యు.కె. గ్రేట్ బ్రిటన్ (ఉత్తర ఐర్లాండ్)

United Kingdom of Great Britain and Ireland
United Kingdom of Great Britain and Ireland
1801–1922
	Flag
	Motto: "Dieu et mon droit" (French); "God and my right"
	జాతీయ గీతం: "God Save the King/Queen";
	The United Kingdom of Great Britain and Ireland with its colonies and dominions in 1921
రాజధాని and largest city	London; 51°30′N 0°7′W / 51.500°N 0.117°W
అధికార భాషలు	English
Demonyms	British; Britons;
ప్రభుత్వం	Unitary parliamentary constitutional monarchy
Monarch
• 1801–1820	George III
• 1820–1830	George IV
• 1830–1837	William IV
• 1837–1901	Victoria
• 1901–1910	Edward VII
• 1910–1922	George V
శాసనసభ	Parliament
• Upper house	House of Lords
• Lower house	House of Commons
History
• Acts of Union	1 January 1801
• Anglo-Irish Treaty	6 December 1921
• Irish Free State Constitution Act	6 December 1922
జనాభా
• 1911 census	45,221,000
ద్రవ్యం	Pound sterling; Irish pound (1801–26);
Preceded by	Succeeded by
	Kingdom of Great Britain
	Kingdom of Ireland
United Kingdom
Irish Free State
Today part of	United Kingdom; Republic of Ireland;

గ్రేటు బ్రిటను ఐర్లాండు యునైటెడు కింగ్‌డమ్ అనేది గ్రేటు బ్రిటను రాజ్యం, ఐర్లాండు రాజ్యం లను ఒకే సార్వభౌమ రాజ్యంగా కలిపి 1801లో యూనియను చట్టాల ద్వారా స్థాపించబడింది.^[4] ఇది 1927 వరకు ఈ రూపంలో కొనసాగింది. ఐరిషు ఫ్రీ స్టేటు 1922లో స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత. ఇది గ్రేట్ బ్రిటను, ఉత్తర ఐర్లాండు యునైటెడు కింగ్‌దంగా పరిణామం చెందింది. దీనిని సాధారణంగా గ్రేటు బ్రిటను, బ్రిటను లేదా ఇంగ్లాండు అని పిలుస్తారు.^[5]

వేగవంతమైన పారిశ్రామికీకరణ రాష్ట్రం ఏర్పడటానికి ముందు దశాబ్దాలలో ప్రారంభమై 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు కొనసాగింది. గొప్ప ఐరిషు కరువు 19వ శతాబ్దం మధ్యలో ప్రభుత్వ నిష్క్రియాత్మకత కారణంగా తీవ్రమైంది. ఇది ఐర్లాండు‌లోని చాలా ప్రాంతాలలో జనాభా పతనానికి దారితీసింది. ఐరిషు భూ సంస్కరణ కోసం పిలుపులు పెరిగాయి. 19వ శతాబ్దం పారిశ్రామిక విప్లవం, వాణిజ్యం, ఆర్థిక వృద్ధి యుగం దీనిలో బ్రిటను ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎక్కువగా ఆధిపత్యం చేసింది. ప్రధాన బ్రిటిషు విదేశీ ఆస్తులకు, యునైటెడు స్టేట్సు‌కు బాహ్య వలసలు భారీగా ఉన్నాయి.

ఐరోపా తీరంలోని దాని దీవుల నుండి వచ్చిన యుకె నెపోలియను యుద్ధాల సమయంలో ఫ్రాన్సు‌ను ఓడించిన సంకీర్ణానికి ఆర్థిక సహాయం చేసింది. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం తదుపరి శతాబ్దంలో అగ్రగామి ప్రపంచ శక్తిగా అవతరించడానికి వీలుగా దాని ఆధిపత్య రాయల్ నేవీను అభివృద్ధి చేసింది. నెపోలియన్ ఓటమి నుండి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వరకు బ్రిటను దాదాపుగా గొప్ప శక్తులతో శాంతితో ఉంది.^[6] అయితే యుకె తన సామ్రాజ్యాన్ని, ప్రభావాన్ని విస్తరించడానికి ఆఫ్రికా, ఆసియాలో నల్లమందు యుద్ధాలు వంటి విస్తృతమైన యుద్ధాలలో పాల్గొంది. వలసవాద కార్యాలయం, భారత కార్యాలయం స్థానిక సంస్థలు అభివృద్ధి చెందుతుండగా సామ్రాజ్యం యూనిట్లను స్థానికంగా నిర్వహించే కొద్ది మంది నిర్వాహకుల ద్వారా పాలన సాగించాయి. బ్రిటిషు ఇండియా ఇప్పటివరకు అత్యంత ముఖ్యమైన విదేశీ స్వాధీన ప్రాంతం. విదేశీ విధానంలో కేంద్ర విధానం స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం ఇది దక్షిణ అమెరికాలో వలె బ్రిటిషు ఫైనాన్షియర్లు, వ్యాపారులు స్వతంత్ర దేశాలలో విజయవంతంగా పనిచేయడానికి వీలు కల్పించింది. 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో తీవ్రంగా ప్రారంభించి సామ్రాజ్య ప్రభుత్వం తెల్లజాతి స్థిరనివాసులు రాజకీయంగా ఆధిపత్యం చెలాయించే కాలనీలలో స్థానిక ప్రభుత్వాలకు స్వయంప్రతిపత్తిని పెంచింది. ఈ ప్రక్రియ ఫలితంగా కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, న్యూఫౌండు‌ల్యాండు డొమినియను, దక్షిణాఫ్రికా స్వయం పాలన డొమినియనులుగా మారాయి. ఇవి సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్నప్పటికీ వారి అంతర్గత వ్యవహారాలను ఎక్కువగా నిర్వహించడానికి వారికి అనుమతి లభించింది, బ్రిటను వారి విదేశీ, వాణిజ్య విధానాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.

ఇతర శక్తుల విషయంలో 20వ శతాబ్దం వరకు బ్రిటిషు అలీనంగా ఉంది. ఆ సమయంలో జర్మనీ సామ్రాజ్యం పెరుగుతున్న నావికా శక్తి బ్రిటిషు సామ్రాజ్యానికి అస్తిత్వ ముప్పుగా భావించబడింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా లండను జపాన్, ఫ్రాన్సు, రష్యాతో సహకరించడం ప్రారంభించింది. యునైటెడు స్టేట్సు‌కు దగ్గరగా మారింది. ఈ శక్తులలో దేనితోనూ అధికారికంగా పొత్తు పెట్టుకోకపోయినా 1914 నాటికి బ్రిటిషు విధానం జర్మనీ ఫ్రాన్సు‌ మీద దాడి చేస్తే దాని మీద యుద్ధం ప్రకటించడానికి దాదాపు కట్టుబడి ఉంది. 1914లో జర్మనీ బెల్జియం ద్వారా ఫ్రాన్సు‌ను ఆక్రమించినప్పుడు ఇది గ్రహించబడింది. దీని తటస్థతకు లండను హామీ ఇచ్చింది. తరువాత జరిగిన మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం, ఫ్రాన్సు, రష్యా, ఇటలీ, అమెరికాతో సహా మిత్రరాజ్యాలు జర్మనీ కేంద్ర శక్తులు, ఆస్ట్రియా-హంగరీ, ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం లతో తలపడ్డాయి. ఈ యుద్ధం 1918లో మిత్రరాజ్యాల విజయంతో ముగిసింది కానీ బ్రిటిషు మానవశక్తి, సామగ్రి, సంపదకు భారీ నష్టాన్ని కలిగించింది.

ఐరిషు స్వపరిపాలన పట్ల పెరుగుతున్న కోరిక ఐరిషు స్వాతంత్ర్య యుద్ధానికి దారితీసింది. దీని ఫలితంగా 1922లో ఐరిషు ఫ్రీ స్టేటు బ్రిటిషు గుర్తింపు పొందింది. ఫ్రీ స్టేటు స్పష్టంగా డొమినియను హోదా కింద పాలించబడింది. అందువల్ల పూర్తిగా స్వతంత్ర రాజకీయ వ్యవస్థ కానప్పటికీ, డొమినియను‌గా అది ఇక మీద యునైటెడు కింగ్‌డంలో భాగం కాదు. వెస్టు‌మినిస్టరు పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం వహించడం ఆగిపోయింది. 1920 నుండి మరింత పరిమితమైన గృహ పాలన కింద పాలించబడుతున్న ఐర్లాండు‌లోని ఆరు ఈశాన్య కౌంటీలు, ఫ్రీ స్టేటు‌లో చేరడాన్ని నిలిపివేసి యూనియను‌లో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ మార్పుల దృష్ట్యా, బ్రిటిషు రాష్ట్రం 1927 ఏప్రిల్ 12న రాయల్, పార్లమెంటరీ టైటిల్సు చట్టంతో యునైటెడు కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గ్రేటు బ్రిటను, ఉత్తర ఐర్లాండు‌గా పేరు మార్చబడింది. ఆధునిక యునైటెడు కింగ్‌డమ్ అదే రాష్ట్రం, ఐరిషు ఫ్రీ స్టేటు విడిపోయిన తర్వాత మిగిలి ఉన్న దాని ప్రత్యక్ష కొనసాగింపు. ఇది పూర్తిగా కొత్త వారసత్వ రాష్ట్రంగా ఉండటానికి విరుద్ధంగా ఉంది.^[7]

1801-1820

గ్రేటు బ్రిటను - ఐర్లాండు యూనియను

విప్లవాత్మక ఫ్రాన్సు‌తో బ్రిటిషు యుద్ధం సమయంలో జరిగిన ఐరిషు తిరుగుబాటు తర్వాత ఐర్లాండు రాజ్యం పరిమిత స్వాతంత్ర్యం స్వల్ప కాలంలో ముగిసింది. స్వతంత్ర ఐర్లాండు విప్లవాత్మక ఫ్రాన్సు తమకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుందని గ్రేటు బ్రిటను రాజ్యం భయపడి రెండు దేశాలను ఏకం చేయాలనే నిర్ణయం తీసుకుంది. ఇది రెండు రాజ్యాల పార్లమెంటులలో చట్టం ద్వారా తీసుకురాబడింది. ఇది 1801 జనవరి 1 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. కాథలిక్కు విముక్తి ద్వారా అంటే గ్రేటు బ్రిటను, ఐర్లాండు రెండింటిలోనూ రోమను కాథలిక్కుల మీద ఉంచబడిన పౌర వైకల్యాలను తొలగించడం ద్వారా శాసన స్వాతంత్ర్యం కోల్పోవడం భర్తీ చేయబడుతుందని బ్రిటిషు వారు ఐరిషు‌ను నమ్మించారు. రోమను కాథలిక్కుల పట్ల వ్యక్తిగత సానుభూతి ఉన్నప్పటికీ కింగ్ 3వ జార్జి కాథలిక్కు విముక్తికి అంగీకరించడం అంటే ప్రొటెస్టంటు విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టడానికి తన పట్టాభిషేక సమయంలో చ్జెసిన ప్రమాణాన్ని ఉల్లంఘించడమేనని నమ్మాడు. ఈ చొరవకు ఆయన మద్దతు లేకపోవడం ప్రధాన మంత్రి విలియం పిట్ ది యంగరు రాజీనామా చేయడానికి దారితీసింది.^[8]

నెపోలియన్ యుద్ధాలు

రెండవ సంకీర్ణ యుద్ధం (1799–1801) సమయంలో బ్రిటను ఫ్రెంచు డచ్ విదేశీ ఆస్తులను చాలా వరకు ఆక్రమించింది. 1796లో నెదర్లాండ్స్ ఫ్రాన్సు‌లో ఉపగ్రహ రాజ్యంగా మారింది. కానీ ఉష్ణమండల వ్యాధులు 40,000 కంటే ఎక్కువ మంది సైనికుల ప్రాణాలను బలిగొన్నాయి.అమియన్సు ఒప్పందంతో యుద్ధాన్ని ముగించినప్పుడు. బ్రిటను తాను స్వాధీనం చేసుకున్న చాలా భూభాగాలను తిరిగి ఇవ్వడానికి అంగీకరించింది. శాంతి ఒప్పందం కేవలం కాల్పుల విరమణకు మాత్రమే. నెపోలియన్ దేశం మీద వాణిజ్య ఆంక్షలు విధించడానికి ప్రయత్నించడం ద్వారా యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌తో వ్యక్తిగత యూనియనులో ఉన్న హోలీ రోమను సామ్రాజ్యం జర్మనీ మాట్లాడే డచీ అయిన హనోవరు ఎలక్టోరేటు రాజధాని హనోవరు నగరాన్ని ఆక్రమించడం ద్వారా బ్రిటిషు వారిని రెచ్చగొట్టడం కొనసాగించాడు. 1803 మేలో మళ్ళీ యుద్ధం ప్రకటించబడింది. గ్రేటు బ్రిటను‌ మీద దండయాత్ర చేయాలనే నెపోలియను ప్రణాళికలు విఫలమయ్యాయి. ప్రధానంగా ఆయన నావికాదళం తక్కువ స్థాయి కారణంగా 1805లో నెల్సను నేతృత్వంలోని రాయల్ నేవీ నౌకాదళం ట్రాఫాల్గరులో ఫ్రెంచి ఇంపీరియలు నేవీ, రాయల్ స్పానిషు నేవీలను నిర్ణయాత్మకంగా ఓడించింది. ఇది నెపోలియన్ యుద్ధాల చివరి ముఖ్యమైన నావికా చర్య.^[9]

