization of African Unity (OAU) అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించాడు.
  • 2007లో African Union మెలెస్‌ను NEPAD కార్యనిర్వాహక కమిటీకి అధ्यक्षుడిగా నియమించింది.
  • మెలెస్ ఆఫ్రికా తరఫున G8, G20 సమ్మిట్‌లలో పాల్గొన్నాడు.[62]
  • 2010లో ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పు నిధులపై ఉన్నత స్థాయి సలహా కమిటీకి మెలెస్‌ను సహాధ్యక్షుడిగా నియమించింది.[63]

మైలురాళ్లు

[మార్చు]

మెలెస్ పాలనలో ఇథియోపియాలో అనేక సామాజిక, ఆర్థిక, ధార్మిక, రాజకీయ వ్యవస్థలు మొదటిసారిగా స్థాపించబడ్డాయి.[64]

  • తొలి ప్రాంతీయ విభజన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (ఎరిట్రియా, 1991–)
  • తొలి బహుళపక్ష జాతీయ ఎన్నికలు (2000, 2005, 2010)
  • తొలి స్థానిక స్థాయి భాషా స్వేచ్ఛ (1994–)
  • తొలి జాతీయత ఆధారిత సమాఖ్య వ్యవస్థ (1994–)
  • తొలి ప్రైవేట్ మీడియా సంస్థలు (1994–)
  • తొలి వరుస రెండు అంకెల GDP వృద్ధి – International Monetary Fund (2006 నుండి)
  • తొలి ప్రతిపక్ష సభ్యులతో కూడిన బహుళపక్ష పార్లమెంట్ (2000 నుండి)
  • తొలి స్థాయిలో ఏవాంజెలికల్/పెంటెకోస్టల్ మత స్వేచ్ఛ (1994 నుండి; 2012లో ఆయన తర్వాత వచ్చిన నాయకుడు పెంటెకొస్తల్)

ఫౌండేషన్

[మార్చు]

2005లో నార్వే Yara Foundation "భూతకాల విజయాలు, ఇథియోపియా ప్రజల కోసం ఆర్థిక అభివృద్ధి సాధించే ప్రోత్సాహంగా" మెలెస్‌కు 200,000 డాలర్ల ఆర్థిక బహుమతితో గ్రీన్ రివల్యూషన్ అవార్డును ప్రదానం చేసింది.

మెలెస్ తన $200,000 బహుమతిని "Fre-Addis Ethiopia Women Fund" (Fre-Addis Ethiopia Yesetoch Merja Mahiber) అనే ఫౌండేషన్‌కు దానం చేశాడు.[65] ఈ ఫౌండేషన్ లక్ష్యం "పిల్లలకు విద్యా అవకాశాలు అందించి వారిని సాధికారత చేయడం" అని పేర్కొన్నారు. ఇది ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 514 మంది పేద, అనాథ బాలికలకు విద్యా సహాయం అందిస్తోంది.

2013 ఏప్రిల్ 6న Meles Zenawi Foundation ఆయన స్మారకార్థం స్థాపించబడింది. ఇది Addis Ababaలో జరిగిన African Union 7వ కాంగ్రెస్‌లో ప్రారంభించబడింది.[66]

