మేరు పర్వతం

మేరు పర్వతం (సంస్కృతం/పాళీ: మేరు)—దీనిని సుమేరు, సినేరు, మహామేరు అని కూడా పిలుస్తారు—ఇది హిందూ, జైన, బౌద్ధ విశ్వోద్భవ శాస్త్రాలలో ఉన్న ఒక పవిత్రమైన ఐదు శిఖరాల పర్వతం. ఇది అన్ని భౌతిక, అధిభౌతిక, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాలకు కేంద్రంగా గౌరవించబడుతుంది.^[1] ఇది నాలుగు గొప్ప విశ్వ ఖండాలైన పుబ్బవిదేహ దీప, ఉత్తరకురు దీప, అమరగోయాన దీప, జంబు దీప (జంబూద్వీపం) కూడలిలో ఉన్నట్లు చెప్పబడింది. స్పష్టంగా గుర్తించబడిన, తెలిసిన భౌగోళిక స్థానం లేనప్పటికీ మేరు పర్వతం ఎల్లప్పుడూ హిమాలయ పర్వతాలలో లేదా ఆరావళి పర్వత శ్రేణిలో (పశ్చిమ భారతదేశంలో) ఉన్నట్లు భావించబడుతుంది. మేరు పర్వతం భారతదేశానికి వెలుపల ఉన్న మతాలైన టావోయిజం వంటి గ్రంథాలలో కూడా ప్రస్తావించబడింది—చైనాలో బౌద్ధమతం రాకతో ఇది ప్రభావితమైంది.^[2]

అనేక హిందూ, జైన, బౌద్ధ దేవాలయాలు మేరు పర్వతానికి ప్రతీకాత్మక ప్రాతినిధ్యాలుగా నిర్మించబడ్డాయి. సుమేరు సింహాసనం (Chinese: 须弥座, xūmízuò) శైలి చైనీస్ పగోడాలలో ఒక సాధారణ లక్షణం.^{[citation needed]} బర్మీస్ తరహా బహుళ-అంచెల పైకప్పు అయిన ప్యాట్‌థాట్ పై అత్యున్నత స్థానం (ఫినియల్ బడ్) మేరు పర్వతాన్ని సూచిస్తుంది.

పదవ్యుత్పత్తి

పదవ్యుత్పత్తి ప్రకారం, సంస్కృతంలో 'మేరు' అంటే "ఎత్తైన" అని అర్థం. ఈ పర్వతానికి అసలు పేరు మేరు (సంస్కృతం: మేరుపర్వతం), దీనికి ప్రశంసనీయమైన ఉపసర్గ (ప్రిఫిక్స్) సు- జోడించబడింది, ఫలితంగా "అద్భుతమైన మేరు పర్వతం", "ఉన్నతమైన మేరు పర్వతం" అని అర్థం వస్తుంది.^[3] మేరు అనేది జపమాల లోని మధ్య పూస పేరు కూడా.^[4]

భౌగోళికం

మేరు పర్వతానికి ఆపాదించబడిన కొలతలు — అవన్నీ దానిని విశ్వ సముద్రంలో భాగంగా సూచిస్తాయి, భౌగోళికంగా అస్పష్టమైన పదాలలో వర్ణించే అనేక ఇతర ప్రకటనలతో పాటు (ఉదాహరణకు "సూర్యుడు, అన్ని గ్రహాలు పర్వతం చుట్టూ తిరుగుతాయి") — దీని స్థానాన్ని నిర్ణయించడం చాలా కష్టతరం చేస్తుందని చాలా మంది పండితులు అభిప్రాయపడ్డారు.^[5]^[6]

పలువురు పరిశోధకులు మేరు లేదా సుమేరు పర్వతాన్ని కాశ్మీర్‌కు వాయవ్యంగా ఉన్న పామిర్స్ తో గుర్తిస్తారు.^[7]^[8]^[9]^[10]^[11]^[12]^[13]

జంబునాద్ (జంబూద్వీపం) భూభాగంలో మేరు పర్వతం భూమి మధ్యలో ("భువ-మధ్య") ఉందని సూర్య సిద్ధాంతం పేర్కొంది. యామల తంత్ర ప్రచురించని గ్రంథాల ఆధారంగా రాసిన తొమ్మిదవ శతాబ్దపు గ్రంథం నరపతిజయచర్యస్వరోదయ^[14] ఇలా పేర్కొంది:

"Sumeruḥ Prithvī-madhye shrūyate drishyate na tu"

(సుమేరు భూమి మధ్యలో ఉన్నట్లు వినబడుతుంది, కానీ అక్కడ కనిపించదు).^[15]

ఉనికిలో ఉన్న హిందూ గ్రంథాలలో విశ్వోద్భవ శాస్త్రానికి సంబంధించిన అనేక వెర్షన్లను చూడవచ్చు. వాటన్నింటిలో విశ్వోద్భవపరంగా మేరు పర్వతం తూర్పున మందరాచల పర్వతం, పశ్చిమాన సుపార్శ్వ పర్వతం, ఉత్తరాన కుముద పర్వతం, దక్షిణాన కైలాసంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది.^[16]

బౌద్ధమతంలో

బౌద్ధ విశ్వోద్భవ శాస్త్రం ప్రకారం, మేరు పర్వతం ప్రపంచానికి కేంద్రంగా ఉంది,^[17] జంబూద్వీపం దానికి దక్షిణాన ఉంది.^[18] అభిధర్మకోశభాష్యం ప్రకారం ఇది 80,000 యోజనాల వెడల్పు, 80,000 యోజనాల ఎత్తు ఉంటుంది,^[19]^[20] లాంగ్ ఆగమ సూత్రం ప్రకారం 84,000 యోజనాల ఎత్తు ఉంటుంది.^[21] మేరు పర్వత శిఖరాన త్రాయస్త్రింశ ఉంది, పాలకుడైన శక్రుడు ఇక్కడ నివసిస్తాడు.^[18] సూర్యుడు, చంద్రుడు మేరు పర్వతం చుట్టూ తిరుగుతారు, సూర్యుడు దాని వెనుక వెళ్ళినప్పుడు రాత్రి అవుతుంది. పర్వతానికి నాలుగు ముఖాలు ఉన్నాయి — ఒక్కొక్కటి వేరొక పదార్థంతో తయారు చేయబడింది; ఉత్తర ముఖం బంగారంతో, తూర్పు ముఖం స్ఫటికంతో, దక్షిణ ముఖం లాపిస్ లాజులి (వైడూర్యం) తో, పశ్చిమ ముఖం కెంపుతో తయారు చేయబడ్డాయి.^[17]

వజ్రయానంలో, మండల నైవేద్యాలలో తరచుగా మేరు పర్వతం ఉంటుంది, ఎందుకంటే అవి పాక్షికంగా మొత్తం విశ్వాన్ని సూచిస్తాయి.^[22]^[23] మేరు పర్వతం బుద్ధుడైన చక్రసంవరుని నివాసమని కూడా నమ్ముతారు.^[24]

మేరు పర్వతాన్ని కమలం పై భాగంలో విలోమ పిరమిడ్‌గా వర్ణించే యువాన్ రాజవంశ (1271–1368) చైనీస్ మండలం.
మధ్యలో మేరు పర్వతంతో ఉన్న టిబెటన్ చక్రసంవర ఇసుక మండలం.
థాయ్‌లాండ్‌లోని బ్యాంకాక్, వాట్ సఖేట్‌లో మేరు పర్వతాన్ని వర్ణించే ఒక కుడ్యచిత్రం.
సుమేరు పర్వతాన్ని సూచించే టిబెటన్ బౌద్ధ ఎంబ్రాయిడరీ.
భారతదేశంలోని బోధ్ గయ వద్ద ఉన్న ప్రసిద్ధ బౌద్ధ దేవాలయం మహాబోధి దేవాలయం మేరు పర్వతాన్ని సూచిస్తుంది.