1806లో నెపోలియన్ బెర్లిను డిక్రీల శ్రేణిని జారీ చేశాడు. ఇవి కాంటినెంటలు సిస్టాన్ని అమలులోకి తెచ్చాయి. ఫ్రెంచి నియంత్రిత భూభాగాన్ని విదేశీ వాణిజ్యానికి మూసివేయడం ద్వారా బ్రిటిషు వారి నుండి ముప్పును తొలగించడం ఈ విధానం లక్ష్యం. బ్రిటిషు సైన్యం ఫ్రాన్సు‌కు కనీస ముప్పుగా మిగిలిపోయింది; నెపోలియన్ యుద్ధాల ఉచ్ఛస్థితిలో ఇది కేవలం 2,20,000 మంది పురుషుల స్థిర బలాన్ని కొనసాగించింది. అయితే ఫ్రెంచి ఇంపీరియలు ఆర్మీ ఒక మిలియను మందిని మించిపోయింది—అనేక మిత్రదేశాల సైన్యాలు, అనేక లక్షల నేషనలు గార్డుమెనుతో పాటు నెపోలియన్ అవసరమైనప్పుడు ఫ్రెంచి సైన్యాలనుండి డ్రాఫ్టు చేయగలడు. ఫ్రెంచి నౌకాయానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం, బెదిరించడం ద్వారా, ఫ్రెంచి వలసరాజ్యాల ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా రాయల్ నేవీ ఫ్రాన్సు ఖండాంతర వాణిజ్యాన్ని సమర్థవంతంగా దెబ్బతీసినప్పటికీ ప్రధాన ఖండాంతర ఆర్థిక వ్యవస్థలతో ఫ్రాన్సు వాణిజ్యాన్ని ఏమీ చేయలేకపోయింది. ఐరోపాలోని ఫ్రెంచి భూభాగానికి తక్కువ ముప్పును కలిగించింది. ఫ్రాన్సు జనాభా, వ్యవసాయ సామర్థ్యం బ్రిటిషు దీవుల కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంది, కానీ పరిశ్రమ, ఆర్థికం, వాణిజ్య సముద్ర, నావికా బలం పరంగా ఇది తక్కువగా ఉంది.^[10]

నెపోలియన్ కాంటినెంటలు ఐరోపా నుండి బ్రిటను‌ను కత్తిరించడం దాని ఆర్థిక ఆధిపత్యాన్ని అంతం చేస్తుందని ఆశించారు. దీనికి విరుద్ధంగా బ్రిటను ప్రపంచంలోనే గొప్ప పారిశ్రామిక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. సముద్రాల దాని ఆధిపత్యం దాని ఆస్తులకు యునైటెడు స్టేట్సు‌కు వాణిజ్యం ద్వారా గణనీయమైన ఆర్థిక బలాన్ని పెంచుకోవడానికి అనుమతించింది. 1808లో స్పానిషు తిరుగుబాటు చివరికి బ్రిటను ఖండంలో పట్టు సాధించడానికి అనుమతించింది. డ్యూకు ఆఫ్ వెల్లింగ్టను క్రమంగా ఫ్రెంచి వారిని స్పెయిను నుండి తరిమికొట్టాడు. 1814 ప్రారంభంలో నెపోలియను‌ను తూర్పున రాయలు ప్రష్యను సైన్యం, ఇంపీరియలు ఆస్ట్రియను సైన్యం, ఇంపీరియల్ రష్యను సైన్యాలను వెనక్కి తరిమికొడుతున్నప్పుడు. వెల్లింగ్టను దక్షిణ ఫ్రాన్సు‌ను ఆక్రమించాడు. నెపోలియను లొంగిపోయి ఎల్బా ప్రిన్సిపాలిటీకి బహిష్కరించబడిన తరువాత శాంతి తిరిగి వచ్చినట్లు అనిపించింది. 1815లో నెపోలియను అకస్మాత్తుగా తిరిగి కనిపించాడు. మిత్రరాజ్యాలు ఐక్యమయ్యాయి. వెల్లింగ్టను సైన్యాలు, గెబార్డు లెబెరెక్టు వాన్ బ్లూచరు వాటర్లూ యుద్ధంలో నెపోలియను‌ను ఒక్కసారిగా ఓడించారు.^[11]

1812లో అమెరికాతో యుద్ధం

ఫ్రాన్సు‌ను ఓడించడానికి, బ్రిటను యునైటెడు స్టేట్సు మీద తీవ్ర ఒత్తిడి తెచ్చింది. ఫ్రాన్సు‌తో వ్యాపారం చేస్తున్నట్లు అనుమానించబడిన వ్యాపారి నౌకలను స్వాధీనం చేసుకుంది. బ్రిటను‌లో జన్మించిన నావికులను (నిర్బంధ సైనిక దళాలు) వారి అమెరికను పౌరసత్వంతో సంబంధం లేకుండా ఆకర్షించి తమ ఆధీనంలో ఉంచుకుంది. బ్రిటిషు ప్రభుత్వ ఏజెంట్లు కెనడాలోని సరిహద్దులోని అమెరికను స్థావరాల మీద దాడి చేస్తున్న స్వదేశీ అమెరికను తెగలకు ఆయుధాలు సమకూర్చారు. దీనిని అమెరికన్లు అవమానంగా భావించారు. వారి పూర్తి సంసిద్ధత లేనప్పటికీ వారి గౌరవాన్ని పునరుద్ధరించడానికి యుద్ధం డిమాండు చేశారు. 1812 యుద్ధం బ్రిటిషు వారికి ఒక చిన్న సైడ్ షో, కానీ అమెరికను సైన్యం చాలా పేలవ ప్రదర్శన చేసింది. కెనడా మీద విజయవంతంగా దాడి చేయలేకపోయింది. 1813లో అమెరికన్లు ఎరీ సరస్సు, తద్వారా పశ్చిమ అంటారియోను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. చాలా మంది రెడ్ ఇండియను తెగలను యుద్ధం నుండి తరిమికొట్టారు. 1814లో నెపోలియను మొదటిసారి లొంగిపోయినప్పుడు, మేరీల్యాండు తీరం వెంబడి అప్‌స్టేటు న్యూయార్కులో, వాషింగ్టన్ తగలబెట్టడం కానీ బాల్టిమోరు వద్ద తిప్పికొట్టడం జరిగింది. మిస్సిస్సిప్పి నది వరకు న్యూ ఓర్లీన్సు యుద్ధంలో భారీ ఓటమికి మూడు వేర్వేరు దళాలను పంపారు. బ్రిటిషు కమాండింగు జనరల్సు చంపబడటంతో లేదా అవమానానికి గురికావడంతో ప్రతి ఆపరేషను విఫలమైంది. యుద్ధం ప్రయోజనం లేకుండా ప్రతిష్టంభనగా మారింది. 1814 చివరిలో చర్చలు జరిపిన శాంతి కుదిరింది. ఇది యుద్ధానికి ముందు ఉన్న సరిహద్దులను పునరుద్ధరించింది. అమెరికను పాలన నుండి బ్రిటిషు కెనడా విముక్తిని జరుపుకుంది. అమెరికన్లు "రెండవ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం"లో విజయోత్సవం జరుపుకున్నారు. బ్రిటను నెపోలియను ఓటమిని జరుపుకుంది. ఈ ఒప్పందం రెండు శతాబ్దాల శాంతికి సరిహద్దులను తెరిచింది.^[12]

యుద్ధానంతర ప్రతిచర్య: 1815–1822

1793లో ఉన్న దేశం కంటే బ్రిటను నెపోలియన్ యుద్ధాల నుండి చాలా భిన్నమైన దేశంగా ఉద్భవించింది. పారిశ్రామిక విప్లవం పురోగమిస్తున్న కొద్దీ, సమాజం మారిపోయింది, మరింత పట్టణంగా మారింది. యుద్ధానంతర కాలంలో ఆర్థిక మాంద్యం కనిపించింది. పంటలు సరిగా లేకపోవడం, ద్రవ్యోల్బణం విస్తృతమైన సామాజిక అశాంతికి కారణమయ్యాయి. బ్రిటిషు నాయకత్వం తీవ్రంగా సంప్రదాయవాదంగా ఉంది. ఫ్రాన్సు‌ను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసిన విప్లవాత్మక కార్యకలాపాల సంకేతాలను ఎల్లప్పుడూ గమనిస్తూ ఉంది. చరిత్రకారులు చాలా తక్కువ సంకేతాలను కనుగొన్నారు. మెథడిజం వంటి సామాజిక ఉద్యమాలు రాజకీయ, సామాజిక స్థితికి సంప్రదాయవాద మద్దతును బలంగా ప్రోత్సహించాయని గుర్తించారు.^[13]

ప్రధాన రాజ్యాంగ మార్పులలో పార్లమెంటు సంస్కరణ, రాచరికం, అధికారం, ప్రతిష్ఠలో పదునైన క్షీణత ఉన్నాయి. 1820లో కింగ్ 4వ జార్జి అయిన తరువాత ప్రిన్సు రీజెంటు తన భార్య రాణి బ్రన్స్వికు కారోలినుకు విడాకులు ఇవ్వాలని పార్లమెంటును కోరాడు. తద్వారా ఆయన తనకు ఇష్టమైన ప్రేమికుడిని వివాహం చేసుకోగలడు. ప్రజా, ఉన్నత వర్గాల అభిప్రాయం రాణికి బలంగా అనుకూలంగా ఉంది. అది రాజును ఎగతాళి చేసింది. ఈ అపజయం రాచరికం ప్రతిష్ఠను నాశనం చేయడానికి సహాయపడింది. అది రాజు 3వ జార్జి తన మంచి రోజుల్లో కలిగి ఉన్న అధికారంలో కొంత భాగాన్ని తిరిగి పొందడానికి సహకరించింది. చరిత్రకారుడు యూజీన్ బ్లాక్ ఇలా అంటాడు:

నష్టం తిరిగి పొందలేనిది. సార్వభౌమాధికారి తన కాలంలోనే ఒక సంకేత వైరుధ్యంగా మారాడు. పిచ్చితనం, మూర్ఖత్వం, అనైతికత ద్వారా విక్టోరియా ముగ్గురు పూర్వీకులు రాచరికం స్టాకు‌ను తగ్గించారు. క్వీన్ విక్టోరియా ముప్పై సంవత్సరాల ఇరుకైన దేశీయ ధర్మాలు చివరకు సార్వభౌమాధికారి ప్రతీకాత్మక ప్రకాశాన్ని తిరిగి పొందాయి.^[14]

అల్ట్రా టోరీలు: పీటర్లూ మారణహోమం-ఆరు చట్టాలు

అల్ట్రా-టోరీలు ప్రతిచర్యకు నాయకులు ప్రభుత్వాన్ని నియంత్రించే టోరీ పార్టీ మీద ఆధిపత్యం చెలాయించినట్లు అనిపించింది.^[15] ప్రతి అవాంఛనీయ సంఘటన ఎడమవైపు కుట్రను సూచిస్తున్నట్లు అనిపించింది. ఇది 1793లో ఫ్రెంచ్ విప్లవంలో జరిగినట్లుగా మరొక ఉగ్రవాదాన్ని తరిమికొట్టడానికి మరింత అణచివేత అవసరమైంది. హింసాత్మక రాడికలు అంశం చిన్నది, బలహీనమైనది అని చరిత్రకారులు కనుగొన్నారు; కొంతమంది అనుచరులు, అజాగ్రత్త భద్రత ఉన్న పురుషులతో కూడిన కొన్ని చిన్న కుట్రలు ఉన్నాయి; అవి త్వరగా అణచివేయబడ్డాయి.^[16] అయినప్పటికీ అణచివేత పద్ధతుల్లో 1817లో హేబియాసు కార్పసును నిలిపివేయడం (ప్రభుత్వం అనుమానితులతో కారణం లేదా విచారణ లేకుండా అరెస్టు చేసి ఉంచేందుకు వీలు కల్పించడం) ఉన్నాయి. సిడ్మౌతు 1817 గ్యాగింగు చట్టాలు ప్రతిపక్ష వార్తాపత్రికలను తీవ్రంగా ఇబ్బంది పెట్టాయి; సంస్కర్తలు కరపత్రాలకు మారి వారానికి 50,000 అమ్మారు.^[17]

1819లో పారిశ్రామిక జిల్లాల్లో, ఫ్యాక్టరీ కార్మికులు మెరుగైన వేతనాలు డిమాండు చేస్తూ నిరసన ప్రదర్శన ఇచ్చారు. అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటన పీటర్లూ మాస్క్రీ, 1819 ఆగస్టు 16న మాంచెస్టర్లో జరిగిన పీటర్లూ మాస్క్రీ, భూస్వాములతో కూడిన స్థానిక మిలీషియా యూనిటు పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్య సంస్కరణను డిమాండు చేయడానికి గుమిగూడిన 60,000 మందితో కూడిన క్రమబద్ధమైన గుంపు మీద దాడి చేసింది. జనసమూహం భయాందోళనకు గురైంది. పదకొండు మంది మరణించారు. వందల మంది గాయపడ్డారు. ప్రభుత్వం ఈ సంఘటనను విప్లవకారుల మీద ప్రారంభ యుద్ధంగా భావించింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా లార్డు లివర్పూలు ప్రభుత్వం 1819లో "ఆరు చట్టాలు"ను ఆమోదించింది. వారు కసరత్తులు, సైనిక విన్యాసాలను నిషేధించారు; ఆయుధాల కోసం అన్వేషణ కోసం వారెంట్లను సులభతరం చేశారు; పిటిషన్లను నిర్వహించడానికి సమావేశాలతో సహా 50 కంటే ఎక్కువ మందితో కూడిన బహిరంగ సమావేశాలను నిషేధించారు; దైవదూషణ, దేశద్రోహ ప్రచురణల మిద భారీ జరిమానాలు విధించారు; వార్తలు, విమర్శల ప్రవాహాన్ని తగ్గించడానికి అనేక కరపత్రాల మీద నాలుగు పెన్నీ స్టాంపుల చట్టాన్ని విధించారు. ఆస్ట్రేలియాలో బహిష్కరణతో సహా నేరస్థులను కఠినంగా శిక్షించవచ్చు. ఆచరణలో చట్టాలు సమస్యలను సృష్టించేవారిని నిరోధించడానికి, సంప్రదాయవాదులకు భరోసా ఇవ్వడానికి రూపొందించబడ్డాయి; వాటిని తరచుగా ఉపయోగించలేదు.^[18]

ఒక చరిత్రకారుడు ఇలా వ్రాశాడు: "పీటర్‌లూ ఒక తప్పు; ఇది చాలా అరుదుగా ఒక మారణహోమం." స్థానిక అధికారులు ఏమి జరుగుతుందో అర్థం చేసుకోకపోవడం తీవ్రమైన తప్పు.^[19] అయినప్పటికీ అది ఆ సమయంలో బ్రిటిషు అభిప్రాయం మీద అప్పటి నుండి చరిత్ర మీద ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపింది. ఇది తిరుగుబాటుకు నాంది అని తప్పుగా భావించి శాంతియుత ప్రదర్శనను క్రూరంగా అణచివేసే అధికారిక చిహ్నంగా ఇది ఉంది.^[20]

సంస్కరణ వయస్సు: 1820–1837

సంస్కరణ యుగం శాంతి సమయంలో వచ్చింది. రాయల్ నేవీ అధిక శక్తితో గణనీయమైన భాగం హామీ ఇచ్చింది. 1815 - 1914 మధ్య బ్రిటను 1815 - 1914 మధ్య ఒకే తీవ్రమైన యుద్ధంలో నిమగ్నమై ఉంది. 1850 లలో రష్యను సామ్రాజ్యం క్రిమియను యుద్ధం. ఆ యుద్ధం పరిధి, ప్రభావం పరంగా కచ్చితంగా పరిమితం చేయబడింది. నర్సింగు నాయకుడు ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్ సూచించినట్లుగా సైనిక వైద్య సేవలకు అత్యవసర సంస్కరణ అవసరమని గ్రహించడం ప్రధాన ఫలితం. లార్డు పామర్స్టను నేతృత్వంలోని బ్రిటిషు దౌత్యవేత్తలు, బ్రిటీషు జాతీయవాదాన్ని ప్రోత్సహించారు. ఖండంలో ప్రతిచర్య పాలనలను వ్యతిరేకించారు. స్పానిషు వలసరాజ్యం స్పానిషు కాలనీలు తమను తాము విడిపించుకోవడానికి సహాయపడ్డారు, అంతర్జాతీయ బానిస వాణిజ్యాన్ని మూసివేయడానికి పనిచేశారు.

