మేఘ్వాల్ ప్రజలు
 భారతదేశంలోని జమ్మూలో మేఘ్ అమ్మాయిల బృందం | |
| ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు | |
|---|---|
| • భారతదేశం • పాకిస్థాన్ | |
| మతం | |
| •హిందూ మతం •బౌద్ధం (నవాయన) |
మేఘ్వాల్ లేదా మేఘ్వార్ ( మేఘ్, మేఘరాజ్ అని కూడా పిలుస్తారు) ప్రజలు ప్రధానంగా వాయువ్య భారతదేశంలో నివసిస్తున్నారు, పాకిస్తాన్‌లో కూడా కొద్ది సంఖ్యలో ఉన్నారు. వారి సాంప్రదాయ వృత్తి వ్యవసాయం, పశుపోషణ, నేతపని. మేఘ్వాల్‌లు ఎంబ్రాయిడరీ, వస్త్ర పరిశ్రమకు చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరిలో చాలామంది హిందువులు, ఋషి మేఘ్, కబీర్, రామ్‌దేవ్ పీర్, బంకర్ మాతాజీ వారి ప్రధాన దేవుళ్ళు.[1]
పర్యాయపదాలు
[మార్చు]ప్రాంతాన్ని బట్టి మేఘ్వాల్ సమాజాన్ని వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు బాలాయ్, మెంఘ్వార్.[2] ఈ సమాజాన్ని తటస్థ పదమైన భంభీ అని, అలాగే అవమానకరమైనదిగా భావించే ధేడ్ అని కూడా పిలుస్తారు.[3][4]
మూలాలు
[మార్చు]వారు తమ ప్రార్థన ద్వారా మేఘాల నుండి వర్షాన్ని కురిపించగల శక్తి ఉన్న ఋషి మేఘ[5] అనే సాధువు నుండి తాము వచ్చామని చెప్పుకుంటారు. మేఘ్వార్ అనే పదం సంస్కృత పదాలైన మేఘ (అంటే మేఘాలు, వర్షం), వార్ (హిందీ: वार) (అంటే సమూహం, కొడుకు, బిడ్డ) నుండి ఉద్భవించింది. (సంస్కృతం: वार:)[6][7]
అయితే, భారతదేశంపై ముస్లింల దండయాత్ర సమయంలో, రాజపుత్రులు, చరణులు, బ్రాహ్మణులు, జాట్‌లతో సహా ఉన్నత కులాలకు చెందిన చాలా మంది ప్రజలు భాంభీ లేదా మేఘ్వాల్ కులంలో చేరారని లేదా చేర్చుకోబడ్డారని ఒక సిద్ధాంతం ఉంది. దీని కారణంగా, సమాజంలో 5 ప్రధాన విభాగాలు వచ్చాయి:[8][9][10][11]
- అడు లేదా మిశ్రమం లేని భంబీలు ,
- రాజపుత్రులతో కూడిన మారు భంబీలు,
- చరణాలతో సహా చరణీయ భంబీలు,
- పాలీవాల్ బ్రాహ్మణులతో కూడిన బమ్నియా భంబీలు
- జాట్‌లతో సహా జాతా భంబీలు
కొంతమంది మేఘ్వాల్‌లు ఇతర సామాజిక వర్గాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. శ్యామ్ లాల్ రావత్ రాజస్థాన్‌లోని మేఘ్వాల్‌లను "ఆధిపత్యం చెలాయించే వెనుకబడిన కులాలలో ఒకటి"గా పేర్కొన్నారు....",[12] దేబాషిస్ దేబ్నాథ్ ద్వారా కూడా ఒక కనెక్షన్ చేయబడింది.[13] బలాలీ, బంకర్ కమ్యూనిటీలు కూడా ఉపయోగించడం ప్రారంభించాయి. మేఘ్వాల్ పేరు.[14]
సంస్కృతి