హిందూ మతంలో

హిందువులు మేరు పర్వతాన్ని దేవతలు నివసించే స్వర్గానికి మెట్లుగా భావిస్తారు.^[25] మేరు విశ్వానికి కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది 84,000 యోజనాల ఎత్తుగా వర్ణించబడింది, అంటే సుమారు 1,082,000 కి.మీ. (672,000 మైళ్లు), ఇది భూమి వ్యాసానికి 85 రెట్లు ఉంటుంది. ఒక యోజనం అంటే సుమారు 11.5 కి.మీ. (9 మైళ్లు) గా తీసుకోవచ్చు, అయితే దాని పరిమాణం కాలక్రమేణా మారుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది — ఉదాహరణకు, వరాహమిహిరుడు ప్రకారం భూమి చుట్టుకొలత 3,200 యోజనాలు, ఆర్యభటీయంలో కొంచెం తక్కువగా ఉంది, కానీ సూర్యసిద్ధాంతంలో ఇది 5,026.5 యోజనాలు అని చెప్పబడింది. మత్స్య పురాణం, భాగవత పురాణం, మరికొన్ని హిందూ గ్రంథాలు స్థిరంగా మేరు పర్వతానికి 84,000 యోజనాల ఎత్తును ఇస్తాయి. అన్ని గ్రహాలతో పాటు సూర్యుడు, చంద్రుడు భూమిని పాతాళ లోకంతో, స్వర్గంతో కలిపే మేరు పర్వతం చుట్టూ తిరుగుతారు. కైలాస పర్వత శిఖరంపై శివుడు నివసిస్తున్నాడు.^[26]^[27] దేవతలు తరచుగా మేరు పర్వతాన్ని సందర్శిస్తారని వర్ణించబడింది.^[28]

మహాభారతం ప్రకారం, మేరు మలయవత, గంధమాదన పర్వతాల మధ్య హిమవత్ పర్వత శ్రేణి మధ్యలో ఉంది. శివుడు శైవత్ర అనే పర్వతాల కొమ్ములో నివసిస్తున్నట్లు కొన్ని గ్రంథాలు సూచిస్తున్నాయి.^[26] సూర్య కిరణాలు పడినప్పుడు పర్వతం బంగారంలా మెరుస్తుందని, పండ్ల చెట్లతో అలంకరించబడిన సుందరమైన అడవులు, సరస్సులు, నదులు, విలువైన రాళ్లు, ప్రాణాలను రక్షించే మూలికలను కలిగి ఉంటుందని మహాభారతం మరింత పేర్కొంది. మేరును స్వర్గానికి చేరుకునే సాధనంగా కూడా ఇది వర్ణిస్తుంది, ఎలాంటి పాపాలు లేని వ్యక్తి మాత్రమే దానిని అధిరోహించగలడు.^[26] మేరును కుబేరుని నివాసంగా కూడా చెబుతారు, అతను బంగారు ద్వారం సమీపంలో బంగారు కమలాలు, తీపి రుచిగల నీటితో అలంకరించబడిన అలక అనే సరస్సు దగ్గర నివసిస్తున్నాడు, అక్కడి నుండే మందాకిని నది ఉద్భవిస్తుంది.^[26] మహాభారతం ప్రకారం, పాండవులు తమ భార్య ద్రౌపదితో కలిసి స్వర్గానికి చేరుకోవడానికి పర్వత శిఖరం వైపు ప్రయాణించారు, కానీ కుక్కతో పాటు ఉన్న ధర్మరాజు మాత్రమే అక్కడికి చేరుకోగలిగాడు.^[29]

హిందూ ఇతిహాసం రామాయణం మేరు పర్వతంలో ఉన్న కైలాసం, మానససరోవరంలను ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేని ప్రదేశాలుగా వర్ణిస్తుంది.^[26] మేరు పర్వతం హనుమంతుని తండ్రి అయిన కేసరి రాజ్యంగా కూడా చెప్పబడింది.