1840 లలో బంగాళాదుంప పంట విఫలమైనప్పుడు గొప్ప కరువు వల్ల ఐర్లాండు‌లో జనాభా పెరుగుదలకు అవసరమైన మెరుగైన ఆరోగ్యం, ఆకలితో ఉన్న పేదలకు సహాయం చేయడానికి ప్రభుత్వం పెద్దగా ఏమీ చేయలేదు. ఫలితంగా కొన్ని స్వల్ప సంవత్సరాల్లో ఒక మిలియను మరణాలతో పాటు, మరొక మిలియను వలస సంభవించింది. వలసలు అధికంగా బ్రిటను, యునైటెడు స్టేట్సుకు జరిగాయి. దశాబ్దాలుగా ఐర్లాండు‌లో వలసల ధోరణి కొనసాగుతుంది. ఐర్లాండు జనాభా దాని కుటుంబానికి పూర్వ స్థాయికి తిరిగి రాలేదు. ఐరిషు భాష దాదాపు తుడిచివేయబడింది. ఐరిషు ప్రజలు దృష్టిలో సంక్షోభానికి బ్రిటిషు ప్రభుత్వం స్పందించడంలో వైఫల్యం బ్రిటను పట్ల ఆగ్రహం, ఐరిషు జాతీయవాదం పెరుగుదలకు దారితీస్తుంది. ఈ కరువును ఐర్లాండు‌లో ఈ రోజు వరకు బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం అణచివేతగా గుర్తుంచుకోబడింది.

పారిశ్రామిక విప్లవం ఇనుము, ఉక్కు, బొగ్గు మైనింగు, రైల్‌రోడ్లు, నౌకాని నిర్మాణంతో చేరిన వస్త్ర మిల్లులతో వేగవంతం అయ్యాయి. 1770 లలో అమెరికను విప్లవాత్మక యుద్ధంలో పదమూడు కాలనీలు కోల్పోయిన తరువాత స్థాపించబడిన రెండవ బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం ఇండియా, ఆసియా, ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో నాటకీయంగా విస్తరించింది. 1890 ల వరకు ఇతర వలసరాజ్యాల శక్తులతో పెద్దగా ఘర్షణ లేదు. బ్రిటిషు విదేశాంగ విధానం పొత్తులలో చిక్కుకుంది. ^[21]

1820 నుండి 1860 ల వరకు బ్రిటను అల్లకల్లోలమైన ఉత్తేజకరమైన "సంస్కరణల వయస్సు"ను అనుభవించింది. ఫ్రాన్సు మీద 15 సంవత్సరాల యుద్ధంతో ఈ శతాబ్దం ప్రారంభమైంది. అది 1815 లో వాటర్లూలో ‌ నెపోలియన్‌ మీద వెల్లింగ్టను విజయంతో అది ముగిసింది. 15 కష్టమైన సంవత్సరాలను అనుసరించింది. దీనిలో టోరీ పార్టీ, ఫ్రెంచి మోడలు వెంట ఒక ప్రసిద్ధ విప్లవానికి భయపడిన చిన్న, గొప్ప ల్యాండు చేసిన కులీనులను సూచిస్తుంది. ఇది తీవ్రమైన అణచివేతను ఉపయోగించింది. అయితే 1820 ల మధ్యలో జనాదరణతో అశాంతి పెరగడంతో ప్రభుత్వం నాటకీయ మార్పుల శ్రేణిని చేసింది. టోరీలలో ఎక్కువ యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో ఉదారవాదం పార్టీగా విడిపోయింది. ముఖ్య నాయకులు మారారు. టోరీలు అధికారాన్ని కోల్పోయారు. మరింత ఉదారంగా ఆలోచించే ప్రతిపక్షం విగ్సు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. టోరీ సంకీర్ణం వేరుగా పడిపోయింది. ఇది కన్జర్వేటివు పార్టీ పతాకం మీద తిరిగి కలపబడింది. లార్డు పామర్స్టను వంటి అనేక టోరీలు విగ్ వ్యతిరేకతకు మారాయి. ఇది లిబరలు పార్టీ. 69–75.

రాజ్యాంగబద్ధంగా 1830 లు ఒక వాటర్షెడు‌ను సూచిస్తుంది: క్యాబినెటు‌ మీద కిరీట నియంత్రణ ముగింపు. 1834 లో కింగ్ 4వ విలియం పార్లమెంటులో మెజారిటీ ఉన్న ప్రధానమంత్రిని అంగీకరించడానికి బాధ్యత వహించారు. అప్పటి నుండి క్రౌన్ మెజారిటీతో పాటు వెళ్ళింది.

తీవ్రమైన ప్రజా ఆందోళనల సమయంలో గొప్ప సంస్కరణ చట్టం 1832 వచ్చింది. అది లాగ్జాం‌ను విచ్ఛిన్నం చేసింది. చాలా చిన్న ఓటర్లు, ఒక చిన్న ఉన్నత వర్గాలచే కఠినంగా నియంత్రించబడిన పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ పెద్ద సంఖ్యలో సీట్ల ఆధారంగా తీవ్రంగా సంస్కరించబడింది. మొట్టమొదటిసారిగా పెరుగుతున్న పారిశ్రామిక నగరాలకు పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం లభించింది. ఇది 1846 లో మొక్కజొన్న చట్టాలు రద్దు చేయడంలో ముగిసి తరువాత మరో దశాబ్దం సంస్కరణకు మార్గం తెరిచింది. ఇది దిగుమతి చేసుకున్న ధాన్యం మీద సుంకాన్ని అంతం చేసింది. ఇది ల్యాండు చేసిన కులీనుల కోసం ధరలను ఎక్కువగా ఉంచింది. యాంటీ-కార్ను లా లీగు, రిచర్డు కాబ్డెను నేతృత్వంలోని గ్రాస్ రూట్సు కార్యకర్తలు, పారిశ్రామిక నగరాల్లో తిరిగి పెరిగారు; వారు చౌక ఆహారం కావాలని డిమాండు చేశారు. ఎన్నికల చట్టాల సంస్కరణల శ్రేణి ఉంది. మగ ఓటర్ల సంఖ్యను విస్తరించి. అవినీతి స్థాయిని తగ్గించింది. ప్రతిచర్య టోరీ మూలకం చర్చి ఆఫ్ ఇంగ్లాండుతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. వారి రాజకీయ, పౌర హక్కులను పరిమితం చేయడం ద్వారా కాథలిక్కులు, నాన్ -కన్ఫార్మిస్టు ప్రొటెస్టంట్ల పట్ల తన బలమైన శత్రుత్వాన్ని వ్యక్తం చేసింది. కాథలిక్కు ఐర్లాండు‌లో నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. అస్థిరత లేదా అంతర్యుద్ధాన్ని గురించి హెచ్చరిస్తూ బెదిరించడం ద్వారా పార్లమెంటులో మితవాదులు వాటి నుండి విముక్తి పొందారు. నాన్ కన్ఫార్మిస్టులు అదేవిధంగా వారి ఆంక్షల నుండి విముక్తి పొందారు. పార్లమెంటరీ స్థాయిలో సంస్కరణలతో పాటు, వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాలలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థ, పునర్వ్యవస్థీకరణ చేయబడింది. ఆధునీకరణ, నైపుణ్యం మీద ప్రీమియం, చిన్న పాలక సమూహాలకు విరుద్ధంగా పెద్ద ఓటర్లు ఉన్నారు. వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మధ్యతరగతి అలాగే చురుకైన మేధావులు, మహిళలు, పిల్లల కార్మికులను రక్షించడానికి కొత్త పేద చట్టం, ఫ్యాక్టరీ చట్టాలు వంటి మానవతా కార్యకలాపాలను చేర్చడానికి సంస్కరణ పరిధిని విస్తృతం చేసారు.

ప్రొటెస్టంటు నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులు

1790–1815 కాలంలో ఇంగ్లాండు చర్చి లోపల సువార్తికుల మతపరమైన ప్రయత్నాల వల్ల నైతికతలో మెరుగుదల కనిపించింది.^[22] అసమ్మతివాదులు లేదా నాన్‌కన్ఫార్మిస్టు ప్రొటెస్టంటులు ప్రజలుగా:

వారు గతంలో కంటే తెలివైనవారు, మంచివారు, మరింత పొదుపుగా, మరింత నిజాయితీపరులు, మరింత గౌరవనీయులు, మరింత సద్గుణవంతులుగా మారారు." దుష్టత్వం ఇప్పటికీ వృద్ధి చెందింది, కానీ మంచితనం మెరుగుపడుతోంది, ఎందుకంటే పనికిమాలిన అలవాట్లు మరింత తీవ్రమైన సమస్యల కోసం విస్మరించబడ్డాయి. ప్రముఖ ఆ యుగపు నైతికవాది విలియం విల్బర్ఫోర్సు, "మతం వ్యాప్తికి తమను తాము ప్రదర్శించుకునే కొత్త రుజువులను" ప్రతిచోటా చూశాడు.^[21]

ప్రెస్బిటేరియన్లు, కాంగ్రిగేషనలిస్టులు, బాప్టిస్టులు, వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మెథడిస్టు తెగ, అలాగే క్వేకర్లు, యూనిటేరియను, యూనిటేరియన్లు, చిన్న సమూహాలతో సహా నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులు.^[23] వారందరూ స్థాపించబడిన ఇంగ్లాండు చర్చి వెలుపల ఉన్నారు. (స్కాట్లాండు‌లో తప్ప, స్థాపించబడిన చర్చి ఆఫ్ స్కాట్లాండు ప్రెస్బిటేరియను), వారు కష్టపడి పనిచేయడం, నిగ్రహం, పొదుపు, పైకి కదలికకు అంకితభావాన్ని ప్రకటించారు. దీనితో నేటి చరిత్రకారులు ఎక్కువగా అంగీకరిస్తున్నారు. ఒక ప్రధాన యూనిటేరియను పత్రిక క్రిస్టియను మంత్లీ రిపోజిటరీ 1827లో వాదించింది.

ఇంగ్లాండ్ అంతటా, సమాజంలోని చురుకైన సభ్యులలో ఎక్కువ మంది, ప్రజలతో ఎక్కువగా సంభాషించే వారు, వారిపై ఎక్కువ ప్రభావం చూపే వారు ప్రొటెస్టంట్ భిన్నాభిప్రాయులు. వీరు తయారీదారులు, వ్యాపారులు, గణనీయమైన వర్తకులు, లేదా వాణిజ్యం, వాణిజ్యం, తయారీదారులు గ్రహించిన సామర్థ్యాన్ని ఆస్వాదించే వ్యక్తులు, న్యాయ, భౌతిక శాస్త్ర వృత్తుల పెద్దమనుషులు, వ్యవసాయదారులు, ముఖ్యంగా వారి స్వంత స్వేచ్ఛా స్వాధీనంపై జీవించే వారు. మతపరమైన అసమ్మతి ద్వారా ప్రోత్సహించబడిన నిగ్రహం, పొదుపు, వివేకం, సమగ్రత యొక్క సద్గుణాలు... వ్యక్తుల యొక్క ఈ వర్ణనల యొక్క తాత్కాలిక శ్రేయస్సుకు సహాయపడతాయి, ఎందుకంటే అవి సమాజంలో ఇతరులను అదే స్థాయికి ఎత్తివేస్తాయి.^[24]

