Jump to content

మోరి రాజ్యం

వికీపీడియా నుండి
మోరి రాజ్యం
610లు–734
రాజధానిచిత్తోర్‌గఢ్ కోట, రాజస్థాన్, భారతదేశం
24°53′11″N 74°38′49″E / 24.8863°N 74.647°E / 24.8863; 74.647
Religion
రాష్ట్ర మతం:
History 
• Established
610లు
• Disestablished
734
Preceded by		Succeeded by
ఔలికరులు
[[గుహిల రాజవంశం]]
భారతదేశం, రాజస్థాన్‌లోని చిత్తోర్‌గఢ్ కోట దృశ్యం
సా.శ. 6వ శతాబ్దం మొదటి సగంలో నైగమాల చిత్తోర్‌గఢ్ శాసన శకలాలు.[1][2]

మోరీ రాజ్యం, దీనిని తరువాతి మౌర్యులు అని కూడా పిలుస్తారు,[a] భారతదేశంలోని నైరుతి రాజస్థాన్, ఉత్తర మాల్వా ప్రాంతాలను పాలించిన రాజ్యం. ఈ రాజ్యం 7వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడింది, సుమారు 120 సంవత్సరాల పాటు పరిపాలించింది.[3] మోరీ రాజపుత్రులు చిత్తోర్ కోటను నియంత్రించారు, గూర్జర-ప్రతీహార రాజవంశం ఆవిర్భావానికి ముందు ఈ ప్రాంతంలో వీరు శక్తివంతమైన సైనిక పాలకులుగా ఉన్నారు.

చరిత్ర

[మార్చు]

బ్రిటిష్ పండితులు మోరీ రాజపుత్రులను పర్మార్ రాజపుత్ర వంశం ముప్పై-ఐదు శాఖలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు.[4] మోరీ రాజపుత్ర పాలకుడు చిత్రాంగద మోరీ, చిత్తోర్‌గఢ్ కోటకు (దీనిని చిత్తోర్ కోట అని కూడా పిలుస్తారు) పునాది వేశాడు.[5][6][7]

గుహిల రాజవంశం నియంత్రణలోకి రాకముందు మోరీ ప్రజలు చిత్తోర్ కోట, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని నియంత్రించారు. చిత్తోర్ కోట 8వ శతాబ్దంలో మోరీల క్రింద బాగా స్థిరపడిన దుర్గంగా మారింది.[8] కోటలోని ఒక శాసనం (సా.శ. 713 నాటిది) నలుగురు చిత్తోర్ మోరీ రాజపుత్ర పాలకుల పేర్లను తెలుపుతుంది.[9]

బప్పా రావల్ బహుశా అరబ్‌లపై మోరీల దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు, ఇది ఇతర కారణాలతో పాటు అతని చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు దోహదపడింది. తరువాత, అతను తన పాలకుడు చిత్తోర్ రాజు మనురాజను (మాన మోరీ అని కూడా పిలుస్తారు) పదవీచ్యుతుడిని చేసి ప్రభువుల సహాయంతో రాజు అయ్యాడు, లేదా మనురాజ సంతానం లేకుండా మరణించిన తర్వాత అతను రాజయ్యాడు.[10] బప్పా రావల్ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, మోరీలను చిత్తోర్‌గఢ్ నుండి బహిష్కరించారు.[11][12]

అరబ్‌ల చేతిలో ఓటమి

[మార్చు]

సి.కె. మజుందార్ ప్రకారం, సుమారు సా.శ. 725లో అరబ్‌లు (మ్లేచ్ఛులు) వాయవ్య భారతదేశంపై దండెత్తినప్పుడు మోరీలు చిత్తోర్‌ను పాలిస్తున్నారు.[13][13] అరబ్‌లు మోరీలను ఓడించారు, తర్వాత వారు బప్పా రావల్ ఉన్న ఒక కూటమి చేతిలో ఓడిపోయారు.[14][15][16]

మోరీ రాజ్యం పతనం

[మార్చు]

బప్పా రావల్ తన తాత అయిన మాన మోరీ రాజును ఓడించి, చిత్తోర్ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ సంఘటన రాజ్‌ప్రశస్తి అభిలేఖ్, ఇతిహాసం మహాకావ్యం 3వ సర్గలో ప్రస్తావించబడింది.[17][18]