కమలాన్ని సూచించే ఆరు పర్వత శ్రేణుల నడిబొడ్డున ఉన్న మేరు ప్రపంచానికి ఒక స్తంభం అని విష్ణు పురాణం పేర్కొంది. కైలాస పర్వతానికి ఉన్న నాలుగు ముఖాలు స్ఫటికం, కెంపు, బంగారం, లాపిస్ లాజులితో తయారు చేయబడ్డాయని కూడా ఇది పేర్కొంది.^[25] పర్వత పరిమితుల్లో తీవ్ర ధ్యానంలో నిమగ్నమై, పద్మాసనంలో కూర్చున్న శివుని గురించి ఇది మరింత మాట్లాడుతుంది.^[30] ఈ పర్వతం నాలుగు సరస్సులకు నిలయం, వీటి నీటిని దేవతలు పంచుకుంటారు. గంగ నుండి ఉద్భవించి భూమికి ప్రవహించే నాలుగు నదులకు ఇది నిలయం. వాయు పురాణం నీటి పక్షులతో అలంకరించబడిన కమలాలు, కలువలతో స్పష్టమైన నీటిని కలిగి ఉన్న సరస్సు దగ్గర ఉన్న పర్వతంతో సమానంగా వర్ణిస్తుంది.^[26] కైలాసాన్ని మేరు పర్వతానికి దక్షిణాన ఉన్నట్లు భాగవత పురాణం ఉంచుతుంది. ఈ పర్వతం అత్యంత ఎత్తైన శిఖరాల మధ్య ఉండి, శాశ్వతంగా మంచుతో కప్పబడి ఉంటుందని స్కంద పురాణం పేర్కొంది.^[26] ప్రాచీన కాలంలో పద్మజ బ్రహ్మ రాజుకు మేరు పర్వతం నివాసంగా చెప్పబడింది.^[16]

15వ శతాబ్దపు మజాపహిట్ కాలంలో వ్రాయబడిన పాత జావానీస్ మాన్యుస్క్రిప్ట్ అయిన తంతు పగెలరన్ లో దేవతల పౌరాణిక పర్వతం ప్రస్తావించబడింది. మాన్యుస్క్రిప్ట్ జావా ద్వీపం పౌరాణిక మూలాన్ని, మేరు పర్వత భాగాలను జావాకు పురాణ కదలికను వివరిస్తుంది. బటారా గురు (శివుడు) బ్రహ్మ, విష్ణు దేవుళ్లను జావాను మానవులతో నింపాలని ఆదేశించినట్లు మాన్యుస్క్రిప్ట్ వివరిస్తుంది. అయితే ఆ సమయంలో జావా ద్వీపం సముద్రం మీద స్వేచ్ఛగా తేలియాడుతూ, ఎల్లప్పుడూ దొర్లుతూ వణుకుతూ ఉండేది. ద్వీప కదలికను ఆపడానికి, దేవతలు జంబూద్వీపం (భారతదేశం) లోని మహామేరు భాగాన్ని తరలించి జావాకు అటాచ్ చేయడం ద్వారా దానిని భూమికి మేకులా అమర్చాలని నిర్ణయించుకున్నారు.^[31] అలా ఏర్పడిన పర్వతమే జావాలోని ఎత్తైన పర్వతం సెమెరు పర్వతం.

జైన మతంలో

జైన విశ్వోద్భవ శాస్త్రం ప్రకారం, మేరు (లేదా సుమేరు) పర్వతం ప్రపంచ మధ్యలో 100,000 యోజనాల వ్యాసంతో వృత్తాకారంలో జంబూద్వీపంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.^[32]^[33]^[34] మేరు పర్వతం చుట్టూ సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాల రెండు సెట్లు తిరుగుతూ ఉంటాయి; ఒక సెట్ పనిచేస్తున్నప్పుడు, మరొక సెట్ మేరు పర్వతం వెనుక విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది.^[35]^[36]^[37]

ప్రతి తీర్థంకరుడు పుట్టిన కొద్దిసేపటికే, తీర్థంకర శిశువు తల్లిని గాఢ నిద్రలోకి పంపిన తర్వాత ఇంద్రుడు ఆ శిశువును మేరు శిఖరానికి తీసుకువెళతాడు. అక్కడ, అతనికి స్నానం చేయించి, విలువైన లేపనాలతో పూస్తారు.^[38]^[39] ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు అతని పుట్టుకను జరుపుకుంటారు.