అసంబద్ధులు వరుస వైకల్యాలతో బాధపడ్డారు వాటిలో కొన్ని ప్రతీకాత్మకమైనవి. మరికొన్ని బాధాకరమైనవి, ఆంగ్లికను‌కు భిన్నాభిప్రాయ సవాలును బలహీనపరచడానికి అవన్నీ ఉద్దేశపూర్వకంగా విధించబడ్డాయి. సనాతన ధర్మం.^[25] పౌర, మత సమానత్వాన్ని డిమాండు చేస్తూ నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులు విగ్సు‌తో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. చట్టబద్ధంగా వివాహం గుర్తింపు పొందాలంటే ఆంగ్లికను పారిషు చర్చిలో వివాహం జరగాలని 1753 చట్టం ఫిర్యాదులలో ఉంది. ఆంగ్లికను పారిషు రిజిస్టరు చట్టబద్ధంగా ఆమోదించబడిన జనన పత్రాలు మాత్రమే. ఆంగ్లికను పారిషు మతపరమైన శ్మశాన వాటికలను మాత్రమే నియంత్రించింది. యూనివర్సిటీసు ఆఫ్ ఆక్స్‌ఫొర్డు, కేంబ్రిడ్జు ఆంగ్లికను కాని దరఖాస్తుదారులను తిరస్కరించాల్సి వచ్చింది. స్థానిక స్థాయిలో ఆంగ్లికను చర్చి సరిహద్దుల్లో నివసించే ప్రతి ఒక్కరూ పారిషు‌కు మద్దతు ఇవ్వడానికి పన్నులు చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. టెస్టు, కార్పొరేషను చట్టాల ప్రకారం అన్ని జాతీయ, స్థానిక ప్రభుత్వ అధికారులు ఆంగ్లికను చర్చి సేవలకు హాజరు కావాలి. 1828 ఫిబ్రవరిలో విగ్ నాయకుడు లార్డు జాన్ రస్సెలు, కాంగ్రిగేషనలిస్టు, బాప్టిస్టులు, యూనిటేరియన్లకు ప్రాతినిధ్యం వహించే ప్రధాన నాన్‌కన్ఫార్మిస్టు ప్రెజరు గ్రూపు, యునైటెడు కమిటీ సమీకరించిన పిటిషన్‌లను సమర్పించారు.^[26] వారి డిమాండు ద్వేషించబడిన చట్టాలను వెంటనే రద్దు చేయడం. వెల్లింగ్టను, పీల్ మొదట వ్యతిరేకించారు. కానీ తరువాత రాజీ పడటానికి ప్రయత్నించారు. వారు చివరకు లొంగిపోయారు, టోరీ పార్టీని విభజించారు. ఒకప్పుడు ఆపలేని ఆంగ్లికను స్థాపన శక్తి ఇప్పుడు ఊహించని విధంగా పెళుసుగా సవాలుకు గురయ్యే అవకాశం ఉందని సంకేతాలిచ్చారు.^[27]^[28]

విదేశాంగ విధానం

1810 నుండి 1860 వరకు బ్రిటిషు విదేశాంగ విధానాన్ని ముగ్గురు వ్యక్తులు రూపొందించారు. కొన్ని అంతరాయాలతో, రాబర్టు స్టీవర్టు, విస్కౌంటు కాజిలు‌రీగు, (ముఖ్యంగా 1812–1822). జార్జి కానింగు (ముఖ్యంగా 1807–1829), విస్కౌంటు పామర్స్టను ‌ (ముఖ్యంగా 1830–1865). పూర్తి జాబితా కోసం, విదేశాంగ, కామన్వెల్తు వ్యవహారాల కార్యదర్శి చూడండి.

నెపోలియన్‌‌ను ఓడించిన సంకీర్ణానికి బ్రిటను నిధులు సమకూర్చింది. 1814–1815లో వియన్నా కాంగ్రెసులో కలిసి నిర్వహించబడింది. 1815లో నెపోలియన్ పునరాగమన ప్రయత్నాన్ని ఇది విజయవంతంగా అడ్డుకుంది. ఆస్ట్రియను నాయకుడు క్లెమెన్సు వాన్ మెటర్నిచితో కలిసి కాజిలు‌రీగు వియన్నాలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. చాలా మంది యూరోపియన్లు ఫ్రాన్సు‌ను తీవ్రంగా శిక్షించాలని కోరుకున్నప్పటికీ కాజిలు‌రీగు తేలికపాటి శాంతి కోసం పట్టుబట్టాడు. ఫ్రాన్సు రాజ్యం 700 మిలియను లివరు‌లను నష్టపరిహారంగా చెల్లించి 1791 తర్వాత స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాన్ని కోల్పోవాలని పట్టుబట్టాడు. కఠినమైన నిబంధనలు ఫ్రాన్సు‌లో ప్రమాదకరమైన ప్రతిచర్యకు దారితీస్తాయని ఆయన గ్రహించాడు. ఇప్పుడు సాంప్రదాయిక పాతకాలపు హౌస్ ఆఫ్ బోర్బన్సు తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చినందున వారు ఇక మీద ఐరోపా మొత్తాన్ని జయించే ప్రయత్నంలో ముప్పుగా లేరని ఆయన గ్రహించాడు. నిజానికి, కాజిలు‌రీగ్ " శక్తి సమతుల్యత" అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పాడు. దీని ద్వారా నెపోలియను చేసినట్లుగా ఐరోపా‌ను జయించటానికి ఏ దేశమూ శక్తివంతంగా ఉండదు.^[29] వియన్నా శాంతి శతాబ్దానికి నాంది పలికింది. క్రిమియను యుద్ధం (1853–1856) వరకు గొప్ప యుద్ధాలు, కొన్ని ముఖ్యమైన స్థానికీకరించబడిన యుద్ధాలు మినహాయింపుగా.^[30] సంపూర్ణ రాచరికాలుగా ప్రుస్సియా, ఆస్ట్రియా, రష్యా ఉదారవాదం ఎక్కడ సంభవించినా అణిచివేయడానికి ప్రయత్నించాయి. 1815లో వియన్నా కాంగ్రెసులో బ్రిటను మొదట ప్రతిచర్యాత్మక వైఖరిని తీసుకుంది. కానీ 1820 నాటికి సంపూర్ణ రాచరికాలతో విభేదించి తెగతెంపులు చేసుకుంది. 1826లో పోర్చుగలు‌లో బ్రిటను జోక్యం చేసుకుని అక్కడ రాజ్యాంగ ప్రభుత్వాన్ని రక్షించింది. 1824లో వారి స్పెయిను అమెరికను కాలనీలు స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించింది.^[31] బ్రిటిషు వ్యాపారులు ఫైనాన్షియర్లు, తరువాత, రైల్వే బిల్డర్లు, చాలా లాటిను అమెరికను ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు.^[32]

సంస్కరణ యుగం

ప్రధాన విజయాలు

1825 నుండి 1867 వరకు విస్తృతమైన ప్రజా ప్రదర్శనలు వాటిలో కొన్ని హింసాత్మకంగా సంస్కరణలను డిమాండు చేసే స్థాయికి చేరుకున్నాయి. పాలక టోరీలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని లేదా ప్రజా పాలనను దెబ్బతీసే దేనినైనా తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. 1819లో మాంచెస్టరు‌లో జరిగిన పీటర్లూ ఊచకోత ద్వారా ఉదహరించబడినట్లుగా ప్రదర్శనకారులను కఠినంగా శిక్షించాలని మద్దతు ఇచ్చారు. అయితే ముఖ్యంగా రాబర్టు పీల్ (1788–1830) అనేక కీలక అంశాల మీద విడిపోయినప్పుడు టోరీ శ్రేణులు చీలిపోయాయి. అయినప్పటికీ విగ్ పార్టీకి ఎక్కువ క్రెడిటు లభిస్తుంది.^[33]^[34]^[35] తరచుగా నాన్ కన్ఫార్మిస్టు ప్రొటెస్టంటుల నేతృత్వంలోని మధ్యతరగతి వారు టోరీలకు వ్యతిరేకంగా తిరగబడి గొప్ప లాభాలను సాధించారు. ఉదాహరణకు టెస్టు యాక్ట్సు అని పిలువబడే నాన్ కన్ఫార్మిస్టుల మీద సింబాలికు ఆంక్షలు సాక్రమెంటలు టెస్టు యాక్టు 1828లో రద్దు చేయబడ్డాయి. ఐరిషు కాథలిక్కులు సంఘటితమై తిరుగుబాటు దారులను బెదిరించిన తర్వాత 1829లో ప్రధాన రాయితీలు, రోమను కాథలిక్కుల మీద తీవ్రమైన వివక్షను రద్దు చేయడం మరింత వివాదాస్పదమైంది.

విలియం హస్కిసను పీల్ నేతృత్వంలోని ఆర్థిక సంస్కరణ, సుంకాల వ్యవస్థను హేతుబద్ధీకరించింది. 1846లో దిగుమతి చేసుకున్న ధాన్యం మీద సుంకాలను గొప్పగా రద్దు చేయడంలో పరాకాష్ఠకు చేరుకుంది. ఇది ధాన్యం రైతులను నిరాశపరిచింది. 1846లో మొక్కజొన్న చట్టాలు రద్దు చేయడం బ్రిటిషు వ్యాపారులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆధిపత్యం చెలాయించడానికి బ్రిటిషు కార్మికులకు చౌకగా ఆహారాన్ని అందించడానికి ప్రాథమిక సూత్రంగా స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని స్థాపించింది. పక్షపాత ప్రయత్నాలకు ఉద్యోగాలను అందించే విధానాలను విడిచి మెరిటు ఆధారంగా రాజకీయం చేయని పౌర సేవతో భర్తీ చేసింది. తక్కువ పన్నుల లక్ష్యంతో ప్రభుత్వంలో సామర్థ్యానికి అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చింది. మొత్తంమీద పన్నులు దాదాపు 10% ఏ ఆధునిక దేశంలోనైనా అత్యల్పం.^[13]

విదేశాంగ విధానం ఖండంలోని ప్రతిచర్యాత్మక శక్తులకు నైతికంగా, ప్రతికూలంగా మారింది. 1823 మన్రో సిద్ధాంతం ద్వారా కొత్త ప్రపంచంలో యూరోపియను వలసవాదాన్ని నిరోధించడానికి యునైటెడు స్టేట్సు‌తో జతకట్టింది. బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం అంతటా బానిసత్వాన్ని రద్దు చేశారు. రాయల్ నేవీ బానిసల అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నాలను ముమ్మరం చేసింది.

శతాబ్దాల నాటి చట్టాలు, సంప్రదాయాల సంకెళ్ల కింద ఇప్పటికీ శ్రమిస్తున్న విధానానికి బదులుగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పారిశ్రామిక నగరాలకు మున్సిపలు సంస్కరణ ఒక అవసరం. పీల్ హోం ఆఫీసును స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు ఆయన క్రూరమైన శిక్షలను రద్దు చేశాడు. చాలా నేరాలకు యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో మరణశిక్షను విధించడానికి ముగింపు పలికాడు. ప్రొఫెషనల్ పోలీసుల మొదటి వ్యవస్థను ప్రారంభించాడు - లండను‌లో ఈ రోజు వరకు ఆయన గౌరవార్థం "బాబీలు" అని పిలుస్తారు. మునిసిపలు కార్పొరేషన్ల చట్టం 1835 పట్టణ ప్రభుత్వాన్ని ఆధునీకరించింది. ఇది గతంలో టోరీల ఆధిపత్యంలో ఉన్న క్లోజ్డు సంస్థలచే నియంత్రించబడింది. 200 కంటే ఎక్కువ పాత మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లను రద్దు చేసి వాటి స్థానంలో 179 ఎన్నికైన బరో కౌన్సిలు‌లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఎన్నికలు నమోదిత ఓటర్ల ఆధారంగా జరగాలి. నగర ఆర్థిక వ్యవహారాలను ఏకరీతి పద్ధతిలో ఆడిటు చేయాలి. నగర అధికారులను స్థానిక పన్ను చెల్లింపుదారులు ఎన్నుకుంటారు.^[36]

సంస్కరణలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది పార్లమెంటు ప్రజాస్వామ్యీకరణకు ఇది సంస్కరణ చట్టం 1832తో చిన్నది కానీ అత్యంత వివాదాస్పద రీతిలో ప్రారంభమైంది. ప్రధాన ప్రభావం చాలా చిన్న నియోజకవర్గాలు సంఖ్యను తీవ్రంగా తగ్గించడం, కొన్ని డజన్ల మంది ఓటర్లు మాత్రమే స్థానిక మాగ్నేటు నియంత్రణలో ఉన్నారు. పారిశ్రామిక నగరాలు చాలా సీట్లను గెలుచుకున్నాయి. కానీ ఇప్పటికీ పార్లమెంటులో గణనీయంగా తక్కువ ప్రాతినిధ్యం వహించాయి. 1831–1832 పార్లమెంటరీ సంస్కరణల మీద జరిగిన యుద్ధం, "ఆంగ్ల చరిత్రలో దాని ఉత్సాహం ఉత్కంఠ, తీవ్రతకు సాటిలేని సంవత్సరం."^[37] ప్రతి కొన్ని సంవత్సరాలకు పార్లమెంటు ఓటర్ల సంఖ్యను క్రమంగా పెంచింది. 1880ల నాటికి ఆచరణాత్మకంగా పురుష ఓటర్లను 1928 నాటికి మహిళలను చేరుకుంది.^[38] రెండు పార్టీలు చెల్లింపు ప్రొఫెషనలు నిర్వాహకులను ప్రవేశపెట్టాయి. వారు ప్రతి నియోజకవర్గంలో సాధ్యమయ్యే అన్ని మద్దతు సమీకరణను పర్యవేక్షించారు; దాదాపు 80% మంది పురుషులు ఓటు వేశారు. టోరీలు తమ సంప్రదాయవాదం నైపుణ్యం కలిగిన కార్మికులను అలాగే ప్రింరోసు లీగు ద్వారా నిర్వహించబడిన లక్షలాది మంది మహిళలను కూడా ఆకర్షిస్తుందని కనుగొన్నారు.^[13] మహిళల ఓటు హక్కు ఎజెండాలో లేదు. హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు రద్దు తరచుగా చర్చించబడుతున్నప్పటికీ ఎగువ సభ పదేపదే నిర్ణయాత్మక హౌస్ ఆఫ్ కామన్సు చర్యకు వ్యతిరేకంగా వెనక్కి తగ్గినందున ఎప్పుడూ అవసరం రాలేదు. సంస్కరణ చట్టం 1832 మొదటి రెండు వెర్షన్లను ఓడించిన తర్వాత ఫలితాన్ని మార్చడానికి అవసరమైనన్ని కొత్త సహచరులను నియమించడానికి విగ్సు రాజును అంగీకరించేలా చేశారు. ఆయన అలా చేస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. కానీ చట్టాన్ని ఆమోదించడం వారికి చాలా తెలివైన పని అని లార్డ్సు‌ను ఒప్పించాడు.