[మార్చు]మేఘ్వాల్‌లోని ఈ ఉపకుల సమూహాల మధ్య సాంస్కృతిక భేదాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు: రాజస్థాన్‌లోని జాతా భంబీలు, బామ్నియా భంబీలు, చరణియా భంబీల వంటి మేఘ్వాల్‌లు ఇతర ఉపకులాలలో వివాహ సంబంధాలు పెట్టుకోరు. ఈ ఉప సమూహాలు తమ పూర్వ గుర్తింపుల పట్ల ఎక్కువ స్పృహతో ఉండటం వలన వారి పాత ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను పాటిస్తాయి.[15][16]
అంతేకాకుండా, వివిధ ఉప సమూహాల మధ్య వస్త్రధారణ అలవాట్లలో కూడా గణనీయమైన వైవిధ్యం ఉండేది. 1891లో, హర్దయాల్ సింగ్ మార్వార్ రాష్ట్రాలలోని భంబి, మేఘ్వాల్ కులం గురించి వ్రాసినప్పుడు, అతను ఇలా గమనించాడు:[2][10][11]
మొదటి రెండు విభాగాలు (అడు లేదా స్వచ్ఛమైన భంబీలు, మారు భంబీలు) చాలా సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండి, ఒకరితో ఒకరు వివాహాలు చేసుకుంటారు. అయితే, చివరి రెండు విభాగాలు కేవలం తమ తమ సమాజాలలోనే వివాహాలు చేసుకుంటాయి. భంబీలకు బంగారం, వెండి ఆభరణాలు ధరించడానికి అనుమతి లేదు, కానీ గ్రామ పెద్ద భంబీ, అతని భార్య విషయంలో మినహాయింపు ఉంది. పురుషుల వస్త్రధారణలో విశేష ప్రాచుర్యం ఉంది, కానీ మారు భంబీ మహిళలు సాధారణంగా నాటు చీరతో చేసిన ఘాగ్రా లేదా లంగా ధరిస్తారు. అయితే, జాటా భంబీలు జాట్ మహిళల వలె వస్త్రధారణ చేస్తారు, దంతపు చూడాలకు బదులుగా లక్క చూడాలను ఉపయోగించడం ద్వారా వారిని గుర్తించవచ్చు. చరణియా భంబీల మహిళలు చరణ్ మహిళల వలె పసుపు రంగు దుస్తులు ధరిస్తారు.
గుజరాత్‌లో, మహేశ్వరి మేఘ్వాల్‌లు మినహా, మేఘ్వాల్‌లలోని మార్వాడా, గుజరా, చరణియా ఉప-విభాగాలు మాతను పూజిస్తాయి. అంతేకాకుండా, చరణియా మేఘ్వాల్‌లకు భిన్నంగా, మార్వాడా, గుజరా మేఘ్వాల్‌లు సాధువు రామ్‌దేవ్ పూరి పట్ల గొప్ప భక్తిని కలిగి ఉంటారు. మహేశ్వరి మేఘ్వాల్‌ల వలె కాకుండా, మార్వాడా మేఘ్వాల్‌లు చోరీ లేదా వివాహ వేదికను కలిగి ఉంటారు. చరణియా మేఘ్వాల్‌లు మేఘ్వాల్‌ల సాంప్రదాయ చర్మం ఒలవడం, తోలు శుద్ధి చేసే కార్యకలాపాలకు దూరంగా ఉండగా, ఇతర సమూహాలు అటువంటి పనులలో పాల్గొనడానికి నిర్దిష్ట అభ్యంతరాలను ప్రదర్శించవు.[17]
భౌగోళిక పంపిణీ
[మార్చు]మేఘవాల్‌లు గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్‌లలో కనిపిస్తాయి. మేఘులు, కబీర్ పంథి లేదా భగత్‌లు హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ, కాశ్మీర్‌కు చెందినవారు.[18] వారిని మేఘ్, ఆర్య మేఘ్, భగత్ అని పిలుస్తారు. కొన్ని ప్రదేశాలలో వారిని గణేషియా, మేఘబన్సీ, మిహాఘ్, రాఖేసర్, రాఖియా, రిఖియా, రిషియా, ఇతర పేర్లతో పిలుస్తారు. కొంతమంది మహాషాలు కూడా తాము మేఘులకు చెందినవారమని చెప్పుకుంటారు.[19] 1947లో భారతదేశ విభజన తర్వాత, హిందూ మతంలోకి మారిన మేఘులు భారత భూభాగంలోకి వలస వెళ్లవలసి వచ్చింది.[20]
