Jump to content

మొదటి విక్రమాదిత్య

వికీపీడియా నుండి
మొదటి విక్రమాదిత్య
మహారాజాధిరాజ
చాళుక్య చక్రవర్తి
పరిపాలనc. 655 – c. 680
పూర్వాధికారిబహుశా చంద్రాదిత్యుని చిన్న కుమారుడు, రాజప్రతినిధిగా విజయ-భట్టారిక
ఉత్తరాధికారివినయాదిత్యుడు
రాజవంశంవాతాపి చాళుక్యులు
తండ్రిరెండవ పులకేశి
తల్లిదుర్వినీతుని కుమార్తె

 మొదటి విక్రమాదిత్యుడు (సా.శ. 655–680) తన తండ్రి రెండవ పులకేశి తర్వాత చాళుక్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన మూడవ కుమారుడు. అతను విచ్ఛిన్నమైన సామ్రాజ్యంలో శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించాడు, రాజధాని వాతాపి నుండి పల్లవులను పారద్రోలాడు.

బిరుదులు

[మార్చు]

విక్రమాదిత్యునికి వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన బిరుదులు సత్యాశ్రయ ("సత్యానికి ఆశ్రయం"), శ్రీ-పృథ్వీ-వల్లభ ("సంపద, భూమి దేవతలకు ప్రభువు", ఇతర రూపాలు శ్రీ-వల్లభ, వల్లభ). అతను మహారాజాధిరాజ ("రాజులకు రాజు"), రాజాధిరాజ ("రాజులకు రాజు"), పరమేశ్వర ("పరమాత్మ"), భట్టారక ("గొప్ప ప్రభువు") అనే బిరుదులను కూడా ధరించాడు.[1]

అతని సైనిక శక్తిని సూచించే బిరుదులలో రణ-రసిక ("యుద్ధాన్ని ప్రేమించేవాడు"), అనివారిత ("ఎదురులేనివాడు"), రాజ-మల్ల ("రాజ మల్లయోధుడు") ఉన్నాయి.

తొలి జీవితం

[మార్చు]

సమకాలీన కుటుంబ ఆధారాల ప్రకారం విక్రమాదిత్యుడు శక్తివంతమైన చాళుక్య చక్రవర్తి రెండవ పులకేశి పలువురు కుమారులలో ఒకడు. విక్రమాదిత్యుని వంశానికి చెందినవారిగా చెప్పుకునే తదుపరి కల్యాణి చాళుక్యుల రికార్డులు అతనిని పులకేశి కుమారుడు ఆదిత్యవర్మ కుమారుడిగా వర్ణించాయి. కౌథెం శాసనం, కవి రన్న రచించిన గదాయుద్ధం వంటి ఈ రికార్డులను సరికానివిగా కొట్టివేయవచ్చు.[1]

క్రీ.శ. 642 ప్రాంతంలో చాళుక్య రాజధాని వాతాపి పై పల్లవుల దండయాత్రలో రెండవ పులకేశి ఓడిపోయి బహుశా మరణించి ఉండవచ్చు. తరువాతి దశాబ్ద కాలంలో చాళుక్య చరిత్ర అస్పష్టంగా ఉంది: పులకేశి మరణానంతరం అతని కుమారుడు ఆదిత్యవర్మ, ఆ తర్వాత ఆదిత్యవర్మ కుమారుడు అభినవాదిత్యుడు, ఆ తర్వాత పులకేశి కుమారుడు చంద్రాదిత్యుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించి ఉండవచ్చు.[2] చంద్రాదిత్యుని తర్వాత అతని భార్య విజయ-భట్టారిక వారి మైనర్ కుమారుడికి రాజప్రతినిధిగా వ్యవహరించినట్లు కనిపిస్తుంది.[3] ఆమె పాలనలో విక్రమాదిత్యుడు చాళుక్య సైన్యానికి సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడిగా ఎదిగి ఆ క్రమంలో వాస్తవ పాలకుడిగా మారినట్లు కనిపిస్తుంది.[4]

