మౌంట్స్టూవర్ట్ ఎల్ఫిన్స్టోన్
| మౌంట్స్టువార్ట్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ | |||
 | |||
బొంబాయి గవర్నర్ | |||
|---|---|---|---|
| పదవీ కాలం 1819 నవంబర్ 1 – 1827 నవంబర్ 1 | |||
| Governor–General | హేస్టింగ్స్ మార్క్వెస్ అమ్హర్స్ట్ ఎర్ల్ | ||
| ముందు | సర్ ఇవాన్ నీపియన్ | ||
| తరువాత | సర్ జాన్ మాల్కం | ||
వ్యక్తిగత వివరాలు |
|||
| జననం | 1779 అక్టోబర్ 6 డంబార్టన్ , డంబార్టన్షైర్ , స్కాట్లాండ్ | ||
| మరణం | 1859 నవంబరు 20 (వయసు: 80) హుక్వుడ్, సర్రే , ఇంగ్లాండ్ | ||
| పూర్వ విద్యార్థి | రాయల్ హై స్కూల్ | ||
| వృత్తి | రాజనీతిజ్ఞుడు , చరిత్రకారుడు | ||
| సంతకం |  | ||
మౌంట్స్టూవర్ట్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ (6 అక్టోబర్ 1779-20 నవంబర్ 1859) బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభుత్వంతో సంబంధం ఉన్న స్కాటిష్ రాజనీతిజ్ఞుడు, చరిత్రకారుడు. ఆయన తరువాత బొంబాయి (ఇప్పుడు ముంబై) గవర్నర్ అయ్యాడు, అక్కడ ఆయన భారతీయ జనాభాకు అందుబాటులో ఉండే అనేక విద్యా సంస్థలను ప్రారంభించిన ఘనత పొందాడు. ఆయన ప్రముఖ నిర్వాహకుడిగా కాకుండా భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పై పుస్తకాలు రాశాడు. ఆయన రచనలు వలసరాజ్యాల చారిత్రక ధోరణికి తగిన ఉదాహరణలు.[1]
బాల్యం
[మార్చు]మౌంట్స్టూవర్ట్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ 1779 అక్టోబర్ 6న డంబార్టన్షైర్లోని (ప్రస్తుతం డన్బార్టన్షైర్) డంబార్టన్లో జన్మించాడు, రాయల్ హై స్కూల్లో చదువుకున్నాడు.[2] ఆయన స్కాట్లాండ్ పీరేజ్లోని లార్డ్ రూత్వెన్ కుమార్తె అయిన అన్నా ద్వారా, 11 వ బారన్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ నాల్గవ కుమారుడు.[2] అతని మామయ్యలలో ఒకరు డైరెక్టర్గా ఉన్న బ్రిబ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సివిల్ సర్వీస్కు నియమితులైన తరువాత, 1796 ప్రారంభంలో కలకత్తాకు (ప్రస్తుతం కోల్కతా) చేరుకుని, అక్కడ అనేక అధీన పదవులను నిర్వహించాడు. 1799లో, పదవీచ్యుతుడైన అవధ్ నవాబు వజీర్ అలీ ఖాన్ అనుచరులచే బెనారస్లో (ప్రస్తుతం వారణాసి) జరిగిన మారణకాండ నుండి అతను తప్పించుకున్నాడు. ఆయన 1801లో అ దౌత్య సేవకు బదిలీ చేయబడ్డాడు, అక్కడ పేష్వా పాలకుడు బాజీ రావు II ఆస్థానంలో బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ జోసియా వెబ్బేకు సహాయకుడిగా నియమించబడ్డాడు
రాయబారి
[మార్చు]పేష్వా దర్బారులో, మరాఠాల వద్దకు సర్ ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ పంపిన రాయబార కార్యాలయానికి దౌత్యవేత్తగా నియమించబడటం ద్వారా అతనికి మొదటి విశిష్ట అవకాశం లభించింది. చర్చలు విఫలమై యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, ఎల్ఫిన్స్టోన్ ఒక పౌరుడు అయినప్పటికీ, వెల్లెస్లీకి వాస్తవంగా సహాయకుడిగా వ్యవహరించాడు. అస్సే యుద్ధంలో ,అంతటా, అతను అరుదైన ధైర్యాన్ని, వ్యూహాల పరిజ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించాడు, ఎంతగా అంటే వెల్లెస్లీ అతనితో "నువ్వు ఒక సైనికుడిగా ఉండాల్సింది" అని చెప్పాడు. 1804లో, యుద్ధం ముగిసినప్పుడు, ఎల్ఫిన్స్టోన్ నాగ్పూర్లో బ్రిటిష్ రెసిడెంట్గా నియమించబడ్డాడు.[3] ఇది అతనికి చాలా తీరిక సమయాన్ని ఇచ్చింది, దానిని అతను చదవడానికి, అధ్యయనం చేయడానికి గడిపాడు. తరువాత, 1807లో, అతను గ్వాలియర్లో ఒక చిన్న పదవీకాలాన్ని పూర్తి చేశాడు.