1991 నాటికి, పంజాబ్ (భారతదేశం)లోని మేఘుల జనాభా 105,157 గా అంచనా వేయబడింది.[21]
జీవనశైలి
[మార్చు]రాజస్థాన్ గ్రామీణ ప్రాంతాలలో, ఈ వర్గానికి చెందిన చాలా మంది ప్రజలు ఇప్పటికీ బయట రంగురంగుల జ్యామితీయ డిజైన్లతో చిత్రించబడి, వివరమైన అద్దాల పొదుగులతో అలంకరించబడిన గుండ్రని, మట్టి ఇటుకల గుడిసెలు గల చిన్న కుగ్రామాలలో నివసిస్తున్నారు. పూర్వ కాలంలో మేఘ్వాల్ సమాజం ప్రధాన వృత్తులు వ్యవసాయ కూలీ పని, నేతపని, ముఖ్యంగా ఖాదీ, చెక్క శిల్పకళ, ఇవే ఇప్పటికీ ప్రధాన వృత్తులుగా ఉన్నాయి. మహిళలు వారి ఎంబ్రాయిడరీ పనికి ప్రసిద్ధి చెందారు, ఉన్ని, పత్తి నేతలో నిపుణులు.[22][23]
నేడు మేఘ్వాల్‌లలో ఎక్కువ మంది విద్యావంతులై ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందుతున్నారు. పంజాబ్‌లో, ముఖ్యంగా అమృత్‌సర్, జలంధర్, లుధియానా వంటి నగరాల్లో, వారిలో చాలా మంది క్రీడా, మేజోళ్ళు, శస్త్రచికిత్స, లోహ వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసే కర్మాగారాలలో కార్మికులుగా పనిచేస్తున్నారు. వారిలో చాలా తక్కువ మందికి సొంత వ్యాపారం లేదా చిన్న తరహా పరిశ్రమ ఉంది. చిన్న వ్యాపారాలు, సేవా యూనిట్లే వారి జీవనోపాధికి ప్రధాన ఆధారం.[24]
కళలు
[మార్చు]రాజస్థాన్‌లోని మేఘ్వాల్ మహిళలు వారి అత్యంత వివరంగా ఉండే దుస్తులు, ఆభరణాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. వివాహిత స్త్రీలు తరచుగా బంగారు ముక్కుపుడక, చెవిపోగులు, కంకణాలను ధరిస్తారు, వీటిని ఆమె కాబోయే భర్త తల్లి "వధువు ధనం"గా కట్నంగా ఇస్తుంది. ముక్కుపుడకలు, చెవిపోగులు తరచుగా కెంపు, నీలమణి, పచ్చ వంటి విలువైన రాళ్లతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. మేఘ్వాల్ మహిళల ఎంబ్రాయిడరీకి మంచి గిరాకీ ఉంది. వారి పనిలో ప్రధానంగా ఎరుపు రంగును ఉపయోగించడం ఒక ప్రత్యేక లక్షణం, ఇది నలిపిన కీటకాల నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన స్థానిక వర్ణద్రవ్యం నుండి వస్తుంది. సింధ్, బలూచిస్తాన్‌లోని థార్ ఎడారిలో, గుజరాత్‌లో నివసించే మేఘ్వాల్ మహిళా కళాకారిణులు సాంప్రదాయ ఎంబ్రాయిడరీ, రాలీ తయారీలో నిపుణులుగా పరిగణించబడతారు. అద్భుతమైన చేతితో ఎంబ్రాయిడరీ చేసిన వస్తువులు మేఘ్వాల్ మహిళల కట్నంలో ఒక భాగం.[25]
ఇవికూడా చూడండి
[మార్చు]- బాలై
- కోల్హి
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ (April 1996). "The Kāmaḍ of Rajasthan — Priests of a Forgotten Tradition".