నిర్మాణ శాస్త్రం

వివిధ వృత్తాలతో చుట్టుముట్టబడిన పవిత్ర పర్వత భావన ప్రాచీన హిందూ దేవాలయ వాస్తుశిల్పంలో శిఖరంతో (శిఖర) చేర్చబడింది — ఇది సంస్కృత పదం, దీని అర్థం అక్షరాలా "శిఖరం" (పీక్ లేదా సమ్మిట్). పశ్చిమ భారతదేశంలోని రాజస్థాన్‌లోని క్రీ.శ 8వ శతాబ్దపు హర్షత్ మాతా దేవాలయం, హర్షనాథ్ దేవాలయాలలో ఈ శైలికి సంబంధించిన తొలి ఉదాహరణలను చూడవచ్చు. ఈ భావన భారతదేశం వెలుపల కూడా కొనసాగింది, ఉదాహరణకు బాలిలో దేవాలయాలు మేరు టవర్లను కలిగి ఉంటాయి.

బౌద్ధ దేవాలయాలలో, బోధ్ గయ లోని మహాబోధి దేవాలయం 5 నుండి 6వ శతాబ్దపు వర్ణనలకు తొలి ఉదాహరణ. థాయ్‌లాండ్‌లోని వాట్ అరుణ్, మయన్మార్‌లోని హ్సిన్‌బ్యూమ్ పగోడా వంటి అనేక ఇతర బౌద్ధ దేవాలయాలు ఈ రూపాన్ని పొందాయి.

కంబోడియాలోని సీమ్ రీప్‌లో హిందూ, తరువాత బౌద్ధ దేవాలయం అంగ్‌కోర్ వాట్ ఐదు కేంద్ర టవర్లు మేరు పర్వత శిఖరాలకు ప్రతీక
థాయ్‌లాండ్‌లోని ఆయుతాయాలో మేరు పర్వతాన్ని సూచించే బౌద్ధ దేవాలయం వాట్ చైవత్నారమ్ యొక్క ప్రాంగ్
బ్యాంకాక్ వాట్ అరుణ్‌లో సుమేరు పర్వతాన్ని సూచించే బౌద్ధ ప్రాంగ్
మయన్మార్‌లోని మాండలేలో సుమేరు పర్వతాన్ని సూచించే హ్సిన్‌బ్యూమ్ పగోడా
పురా ఉలున్ దానూ బ్రటాన్ మేరు శివునికి, అతని భార్య పార్వతికి అంకితం చేయబడింది
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని జైన దేవాలయమైన జంబుద్వీప్ వద్ద మేరు పర్వత చిత్రణ

ఇతర భాషలలో

ఇతర భాషలలో, మేరు పర్వతం ఇలా ఉచ్ఛరించబడుతుంది:

అస్సామీ: মেৰু পর্বত (మెరు పోర్బోట్)
బెంగాలీ: মেরু পর্বত (మెరు పోర్బోట్)
బర్మీస్: မြင်းမိုရ်တောင် ([mjɪ̰ɴ mò tàʊɰ̃])
సెబువానో: Bukid Meru
చైనీస్: 須彌山 (Xūmíshān)
గుజరాతీ: મેરૂ પર્વત (మెరు పర్వత్)
ఇలోకానో: Bantay Meru
జపనీస్: 須弥山 (Shumisen)^[21]
జావానీస్: ꦱꦼꦩꦺꦫꦸ (సెమెరు)
కన్నడ: ಮೇರು ಪರ್ವತ (మెరు పర్వత)
ఖ్మేర్: ភ្នំព្រះសុមេរុ (Phnom Preah Someru) లేదా (Phnom Preah Somae)
కొరియన్: 수미산 (Sumisan)
మలయాళం: മഹാമേരു പർവ്വതം (మహామేరు పర్వతం)
మంగోలియన్: Сүмбэр Уул (Sümber Uul)
నేపాలీ: सुमेरु पर्वत (సుమేరు పర్వత్)
ఒడియా: ମେରୁ ପର୍ବତ (“మెరు పర్వత”)
ప్రాచీన మాల్దీవియన్: ސުމޭރު-މަންދަރަ "Sumēru-Mandara" (కొన్నిసార్లు Ṣumeru-Mandara అని వ్రాయబడుతుంది)
పాళీ: Sineru
పంజాబీ: ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ (మెరు పర్బత్)
మరాఠీ, హిందీ: मेरु पर्वत (మెరు పర్వత్)
సంస్కృతం: मेरु पर्वत (మేరు పర్వత)
తగలోగ్: Bulkang Meru
తమిళం: மகா மேரு மலை (మహా మేరు మలై)
తెలుగు: మేరు పర్వతం
సింహళం: මහා මේරු පර්වතය (మహా మేరు పర్వతయ)
టిబెటన్: ཪི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ (వైలీ: ri gyal po ri rab)
థాయ్: เขาพระสุเมรุ (Khao phra sumen)
వియత్నామీస్: Núi Tu-di