బప్పా రావల్‌ను చిత్తోర్ మోరీ రాజవంశం చివరి రాజుగా పరిగణించడానికి బదులుగా, కొన్ని మూలాలు సంఘటనల భిన్నమైన క్రమాన్ని అందిస్తాయి, మాన మోరీని చివరి రాజుగా పరిగణిస్తాయి. ఉమయ్యద్ కాలిఫేట్ సేవలో ఉన్న అరబ్ సైనిక కమాండర్ మహ్మద్ బిన్ ఖాసిం, సా.శ. 725లో మధుర మీదుగా చిత్తోర్‌పై దాడి చేశాడు.[13] గుహిల రాజవంశం పాలకుడు బప్పా రావల్, మోరీ సైన్యంలో ఒక కమాండర్. బిన్ ఖాసింను ఓడించిన తర్వాత, బప్పా రావల్ సా.శ. 734లో మాన మోరీ నుండి కట్నంగా చిత్తోర్‌ను పొందాడు. అప్పటి నుండి, సిసోడియా రాజపుత్రులు చిత్తోర్‌ను పాలించారు. అయినప్పటికీ, చిత్రాంగద మోరీ వారసులు భారతదేశంలోని మాల్వా ప్రాంతంలో ఇంకా మనుగడ సాగిస్తున్నారని చెబుతారు.[citation needed]

శాసనాలు

[మార్చు]

గుప్త సంవత్సరం 407 (సా.శ. 725) నాటి దబోక్ శిలాశాసనం ధవలప్పదేవుని పాలనలో జరిగిన సంఘటనలను నమోదు చేసింది. విక్రమ సంవత్సరం 795 (సా.శ. 738) నాటి కన్సువం శాసనంలో పేర్కొన్న మౌర్య రాజవంశం యువరాజు ధవళుడే బహుశా ఈ పాలకుడు కావచ్చు.[19] కన్సువం శాసనం ప్రకారం మాన మోరీ కనీసం సా.శ. 736 వరకు చిత్తోర్‌ను పాలించాడు. బప్పా కోటను ధవళ మోరీ నుండి కాకుండా మాన మోరీ నుండి ఆక్రమించినట్లు తెలుస్తుంది.[20] కాన్స్వా శాసనం ధవళుడిని ఈ విధంగా వివరిస్తుంది:

(L.5)- ఈ మౌర్య వంశంలో (పుట్టిన) పాలకులు, దిగ్గజాల వలె, ఔదార్యంతో ప్రకాశించే (వారి) ముఖాలతో (మదజలంతో వలె) కులీనులను ఆనందంతో నింపుతూ, తమ అనుచరులతో కలిసి ప్రతిచోటా విశ్వాసంతో సంతోషిస్తారు, నిర్భయ మనస్కులై గర్వంతో ఉప్పొంగుతూ, (తమ) మంచి వంశం కారణంగా ప్రసిద్ధి చెంది, (తమ) సుగుణాలకు పేరుగాంచి, నిజాయితీకి ప్రశంసనీయులై, శక్తితో నిండి ఉంటారు.
(L.6)- అటువంటి వారు (అలాగే) భూమినంతటినీ పాలించిన ఈ రాజులలో, ఒక యువరాజు ఉన్నాడు, అతనే ధవళుడు, (తన) కీర్తితో ప్రకాశిస్తున్నాడు. పగలు, రాత్రి బహిరంగంగా తమ శరీరాలు మొదలైన వాటి ద్వారా తెచ్చుకున్న తమ స్వంత పాపాల కోసం, అతను (తన) శత్రువులను ఓడించాడు, ఆ దుర్మార్గులను ఎలాంటి స్థితికి దిగజార్చాడంటే, దుష్టాత్మల వలె, దిగంబరులై, ఎల్లప్పుడూ ఆకలితో అలమటిస్తూ (ఆ విధంగా) పగలు, రాత్రి (వారికి విధించిన) శిక్షను వెల్లడిస్తూ, పదేపదే రాత్రి పూట అపరిచితుల ఇళ్లకు తిరుగుతున్నా, వారు ఇప్పటికీ రాజులే.
—ధవళ మోరీ కాన్స్వా శాసనం[21]