- 1 2 Pathak, Bindeshwar (1998). Continuity and Change in Indian Society: Essays in Memory of Late Prof. Narmadeshwar Prasad (in ఇంగ్లీష్). Concept Publishing Company. ISBN 978-81-7022-726-7. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 18 November 2021.
- ↑ Vyas, V. S. (2007). Rajasthan, the Quest for Sustainable Development (in ఇంగ్లీష్). Academic Foundation. p. 350. ISBN 978-81-7188-621-0. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 12 August 2023.
A unique feature of Rajasthan has been that each occupational caste has three names—one, which is respectful, the second which is general and third which is demeaning. For instance, a leather worker would be respectfully addressed as Meghwal, the neutral term is Bhambhi and is despairingly referred as Dhed.
- ↑ Snodgrass, Jeffrey G. (2006-08-10). Casting Kings: Bards and Indian Modernity (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. p. 182. ISBN 978-0-19-804140-5. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 12 August 2023.
Rajasthani castes typically have three names: one respectful, one neutral, and one demeaning (Kothari 1994: 205). In this case Bhambhi is the most neutral of the three terms. Meghwal is used by Bhambhis to make a higher status claim—specifically, that they are descended from the Hindu saint Megh. Balai, on the other hand, is used to refer to this community's sometimes role as a village or town crier, referred to as a ganv balai, or even a royal crier in the service of the king, called a raj balai.
- ↑ "Regional Briefs, Punjab, Abohar". Archived from the original on 22 January 2009. Retrieved 24 August 2009.
- ↑ Snodgrass, Jeffrey G. (2006-08-10). Casting Kings: Bards and Indian Modernity (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. p. 182. ISBN 978-0-19-804140-5. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 12 August 2023.
Rajasthani castes typically have three names: one respectful, one neutral, and one demeaning (Kothari 1994: 205). In this case Bhambhi is the most neutral of the three terms. Meghwal is used by Bhambhis to make a higher status claim—specifically, that they are descended from the Hindu saint Megh. Balai, on the other hand, is used to refer to this community's sometimes role as a village or town crier, referred to as a ganv balai, or even a royal crier in the service of the king, called a raj balai.
Snodgrass, Jeffrey G. (10 August 2006). Casting Kings: Bards and Indian Modernity. Oxford University Press. p. 182. ISBN 978-0-19-804140-5. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 12 August 2023.Rajasthani castes typically have three names: one respectful, one neutral, and one demeaning (Kothari 1994: 205). In this case Bhambhi is the most neutral of the three terms. Meghwal is used by Bhambhis to make a higher status claim—specifically, that they are descended from the Hindu saint Megh. Balai, on the other hand, is used to refer to this community's sometimes role as a village or town crier, referred to as a ganv balai, or even a royal crier in the service of the king, called a raj balai.
- ↑ Alok Kumar Rastogi; Shri Sharan. Supreme Sanskrit-Hindi Kosh. Kalra Publications (Pvt.) Ltd., Delhi.
- ↑ Pathak, Bindeshwar (1998). Continuity and Change in Indian Society: Essays in Memory of Late Prof. Narmadeshwar Prasad (in ఇంగ్లీష్). Concept Publishing Company. pp. 199, 200. ISBN 978-81-7022-726-7. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 18 November 2021.
I shall briefly discuss the Chamars, Balais, Bhambis and Meghwals of Rajasthan. The term "Adak" was used for the traditional Chamars in general, whereas the term "Sadak" was used particularly for those converted Chamars who were recruited in the Chamar castes from higher castes. This conversion is elaborated in Munshi Hardayal Singh's description of how members of the Brahmin, Rajput, Jat and Charan castes in Rajasthan were lowered.