ఈ పర్వతాన్ని డయోడోరస్ సిక్యులస్ మీరోస్ (Μηρός) అని కూడా ప్రస్తావించారు. డైయోనిసస్ తొడ నుండి జన్మించాడని గ్రీకులు ఎందుకు చెప్పారో (ప్రాచీన గ్రీకులో దీని పదం నిజానికి μηρός) వివరణగా దీనిని ఉపయోగించడానికి ప్రయత్నిస్తూ భారతీయ పురాణాలకు సంబంధించిన డైయోనిసస్ సంఘటనలను ఆపాదిస్తారు.^[40]

గమనికలు

↑ Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam (ed.). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 78.
↑ "THƯỢNG THẤT TIÊU TAI TẬP PHÚC DIỆU KINH". thegioivohinh.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-03-08.
↑ C., Huntington, John (2003). The circle of bliss : Buddhist meditational art. Bangdel, Dina., Thurman, Robert A. F., Los Angeles County Museum of Art., Columbus Museum of Art. Chicago: Serindia Publications. ISBN 1932476016. OCLC 52430713.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ "Meru". Sanskrit Dictionary. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-16.
↑ Sachau, Edward C. (2001). Alberuni's India. Psychology Press. p. 271. ISBN 978-0-415-24497-8.
↑ "The Devi Bhagavatam". Sacred-texts.com. Book 8, Chapter 15. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-03-02.
↑ Chapman, Graham P. (2003). The Geopolitics of South Asia: From early empires to the nuclear age. Ashgate Publishing. p. 16. ISBN 9781409488071.
↑ Curzon, George Nathaniel (1968). The Hindu World: An encyclopedic survey of Hinduism. p. 184.
↑ Walker, Benjamin (1969). Hinduism: Ancient Indian tradition & mythology. Purāṇas in Translation. p. 56.
↑ Shastri, Jagdish Lal; Kunst, Arnold; Bhatt, G.P.; Tagare, Ganesh Vasudeo (1928). "Oriental literature". Journal of the K.R. Cama Oriental Institute: 38.
↑ Rosenthal, Bernice Glatzer (1967). History: Geographical concepts in ancient India. p. 50.
↑ Dube, Bechan (1972). India: Geographical data in the early Purāṇas: A critical study. p. 2.
↑ Singh, M.R., Dr. (1971). India: Studies in the proto-history of India. p. 17.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Mishra, Dr. Satyendra. Narapati Jayacharya Swarodayah (2023 ed.). Chaukhamba Surbharati Prakashan.
↑ cf. second verse of Koorma-chakra in the book Narpatijayacharyā
↑ ^16.0 ^16.1 Mittal, J.P. History of Ancient India: From 7300 BC to 4250 BC. p. 3.
↑ ^17.0 ^17.1 Robert Beer (2003). The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols. Boston: Shambhala. pp. 83–84. ISBN 978-1590301005.
↑ ^18.0 ^18.1 Mabbett, I. W. (1983). "The Symbolism of Mount Meru". History of Religions. 23 (1): 64–83. doi:10.1086/462936. ISSN 0018-2710. JSTOR 1062318.
↑ Vasubandhu (1988–1990). Abhidharmakośabhāṣyam. Berkeley, California: Asian Humanities Press.
↑ "The View from Mount Meru". Lions Roar. 20 August 2013. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-17.
↑ ^21.0 ^21.1 "Mount Sumeru". Nichiren Buddhism Library. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-17.
↑ "What Is a Mandala?". studybuddhism.com.
↑ "Preliminary practice (ngöndro) overview". September 2009. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 October 2016.
↑ "Heruka Chakrasamvara". Khandro.net. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-03-02.
↑ ^25.0 ^25.1 Allen, Charles (1982). A Mountain in Tibet. Futura Publications. ISBN 0-7088-2411-0.
↑ ^26.0 ^26.1 ^26.2 ^26.3 ^26.4 ^26.5 ^26.6 Chamaria, Pradeep (1996). Kailash Manasarovar on the Rugged Road to Revelation. Abhinav Publications. ISBN 978-8-170-17336-6.
↑ Chandra, Suresh (1998). Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses. Sarup and Sons. p. 93. ISBN 978-81-7625-039-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 September 2023.
↑ Bansal, Sunita Pant (2005). Hindu Gods and Goddesses. Smriti Books. ISBN 978-8-187-96772-9.
↑ "Mysteries of Kailash: What Are These 9-Foot Tall Entities Found In Mansarovar?". News24. 4 October 2023. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 December 2023.
↑ Mohan, T.S. (Jan–Mar 2012). "Kailash Yatra". Hinduism Today. 34 (1): 18–33. ISSN 0896-0801. 70696022.
↑ Soekmono, Dr R. (1973). Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2. Yogyakarta, Indonesia: Penerbit Kanisius. p. 119. ISBN 979-413-290-X.
↑ Cort 2010, p. 90.
↑ Cort, John (2010) [1953], Framing the Jina: Narratives of Icons and Idols in Jain History, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-538502-1
↑ Schubring, Walther (1995), pp. 204–246
↑ CIL, "Indian Cosmology Reflections in Religion and Metaphysics", Ignca.nic.in, the original నుండి 30 జనవరి 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది
↑ Shah, Pravin K., Jain Geography (PDF), ఒరిజినల్ నుండి 2002-11-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది
↑ Journal of the Asiatic Society of Bengal - Asiatic Society of Bengal, 1834
↑ Welch, Stuart Cary; Metropolitan Museum Of Art (New York, N.Y.) (1985). India: Art and Culture, 1300-1900. Metropolitan Museum of Art. ISBN 9780030061141.
↑ "Jainism Literature Center - Rituals". the original నుండి 16 August 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 August 2019.
↑ "Diodorus Siculus – Library of History – Book II, 35‑60". penelope.uchicago.edu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-10-05.