1808లో భారతదేశంపై నెపోలియన్ ప్రణాళికాబద్ధమైన పురోగతికి వ్యతిరేకంగా ఆఫ్ఘన్లతో స్నేహపూర్వక కూటమిని సాధించే లక్ష్యంతో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కాబూల్ ఆస్థానానికి మొదటి బ్రిటిష్ రాయబారిగా నియమించబడ్డాడు. అయితే ఇది తక్కువ విలువను చూపించింది, ఎందుకంటే షా షుజా సింహాసనాన్ని ఆమోదించడానికి ముందే అతని సోదరుడు అతనిని సింహాసనం నుండి తరిమివేసాడు. రాయబార కార్యాలయం అత్యంత విలువైన శాశ్వత ఫలితం ఎల్ఫిన్స్టోన్ రచన అకౌంటు ఆఫ్ ది కింగ్డమ్ ఆఫ్ కాబుల్ అండ్ ఇట్స్ డిపెండెన్సీస్ ఇన్ పర్షియా అండ్ ఇండియా (1815) లో ఉంది.[3]
తన మిషన్ నివేదికను ఏర్పాటు చేయడానికి కలకత్తాలో సుమారు ఒక సంవత్సరం గడిపిన తరువాత, ఎల్ఫిన్స్టోన్ 1811లో పూణే ముఖ్యమైన, కష్టతరమైన నివాస పదవికి నియమించబడ్డాడు. మరాఠా రాజకీయాల సాధారణ సంక్లిష్టత, ముఖ్యంగా పెష్వాల బలహీనత కారణంగా ఈ ఇబ్బంది తలెత్తింది, దీనిని ఎల్ఫిన్స్టోన్ మొదటి నుండి సరిగ్గా చదివాడు. 1817లో మరాఠాలు బ్రిటిష్ వారిపై యుద్ధం ప్రకటించడంతో పేష్వాల మధ్య బలహీనమైన శాంతి విచ్ఛిన్నమైంది. మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం అని కూడా పిలువబడే ఖడ్కి యుద్ధంలో ఒక ముఖ్యమైన సంక్షోభ సమయంలో ఎల్ఫిన్స్టోన్ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి, తన సైనికేతర నేపథ్యం ఉన్నప్పటికీ విజయం సాధించగలిగాడు.[3] నష్టపరిహారంగా, పేష్వా భూభాగాలను బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఎల్ఫిన్స్టోన్ 1818లో దక్కన్ కమిషనర్ అయ్యాడు.