విక్రమాదిత్యుని శాసనాలు అతను "ముగ్గురు రాజులచే దాచబడిన తండ్రి రాజ సంపదను" పొందాడని, తద్వారా "రాజరికపు భారం మొత్తం ఒకే వ్యక్తిపై పడేలా చేశాడు" అని పేర్కొన్నాయి. ఈ వాక్యంలో పేర్కొన్న ఇతర ఇద్దరు రాజులు ఆదిత్యవర్మ, చంద్రాదిత్యుడు అని చరిత్రకారుడు కె.ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి సిద్ధాంతీకరించారు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం పులకేశి మరణానంతరం చాళుక్య రాజ్యం ముగ్గురు సోదరులు, పల్లవుల మధ్య విభజించబడింది, విక్రమాదిత్యుడు ఇతరులను లొంగదీసుకోవడం ద్వారా దానిని ఏకం చేశాడు. దీనికి మద్దతుగా విక్రమాదిత్యుడు "తన బంధువులందరినీ జయించిన" తర్వాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడని పేర్కొన్న తేదీలేని కర్నూలు రాగి రేకు శాసనాన్ని శాస్త్రి ఉదహరించారు. అయితే ఈ శాసనం నకిలీదిగా పరిగణించబడింది, దాని ప్రామాణికత సందేహాస్పదంగా ఉందని శాస్త్రి స్వయంగా అంగీకరించారు.[5] చాళుక్య రాజ్యం ముగ్గురు సోదరుల మధ్య విభజించబడిందని చెప్పడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.[6] పులకేశి మరణానంతరం సింహాసనం కోసం పోటీపడిన వారిలో విక్రమాదిత్యుడు ఒకరైతే, అతను తన శాసనాలలో తన పాలన ప్రారంభాన్ని క్రీ.శ. 655 నుండి కాకుండా క్రీ.శ. 642 నుండి పేర్కొనేవాడు.[5] అంతేకాకుండా అతని వదిన విజయ-భట్టారిక వేయించిన కొచారే, నెరూర్ శాసనాలు అతనిని సానుకూలంగా పేర్కొన్నాయి, అయితే అతనికి ఎలాంటి రాజ బిరుదులు ఇవ్వలేదు.[7] ఈ ఆధారాల ప్రకారం డి.సి. సర్కార్ వంటి పండితులు విక్రమాదిత్యుడు తన సోదరులకు అధీనుడిగా పల్లవులపై పోరాడాడని, వారి మరణాల తర్వాత మాత్రమే సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడని సిద్ధాంతీకరించారు.[8] "ముగ్గురు రాజులు" అనే పదం పల్లవులతో పొత్తు పెట్టుకున్న చోళ, చేర, పాండ్య పాలకులను సూచిస్తుంది.[5]

ఆదిత్యవర్మ, చంద్రాదిత్యులతో పాటు విక్రమాదిత్యుని మరో ఇద్దరు సోదరులు తెలుసు: రణరాఘ-వర్మ, ధరాశ్రయ జయసింహవర్మ. రణరాఘుడు అతని అన్నయ్య అని, తన పాలనలో బ్రాహ్మణులకు కొంత భూమిని దానం చేశాడని హోన్నూరు రాగి రేకు శాసనం పేర్కొంది. సమకాలీన సంప్రదాయం ప్రకారం సింహాసనం అధిష్టించడంలో రణరాఘుడు విక్రమాదిత్యుని కంటే ముందుండేవాడు: అతనికి బదులుగా విక్రమాదిత్యుడు ఎందుకు రాజు అయ్యాడో స్పష్టంగా లేదు, ఉనికిలో ఉన్న ఏ ఇతర ఆధారం అతని గురించి ప్రస్తావించలేదు. ధరాశ్రయ జయసింహుడు విక్రమాదిత్యుని తమ్ముడు, అతనికి లోబడి చాళుక్య సామ్రాజ్య వాయవ్య భాగాన్ని పాలించాడు.[6]

విక్రమాదిత్యుని క్రీ.శ. 674 (శక సంవత్సరం 596) గద్వాల శాసనం అతని 12వ పాలనా సంవత్సరానికి చెందినది, ఇది అతను క్రీ.శ. 655 (శక సంవత్సరం 577)లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడని సూచిస్తుంది.[9] చంద్రాదిత్యుడు, విజయల కుమారుడు మరణించిన (సహజంగా లేదా మరొక విధంగా) తర్వాత ఇది బహుశా జరిగి ఉండవచ్చు.[3]

సైనిక ప్రస్థానం

[మార్చు]