  1. ↑ "How Meles Zenawi went from medical school dropout to Prime Minister". The Guardian. London. 27 August 2012. Retrieved 28 August 2012.
  2. ↑ "Ethiopians mourn strongman ruler Meles, dead at 57". Reuters. 25 August 2012.
  3. 1 2 TADESSE, KIRUBEL. "Ethiopian Prime Minister Meles Zenawi Dead at 57". ABC News. Retrieved 26 August 2012.
  4. ↑ Abbink, J. (2006). Discomfiture of democracy? The 2005 election crisis in Ethiopia and its aftermath. African affairs, 105(419), 173–199.
  5. ↑ Gettleman, Jeffrey (29 August 2012). "Meles Zenawi, Prime Minister of Ethiopia, Dies at 57". The New York Times.
  6. ↑ "Meles Zenawi". britannica.
  7. ↑ Allo, Awol. "Ethiopia's Meles Zenawi: Legacies, memories, histories". Al Jazeera. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  8. ↑ "How Meles Zenawi rules Ethiopia". African Arguments. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  9. ↑ "Splitting Southern Nations region into four can promote peace". Ethiopia Insight. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  10. ↑ "Ethiopia's Ethnic Federalism". Verfassungsblog.
  11. 1 2 Amimo, Uduak (10 August 2005). "ప్రొఫైల్: ఎథియోపియా నేత మెలెస్ జెనావి". BBC న్యూస్. BBC. Archived from the original on 31 December 2005. Retrieved 6 February 2011.
  12. ↑ "మెలెస్ జెనావి జీవితాన్ని పునర్విమర్శించడం: భాగం - 1". Ezega.com.
  13. ↑ Romein, Ivo. "'మెలెస్' అనే యుద్ధపేరు గురించి". Home.planet.nl. Retrieved 13 November 2011.
  14. ↑ "మెలెస్ జెనావి జీవిత చరిత్ర". Archived from the original on 25 September 2006. Retrieved 21 November 2006.
  15. 1 2 "హైలే సెలాసీ I ప్రైజ్ ట్రస్ట్ – మెలెస్". Nilefall.com. Archived from the original on 29 నవంబర్ 2011. Retrieved 13 November 2011. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  16. 1 2 "ఈవెంట్స్". ISS Africa. Archived from the original on 3 February 2016.
  17. ↑ A Political history of the Tigray People's Liberation Front (1975–1991) (Los Angeles: Tsehai, 2009), p. 62.
  18. ↑ "Meles Zenawi quotes". Thinkexist.com. Archived from the original on 17 జూలై 2011. Retrieved 13 November 2011.
  19. ↑ "Ethiopia: Status of Amharas". 6 April 1993. Retrieved 7 July 2022.
  20. ↑ "TIME magazine 1991 June 10". 10 June 1991. Archived from the original on 29 నవంబర్ 2011. Retrieved 13 November 2011. {{cite news}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  21. ↑ Kilner, Derek. "UN Troops in Eritrea Move to Capital". Retrieved 2022-08-06. {{cite web}}: |archive-url= requires |archive-date= (help)
  22. 1 2 3 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "aljaz" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  23. ↑ "Ethiopia: Rebels Take Charge". 10 June 1991. Archived from the original on 29 నవంబర్ 2011. Retrieved 21 November 2009. {{cite news}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  24. ↑ "Ethiopian troops celebrate (2000)". 20 May 2000. Retrieved 13 November 2011.
  25. ↑ "Negaso Gidada victory speech". 28 May 2000.
  26. 1 2 "Eritrea broke law in border war". 21 December 2005.
  27. ↑ "Ethiopian leader Meles Zenawi dies". Al Jazeera. Retrieved 22 August 2012.
  28. ↑ "Ethiopia's Meles Ill, Misses AU Meetings". Voice of America. 16 July 2012. Retrieved 17 July 2012.
  29. 1 2 Davison, William (16 July 2012). "Ethiopia Says Meles Is Ill Amid African Union Summit Absence". Bloomberg L.P. Retrieved 17 July 2012.
  30. ↑ "Ethiopian leader Meles Zenawi 'in hospital'". BBC News. 18 July 2012. Retrieved 18 July 2012.
  31. 1 2 3 4 5 Ethiopians mourn leader's death – Africa. Al Jazeera.
  32. ↑ "Ethiopian PM Meles Zenawi dies after illness". BBC. 21 August 2012. Retrieved 21 August 2012.
  33. ↑ Tadesse, Kirubel (21 August 2012). "Ethiopian Prime Minister Meles Zenawi dead at 57". Yahoo News. Associated Press. Retrieved 21 August 2012.
  34. ↑ Power vacuum fears engulf Ethiopia – Africa. Al Jazeera.
  35. ↑ "Thousands of Ethiopians attend Meles Zenawi burial", "BBC News" (2 September 2012).
  36. ↑ Haile GebrSelassie on the Death of Meles Zenawi. Ectv.org (21 August 2012).
