యక్కా ప్రజలు
| ᤕᤠᤰᤂᤠ याक्खा | |
|---|---|
 సాంప్రదాయ దుస్తులలో యక్కా మహిళలు | |
| Total population | |
 నేపాల్ 17,460 (2021)[1] | |
సిక్కిం  భారతదేశం | 193 (2006)[2] |
| భాషలు | |
| యక్కా భాష , నేపాలీ | |
| మతం | |
| మెజారిటీ: •కిరత్ 80% మైనారిటీ : •హిందూ మతం 20% [3] | |
యక్కా లేదా దివాన్ (నేపాలీ యక్కా, యక్కా) భాభారత ఉపఖండం చెందిన ఒక స్థానిక జాతి సమూహం, ప్రధానంగా ఆధునిక నేపాల్, ప్రస్తుత భారతదేశంలో (లింబు, సునువార్, రాయ్ వంటి ఇతర కిరాత్ సమూహాలకు సంబంధించినది). ఇది నేపాల్ చరిత్రపూర్వ కిరాత్ రాజవంశం వారసులలో ఒకటి. యక్కా ప్రజలు తూర్పు నేపాల్లోని దిగువ అరుణ్ లోయ నివసించే జీవనాధార రైతులు. వారి సంఖ్య కొన్ని వేల మాత్రమే వారి భాష దాదాపు అంతరించిపోయింది.[4][5] వారు లింబు ప్రజలతో సన్నిహితంగా ఉంటారు.
వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
[మార్చు]యక్ష అనే పదం మూలం గురించి పండితులకు భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఆర్యన్ సంస్కృత వ్యాకరణం ప్రకారం యక్ష అనే జాతి పేరు ఆర్యన్-హిందూ పురాణాలలో యక్ష-ష (బౌద్ధ పవిత్ర లిపిలోని సన్యాసి భిచ్చు కోసం భిసు-షు లాగా) అని వ్రాయబడిందని ఒక ఆలోచనా విధానం పేర్కొంది. యక్ష అనే అపవిత్రమైన పేరుతో పురాణ యక్ష-ష మతపరమైన హిందూ గ్రంథాలు, వేదాలు, పురాతన సంస్కృత సాహిత్యంలో ప్రస్తావించబడినప్పటికీ, యక్ష చారిత్రాత్మకంగా దాని స్వంత ఎండోనిమ్ల వాడకంలో స్థిరంగా ఉంది. యక్కా లేదా యక్కా మగ వ్యక్తిని సూచించడానికి, యక్కామాను ఆడ వ్యక్తిని సూచించేందుకు ఉపయోగిస్తారు.[6]
ఎక్సోనిమ్స్
[మార్చు]పృథ్వీ నారాయణ్ షా ఆధ్వర్యంలో గోర్ఖాలు కిరాత్ భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత వారు అంగీకరించిన దివాన్, జిమి బిరుదులతో కూడా యక్ఖాలను పిలుస్తారు. యక్ఖాలకు భూమి యాజమాన్యం ఇవ్వడమే కాకుండా, యక్ఖాలు, అలాగే ఆ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న యక్ఖాలు కానివారు ఉపయోగించిన భూముల నుండి పన్నులు వసూలు చేసే బాధ్యత కూడా ఇవ్వబడింది. డార్జిలింగ్ జిల్లా, కాలింపాంగ్ జిల్లా, భారతదేశంలోని సిక్కిం, దీవాన్ను సాధారణంగా యక్కకు పర్యాయపదంగా ఉపయోగిస్తారు, దీవాన్లుగా వారిని ఇతర వెనుకబడిన భారత్ విభాగంలో ఉంచారు.[7]
యక్కా భూమి (యాఖాలేన్)
[మార్చు]నేడు, యక్కా మాతృభూమి చారిత్రాత్మక కిరాత్ ప్రాంతంలో (అంటే, ఖాట్మండు లోయకు తూర్పున) ఒక భాగంగా పరిగణిస్తున్నారు. పృథ్వీ నారాయణ్ షా నేపాల్ జాతీయ ఏకీకరణ సమయంలో, కిరాత్ భూముల సాంప్రదాయ స్థావరాలు విలీనం చేయబడ్డాయి. అరుణ్ నది తూర్పున ఉన్న లింబువాన్ ప్రాంతంలోని ఫార్ కిరాత్ (పల్లో కిరాత్) పదిహేడు థమ్స్గా విభజించబడింది. ఈ పదిహేడు తుమ్లలో, పంచ (5) ఖాపన్, పంచ (6) మాఝియా, దాస్ (10) మజియా తిన్ థుమ్ యాఖలెన్ యక్ఖాల సాంప్రదాయ ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఈ యక్కా ప్రాంతం తూర్పు నేపాల్లోని సంఖువాసభ జిల్లా దక్షిణ భాగం. దీనికి తూర్పున తేర్హతుమ్ జిల్లా, తప్లేజుంగ్ జిల్లా ; దక్షిణాన ధన్కుటా జిల్లా; పశ్చిమాన భోజ్పూర్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి . సిభువా, సియాబున్, వానా, దాదాగౌ, స్వాచి, యాంగ్సిజోంగ్, వాబున్, మైదానే, చిట్లాంగ్ అనేవి పంచ-ఖపన్ పేర్లు; మడి ముల్ఖర్కా, తమాఫోక్, టెల్లోక్, మామ్గ్లింగ్, అంఖిభుయిన్, హోంబాంగ్, మర్రెక్, చనువా, దండగౌన్ మొదలైనవి డాష్-మఝియాల పేర్లు, హట్టిసుధే, కింగ్రింగ్, చపాభుయిన్, ఆంబోటే, చైన్పూర్ మొదలైనవి పంచ్-మజ్హియాల పేరు.[8]