పశ్చిమ గంగ రాజవంశానికి చెందిన తన మాతామహుడు భువికర్మ లేదా దుర్వినీతుని సహాయంతో విక్రమాదిత్యుడు పల్లవుల దండయాత్రను తిప్పికొట్టడం, తన తండ్రి సామ్రాజ్య ఐక్యతను పునరుద్ధరించే పనిని చేపట్టాడు. పదమూడు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన పల్లవుల ఆక్రమణకు అతను ముగింపు పలకగలిగాడు, వాతాపిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. సామ్రాజ్యాన్ని విభజించాలని చూసిన తన సోదరులను, ఇతర సామంతులను అతను ఓడించాడు. ఆ తర్వాత విక్రమాదిత్యుడు తనను తాను చాళుక్యుల రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు (655). తనకు విధేయుడిగా ఉన్న తన తమ్ముడు జయసింహవర్మకు దక్షిణ గుజరాత్‌లోని లాట ప్రాంతానికి రాజప్రతినిధి పదవిని బహుమతిగా ఇచ్చాడు.

విక్రమాదిత్యుడు నరసింహవర్మ కుమారుడు, వారసుడు అయిన రెండవ మహేంద్రవర్మతో, ఆ తర్వాత అతని కుమారుడు మొదటి పరమేశ్వరవర్మతో తన శత్రుత్వాన్ని కొనసాగించాడు. పల్లవుల మరో శత్రువైన పాండ్య రాజు అరికేసరి పరాంకుశ మారవర్మతో (670-700) విక్రమాదిత్యుడు పొత్తు పెట్టుకున్నాడు.

సా.శ. 670లో మొదటి విక్రమాదిత్యునికి 'రణరసిక' అనే మరో పేరు కూడా ఉంది. విక్రమాదిత్యుడు (సా.శ. 670 లో లేదా తర్వాత) 'ఈశ్వర-పోతరాజ' (మొదటి పరమేశ్వరవర్మను) ఓడించి పల్లవుల రాజధాని కంచిని ఆక్రమించాడని, 'కానీ దానిని నాశనం చేయలేదని' పశ్చిమ చాళుక్య రికార్డులు పేర్కొంటున్నాయి.[10]

చాళుక్య మొదటి విక్రమాదిత్యుని 16వ పాలనా సంవత్సరానికి (సుమారు సా.శ. 670 - 671) చెందిన హోన్నూరు శాసనాల ప్రకారం అతను కాంచీపురానికి వెళ్లే మార్గంలో మల్లియూరులో విడిది చేశాడు, తలకాడు గంగుల సహాయంతో పల్లవులను ఓడించాడు.[11]

విలందే యుద్ధం

[మార్చు]

ఓటమికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి పల్లవ రాజు మొదట చాళుక్యుల మద్దతుదారుడైన గంగ పాలకుడు భువిక్రముడిపై యుద్ధం చేశాడు. భువిక్రముని బేడిరూర్ దానం, అతని సోదరుడు, వారసుడు అయిన శివమారుని హల్లెగెరె శాసనాల నుండి విలందే అనే ప్రదేశంలో జరిగిన ఈ యుద్ధంలో మొదటి పరమేశ్వరవర్మ భువిక్రముని చేతిలో ఓటమిని ఎదుర్కోవడమే కాకుండా తన రాజ హారాన్ని కూడా కోల్పోయాడని తెలుస్తుంది.[12]

పెరువల్లనల్లూరు యుద్ధం

[మార్చు]