గవర్నర్
[మార్చు]
1819లో ఎల్ఫిన్స్టోన్ బొంబాయి లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్గా నియమితుడయ్యాడు, ఈ పదవిలో ఆయన 1827 వరకు కొనసాగారు. తన పదవీకాలంలో, బ్రిటన్లో "స్థానికులకు" విద్యను ఇవ్వడాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న సమయంలో, ఆయన భారతదేశంలో విద్యను బాగా ప్రోత్సహించారు. భారతదేశంలో రాష్ట్ర విద్యా వ్యవస్థకు స్థాపకుడిగా ఆయనను పరిగణించవచ్చు. అతని ప్రధాన విజయాలలో ఒకటి "ఎల్ఫిన్స్టోన్ కోడ్", నేర చట్టం వ్యవస్థ సంకలనం.[3] బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్న అనేక భూములను సతారా రాజాకు తిరిగి ఇచ్చాడు.
ఈ సమయంలో మలబార్ కొండలో మొదటి బంగ్లాను నిర్మించి, ఆయన ఉదాహరణను అనుసరించి, చాలా మంది ప్రముఖ వ్యక్తులు ఇక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు. ఇది త్వరలో ఒక ఆధునిక ప్రాంతంగా మారింది, నేటికీ అలాగే ఉంది.[4]
బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ ఆయనకు ఉన్న అనుబంధాన్ని స్థానిక సమాజాలు ఎల్ఫిన్స్టోన్ కళాశాల ఇచ్చిన విరాళంలో, యూరోపియన్ నివాసులు పాలరాయి విగ్రహాన్ని నిర్మించడంలో స్మరించుకుంటారు.[3] అయితే, ఎల్ఫిన్స్టోన్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ (2018లో ప్రభాదేవి రైల్వే స్టేషన్ అని పేరు మార్చబడింది) ఎల్ఫిన్స్టోన్ సర్కిల్ (1947లో హార్నిమాన్ సర్కిల్ అని పేరు మార్చారు, రెండూ ముంబై నగరంలో ఉన్నాయి, రెండింటికీ ఆయన పేరు పెట్టలేదు, కానీ ఆయన మేనల్లుడు జాన్, 13వ లార్డ్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ గౌరవించటానికి, తరువాత 1850లలో బొంబాయి గవర్నర్ కూడా నియమించబడ్డారు. కరాచీలోని ప్రధాన వాణిజ్య వీధుల్లో ఒకదానికి గతంలో ఎల్ఫిన్స్టోని స్ట్రీట్ అని పేరు పెట్టారు, కానీ దీనికి జైబున్నిసా స్ట్రీట్ అని నామకరణం చేశారు.[5]
ఆస్ట్రేలియా విక్టోరియాలోని ఎల్ఫిన్స్టోన్ పట్టణానికి ఆయన పేరు పెట్టారు. ఆస్ట్రేలియా టాస్మానియాలోని మౌంట్ స్టువర్ట్ శివారు ప్రాంతం దాని ప్రధాన రహదారి అయిన ఎల్ఫిన్స్టోన్ రోడ్కు కూడా అతని పేరు పెట్టారు.[6]
లండన్ సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రాల్ సమాధిలో అతని విగ్రహం ఉంది.[7]
గ్రేట్ బ్రిటన్కు తిరిగి పయనం
[మార్చు]రెండు సంవత్సరాల ప్రయాణ విరామం తర్వాత 1829లో బ్రిటన్కు తిరిగి వచ్చిన ఎల్ఫిన్స్టోన్, స్కాట్లాండ్లో కాకుండా ఇంగ్లాండ్లో ఉంటూ ప్రజా వ్యవహారాలను ప్రభావితం చేయడం కొనసాగించాడు.[3] అయినప్పటికీ, సర్ జాన్ రాబిసన్ ప్రతిపాదించగా ఆయన 1830లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఎడిన్బర్గ్కు ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు.[8]
1830 జూలై 16న ఏర్పడిన రాయల్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ స్థాపించిన ఏడుగురు సంస్థాపకుల్లో ఆయన ఒకరు.[9]
అతను రెండుసార్లు భారత గవర్నర్ జనరల్ నియామకాన్ని తిరస్కరించాడు, తన రెండు-వాల్యూమ్ల రచన అయిన హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా (1841) ను పూర్తి చేయడానికి ఇష్టపడ్డాడు. అతను 1859 నవంబర్ 20న ఇంగ్లాండ్లోని సర్రేలోని హుక్వుడ్లో మరణించాడు.[10] అతన్ని లింప్స్ఫీల్డ్ చర్చియార్డ్లో ఖననం చేశారు.[8] సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్లో అతనికి ఒక స్మారక చిహ్నం కూడా ఉంది.[11]
జేమ్స్ సదర్లాండ్ కాటన్ తరువాత 1892 లో రూలర్స్ ఆఫ్ ఇండియా సిరీస్లో భాగంగా అతని జీవిత చరిత్రను రాశారు.[12]
చరిత్రకారుడు జేమ్స్ గ్రాంట్ డఫ్ తన కొడుకుకు ఎల్ఫిన్స్టోన్ పేరు పెట్టాడు.