మతం, భాష, సంస్కృతి
[మార్చు]యక్కాలకు ప్రత్యేకమైన భాష, సంస్కృతి, సంప్రదాయం ఉన్నాయి. యక్కా భాష టిబెటో-బర్మాన్ భాష . ఆధునికవాదం ఆవిర్భావం, బాహ్య కారకాల ప్రభావం వల్ల యక్కా భాష వేగంగా కనుమరుగైంది.[9] యక్కాలు ప్రకృతి ఆరాధన చేసే కిరాతీ మతాన్ని పాటిస్తారు. యక్కాలలో 32 ఇంటిపేర్లు (థార్) ఉన్నాయి. ప్రతి థార్లో సమేచోంగ్ అనే ఉప సమూహం కూడా ఉంది. ఒకే సమేచోంగ్ను పంచుకునే కుటుంబాల మధ్య వివాహాలు జరగవు.
జనాభా
[మార్చు]నేపాల్ జాతీయ జనాభా, గృహ గణన 2021 ప్రకారం, నేపాల్ లోని యక్ఖాల జనాభా నేపాల్ మొత్తం జనాభాలో 17,460 (నేపాల్ మొత్తం జనాభాలో 0.06%).[1] నేపాల్ 2011 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నేపాల్లోని యక్ఖాల జనాభా 24,336 (నేపాల్ మొత్తం జనాభాలో 0.1%).[1] నేపాల్ 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నేపాల్లో 17,003 యక్కాలు ఉన్నాయి. డార్జిలింగ్, కాలింపాంగ్ జిల్లాలు, సిక్కిం, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కొన్ని వేల యక్ఖాలు నివసిస్తున్నారు.
2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ప్రావిన్స్ వారీగా యక్కా ప్రజల జనాభా ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:[1]
- కోషి ప్రావిన్స్: 16,451
- మధేష్ ప్రావిన్స్: 90
- బాగమతి ప్రావిన్స్: 682
- గండకి ప్రావిన్స్: 39
- లుంబిని ప్రావిన్స్: 182
- కర్నాలి ప్రావిన్స్: 0
- సుదుర్పశ్చిమ్ ప్రావిన్స్: 10
2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లా వారీగా యక్కా ప్రజల జనాభా ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:[1]
- తప్లేజుంగ్: 235
- శంఖువాసభ: 5752
- ధన్కుట: 4344
- టెర్హాతుమ్: 180
- పంచతర్: 471
- ఇలాం: 1308
- ఝపా: 672
- మోరాంగ్: 1698
- సున్సరి: 1730
- ఉదయపూర్: 47
- సప్తరి: 12
- బారా: 77
- నువాకోట్: 10
- కాఠ్మండు: 367
- భక్తపూర్: 29
- లలిత్పూర్: 229
- కవ్రేపలాంచోక్: 12
- చిటవాన్: 12
- గోర్ఖా: 11
- కాస్కి: 11
- నవల్పరాసి (పశ్చిమ): 88
- రూపందేహి: 90
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 "National Population and Housing Census 2021". Central Bureau of Statistics, Government of Nepal.
- ↑ "Linguistic and Religious Minorities under SSP Led Government" (PDF).
- ↑ "Caste ethnicity and religion of Nepal Ministry of Health" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2022-05-31. Retrieved 2021-11-02.
- ↑ K. David Harrison When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the ...
- ↑ Mark-Anthony Falzon Multi-Sited Ethnography: Theory, Praxis, and Locality in ...
- ↑ "Kirat Yakkha Chhumma UK". Kiratyakkhachhumma.co.uk. Archived from the original on 2016-03-04. Retrieved 2015-12-23.
- ↑ "List of Other Backward Classes in West Bengal". West Bengal Commission for Backward Classes. Archived from the original on 2023-06-15. Retrieved 2023-06-22.
- ↑ "Kirat Yakkha Chhumma". KYC, UK. Archived from the original on 2018-05-04. Retrieved 2018-05-04.
- ↑ "Yakkha". Himalayan Languages. Archived from the original on May 14, 2011. Retrieved 2015-12-23.