మొఘల్ వాస్తుశిల్పం
  
| |
| Years active | 16వ–19వ శతాబ్దాలు (ప్రధానంగా) |
|---|---|
మొఘల్ వాస్తుశిల్పం అనేది 16,17, 18వ శతాబ్దాలలో భారత ఉపఖండం వారి సామ్రాజ్యం నిరంతరం మారుతున్న పరిధి అంతటా అభివృద్ధి చెందిన నిర్మాణ శైలి. ఇది పూర్వపు ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప నిర్మాణ శైలుల నుండి ఇరానియన్, మధ్య ఆసియా నిర్మాణ సంప్రదాయాల నుండి, ముఖ్యంగా తైమురిడ్ వాస్తుశిల్పం నుండి అభివృద్ధి చెందింది.[3][4][5][6] ఇది విస్తృత భారతీయ వాస్తుశిల్పం నుండి, ముఖ్యంగా అక్బర్ (r. 1556-1605] పాలనలో, ప్రభావాలను మరింత విలీనం చేసి సమకాలీకరించింది.[7][4][6] మొఘల్ భవనాలు పెద్ద బల్బస్ గోపురాలు, మూలల్లో సన్నని మినార్లు, భారీ మందిరాలు, పెద్ద గుమ్మటాకార ద్వారాలు, సున్నితమైన అలంకరణలతో సహా ఏకరీతి నిర్మాణం, స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ శైలికి ఉదాహరణలు ప్రధానంగా ఆధునిక భారతదేశం, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్లలో కనిపిస్తాయి.
1526లో పానిపట్ వద్ద బాబర్ విజయం సాధించిన తరువాత మొఘల్ రాజవంశం స్థాపించబడింది. తన ఐదేళ్ల పాలనలో, బాబర్ భవనాల నిర్మాణంపై గణనీయమైన ఆసక్తి కనబరిచాడు, అయితే కొన్ని మాత్రమే మనుగడ సాగించాయి. అతని మనవడు అక్బర్ విస్తృతమైన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించాడు, అతని పాలనలో మొఘల్ నిర్మాణ శైలి గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆయన సాధించిన విజయాలలో ఆగ్రా కోట, ఫతేపూర్ సిక్రీ కోట నగరం, బులంద్ దర్వాజా ఉన్నాయి. అక్బర్ కుమారుడు జహంగీర్ కాశ్మీర్లోని షాలిమార్ గార్డెన్స్ను నిర్మించాడు.
తాజ్ మహల్, ఢిల్లీలోని జామా మసీదు, లాహోర్లోని షాలిమార్ గార్డెన్స్ నిర్మించి, లాహోర్ కోట పునరుద్ధరించిన షాజహాన్ పాలనలో మొఘల్ వాస్తుశిల్పం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. ఉన్నత స్థాయి అధికారులు కూడా వజీర్ ఖాన్ మసీదు మాదిరిగానే ప్రధాన స్మారక చిహ్నాలను నిర్మించారు. గొప్ప మొఘల్ పోషకులలో చివరివాడు ఔరంగజేబు, అతను బాద్షాహి మసీదు, బీబీ కా మక్బరా, మోతీ మసీదు ఏర్పాటు చేశాడు.
నేపథ్యం
[మార్చు]మొఘల్ చక్రవర్తులు, ఉన్నతవర్గాలు తమ ఉనికిని, శక్తిని బహిరంగంగా ప్రదర్శించడానికి నిర్మాణాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉపయోగించారు. మొఘలుల విస్తృతమైన నిర్మాణ పోషణ వారి గణనీయమైన సంపద వల్ల సాధ్యమైంది, ఇది ఒట్టోమన్లు, సఫావిడ్లు వంటి ఇతర సమకాలీన ముస్లిం సామ్రాజ్యాలను మించిపోయింది.[8] భారత ఉపఖండంలో ఇతర కాలాల కంటే మొఘల్ కాలం నుండి ఎక్కువ స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.[8] ఈ కాలంలోని ప్రధాన స్మారక కట్టడాలలో మసీదులు, సమాధులు, రాజభవనాలు, తోటలు, కోటలు ఉన్నాయి.[5]
మొఘల్ రాజవంశం స్థాపకుడు బాబర్ మొదట్లో ప్రస్తుత ఆఫ్ఘనిస్తాన్లోని కాబూల్ ఉన్నాడు.[9] భారత ఉపఖండంలోకి విస్తరించిన తరువాత, సామ్రాజ్య రాజధాని, ఆ కాలాన్ని బట్టి, ఆగ్రా (ప్రస్తుత భారతదేశం ఢిల్లీ, లేదా లాహోర్ (ప్రస్తుత పాకిస్తాన్) తో పాటు స్వల్ప కాలానికి పనిచేసిన ఇతర ప్రదేశాలలో ఉండేది.[10] అనేక సందర్భాల్లో, మొఘల్ చక్రవర్తులు అక్బర్ చేత ఫతేపూర్ సిక్రీ, షాజహాన్ చేత షాజహానాబాద్ వంటి కొత్త సామ్రాజ్య నగరాలను తమ రాజధానులుగా నియమించారు.[11] ఈ రాజధానులు మొఘల్ స్మారక వాస్తుశిల్ప గొప్ప ప్రదర్శనలను కలిగి ఉన్నాయి, అయితే సామ్రాజ్య పోషణ సామ్రాజ్యం అంతటా వివిధ నగరాలు, గ్రామీణ ప్రదేశాలలో కూడా ఉండేది.[12]
మొఘల్ వాస్తుశిల్పం మూడు ప్రధాన వాస్తు సంప్రదాయాల నుండి ఉద్భవించింది: స్థానిక ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం, ఇస్లామిక్ పర్షియా, మధ్య ఆసియా వాస్తుశిల్పం, స్వదేశీ హిందూ వాస్తుశిల్పం.[13] అంతకుముందు ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం ఇప్పటికే హిందూ, ఇస్లామిక్ వాస్తు శైలులు రెండింటి నుండి స్వీకరించినందున, మొఘల్ వాస్తుశిల్పంలోని కొన్ని ప్రభావాలను ఒక మూలానికి లేదా మరొకదానికి ఆపాదించడం కష్టం. హిందూ వాస్తుశిల్పానికి సంబంధించి, స్థానిక రాజపుత్రుల రాజభవనాలు కీలక ప్రభావం చూపి ఉండవచ్చు.[13]