మొదటి పరమేశ్వరవర్మ అనుసరించిన ఈ దూకుడు విధానం ఫలితంగా చాళుక్య రాజు మొదటి విక్రమాదిత్యుడు అతనిపై మళ్లీ దాడి చేసి, అతనిని ఓడించిన తర్వాత కాంచీపురాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. చాళుక్య రికార్డుల ప్రకారం విక్రమాదిత్యుడు దక్షిణం వైపు దూసుకెళ్లినట్లు కనిపిస్తుంది, ఏప్రిల్ 25 సా.శ. 674న కావేరి నది దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న ఉరగపుర (ఉరైయూర్‌లో) విడిది చేశాడు. అక్కడ అతను మొదటి పరమేశ్వరవర్మను, పాండ్య రాజు కొచ్చడైయన్ రణధీరను ఎదుర్కొన్నాడు, త్రిచినాపోలి సమీపంలోని పెరువళనల్లూరు వద్ద యుద్ధం జరిగింది. విక్రమాదిత్యుడు పాండ్యులతో యుద్ధం చేశాడని కేందూర్ శాసనాలు చెబుతున్నాయి. పెరువల్లనల్లూరులో విజయం సాధించిన ముగ్గురు మిత్రపక్షాలలో పాండ్య రాజు ఒకరని కూడా మనం ఊహించవచ్చు.[13][14] ఈ యుద్ధంలో చాళుక్యులు ఓడిపోయారని పల్లవ, పాండ్య రికార్డులు సమానంగా పేర్కొంటున్నాయి. వేల్వికుడి రాగి రేకులు కర్ణాటులపై (అంటే బాదామి చాళుక్యులపై) రణధీరుని విజయాన్ని ప్రస్తావిస్తున్నాయి, అతనికి (మధురకరుణాటకన్) అనే బిరుదు ఉంది.[15][16][17][18] ఈ ఆధారాల ప్రకారం డి.సి. సర్కార్ వంటి పండితులు విక్రమాదిత్యుడు తన సోదరులకు అధీనుడిగా పల్లవులపై పోరాడాడని, వారి మరణాల తర్వాత మాత్రమే సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడని సిద్ధాంతీకరించారు.[8] "ముగ్గురు రాజులు" అనే పదం పల్లవులతో పొత్తు పెట్టుకున్న చోళ, చేర, పాండ్య పాలకులను సూచిస్తుంది.[5] విక్రమాదిత్యునికి వ్యతిరేకంగా ఇప్పుడు పల్లవులు, పాండ్యులు, చోళుల కలయిక స్పష్టంగా ఉంది.[19]

పరిణామాలు

[మార్చు]

ఆ తర్వాత పరమేశ్వరవర్మ చాళుక్య దేశంపై దండయాత్ర చేశాడు. 674లో విక్రమాదిత్యుని బలగాలతో జరిగిన పురువళనల్లూరు యుద్ధంలో పల్లవులు చాళుక్యులను ఓడించారు.[20] ఓడిపోయిన చాళుక్య సైన్యానికి విక్రమాదిత్యుని కుమారుడు, మనవడు అయిన వినయాదిత్యుడు, విజయాదిత్యుడు నాయకత్వం వహించారు. తమ ఉమ్మడి శత్రువైన విక్రమాదిత్యునికి గట్టి దెబ్బ కొట్టడానికి పల్లవ రాజు పరమేశ్వరవర్మ తన బలగాలను సమీకరించి దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన చోళ, పాండ్య, చేర రాజుల సహాయం కోరి ఉంటాడు. రాజసింహుడు రణరసికుడి నగరాన్ని నాశనం చేసిన ఉగ్రదండుని కుమారుడని కాంచీపురం శాసనాలు పేర్కొంటున్నాయి, ఆ రణరసిక అనే బిరుదు చాళుక్య రాజు విక్రమాదిత్యుని సూచిస్తుంది.[21] ఈ నాలుగు శక్తుల సంయుక్త బలగాలు చాళుక్య భూభాగంలోకి ప్రవేశించి ఈ సందర్భంగా 'రణరసికుడి నగరం' అయిన వాతాపిని దోచుకుని ఆక్రమించి ఉండవచ్చు.[22][23][24] పల్లవులు అనేక చాళుక్య భూభాగాలను ఆక్రమించుకున్నారు, అయితే చాళుక్యులు వార్షిక కప్పం చెల్లించడానికి అంగీకరించిన తర్వాత వారు వెనుదిరిగారు. అతని జేజూరి శాసనాలు, తొగర్చేడు దానం సూచించినట్లుగా అతను సింహాసనానికి నామినేట్ చేయబడినప్పుడు బహుశా సా.శ. 678-79లో వినయాదిత్యుని చేత వారు పారద్రోలబడ్డారు.[25][26][27][28]

ఈ సమయంలో గుజరాత్ ప్రావిన్స్ గవర్నర్‌గా పాలించిన మొదటి విక్రమాదిత్యుని సోదరుడు జయసింహుడు వల్లభి పాలకుడైన మైత్రక కుటుంబానికి చెందిన వజ్జాడను ఓడించాడు. ఈ విజయం ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. అయితే చాళుక్య సామ్రాజ్యం మొదటి విక్రమాదిత్యుని ఆధ్వర్యంలో గడ్డుకాలాన్ని అధిగమించి, రెండవ పులకేశి ఆధ్వర్యంలో నియంత్రించిన చాలా భూభాగాలను తిరిగి పొందింది.