బాహ్య లింకులు

దేవీ భాగవత పురాణంలో మేరు పర్వతం వర్ణన 1 2
చైనాలోని జిన్‌జియాంగ్‌లోని బౌద్ధ గుహ అభయారణ్యంలో కనుగొనబడిన మేరు పర్వతం పెయింటింగ్
బౌద్ధ ఐకానోగ్రఫీ ఎన్‌సైక్లోపీడియాలో మేరు పర్వతం 1 2
ఎన్‌గారి
టిబెటన్ కాస్మోలాజికల్ మోడల్స్ Archived 31 మార్చి 2018 at the Wayback Machine

[1] Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam (ed.). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 78.

[2] "THƯỢNG THẤT TIÊU TAI TẬP PHÚC DIỆU KINH". thegioivohinh.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-03-08.

[3] C., Huntington, John (2003). The circle of bliss : Buddhist meditational art. Bangdel, Dina., Thurman, Robert A. F., Los Angeles County Museum of Art., Columbus Museum of Art. Chicago: Serindia Publications. ISBN 1932476016. OCLC 52430713.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

[4] "Meru". Sanskrit Dictionary. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-16.

[5] Sachau, Edward C. (2001). Alberuni's India. Psychology Press. p. 271. ISBN 978-0-415-24497-8.

[6] "The Devi Bhagavatam". Sacred-texts.com. Book 8, Chapter 15. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-03-02.

[7] Chapman, Graham P. (2003). The Geopolitics of South Asia: From early empires to the nuclear age. Ashgate Publishing. p. 16. ISBN 9781409488071.

[8] Curzon, George Nathaniel (1968). The Hindu World: An encyclopedic survey of Hinduism. p. 184.

[9] Walker, Benjamin (1969). Hinduism: Ancient Indian tradition & mythology. Purāṇas in Translation. p. 56.