ప్రారంభ మొఘల్ వాస్తుశిల్పం ప్రస్తుత ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తైమూరి వాస్తుశిల్పం నమూనాను అనుసరించింది (బాబర్ తైమూరిడ్ పూర్వీకుల కారణంగా మధ్య ఆసియాలో ఉంది).[3][14][15] 16వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఈ రెండు మూలాల కలయిక ఆధారంగా మరింత విలక్షణమైన మొఘల్ సంప్రదాయం ఉద్భవించింది.[15]
అక్బర్ ( క్రీ.శ. 1556–1605 ) పాలనలో ఫతేపూర్ సిక్రీ వంటి ఉన్నత స్థాయి నిర్మాణ ప్రాజెక్టులతో సహా, హిందూ వాస్తుశిల్ప అంశాల వాడకం ముఖ్యంగా విస్తృతంగా ఉండేది.[3] ప్రత్యేకించి అతని పాలనలో, అత్యున్నత స్థాయి అధికారులలో ముస్లిమేతరులు కూడా ఉండేవారు, వారు వాస్తుశిల్పానికి పోషకులుగా కూడా మారగలిగారు. దీనికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఉదాహరణ రాజా మాన్ సింగ్ , ఈ హిందూ అమీర్ హిందూ దేవాలయాలు, ముస్లిం మసీదులు, పుణ్యక్షేత్రాలను నిర్మించాడు.[15]
అక్బర్ వారసుల ఆధ్వర్యంలో, మరింత సాధారణంగా ఇస్లామిక్ నిర్మాణ రూపకల్పనల వైపు మార్పు వచ్చింది.[3] షాజహాన్ పాలనలో (క్రీ.శ.1628-1658) ఒక "శాస్త్రీయ" మొఘల్ శైలి ఏకీకృతం చేయబడింది, మొఘల్ కాలం ముగిసే వరకు ఉపయోగంలో ఉండిపోయింది.[15] ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలో ఉన్న సామ్రాజ్య వాస్తుశిల్పుల మాదిరిగానే వాస్తుశిల్పుల కేంద్ర విభాగం పాత్రకు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఈ కాలంలో సామ్రాజ్యం అంతటా ఒక నిర్దిష్ట స్థాయి శైలీకృత స్థిరత్వం సాధించబడింది.[5]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Taj Mahal World Heritage". UNESCO World Heritage Centre (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2018-02-01 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2018-12-31.
- ↑ Meri, Josef W., ed. (2005). Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (in ఇంగ్లీష్). Routledge. p. 91. ISBN 978-1-135-45596-5.
- 1 2 3 4 Asher 1992, pp. 1–2.
- 1 2 Petersen, Andrew (1996). "Mughals". Dictionary of Islamic architecture. Routledge. pp. 199–205. ISBN 9781134613663.
- 1 2 3 Bloom & Blair 2009, Architecture; VII. c. 1500–c. 1900; D. India.
- 1 2 Vaughan, Philippa (2011). "Indian Subcontinent: from Sultanate to Mughal Empire". In Hattstein, Markus; Delius, Peter (eds.). Islam: Art and Architecture. h.f.ullmann. pp. 464–483. ISBN 9783848003808.
- ↑ Asher, Catherine B. (2020). "Mughal architecture". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam, Three. Brill. ISSN 1873-9830.
- 1 2 Bloom & Blair 2009, Mughal.
- ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
- ↑ Sinopoli 1994, pp. 294–295.
- ↑ Sinopoli 1994, pp. 298–301.
- ↑ Sinopoli 1994, p. 303.
- 1 2 Petersen, Andrew (1996). "Mughals". Dictionary of Islamic architecture. Routledge. pp. 199–205. ISBN 9781134613663.
- ↑ Vaughan, Philippa (2011). "Indian Subcontinent: from Sultanate to Mughal Empire". In Hattstein, Markus; Delius, Peter (eds.). Islam: Art and Architecture. h.f.ullmann. pp. 464–483. ISBN 9783848003808.
- 1 2 3 4 Asher, Catherine B. (2020). "Mughal architecture". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam, Three. Brill. ISSN 1873-9830.