  37. 1 2 3 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "AJ mourning" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  38. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Statement by the Pres." అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  39. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Yonhap News" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  40. ↑ https://www.nytimes.com/... {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
  41. ↑ Ethiopian leader Meles Zenawi dies at 57. The Washington Post.
  42. ↑ "Commission for Africa". Archived from the original on 9 July 2009. Retrieved 4 February 2015.
  43. ↑ "Honorary doctoral degree". Ethioembassy.org.uk. 19 July 2002. Archived from the original on 28 September 2011. Retrieved 13 November 2011.
  44. ↑ http://www.hopr.gov.et/c/document_library/get_file?p_l_id=11494&folderId=11516&name=DLFE-111.pdf [permanent dead link]
  45. ↑ "Azeb Mesfin, MP and Widow of Meles Zenawi". Addis Fortune. Addis Ababa. 8 September 2013. Retrieved 9 October 2013.
  46. ↑ Apps, Peter. "World Economic Fourm, "Ethiopia is Africa's fastest-growing economy"".
  47. ↑ "Ethiopia's economy growing at record speed". The Economist. 5 December 2007. Retrieved 13 November 2011.
  48. ↑ "Ethiopia has fastest growing economy for a "non-oil exporting country in Sub-Saharan Africa"". Imf.org. 19 May 2008. Retrieved 13 November 2011.
  49. ↑ Apps, Peter (18 February 2009). "Nigeria, Ethiopia top Africa investment index". Reuters. Retrieved 13 November 2011.
  50. ↑ "Meles, Yoweri and Nyerere given Rwanda's highest accolades for their contribution to the liberation struggle". Newtimes.co.rw. 3 July 2009. Retrieved 13 November 2011.
  51. ↑ "Museveni, Zenawi, Nyerere to receive national honours". Newtimes.co.rw. 3 July 2009. Retrieved 13 November 2011.
  52. ↑ "World Peace Prize, Meles". People's Daily. 16 July 2002. Retrieved 13 November 2011.
  53. ↑ "Council denies giving peace award to Meles Zenawi". Allafrica.com. Retrieved 7 July 2022.
  54. ↑ http://rds.yahoo.com/_ylt=A0geutfDOFVFNxQAjLVXNyoA;_ylu=X3oDMTE4ZjZkc2JkBGNvbG8DZQRsA1dTMQRwb3MDMjUEc2VjA3NyBHZ0aWQDT09QNV8xMTk-/SIG=12qbke1dr/EXP=1163299395/**http://www.mfa.gov.et/Press_Section/publication.php?Pub_Page_Id=1596 [dead link]
  55. ↑ "Good governance award". Saudigazette.com.sa. 30 May 2009. Archived from the original on 16 July 2011. Retrieved 13 November 2011.
  56. ↑ "The Yara Prize Laureate 2005 - Yara". 25 November 2007. Archived from the original on 25 November 2007.
  57. ↑ "Africa Political Leadership Award given to Meles Zenawi" (PDF). Retrieved 13 November 2011.
  58. ↑ "Ethiopian army honours PM". Thetimes.co.za. Retrieved 7 July 2022.[permanent dead link]
  59. ↑ "Axum town residents award Meles Zenawi". Nazret.com. Archived from the original on 2 మార్చి 2021. Retrieved 13 November 2011.
  60. ↑ "Meles Zenawi receives merit award from CAF". BBC News. 20 February 2007. Retrieved 13 November 2011.
  61. ↑ "Organization". Global Coalition for Africa. Archived from the original on 16 డిసెంబర్ 2024. Retrieved 26 September 2024. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  62. ↑ Barney Jopson in Dar es Salaam. "Ethiopian PM and IMF to represent Africa's voice at G20 summit". En.afrik.com. Archived from the original on 23 June 2009. Retrieved 13 November 2011.
  63. ↑ "UN taps prime ministers to seek new climate money". Google.com. Retrieved 7 July 2022.[dead link]
  64. ↑ Ejiet, Austin (28 June 2009). "Ethiopia: Meles Zenawi Quitting; Isn't It a Joke?" – via AllAfrica.
  65. ↑ "Fre-Addis Ethiopia Women Fund". Freaddis.org. 15 August 2011. Archived from the original on 26 July 2011. Retrieved 13 November 2011.
  66. ↑ "Inauguration of the Meles Zenawi Memorial Foundation | African Union". au.int. Archived from the original on 2025-03-02. Retrieved 2025-01-27.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మెలెస్_జెనావి&oldid=4853221" నుండి వెలికితీశారు