[10] Shastri, Jagdish Lal; Kunst, Arnold; Bhatt, G.P.; Tagare, Ganesh Vasudeo (1928). "Oriental literature". Journal of the K.R. Cama Oriental Institute: 38.

[11] Rosenthal, Bernice Glatzer (1967). History: Geographical concepts in ancient India. p. 50.

[12] Dube, Bechan (1972). India: Geographical data in the early Purāṇas: A critical study. p. 2.

[13] Singh, M.R., Dr. (1971). India: Studies in the proto-history of India. p. 17.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

[14] Mishra, Dr. Satyendra. Narapati Jayacharya Swarodayah (2023 ed.). Chaukhamba Surbharati Prakashan.

[15] . second verse of Koorma-chakra in the book Narpatijayacharyā

[autogenerated3-16] 16.0 ^16.1 Mittal, J.P. History of Ancient India: From 7300 BC to 4250 BC. p. 3.

[Beer-17] 17.0 ^17.1 Robert Beer (2003). The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols. Boston: Shambhala. pp. 83–84. ISBN 978-1590301005.

[:0-18] 18.0 ^18.1 Mabbett, I. W. (1983). "The Symbolism of Mount Meru". History of Religions. 23 (1): 64–83. doi:10.1086/462936. ISSN 0018-2710. JSTOR 1062318.

[19] Vasubandhu (1988–1990). Abhidharmakośabhāṣyam. Berkeley, California: Asian Humanities Press.

[20] "The View from Mount Meru". Lions Roar. 20 August 2013. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-17.

[Nichiren-21] 21.0 ^21.1 "Mount Sumeru". Nichiren Buddhism Library. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-17.

[22] "What Is a Mandala?". studybuddhism.com.

[23] "Preliminary practice (ngöndro) overview". September 2009. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 October 2016.

[24] "Heruka Chakrasamvara". Khandro.net. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-03-02.

[Allen-25] 25.0 ^25.1 Allen, Charles (1982). A Mountain in Tibet. Futura Publications. ISBN 0-7088-2411-0.

[Chamaria-26] 26.0 ^26.1 ^26.2 ^26.3 ^26.4 ^26.5 ^26.6 Chamaria, Pradeep (1996). Kailash Manasarovar on the Rugged Road to Revelation. Abhinav Publications. ISBN 978-8-170-17336-6.

[27] Chandra, Suresh (1998). Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses. Sarup and Sons. p. 93. ISBN 978-81-7625-039-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 September 2023.

[28] Bansal, Sunita Pant (2005). Hindu Gods and Goddesses. Smriti Books. ISBN 978-8-187-96772-9.

[29] "Mysteries of Kailash: What Are These 9-Foot Tall Entities Found In Mansarovar?". News24. 4 October 2023. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 December 2023.

[30] Mohan, T.S. (Jan–Mar 2012). "Kailash Yatra". Hinduism Today. 34 (1): 18–33. ISSN 0896-0801. 70696022.

[31] Soekmono, Dr R. (1973). Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2. Yogyakarta, Indonesia: Penerbit Kanisius. p. 119. ISBN 979-413-290-X.

[FOOTNOTECort201090-32] Cort 2010, p. 90.

[33] Cort, John (2010) [1953], Framing the Jina: Narratives of Icons and Idols in Jain History, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-538502-1

[Schubring,_Walther_1995_pp._204–246-34] Schubring, Walther (1995), pp. 204–246

[35] CIL, "Indian Cosmology Reflections in Religion and Metaphysics", Ignca.nic.in, the original నుండి 30 జనవరి 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది

[36] Shah, Pravin K., Jain Geography (PDF), ఒరిజినల్ నుండి 2002-11-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది

[37] Journal of the Asiatic Society of Bengal - Asiatic Society of Bengal, 1834

[38] Welch, Stuart Cary; Metropolitan Museum Of Art (New York, N.Y.) (1985). India: Art and Culture, 1300-1900. Metropolitan Museum of Art. ISBN 9780030061141.

[39] "Jainism Literature Center - Rituals". the original నుండి 16 August 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 August 2019.

[40] "Diodorus Siculus – Library of History – Book II, 35‑60". penelope.uchicago.edu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-10-05.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]