రాజకీయ ప్రక్రియ

రీజెంటు (1811–1820) రాజు (1820–1830) గా బలహీనమైన పాలకుడు, 4వ జార్జి తన మంత్రులను ప్రభుత్వ వ్యవహారాల పూర్తి బాధ్యతను తీసుకునేలా చేశాడు. ఆయన తీవ్ర ప్రజాదరణ లేని ప్లేబాయి. తన భార్య క్వీన్ కరోలినును విడాకులు తీసుకోవడానికి పార్లమెంటు ఒక చట్టాన్ని ఆమోదించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు ప్రజాభిప్రాయం ఆమెను బలంగా సమర్థించింది.^[39]

పిట్టిట్సు, టోరీల నాలుగు దశాబ్దాల పాలన తర్వాత సంస్కరణలో మొదటి పురోగతి 1828లో అనేక విద్యా, ప్రభుత్వ పదవులకు ఆంగ్లికను చర్చి సభ్యత్వం అవసరమయ్యే చట్టాలను రద్దు చేయడంలో టోరీ ప్రభుత్వం ప్రొటెస్టంటు కానివారి కెరీరుల మీద ఆంక్షలను తొలగించబడింది.^[40] రోమను కాథలిక్కుల పౌర హక్కుల మీద జరిగిన సుదీర్ఘ పోరాటం చాలా తీవ్రంగా ఉంది. కాథలిక్కులకు విముక్తి 1829లో వచ్చింది. గ్రేటు బ్రిటను, ఐర్లాండు‌లోని రోమను కాథలిక్కుల మీద ఉన్న అత్యంత గణనీయమైన ఆంక్షలను తొలగించింది. టోరీ ప్రధాన మంత్రిగా వెల్లింగ్టను డ్యూకు, ఎక్కువగా కాథలిక్కులు ఉన్న ఐర్లాండు‌లో పెరుగుతున్న సంక్షోభం నివారించడానికి కాథలిక్కులకు కొంత ఉపశమనం కలిగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అయినప్పటికీ ఆయన ఈ ఆలోచనను చాలా కాలంగా వ్యతిరేకించాడు. మరో ప్రధాన టోరీ నాయకుడు రాబర్టు పీలు ఆయన అకస్మాత్తుగా కాథలిక్కు సమస్య మీద తనను తాను మార్చుకున్నాడు.అల్ట్రా టోరీ వర్గం డై-హార్డు‌లచే పూర్తిగా ఖండించబడ్డాడు. శాశ్వతంగా అవిశ్వాసం పెట్టబడ్డాడు.^[41]^[21]^[42]

ఎర్లు గ్రే 1830 నుండి 1834 వరకు ప్రధాన మంత్రి ఆయన పునరుజ్జీవింపబడిన విగు పార్టీ ప్రధాన సంస్కరణల శ్రేణిని అమలు చేశారు: పేద చట్టం నవీకరించబడింది. బాల కార్మికులను పరిమితం చేశారు. ముఖ్యంగా సంస్కరణ చట్టం 1832 బ్రిటిషు ఎన్నికల వ్యవస్థను తిరిగి రూపొందించింది.^[43] 1832లో పార్లమెంటు బానిసత్వ నిర్మూలన చట్టం 1833తో సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వాన్ని రద్దు చేసింది. ప్రభుత్వం బానిసలందరినీ £20,000,000కి కొనుగోలు చేసింది (ఆ డబ్బు ఎక్కువగా ఇంగ్లాండు‌లో నివసించే ధనిక తోటల యజమానులకు వెళ్ళింది), బానిసలను విడిపించింది. వీరిలో ఎక్కువ మంది కరేబియను చక్కెర దీవులలో ఉన్నారు.^[44]^[45]

సంస్కరణ చట్టం 1832 ను వారి సంతకం కొలతగా చేసుకోవడం ద్వారా విగ్‌లు పార్లమెంటరీ సంస్కరణకు ఛాంపియన్లుగా నిలిచారు. ఇది "కుళ్ళిన బరో" "పాకెటు బరోలు" (ఇక్కడ ఎన్నికలు శక్తివంతమైన కుటుంబాలచే నియంత్రించబడతాయి) సంఖ్యలను తీవ్రంగా తగ్గించింది. బదులుగా జనాభా ఆధారంగా సీట్లను పునఃపంపిణీ చేసింది. ఇది ఇంగ్లాండు వేల్సును 4,35,000 మంది ఓటర్లకు 2,17,000 మంది ఓటర్లను జోడించి ఓటు హక్కును విస్తృతం చేసింది. ఈ చట్టం ప్రధాన ప్రభావం భూమి కలిగిన పెద్దమనుషుల శక్తిని బలహీనపరచడం వృత్తిపరమైన వ్యాపార మధ్యతరగతి శక్తిని పెంచడం ద్వారా వారు ఇప్పుడు మొదటిసారిగా పార్లమెంటులో గణనీయమైన స్వరాన్ని కలిగి ఉన్నారు. అయితే ఈ సమయంలో అధిక శాతం మంది చేతివృత్తి కార్మికులు, గుమస్తాలు, రైతులకు ఓటు వేయడానికి అర్హత సాధించడానికి తగినంత ఆస్తి లేని కారణంగా వారికి ఓటు హక్కు ఉండేది కాదు. సంస్కరణల తరువాత వారిలో చాలా మందికి (1867లో) ఓటు హక్కు లభించింది. అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకమైన సైనిక, నావికా పదవులకు ఇంగ్లాండు చర్చి, ఉన్నత సమాజంలో కులీనులు ఆధిపత్యం చెలాయించడం కొనసాగించారు. కానీ వ్యాపారం, పరిశ్రమ లేదా ఆర్థికంలో వారి భాగస్వామ్యం లేదు.. జాతీయ ప్రభుత్వ విధానం పరంగా మొత్తం ప్రజల ప్రజాస్వామ్య కోరికలు నిర్ణయాత్మకంగా మారాయి.^[46]

1960లు - 1970లలో విగ్గిషు పురోగతి లోతైన అర్థాలకు వ్యతిరేకంగా వాదించిన కొంతమంది పండితులు ఉన్నప్పటికీ చాలా మంది చరిత్రకారులు 1830లు-60ల నాటి చట్టం కేంద్ర ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పారు. 1970ల నాటి పాండిత్యం "పాత" విగ్ వివరణ ప్రధాన రూపురేఖల నిరూపణను" సూచిస్తుందని చరిత్రకారుడు రిచర్డు డేవిసు తేల్చిచెప్పారు. అంటే సంస్కరణ చట్టం 1832 పెరుగుతున్న ప్రజా ఒత్తిడికి ప్రతిస్పందన. ఇది "సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రక్రియ పరాకాష్ట, మరింత ఉదారవాద, విస్తృతంగా ఆధారిత రాజకీయ వ్యవస్థ ఆవిర్భావంలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు... ఇది 'గ్రేటు' అనే పాత హోదాకు అర్హమైనది. "^[47]

డేవిడు థాంప్సన్ నొక్కిచెప్పారు సంస్కరణల మొత్తం ప్యాకేజీ విప్లవాత్మక స్వభావం:

ఈ అన్ని విధాలుగా—కొత్త పోలీసుల సంస్థ (1820లలో హోం సెక్రటరీగా పీల్ చే), కొత్త పేద చట్టం, కొత్త మునిసిపల్ కౌన్సిల్‌లలో—ఇంగ్లాండ్‌లో ప్రభుత్వ నమూనా ఒకే దశాబ్దంలోనే ప్రాథమికంగా మార్చబడింది. మతపరమైన వైకల్యాలను తొలగించడంతో పాటు, ఈ సంస్కరణలు బ్రిటన్‌లో కొత్త రకమైన రాష్ట్రానికి నిర్మాణాత్మక పునాదిని వేసాయి: పౌరుల ఎన్నికల హక్కులు, పౌర హక్కులు విస్తరించబడ్డాయి, ఎక్కువ చట్టపరమైన రక్షణ ఇవ్వబడ్డాయి, కానీ సాధారణ పౌరుడు కేంద్రం నుండి చాలా ఎక్కువ స్థాయిలో పరిపాలనా జోక్యం, దిశ, నియంత్రణకు లోనయ్యారు. ఈ మొత్తం ప్రక్రియలో అత్యంత అద్భుతమైన అంశం - 1832 సంస్కరణ బిల్లు - రాష్ట్రం కేంద్రంలో కూడా పాక్షికంగా ప్రజాస్వామ్యీకరించబడాలని నిర్ధారించింది. దేశ చరిత్రలో 1832 యొక్క పూర్తి ప్రాముఖ్యతను స్క్వైర్లు, పార్సన్‌లు, సంపన్న భూస్వాములు పాలించే వ్యవసాయ దేశం యొక్క ఈ చిన్న-వైపుల పరివర్తనలో కేంద్ర మార్పుగా చూస్తేనే ప్రశంసించబడుతుంది. పారిశ్రామిక విస్తరణ, వాణిజ్యం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన తరగతుల ఆధిపత్య పారిశ్రామిక దేశంగా ఎంటర్‌ప్రైజ్.^[48]

చార్టిజం

చార్టిజం అనేది 1832 సంస్కరణ చట్టం కార్మిక వర్గానికి ఓటు హక్కును ఇవ్వడంలో విఫలమైనందుకు ప్రతిస్పందనగా ఒక పెద్ద ఎత్తున ప్రజా నిరసన ఉద్యమం ఉద్భవించింది . దీనికి మధ్యతరగతి మద్దతు లేదు. ఇది పదేపదే విఫలమైంది. ప్రభుత్వం "దుష్ప్రవర్తన" ద్వారా కార్మిక వర్గాలకు "ద్రోహం" చేసి, వారి "ఆసక్తులను" "త్యాగం" చేయడాన్ని కార్యకర్తలు ఖండించారు. 1838లో చార్టిస్టులు పురుషత్వ ఓటు హక్కు, సమాన-పరిమాణ ఎన్నికల జిల్లాలు, బ్యాలెట్ల ద్వారా ఓటు వేయడం, పార్లమెంటు సభ్యులకు చెల్లింపు (పేద పురుషులు సేవ చేయగలిగేలా), వార్షిక పార్లమెంటులు, ఆస్తి అవసరాలను రద్దు చేయాలని డిమాండు చేస్తూ పీపుల్సు చార్టరు‌ను జారీ చేశారు. పాలకవర్గం ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రమాదకరమైనదిగా భావించింది. ఇంగ్లాండు అంతటా బహుళ పెద్ద శాంతియుత సమావేశాలు మార్పును డిమాండు చేశాయి కానీ చార్టిస్టులు తీవ్రమైన రాజ్యాంగ చర్చను బలవంతం చేయలేకపోయారు. అయితే 1839 జూలైలో 1.3 మిలియన్ల సంతకాలతో చార్టిస్టుల జాతీయ పిటిషను‌ను చర్చించడానికి వచ్చిన తీర్మానాన్ని హౌస్ ఆఫ్ కామన్సు 235 ఓట్లతో 46కి తిరస్కరించింది.^[49] చరిత్రకారులు చార్టిజాన్ని 18వ శతాబ్దపు అవినీతికి వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాట కొనసాగింపుగా, పారిశ్రామిక సమాజంలో ప్రజాస్వామ్యం కోసం డిమాండ్లలో ఒక కొత్త దశగా చూస్తారు.^[50]

ప్రధాన మంత్రులు

ఆ కాలంలోని ప్రధాన మంత్రులు: విలియం పిట్ ది యంగరు, లార్డు గ్రెన్విల్లే, డ్యూకు ఆఫ్ పోర్టు ల్యాండు, స్పెన్సరు పెర్సెవలు, రాబర్టు జెంకిన్సను, లార్డు లివర్పూలు, జార్జి కానింగు, లార్డు గొడెరిచి, డ్యూకు ఆఫ్ వెల్లింగ్టను, లార్డు గ్రే, లార్డు మెల్బోర్ను, హెన్రీ జాన్ టెంపులు 3వ విస్కౌంటు, లార్డు పామర్స్టను, రాబర్టు పీల్.^[51]^[52]

కులీనులు ఆధిపత్యం చెలాయించారు: 1860లో హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సులో 200 వారసత్వ సహచరులు ఉన్నారు; 1837 నాటికి వారి సంఖ్య 428; 1901ల 592 మంది ఉన్నారు. 1910 నాటికి ఈ సంఖ్య 622కి పెరిగింది. 1832, 1867, 1884, 1918లలో సంస్కరణల చట్టం హౌసు ఆఫ్ కామన్సు దాని నియంత్రణ పరంగా కులీనులను బలహీనపరిచింది. అయితే అది ప్రభుత్వాన్ని నడిపింది: విక్టోరియా పాలనలో పది మంది ప్రధాన మంత్రులలో ఆరుగురు సహచరులు. ఏడవవాడు డ్యూకు కుమారుడు. ఇద్దరు (పీల్, గ్లాడ్‌స్టోను) వ్యాపార సంఘం నుండి ఉద్భవించారు. ఒకరు (డిస్రేలి) మాత్రమే స్వయంగా నిర్మితమైన వ్యక్తి. 1832 - 1905 మధ్య 227 మంది క్యాబినెటు సభ్యులల 139 మంది సహచరుల కుమారులు.^[53] ఫీల్డు మార్షలు నెపోలియన్‌ను ఓడించిన ఆర్థరు వెల్లెస్లీ, 1వ డ్యూకు ఆఫ్ వెల్లింగ్టను, 1828–1846లో హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు‌లో కన్జర్వేటివు పార్టీకి నాయకుడిగా పనిచేశాడు. కొంతమంది రచయితలు ఆయనను ఒక గందరగోళ ప్రతిచర్యకారుడిగా తక్కువ చేశారు. కానీ 20వ శతాబ్దం చివరలో కుదిరిన ఏకాభిప్రాయం ఆయన తక్కువ సమాచారం ఉన్న వృద్ధ సైనికుడి ముఖం వెనుక తన తెలివితేటలను దాచిపెట్టిన ఒక చాకచక్యమైన ఆపరేటరు‌గా చిత్రీకరిస్తుంది.^[54] వెల్లింగ్టను లార్డ్సు‌ను క్రౌను నిరంతర మద్దతు నుండి రాజకీయ యుక్తిలో చురుకైన ఆటగాడిగా మార్చడానికి పనిచేశాడు భూస్వామ్య ప్రభువుల పట్ల నిబద్ధతతో. ఆయన తన లండను నివాసాన్ని సన్నిహిత విందులు, ప్రైవేటు సంప్రదింపులకు వేదికగా ఉపయోగించుకున్నాడు, కామన్సు‌లోని పార్టీ నాయకులతో, లార్డ్సు‌లోని ప్రముఖ వ్యక్తులతో సన్నిహిత సంబంధంలో ఉంచే విస్తృతమైన ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలతో పాటు. అల్ట్రా-టోరీ సంస్కరణ వ్యతిరేక అభిప్రాయాలకు ఆయన బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చారు. కానీ పార్టీ కేంద్రం వైపు తన వైఖరిని నేర్పుగా మార్చుకున్నారు. ముఖ్యంగా పీల్‌కు ఎగువ సభ నుండి మద్దతు అవసరమైనప్పుడు. వెల్లింగ్టను విజయం స్కాట్లాండు, ఐర్లాండు నుండి ఎన్నికైన 44 మంది సహచరుల మీద ఆధారపడింది. వారి ఎన్నికలను ఆయన నియంత్రించారు.^[55]