ప్రచురించిన రచనలు
[మార్చు]- ఎల్ఫిన్స్టోన్, మౌంట్స్టువర్ట్ (1815). పర్షియా, టార్టరీ, భారతదేశంలోని కాబూల్ రాజ్యం, దాని అధీన ప్రాంతాల వృత్తాంతం. లండన్: లాంగ్మన్, హర్స్ట్, రీస్, ఓర్మ్ & బ్రౌన్. the original నుండి 2021-08-24 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-22.
- ఎల్ఫిన్స్టోన్, మౌంట్స్టువర్ట్ (1841). భారతదేశ చరిత్ర. Vol. I (1 ed.). లండన్: జాన్ ముర్రే.
- ఎల్ఫిన్స్టోన్, మౌంట్స్టువర్ట్ (1841). భారతదేశ చరిత్ర . సంపుటి II (1వ కూర్పు). లండన్: జాన్ ముర్రే.
- ఎల్ఫిన్స్టోన్, మౌంట్స్టువార్ట్ (1905). భారతదేశ చరిత్ర (9వ కూర్పు). లండన్: జాన్ ముర్రే. OL 14012858M .
- ఎల్ఫిన్స్టోన్, మౌంట్స్టువార్ట్ (1887). కోల్బ్రూక్, ఎడ్వర్డ్ (సంపాదకుడు). తూర్పున బ్రిటిష్ శక్తి ఆవిర్భావం. లండన్: జాన్ ముర్రే.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Ahir, Rajiv (2018). A Brief History of Modern India (in ఇంగ్లీష్). Spectrum Books (P) Limited. p. 14. ISBN 978-81-7930-688-8.
- 1 2 Cotton 1892, p. 17.
- 1 2 3 4 5 6 One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Elphinstone, Mountstuart". ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్) (11th ed.). Cambridge University Press.
- ↑ Nair, Manoj R. (26 July 2011). "Malabar Hill: How a jungle turned into a posh address". DNA India. DNA India. ఒరిజినల్ నుండి 5 June 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 February 2019.
- ↑ Baillie, Alexander Francis (1890). Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future (in ఇంగ్లీష్). Thacker, Spink.
- ↑ "Mount Stuart Website – A collaboration of Mount Stuart Residents Inc & Mount Stuart Hall Inc".
- ↑ St Paul's – The New Church
- 1 2 Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002 (PDF). The Royal Society of Edinburgh. July 2006. ISBN 0-902-198-84-X.
- ↑ Markham, Sir Clements Robert (1881). The Fifty Years' Work of the Royal Geographical Society. J. Murray. p. 23.
- ↑ Cotton 1892, pp. 216–217.
- ↑ Sinclair, William Macdonald (1909). Memorials of St. Paul's Cathedral. London: Chapman and Hall. p. 462.
- ↑ "Reviewed Work: Rulers of India. Mountstuart Elphinstone. By J. S. Cotton, M.A. (Oxford: The Clarendon Press. 1892.)". The English Historical Review. 7 (28): 813. 1892. JSTOR 547455.