- ↑ Choudhry, P. S. (1968). Rajasthan Between the Two World Wars, 1919-1939 (in ఇంగ్లీష్). Sri Ram Mehra. p. 81. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 25 February 2022.
There are four divisions amongst them, each division claiming to have sprung from a higher caste, viz. : 1. Adu or unmixed Bhambhis; 2. Maru the descendants of Rajputs; 3. Jata the descendants of Jats, and 4. Charanya, the descendants of a Charan.
- 1 2 Shyamlal (1997). From Higher Caste to Lower Caste: The Processes of Asprashyeekaran and the Myth of Sanskritization (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. pp. 63, 64. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.
- 1 2 Channa, Subhadra Mitra; Mencher, Joan P. (2013-05-30). Life as a Dalit: Views from the Bottom on Caste in India (in ఇంగ్లీష్). SAGE Publications India. p. 124. ISBN 978-81-321-1777-3. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.
- ↑ Rawat, Shyam Lal (2010). Studies in Social Protest. Rawat Publications. pp. xiv, 356. ISBN 978-8131603314.
- ↑ (June 1995). "Hierarchies Within Hierarchy: Some Observations on Caste System in Rajasthan".
- ↑ Dalit Women in Rajasthan: Status of Economic, Social & Cultural Rights (PDF). Archived from the original (PDF) on 26 November 2012. Retrieved 22 July 2013.
- ↑ Shyamlal (1997). From Higher Caste to Lower Caste: The Processes of Asprashyeekaran and the Myth of Sanskritization (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. pp. 63, 64. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.Shyamlal (1997). From Higher Caste to Lower Caste: The Processes of Asprashyeekaran and the Myth of Sanskritization. Rawat Publications. pp. 63, 64. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.
- ↑ Channa, Subhadra Mitra; Mencher, Joan P. (2013-05-30). Life as a Dalit: Views from the Bottom on Caste in India (in ఇంగ్లీష్). SAGE Publications India. p. 124. ISBN 978-81-321-1777-3. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.Channa, Subhadra Mitra; Mencher, Joan P. (30 May 2013). Life as a Dalit: Views from the Bottom on Caste in India. SAGE Publications India. p. 124. ISBN 978-81-321-1777-3. Archived from the original on 27 January 2024. Retrieved 17 January 2022.
- ↑ Gupta, Dipankar (2000). Interrogating Caste: Understanding Hierarchy and Difference in Indian Society (in ఇంగ్లీష్). Penguin Books India. p. 83. ISBN 978-0-14-029706-5. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 12 August 2023.
- ↑ "Census India - Govt. of India". Archived (PDF) from the original on 27 March 2020. Retrieved 30 January 2020.
- ↑ Mark Juergensmeyer. (1988). Religious Rebels in The Punjab: The Social Vision of Untouchables. Ajanta Publications, Delhi. p. 214. ISBN 81-202-0208-2.
- ↑ Mark Juergensmeyer. (1988). Religious Rebels in The Punjab: The Social Vision of Untouchables. Ajanta Publications, Delhi. p. 225. ISBN 81-202-0208-2.
- ↑ "Dalits – On the Margins of Development" (PDF). Archived from the original on 21 July 2011. Retrieved 15 August 2009.
- ↑ "Weaving a common destiny". Centre for Science and Environment. June 1992. Archived from the original on 18 July 2011. Retrieved 15 August 2009.
- ↑ "Ancient Lac Dyeing Practices of Kachchh and its revival by the Vankar Shyamji Valiji of Bujodi". Craft Revival Trust. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 15 August 2009.
- ↑ Bal, Gurpreet; Judge, Paramjit S. (19 జన, 2010). "Innovations, Entrepreneurship and Development". The Journal of Entrepreneurship. 19 (1): 43–62. doi:10.1177/097135570901900103. Archived from the original on 2010-03-08. Retrieved 2026-07-19.
{{cite journal}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Jasleen Dhamija; Crafts Council of India (2004). Asian embroidery. Abhinav Publications. p. 125. ISBN 81-7017-450-3.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to Meghwal at Wikimedia Commons