చార్లెసు గ్రే, 2వ ఎర్ల్ గ్రే, 1790ల నుండి పార్లమెంటు సంస్కరణలను ప్రోత్సహించారు. అయితే అల్ట్రా-టోరీలు ఎల్లప్పుడూ దీనిని ఓడించారు. సంస్కరణ చట్టం 1832 ఆమోదంలో ఆయన విజయం సాధించడంలో ఈ పురోగతి వచ్చింది. బ్రిటను అంతటా తీవ్రంగా పెరుగుతున్న రాజకీయ అశాంతిని పరిష్కరించడానికి 1832లో తక్షణ అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతూ సుదీర్ఘ ప్రక్రియలో మొదటి అడుగుగా సంస్కరణ చివరి దశగా ఆయన దీనిని కోరుకున్నారు. గౌరవనీయ వర్గాలు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం కోసం వారి డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి అర్హులని ఆయన విశ్వసించారు. కానీ దిగువ మధ్యతరగతి, కార్మికవర్గానికి రాజకీయ అధికారాన్ని విస్తరించడానికి ఆయన నిరాకరించారు, వారు దాని నమ్మకం ఉంచడానికి సిద్ధంగా లేరని అన్నారు. స్పష్టమైన దుర్వినియోగాలను తొలగించడం ద్వారా ప్రస్తుత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక అంశాలను కాపాడాలని ఆయన కోరుకున్నారు, ఇది కులీన నాయకత్వాన్ని బలపరుస్తుందని భావించారు. హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు ద్వారా బిల్లును బలవంతం చేయడానికి తగినంత మంది కొత్త సహచరులను సృష్టిస్తానని హామీ ఇవ్వమని ఆయన రాజును ఒప్పించారు. బిల్లును అడ్డుకోవడం ఆపమని సహచరులకు సలహా ఇస్తూనే రాజు వాగ్దానం చేశాడు. సంస్కరణ చట్టం 1832 గ్రే ప్రధాన విజయం; ఇది అతని ఆచరణాత్మక, మితవాద, సాంప్రదాయిక స్వభావాన్ని, అలాగే సమయం, ఒప్పించడంలో ఆయన పార్లమెంటరీ నైపుణ్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన మంత్రివర్గం విభిన్న ఆసక్తుల సంకీర్ణం కాబట్టి 1834లో ఐరిషు చర్చి ప్రశ్న మీద విభజించబడినప్పుడు ఆయన రాజీనామా చేశాడు.^[51]^[56]

లార్డు పామర్స్టను 1860 ఫిబ్రవరిలో ఫ్రాన్సు ఒప్పందం మీద చర్చల సందర్భంగా హౌసు ఆఫ్ కామన్సు‌ను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు

హెన్రీ జాన్ టెంపులు 3వ విస్కౌంటు పామర్స్టను, విదేశాంగ కార్యదర్శిగా (1830–1834, 1835–1841, 1846–1851), ప్రధాన మంత్రిగా బ్రిటిషు విదేశాంగ విధానాన్ని రూపొందించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. (1855–1858, 1859–1865).^[57] ఆయన రెండు దశాబ్దాల పాటు టోరీ ప్రభుత్వాలలో యుద్ధంలో కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. కానీ 1830లో విగ్ సంకీర్ణంలోకి మారాడు. ఆ తర్వాత టోరీలు ఆయన టర్నుకోటు‌గా తృణీకరించారు. చాలా మంది రాడికలు విగ్‌లు ఆయన ప్రాథమికంగా సంప్రదాయవాద అభిప్రాయాల మీద అపనమ్మకం కలిగి ఉన్నారు. దీని వలన ఆయన సంస్కరణ చర్యల గురించి బలహీనంగా లేదా వ్యతిరేకిస్తున్నాడు. ఆయన సాధారణంగా ఒక వైపు జాప్యాలకు వ్యతిరేకంగా, మరోవైపు సంస్కరణల పట్ల అధిక ఉత్సాహానికి వ్యతిరేకంగా రాజీకి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని హెచ్చరించాడు. ఆయన ప్రజాభిప్రాయానికి చాలా సున్నితంగా ఉండేవారు. వార్తాపత్రిక సంపాదకులతో తన వ్యవహారాల ద్వారా దానిని తరచుగా రూపొందిస్తారు.^[58] ప్రజా డిమాండు ఆపలేని ఊపును చేరుకుందని ఆయన గ్రహించినప్పుడు. ఆయన నీరుగారిన సంస్కరణ కోసం పనిచేసాడు. ఆయన విదేశీ ప్రభుత్వాలకు కూడా అదే సలహా ఇచ్చేవాడు. ఐరోపా అంతటా ఉన్న దౌత్యవేత్తలు ఆయన టోరీల నుండి విగ్సు వైపు వెళ్లడాన్ని జాగ్రత్తగా గమనించారు. ఫ్రాన్సు, బెల్జియం, ఇతర ప్రాంతాలలో తిరుగుబాట్లకు దారితీస్తున్న ప్రధాన శక్తులైన రష్యా, ఆస్ట్రియా, రష్యా ప్రతిచర్యాత్మక ప్రభుత్వాలను భయపెట్టే సంస్కరణ ఉద్యమాల పట్ల ఆయనకు సానుభూతి ఉందని అనుమానించారు. వాస్తవానికి ఆయన తన విదేశాంగ విధాన ఆదర్శాలను కానింగు నుండి తీసుకున్నాడు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా బ్రిటిషు వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించడం, యూరోపియను పొత్తులకు దూరంగా ఉండటం. ఐరోపాలో శాంతికి మధ్యవర్తిత్వం వహించడం, అవసరమైనప్పుడు బ్రిటిషు నావికా శక్తిని తక్కువగా ఉపయోగించడం ఆయన ప్రధాన లక్ష్యాలు. నెదర్లాండ్సు రాజ్యం నుండి బెల్జియం స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందడంలో ఆయన వారితో సహకరించినప్పటికీ, ఫ్రాన్సు‌ను ప్రత్యర్థిగా పరిగణించడం గురించి ఆయన ఎక్కువగా ఆందోళన చెందాడు.^[59] ఆయన ప్రతిచర్య శక్తుల కంటే ఉదారవాద, సంస్కరణ-ఆధారిత దేశాలను ఎక్కువగా ఇష్టపడ్డాడు. భారతదేశంలో బ్రిటిషు బలాన్ని పెంపొందించడానికి ఆయన అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. బ్రిటిషు జాతీయవాదం పట్ల ఆయన తరచుగా గర్వం గురించి మాట్లాడేవారు. ఇది ప్రజాభిప్రాయంలో అనుకూలంగా ఉండేది, పార్లమెంటు వెలుపల ఆయనకు బలమైన మద్దతును ఇచ్చింది.^[60]^[61]

సంస్కర్తలు

జెరెమీ బెంథం, పనోప్టికాను జైలు (1791లో విల్లీ రెవెలీ చిత్రించిన చిత్రం)

జెరెమీ బెంథం (1748–1832) ఇంగ్లీషు చట్టాన్ని సంస్కరించడం మీద దృష్టి సారించిన మేధావి. ఆయన ఉపయోగతావాదాన్ని కార్యాచరణ తత్వశాస్త్రంగా ప్రోత్సహించే ప్రముఖ వ్యక్తి. "గొప్ప ఆనంద సూత్రం" లేదా ఉపయోగతా సూత్రం, బెంథం ఆలోచనకు మూలస్తంభంగా నిలుస్తుంది. "ఆనందం" ద్వారా, ఆయన "బాధ" కంటే "ఆనందం" ప్రాబల్యాన్ని అర్థం చేసుకున్నాడు. ఆయన రాడికలు శక్తుల ప్రేరణకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. అత్యవసరంగా అవసరమైన సంస్కరణలను. వాటిని ఎలా అమలు చేయవచ్చో వారికి నిర్వచించడంలో సహాయం చేశాడు. 1830లు - 1840లలో అనేక కీలకమైన చట్టపరమైన, రాజకీయ, ఆర్థిక - సామాజిక సంస్కరణలను సాధించడంలో ఆయన మేధో నాయకత్వం సహాయపడింది.^[62] ఆయన ముఖ్యంగా విద్య, జైళ్లు, పేలవమైన చట్టాలు, చట్టపరమైన విధానాలు, పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్యం సంస్కరణలను ప్రభావితం చేశారు.^[63]

జాన్ బ్రైటు (1811–1889) తన మధ్యతరగతి క్వేకరు వారసత్వం, రిచర్డు కాబ్డెనుతో కలిసి అన్ని రకాల మానవతావాద, పార్లమెంటరీ సంస్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి నిర్మించారు. అవి కార్ను చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా విజయవంతమైన ప్రచారంతో ప్రారంభమయ్యాయి. ఇవి దిగుమతి చేసుకున్న ఆహారం మీద సుంకాలు, ఇవి టోరీ భూస్వాములను శాంతింపజేయడానికి ధాన్యం ధరను కొనసాగించాయి. జీవన వ్యయంలో ప్రధాన అంశం ఆహార ధర, కార్ను చట్టాలు ధరను ఎక్కువగా ఉంచాయి. బ్రైటు ఒక శక్తివంతమైన వక్త, ఇది ఆయన 1843లో పార్లమెంటుకు ఎన్నికయ్యేలా చేసింది. ఆయన రాడికలు కార్యక్రమంలో ఓటు హక్కు పొడిగింపు, భూ సంస్కరణ, పన్ను తగ్గింపు ఉన్నాయి. ఆయన ఫ్యాక్టరీ సంస్కరణలు, కార్మిక సంఘాలు, గంటల మీద నియంత్రణలను వ్యతిరేకించాడు, కార్మికులు, మహిళలు, పిల్లల కోసం, ఆర్థిక జీవితంలో ప్రభుత్వ జోక్యం ఎల్లప్పుడూ తప్పు అని వాదించాడు. ఆయన యుద్ధాలు, సామ్రాజ్యవాదాన్ని వ్యతిరేకించాడు. క్రిమియను యుద్ధం పట్ల ఆయనకున్న నిరంతర వ్యతిరేకత 1857లో తిరిగి ఎన్నికలో ఓటమికి దారితీసింది. త్వరలోనే బర్మింగ్‌హాం నుండి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. శ్రామిక ప్రజలకు ఓటు హక్కును విస్తరించడానికి పార్లమెంటరీ సంస్కరణ కోసం జాతీయ ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆయన తీవ్ర నైతికవాది, తన ప్రత్యర్థుల సమగ్రతను అపనమ్మకం చేశారు. బ్రిటను‌ను పాలించడం కొనసాగించిన కులీనులను ఆయన అసహ్యించుకున్నారు. ఆయన కొన్ని చిన్న క్యాబినెటు పదవులను నిర్వహించారు. కానీ ఆయన ఖ్యాతి ఆయన నిర్వాహక నైపుణ్యాలు, సంస్కరణల కోసం ఆయన వాక్చాతుర్య నాయకత్వం మీద ఆధారపడి ఉంది.^[64]

ఒక చరిత్రకారుడు బ్రైటు విజయాలను సంగ్రహంగా ఇలా పేర్కొన్నాడు:

జాన్ బ్రైటు పార్లమెంటరీ వక్తలందరిలో గొప్పవాడు. ఆయనకు అనేక రాజకీయ విజయాలు ఉన్నాయి. రిచర్డ్ కోబ్డెన్‌తో కలిసి, ఆయన కార్న్ చట్టాలను రద్దు చేయడానికి దారితీసిన ప్రచారాన్ని నిర్వహించారు. అమెరికను అంతర్యుద్ధం సమయంలో దక్షిణాది వైపు ఈ దేశం (బ్రిటను) జోక్యాన్ని నిరోధించడానికి ఆయన మరే ఇతర వ్యక్తి కంటే ఎక్కువ చేశాడు. 1867లో పారిశ్రామిక కార్మిక వర్గాన్ని రాజ్యాంగ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చిన సంస్కరణ ఆందోళనకు అతను నాయకత్వం వహించాడు. గ్లాడ్‌స్టోను, అస్క్వితు, లాయిడు జార్జ్‌ఇల లిబరలు పార్టీని, ఆయన ప్రోత్సహించిన మధ్యతరగతి ఆదర్శవాదం, ట్రేడు యూనియన్వాదం మధ్య కూటమిని సాధ్యం చేసింది బ్రైటు ఇప్పటికీ నేటి లేబరు పార్టీలో ఉంది.^[65]

విక్టోరియను శకం

విక్టోరియను శకం అనేది 1837 - 1901 మధ్య విక్టోరియా రాణి పాలన కాలం. ఇది బ్రిటిషు పారిశ్రామిక విప్లవం ఉచ్ఛస్థితిని బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం శిఖరాన్ని సూచిస్తుంది. విక్టోరియను కాలం - విక్టోరియన్లతో సంబంధం ఉన్న వివిధ రకాల భావాలు, రాజకీయ ఆందోళనల ద్వారా నిర్వచించబడినది - వాస్తవానికి సంస్కరణ చట్టం 1832 ఆమోదంతో ప్రారంభమవుతుందా అని పండితులు చర్చించుకుంటున్నారు. ఈ యుగం రీజెన్సీ యుగం ముందు వచ్చింది. ఎడ్వర్డియను కాలం తరువాత వచ్చింది. 1837లో 18 సంవత్సరాల వయసులో విక్టోరియా రాణి అయ్యింది. ఆమె సుదీర్ఘ పాలనలో బ్రిటను ఆవిరి నౌకలు, రైల్వేలు, ఫోటోగ్రఫీ, టెలిగ్రాఫు ప్రవేశంతో దాని ఆర్థిక, రాజకీయ శక్తి, అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. బ్రిటను మళ్ళీ ఖండాంతర రాజకీయాల్లో ఎక్కువగా నిష్క్రియాత్మకంగానే ఉంది.