మొదటి విక్రమాదిత్యుడు పశ్చిమ గంగ యువరాణి గంగమహాదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. కొందరు చరిత్రకారులు అతనిని అతని ప్రసిద్ధ తండ్రి రెండవ పులకేశితో పోల్చారు.

మరణం, వారసత్వం

[మార్చు]

విక్రమాదిత్యుడు 680లో మరణించాడు, అతని కుమారుడు వినయాదిత్యుడు చాళుక్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Durga Prasad Dikshit 1980, p. 122.
  2. ↑ Durga Prasad Dikshit 1980, pp. 116–118.
  3. 1 2 Durga Prasad Dikshit 1980, p. 117.
  4. ↑ Durga Prasad Dikshit 1980, pp. 118–119.
  5. 1 2 3 4 Durga Prasad Dikshit 1980, p. 120.
  6. 1 2 Durga Prasad Dikshit 1980, p. 119.
  7. ↑ Durga Prasad Dikshit 1980, pp. 117, 120.
  8. 1 2 Durga Prasad Dikshit 1980, p. 121.
  9. ↑ T. V. Mahalingam 1977, pp. 72–73.
  10. ↑ Historical Inscriptions Of Southern INida. BRAOU, Digital Library Of India. Kitabistam,Allahabad.{{cite book}}: CS1 maint: others (link)
  11. ↑ Dikshit, Durga Prasad (1980). Political History of the Chālukyas of Badami (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications.
  12. ↑ Dikshit, Durga Prasad (1980). Political History of the Chālukyas of Badami (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications.
  13. ↑ G Jouveau Dubreuil (1917). The Pallavas. Universal Digital Library.
  14. ↑ Subramaniam, N. (1962). History Of Tamilnad.
  15. ↑ H. Krishna Sastri, ed. (1923). Epigraphia Indica, Vol. XVII (1923–24) (PDF). Calcutta: Archaeological Survey of India. Archived from the original (PDF) on 6 August 2025. Retrieved July 17, 2025.
  16. ↑ Historical Inscriptions Of Southern INida. BRAOU, Digital Library Of India. Kitabistam,Allahabad.{{cite book}}: CS1 maint: others (link)
  17. ↑ Nilakanta Sastri, K. A. (1929). The Pandyan kingdom : from the earliest to the sixteenth century. Luzac,London.
  18. ↑ Subramaniam, N. (1962). History Of Tamilnad.
  19. ↑ Historical Inscriptions Of Southern INida. BRAOU, Digital Library Of India. Kitabistam,Allahabad.{{cite book}}: CS1 maint: others (link)
  20. ↑ "South Indian Inscriptions_Volume 1 - Virinchipuram Temple Inscriptions @ whatisindia.com". www.whatisindia.com. Retrieved 2025-07-17.
  21. ↑ Gopalan, R. (1928). History of the Pallavas of Kanchi.
  22. ↑ Dikshit, Durga Prasad (1980). Political History of the Chālukyas of Badami (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications.
  23. ↑ Gopalan, R. (1928). History of the Pallavas of Kanchi.
  24. ↑ Yazdani G. (1960). The Early History Of The Deccan Pat I-vi (1960).
  25. ↑ Sastri, K. A. Nilakanta (1958). History of South India (in ఇంగ్లీష్).
  26. ↑ Historical Inscriptions Of Southern INida. BRAOU, Digital Library Of India. Kitabistam,Allahabad.{{cite book}}: CS1 maint: others (link)
  27. ↑ SOUTH INDIAN INSCRIPTIONS VOL I (in ఇంగ్లీష్). SVCLRC, UDL TTD TIRUPATI. THE GOVERNMENT PRESS,MADRAS. 1890.{{cite book}}: CS1 maint: others (link)
  28. ↑ Chakravarti, N. p (1933). Epigraphia Indica Vol.22.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]
  • Nilakanta Sastri, K.A. (1935). The CōĻas, University of Madras, Madras (Reprinted 1984).
  • Nilakanta Sastri, K.A. (1955). A History of South India, OUP, New Delhi (Reprinted 2002).
  • Dr. Suryanath U. Kamat (2001). Concise History of Karnataka, MCC, Bangalore (Reprinted 2002).
  • South Indian Inscriptions - http://www.whatisindia.com/inscriptions/
  • History of Karnataka, Mr. Arthikaje
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మొదటి_విక్రమాదిత్య&oldid=4850462" నుండి వెలికితీశారు