సా.శ. 713 నాటి చిత్తోర్‌గఢ్ మాన-సరోవర్ శాసనంలో పేర్కొన్న మానాతో మనురాజ గుర్తించబడ్డాడు. మానా భోజుని కుమారుడిగా వర్ణించబడ్డాడు.[12][16] మానా ముత్తాత పేరు మహేశ్వరుడు.[22]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ సంబంధం లేని మౌర్య సామ్రాజ్యం నుండి వీరిని వేరు చేయడానికి.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Balogh, Dániel (9 December 2018), Chittorgarh fragmentary inscriptions of the Naigamas, inked rubbing, SIDDHAṂ: The South Asia Inscriptions Database, doi:10.5281/zenodo.2105017{{citation}}: CS1 maint: publisher location (link)
  2. ↑ Epigraphia Indica Vol 34. pp. 53–58.
  3. ↑ Somani, ram Vallabh (1976). History Of Mewar. p. 28.
  4. ↑ Chand, Faquir; Sinha, N. K. (1992). People of India: Daman and Diu (in ఇంగ్లీష్). Popular Prakashan. ISBN 978-81-7154-762-3.
  5. ↑ Singh Chib, Sukhdev (1979). Rajasthan. The University of Michigan. p. 118.
  6. ↑ Rajasthan. The University of Michigan. 1962. p. 44.
  7. ↑ Guides, Bluworlds; Das, Joydip. Royal Rajasthan Pocket Travel Guide (in ఇంగ్లీష్). Bluworlds Guides.
  8. ↑ India Tourism Development Corporation, India Tourism Development Corporation (1975). Guide to Rajasthan. India Tourism Development Corporation. p. 169.
  9. ↑ Rajasthan State Gazetteer, Rajasthan State Gazetteer (1995). Rajasthan State Gazetteer: History and culture. Directorate, District Gazetteers, Government of Rajasthan. p. 322.
  10. ↑ Shyam Manohar Mishra 1977, p. 48.
  11. ↑ Topsfield, Andrew (2001). Court Painting at Udaipur Art Under the Patronage of the Maharanas of Mewar. Artibus Asiae Publishers. p. 17. ISBN 9783907077030.
  12. 1 2 Sanskrit College (Kolkata, India) (1965). Calcutta Sanskrit College Research Series. Sanskrit College. p. 52.
  13. 1 2 3 R. C. Majumdar 1977, p. 298-299.
  14. ↑ Ram Vallabh Somani 1976, p. 45.
  15. ↑ Khalid Yahya Blankinship 1994, p. 188.
  16. 1 2 Kumar, Raj (2008). Encyclopaedia Of Untouchables : Ancient Medieval And Modern. Gyan Publishing House. ISBN 978-81-7835-664-8.
  17. ↑ Bhatt, Ranchod (1973). Rajprasastia Mahakavyam.
  18. ↑ Ranchod Bhatt Maharana (1973). Raj Singh Raj Prashasti.
  19. ↑ Raychaudhari, HC. The dynastic History of Northern India, Volume II. Calcutta University Press. p. 1198. Dabok stone-inscription dated in Gupta Samvat 407 (c. 725 A.D.). The inscription is dated in the victorious reign of the Dhavalappadeva, who has with some probability been identified with the Maurya prince Dhavala of the Kansuvam inscription dated in V.S. 795 (A.D. 738).
  20. ↑ R. Ram (1962). History Of The Guhilots (From c. 550 A.D. to c.1364 A.D.). Banaras Hindu University. Pg.66 : After Mana, Dhavala of the Mori dynasty was reigning in the vicinity of Chitoda at least upto 736 A.D., the date of his Kansuvama inscription. As we know that Bappa seized the fort from Mana and not from Dhavala.
    Pg. 163 : Dhavala of this record with a Mori king Dhavala of the Kansuvama inscription of 759 A.D.
  21. ↑ Richard Carnac, John Faithfull Fleet (1936). Indian Antiquary: A Journal of Oriental Research, Volume 19. Calcutta University Press. p. 60.
  22. ↑ Singh, R.B (1975). Origin of the Rajputs. Sahitya Sansar Prakashan. p. 40.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మోరి_రాజ్యం&oldid=4850418" నుండి వెలికితీశారు