రాణి రాజకీయాల్లో చిన్న పాత్ర పోషించింది. కానీ దేశం, సామ్రాజ్యం, సరైన, సంయమనంతో కూడిన ప్రవర్తనకు చిహ్నంగా మారింది.^[66] ఆమె పాలకురాలుగా విజయం ఆమె వరుసగా అమాయక యువతి అంకితభావంతో ఉన్న భార్య, తల్లి, బాధ ఓపికగల వితంతువు, అమ్మమ్మ మాతృమూర్తిగా చిత్రీకరించిన స్వీయ-చిత్రాల శక్తి కారణంగా ఉంది.^[67]

విదేశీవిధానాలు

స్వేచ్ఛా వాణిజ్య సామ్రాజ్యవాదం

విప్లవాత్మక నెపోలియను యుద్ధాలు (1792–1815) లలో ఫ్రాన్సు ఓటమి తర్వాత యుకె 19వ శతాబ్దంలో ప్రధాన నావికా, సామ్రాజ్య శక్తిగా ఉద్భవించింది (సుమారు 1830 నుండి లండను ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నగరం).^[68] సముద్రంలో సవాలు చేయబడలేదు, బ్రిటిషు ఆధిపత్యాన్ని తరువాత పాక్సు బ్రిటానికా ("బ్రిటిషు శాంతి") గా అభివర్ణించారు. ఇది ఐరోపా ప్రపంచంలో సాపేక్ష శాంతి (1815–1914).^[69]^[70] 1851 ది గ్రేటు ఎగ్జిబిషను సమయానికి, బ్రిటను "ప్రపంచపు వర్క్‌షాపు"గా వర్ణించబడింది.^[71] స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం, ఆర్థిక పెట్టుబడి సామ్రాజ్య సాధనాలను ఉపయోగించి.^[72] ఇది ఐరోపా వెలుపల ఉన్న అనేక దేశాల మీద సామ్రాజ్యం మీద ముఖ్యంగా లాటిను అమెరికాలో ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపింది. ఆసియా. ఆ విధంగా బ్రిటను బ్రిటిషు పాలన ఆధారంగా ఒక అధికారిక సామ్రాజ్యాన్ని అలాగే బ్రిటిషు పౌండు ఆధారంగా ఒక అనధికారిక సామ్రాజ్యాన్ని కలిగి ఉంది.^[73]

రష్యా, ఫ్రాన్సు - ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం

ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం పతనం అయ్యే అవకాశం ఉందనే భయం వారిలో ఉంది. ఆ దేశం పతనం దాని భూభాగం కోసం పెనుగులాటకు దారితీస్తుందని, బ్రిటను‌ను యుద్ధంలోకి నెట్టవచ్చని బాగా అర్థం చేసుకోబడింది. దానిని అధిగమించడానికి బ్రిటను రష్యన్లు కాన్స్టాంటినోపులు‌ను ఆక్రమించకుండా, బోస్పోరసు జలసంధిను స్వాధీనం చేసుకోకుండా అలాగే ఆఫ్ఘనిస్తాను ద్వారా భారతదేశాన్ని బెదిరించకుండా నిరోధించడానికి ప్రయత్నించింది.^[74] 1853లో బ్రిటను, ఫ్రాన్సు రష్యాకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన క్రిమియను యుద్ధంలో జోక్యం చేసుకున్నాయి. సాధారణ జనరల్షిపు ఉన్నప్పటికీ వారు రష్యను ఓడరేవు సెవాస్టోపోలును స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. 1వ జార్ నికోలసు శాంతిని కోరవలసి వచ్చింది.^[75]

1877లో జరిగిన తదుపరి రస్సో-ఒట్టోమను యుద్ధం ఈసారి చర్చల పట్టికలో ఉన్నప్పటికీ, మరొక యూరోపియను జోక్యానికి దారితీసింది. బెర్లిను కాంగ్రెసు రష్యాను ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం మీద కఠినమైన శాన్ స్టెఫానో ఒప్పందం విధించకుండా నిరోధించింది.^[76] క్రిమియను యుద్ధంలో ఫ్రెంచి‌తో పొత్తు పెట్టుకున్నప్పటికీ బ్రిటను 3వ నెపోలియన్ రెండవ సామ్రాజ్యాన్ని కొంత అపనమ్మకంతో చూసింది. ముఖ్యంగా చక్రవర్తి తన నౌకాదళాన్ని నిర్మించడంతో, తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించడంతో, మరింత చురుకైన విదేశాంగ విధానాన్ని చేపట్టడంతో.^[77]

అమెరికను అంతర్యుద్ధం

అమెరికను అంతర్యుద్ధం (1861–1865) సమయంలో బ్రిటిషు నాయకులు, ఉన్నతవర్గం అమెరికను అంతర్యుద్ధం (యుఎస్‌ఎ పత్తి ఉత్పత్తికి ప్రధాన వనరు అయిన కాన్ఫెడరేటు స్టేట్సు ఆఫ్ అమెరికా వైపు మొగ్గు చూపారు. ట్రెంటు ఎఫైరు మీద 1861 చివరిలో యుద్ధ భయాన్ని తగ్గించడంలో ప్రిన్సు ఆల్బర్టు ప్రభావవంతంగా ఉన్నారు. ఎక్కువగా శ్రామిక-తరగతి బ్రిటిషు ప్రజలు సాధారణంగా యూనియను వైపు మొగ్గు చూపారు. కాన్ఫెడరసీ యూనియను దిగ్బంధనం బ్రిటను‌కు దక్షిణ ఎగుమతుల్లో 95% నిలిపివేసినందున అందుబాటులో ఉన్న కొద్దిపాటి పత్తి న్యూయార్క్ నగరం నుండి వచ్చింది. యూనియను‌తో వాణిజ్యం వృద్ధి చెందింది. చాలా మంది యువకులు యూనియను ఆర్మీలో చేరడానికి అట్లాంటికు‌ను దాటారు. 1862 సెప్టెంబరులో అధ్యక్షుడు అబ్రహం లింకన్ విముక్తి ప్రకటన 90 రోజుల్లో జారీ చేయబడుతుందని ప్రకటించారు. తద్వారా బానిసత్వాన్ని రద్దు చేయడం యుద్ధ లక్ష్యంగా మారింది. బ్రిటను చాలా కాలంగా బానిసత్వాన్ని వ్యతిరేకించింది. స్వయంగా దానిని దాదాపు మూడు దశాబ్దాల క్రితం రద్దు చేసింది. సమాఖ్య తరపున దాని జోక్యం చేసుకునే అవకాశం ముగిసింది.^[78]

బ్రిటిషు కంపెనీలు సమాఖ్యకు ఆయుధాలను రవాణా చేయడానికి వేగంగా దిగ్బంధన రన్నర్లు నిర్మించి నిర్వహించాయి. గణనీయమైన లాభంతో సమాఖ్య కోసం యుద్ధనౌకలను నిర్మించాయి. సమాఖ్య కోసం ఆయుధాలను విక్రయించడానికి, యుద్ధనౌకలను నిర్మించడానికి అనుమతిస్తున్నట్లు అమెరికను ఫిర్యాదులను లండను విస్మరించింది. దిగ్బంధన రన్నర్లు, యుద్ధనౌకలు రెండూ ఒక పెద్ద దౌత్య వివాదానికి కారణమయ్యాయి. ఇది 1872లో అలబామా వాదనలలో పాక్షికంగా పరిష్కరించబడింది. బ్రిటిషు-నిర్మిత కాన్ఫెడరేటు యుద్ధనౌకల వల్ల కలిగే నష్టాలకు మాత్రమే పరిహారాలు చెల్లించడం ద్వారా అమెరికన్లకు అనుకూలంగా.^[79] ఈ సమస్య పరిష్కరించబడింది.

సామ్రాజ్యం విస్తరిస్తరణ

1867లో ప్రారంభించి బ్రిటను దాని ఉత్తర అమెరికా కాలనీలలో ఎక్కువ భాగాన్ని కెనడా డొమినియను‌గా ఏకం చేసింది. దానికి స్వయం పాలన దాని స్వంత రక్షణ బాధ్యతను ఇచ్చింది అయినప్పటికీ కెనడాకు 1931 వరకు స్వతంత్ర విదేశాంగ విధానం లేదు. 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో యూరోపియను శక్తుల మధ్య ఆఫ్రికా కోసం పోరాటం జరిగింది. 1898 ఫషోడా సంఘటన మీద ఫ్రాన్సు‌తో యుద్ధం గురించి చర్చ జరిగింది.

1871 తర్వాత జర్మనీ సామ్రాజ్యం పెరుగుదల కొత్త సవాలును తెచ్చిపెట్టింది. ఎందుకంటే అది (యునైటెడు స్టేట్సు‌తో పాటు) ప్రపంచంలోని అగ్రశ్రేణి పారిశ్రామిక శక్తిగా బ్రిటను స్థానాన్ని ఆక్రమించే ప్రమాదం ఉంది. జర్మనీ ఆఫ్రికా పసిఫికు‌లలో కాలనీల సంఖ్యను సంపాదించింది. కానీ ఛాన్సలరు ఒట్టో వాన్ బిస్మార్కు తన శక్తి సమతుల్య వ్యూహం ద్వారా సాధారణ శాంతిని సాధించడంలో విజయం సాధించాడు. 1888లో 2వ విలియం జర్మనీ చక్రవర్తి అయినప్పుడు ఆయన బిస్మార్కు‌ను విడిచిపెట్టి యుద్ధోన్మాద భాషను ఉపయోగించడం ప్రారంభించాడు. బ్రిటను‌కు పోటీగా నావికాదళాన్ని నిర్మించాలని ప్రణాళిక వేశాడు.^[80] పెద్ద ఎత్తున పొత్తులు ఉద్భవించడంతో బ్రిటను తన ఐసోలేషను విధానం పనికిరాదని గ్రహించింది. ఇది ఫ్రాన్సు, యునైటెడు స్టేట్సు‌తో మంచి సంబంధాలను పునరుద్ధరించింది. రష్యాతో ఉద్రిక్తతలను ముగించింది. అయితే జర్మనీతో ఘర్షణ నావికా జాతిగా మారింది.

నెపోలియను యుద్ధాల సమయంలో బ్రిటను నెదర్లాండ్సు నుండి కేప్ కాలనీ మీద నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటి నుండి కేప్ నుండి మరింత దూరంగా వలస వచ్చిన డచ్ స్థిరనివాసులతో ఇది సహజీవనం చేసింది. వారి స్వంత రెండు రిపబ్లిక్కు‌లను సృష్టించింది: దక్షిణాఫ్రికా రిపబ్లికు, ఆరెంజు ఫ్రీ స్టేటు. బ్రిటిషు సామ్రాజ్య దృక్పథం ఈ కొత్త దేశాల మీద నియంత్రణ కోసం పిలుపునిచ్చింది. ఆఫ్రికన్లు మాట్లాడే "బోయర్సు" (లేదా "ఆఫ్రికనర్లు") 1899–1902లో యుద్ధంలో తిరిగి పోరాడారు. శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యం చేతిలో ఓడిపోయిన బోయరు కమాండోలు గెరిల్లా యుద్ధం (కొన్ని ఇతర బ్రిటిషు భూభాగాలు తరువాత స్వాతంత్ర్యం సాధించడానికి దీనిని ఉపయోగించాయి) నిర్వహించారు. ఇది బ్రిటిషు సాయుధ దళాలకు కష్టతరమైన పోరాటాన్ని ఇచ్చింది. కానీ వారి సంఖ్యాబలం, అత్యున్నతమైన పరికరాలు, తరచుగా క్రూరమైన వ్యూహాలు చివరికి బ్రిటిషు విజయాన్ని సాధించాయి. ఈ యుద్ధం మానవ హక్కుల పరంగా ఖరీదైనది. బ్రిటను, ప్రపంచవ్యాప్తంగా లిబరల్సు దీనిని విస్తృతంగా విమర్శించారు. అయితే యునైటెడు స్టేట్సు లండను‌కు తన మద్దతు ఇచ్చింది. బోయరు రిపబ్లిక్కు‌లు 1910లో కేప్ కాలనీ నాటలు‌తో సౌతు ఆఫ్రికా యూనియనులో విలీనం చేయబడ్డాయి; దీనికి అంతర్గత స్వపరిపాలన ఉంది, కానీ దాని విదేశాంగ విధానం లండను నియంత్రణలో ఉంది ఇది బ్రిటిషు సామ్రాజ్యంలో అంతర్భాగం.^[81]

నాయకత్వం

ఆ కాలంలో ప్రధాన మంత్రులు: లార్డు మెల్బోర్ను, పబర్టు పీలు, లార్డు జాన్ రస్సెలు, లార్డు డెర్బీ, లార్డు అబెర్డీను, లార్డు పామర్స్టను, బెంజమిను డిస్రేలి, విలియం ఎవార్టు గ్లాడు‌స్టోను, లార్డ్ సాలిస్బరీ, లార్డు రోజ్వరీ.

19వ శతాబ్దం చివరిలో బ్రిటను పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ స్వర్ణయుగం నాటి రాజకీయాలను డిస్రేలి, గ్లాడ్‌స్టోను ఆధిపత్యం వహించారు. వారు చాలా కాలంగా ఆరాధించబడ్డారు. కానీ ఇటీవలి దశాబ్దాలలో చరిత్రకారులు ముఖ్యంగా డిస్రేలి విషయంలో చాలా విమర్శనాత్మకంగా మారారు.^[82]

డిస్రేలి

బెంజమిను డిస్రేలి, 1868, 1874–80లో ప్రధాన మంత్రిగా కన్జర్వేటివు పార్టీలో ఒక ఐకానికు హీరోగా మిగిలిపోయాడు. 1830లు - 1840లలో పరిణతి చెందిన బ్రిటిషు నాయకుల తరానికి ఆయన విలక్షణమైన వ్యక్తి. స్థిరపడిన రాజకీయ, సామాజిక, మతపరమైన విలువలు, ఉన్నత వర్గాలకు ముప్పుల గురించి ఆయన ఆందోళన చెందారు; రాడికలిజం, అనిశ్చితి, భౌతికవాదానికి ప్రతిస్పందనగా జాతీయ నాయకత్వం, అవసరాన్ని ఆయన నొక్కి చెప్పారు.^[83] సామ్రాజ్యవాదం పట్ల గ్లాడ్‌స్టోను ప్రతికూల వైఖరికి విరుద్ధంగా, బ్రిటిషు సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించడానికి, బలోపేతం చేయడానికి తన ఉత్సాహభరితమైన మద్దతుకు డిస్రేలి ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడ్డాడు. డిస్రేలి ప్రాదేశిక ఔన్నత్యం, సైనిక వైభవం సామ్రాజ్య ప్రతీకవాదం (రాణిని భారతదేశ సామ్రాజ్ఞిని చేయడం వంటివి) వంటి విధానాలను గ్లాడ్‌స్టోను ఖండించాడు. ఇది ఆధునిక వాణిజ్య, క్రైస్తవ దేశానికి సరిపోదని చెప్పాడు. అయితే ఈజిప్టులో సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించడానికి ఆకర్షణీయమైన అవకాశాలను గ్లాడ్‌స్టోను స్వయంగా తిరస్కరించలేదు.^[84]

భారతదేశానికి రష్యా ముప్పు ఉందని హెచ్చరికలు జారీ చేయడం ద్వారా డిస్రాయెలీ మద్దతును పెంచుకున్నాడు, ఇది కన్జర్వేటివు మనస్తత్వంలో లోతుగా కూరుకుపోయింది. 1874–1880లో డిస్రేలీకి సామాజిక చట్టం కోసం కొన్ని ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయని, సంస్కరణ చట్టం 1867 ఓటు హక్కు లేని శ్రామిక వ్యక్తి కోసం సంప్రదాయవాదం దృష్టిని ప్రతిబింబించలేదని చరిత్రకారులు చూపించడంతో "టోరీ ప్రజాస్వామ్యవాది" సంక్షేమ రాజ్యం ప్రమోటరు‌గా ఆయన ఖ్యాతి పడిపోయింది.^[85] అయినప్పటికీ ఆయన తరగతి విరోధం తగ్గించడానికి పనిచేశాడు. ఎందుకంటే పెర్రీ పేర్కొన్నట్లుగా, "నిర్దిష్ట సమస్యలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, బ్రిటను, ఐర్లాండు‌లలో పట్టణం, గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య, భూస్వాములు, రైతులు, మూలధనం, శ్రమ, పోరాడుతున్న మతపరమైన వర్గాల మధ్య ఉద్రిక్తతను తగ్గించడానికి ఆయన ప్రయత్నించాడు - మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఒక ఏకీకృత సంశ్లేషణను సృష్టించడానికి."^[86]

గ్లాడ్‌స్టోన్

విలియం ఎవార్టు గ్లాడ్‌స్టోను డిస్రేలీకి లిబరలు ప్రతిరూపం, నాలుగు సార్లు ప్రధాన మంత్రిగా (1868–1874, 1880–1885, 1886, 1892–1894) పనిచేశారు. సమతుల్య బడ్జెటు, తక్కువ పన్నులు, లైసెజు-ఫెయిరు అనే భావన మీద ఆధారపడిన ఆయన, ఆర్థిక విధానాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న పెట్టుబడిదారీ సమాజానికి అనుకూలంగా ఉన్నాయి కానీ ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులు మారినప్పుడు సమర్థవంతంగా స్పందించలేకపోయాయి. జీవితంలో తరువాతి కాలంలో "గ్రాండు ఓల్డ్ మ్యాను" అని పిలువబడే ఆయన ఎల్లప్పుడూ చురుకైన ప్రజాదరణ పొందిన వక్త, బ్రిటిషు కార్మికులను, దిగువ మధ్యతరగతిని బలంగా ఆకర్షించారు. లోతైన మతపరమైన గ్లాడ్‌స్టోను తన సువార్తిక సున్నితత్వంతో రాజకీయాలకు కొత్త నైతిక స్వరాన్ని తీసుకువచ్చాడు. ఆయన నైతికత తరచుగా ఆయన ఉన్నత తరగతి ప్రత్యర్థులను (డిస్రేలీని బలంగా ఆదరించిన క్వీన్ విక్టోరియాతో సహా) కోపగించుకుంది.ఆయన కఠినమైన నియంత్రణ లిబరలు పార్టీని విభజించింది. ఆయన విదేశాంగ విధానం లక్ష్యం పోటీ, అనుమానాలకు బదులుగా సంఘర్షణ, పరస్పర విశ్వాసం ఆధారంగా యూరోపియను క్రమాన్ని సృష్టించడం; చట్ట నియమం బలప్రయోగం, స్వార్థం పాలనను భర్తీ చేయడం. ఐరోపా సామరస్యపూర్వక కచేరీ ఈ గ్లాడ్‌స్టోనియను భావనను జర్మన్లు బిస్మార్కియను తారుమారు చేసిన పొత్తులు, విరోధాల వ్యవస్థతో వ్యతిరేకించారు. చివరికి ఓడించారు.^[87]

సాలిస్‌బరీ

సంప్రదాయ ప్రధాన మంత్రి లార్డు సాలిస్బరీ ‌ఒక "ప్రతిభావంతుడైన నాయకుడు, ఆయన సాంప్రదాయ, కులీన సంప్రదాయవాదం చిహ్నం".^[88] సాలిస్‌బరీ "ఒక గొప్ప విదేశాంగ మంత్రి. [కానీ] తప్పనిసరిగా ప్రతికూలంగా నిజానికి హోం వ్యవహారాలలో ప్రతిచర్యాత్మక".^[89] మరొక చరిత్రకారుడి అంచనా మరింత అనుకూలంగా ఉంది; ఆయన సాలిస్‌బరీని "ఇరవై సంవత్సరాలుగా ప్రజాదరణను అడ్డుకున్న" నాయకుడిగా చిత్రీకరిస్తాడు.^[90] "[నేను]ఆధునిక సంప్రదాయవాదం 'ప్రగతిశీల' జాతికి ఆయన సరిపోడు."^[91] ఒక చరిత్రకారుడు "సాలిస్‌బరీ ఇరుకైన ద్వేషాన్ని" ఎత్తి చూపాడు.^[92] సాలిస్‌బరీ ఒక ఆరాధకుడు 1867-1884 సంస్కరణ చట్టాల నుండి పుట్టిన ప్రజాస్వామ్యాన్ని "బహుశా ఆయన ఊహించిన దానికంటే తక్కువ అభ్యంతరకరమైనదిగా భావించాడు—దాని దుష్టత్వాన్ని కొంతవరకు తగ్గించడంలో తన ప్రజా వ్యక్తిత్వం ద్వారా విజయం సాధించాడు" అని అంగీకరిస్తున్నాడు.^[93]

నైతికత

విక్టోరియన్ శకం వ్యక్తిగత నైతికత విక్టోరియను ప్రమాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. చరిత్రకారులు సాధారణంగా మధ్యతరగతి వారు ఉన్నత వ్యక్తిగత నైతిక ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నారని ( సాధారణంగా వాటిని అనుసరిస్తారని) అంగీకరిస్తున్నారు. కానీ కార్మిక వర్గాలు కూడా వాటిని అనుసరిస్తాయా అని చర్చించారు. 19వ శతాబ్దం చివరలో హెన్రీ మేహ్యూ వంటి నైతికవాదులు మురికివాడలను వివాహం లేకుండా వారి అధిక స్థాయి సహజీవనం, అక్రమ జననం కోసం ఖండించారు. అయితే డేటా ఫైళ్ల కంప్యూటరైజ్డు మ్యాచింగు‌ని ఉపయోగించి కొత్త పరిశోధన ప్రకారం కార్మికవర్గం, పేదలకు అప్పట్లో సహజీవన రేట్లు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి—5% కంటే తక్కువ.^[94]

20వ శతాబ్దం ప్రారంభం

1900 నుండి 1923 వరకు ప్రధానమంత్రులు: మార్క్వెసు ఆఫ్ సాలిస్బరీ, ఆర్థరు బాల్ఫోరు, హెన్రీ కాంపు‌బెలు-బ్యానర్మాను, హెచ్. హెచ్. అస్క్వితు, డేవిడు లాయిడు జార్జి, బోనారు లా.

ఎడ్వర్డియన్ శకం: 1901–1914

క్వీన్ విక్టోరియా 1901లో మరణించింది. ఆమె కుమారుడు 7వ ఎడ్వర్డు రాజు అయ్యాడు. ఎడ్వర్డియను శకాన్ని ప్రారంభించాడు. ఇది చీకటి విక్టోరియను శకానికి భిన్నంగా గొప్ప ఆడంబరమైన సంపద ప్రదర్శనలతో వర్గీకరించబడింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంతో, చలన చిత్రాలు, ఆటోమొబైల్సు, విమానాలు వంటి వస్తువులు వాడుకలోకి వచ్చాయి. కొత్త శతాబ్దం గొప్ప ఆశావాద భావనతో వర్గీకరించబడింది. గత శతాబ్దపు సామాజిక సంస్కరణలు 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగాయి. 1900లో లేబరు పార్టీ ఏర్పడింది. ఎడ్వర్డు 1910లో మరణించాడు. ఆయన తర్వాత 5వ జార్జి వచ్చాడు. ఆయన 1910–1936 వరకు పాలించాడు. కుంభకోణాలు లేని, కష్టపడి పనిచేసే, ప్రజాదరణ పొందిన 5వ జార్జి బ్రిటిషు చక్రవర్తి, ఆయన క్వీన్ మేరీతో కలిసి, మధ్యతరగతి విలువలు, సద్గుణాల ఆధారంగా బ్రిటిషు రాజకుటుంబం కోసం ఆదర్శప్రాయమైన ప్రవర్తన ఆధునిక నమూనాను స్థాపించాడు. ఆయన తన ప్రధాన మంత్రుల కంటే విదేశీ సామ్రాజ్యాన్ని బాగా అర్థం చేసుకున్నాడు. తన ప్రజలతో సంభాషణలో చేరడంలో బొమ్మలు, వివరాల కోసం తన అసాధారణ జ్ఞాపకశక్తిని ఉపయోగించాడు, యూనిఫాంలు, రాజకీయాలు లేదా సంబంధాల గురించి అయినా.^[95]

ఆ యుగం సంపన్నంగా ఉంది కానీ రాజకీయ సంక్షోభాలు అదుపు తప్పుతున్నాయి. 1910–1914లో ఐరిషు సంక్షోభం, కార్మిక అశాంతి, మహిళల ఓటు హక్కు ఉద్యమాలు, పార్లమెంటులో పక్షపాత, రాజ్యాంగ పోరాటాల నుండి తలెత్తిన తీవ్రమైన సామాజిక, రాజకీయ అస్థిరతతో బహుళ సంక్షోభాలు ఏకకాలంలో దెబ్బతిన్నాయి. ఒకానొక సమయంలో ఐర్లాండు‌తో వ్యవహరించే ఆదేశాలను సైన్యం తిరస్కరించవచ్చని కూడా అనిపించింది.^[96] 1914లో ఊహించని విధంగా జరిగిన మహా యుద్ధం దేశీయ సమస్యలను నిలిపివేసినప్పుడు ఎటువంటి పరిష్కారం కనిపించలేదు. 1914లో యుద్ధం సందర్భంగా ఎడ్వర్డియను శకం రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థ సున్నితమైన సమతుల్యతలో ఉంది. లేబరు ఐరిషు జాతీయవాదులు, ప్రగతిశీల కూటమితో లిబరల్సు అధికారంలో ఉన్నారు. ఈ సంకీర్ణం స్వేచ్ఛా వాణిజ్యానికి (సంప్రదాయవాదులు కోరుకునే అధిక సుంకాలకు విరుద్ధంగా), ట్రేడు యూనియన్ల కోసం ఉచిత సమష్టి బేరసారాలకు (సంప్రదాయవాదులు వ్యతిరేకించారు), సంక్షేమ రాజ్యాన్ని రూపొందిస్తున్న క్రియాశీల సామాజిక విధానం, హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు అధికారాన్ని తగ్గించడానికి రాజ్యాంగ సంస్కరణ కట్టుబడి ఉంది. సంకీర్ణానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక లేదు. ఎందుకంటే ఇది 1890ల నుండి మిగిలిపోయిన వాటి నుండి కలిసి రూపొందించబడింది. లేబరు పార్టీ నొక్కిచెప్పిన ఆంగ్లేయులు కానివారు ఉద్భవిస్తున్న తరగతి సంఘర్షణ అనేవి సామాజిక శాస్త్ర ఆధారంగా చెప్పబడింది.^[97]

గొప్ప యుద్ధం

డేవిడ్ లాయిడు జార్జి నేతృత్వంలో బ్రిటను తన మానవశక్తి, పరిశ్రమ, ఆర్థిక, సామ్రాజ్యం, దౌత్యాన్ని ఫ్రెంచి, అమెరికన్లతో కలిసి విజయవంతంగా సమీకరించి, కేంద్ర శక్తులను ఓడించింది.^[98]^[99]^[100]^[101] 1914 నుండి 1918 వరకు సేవల్లో చాలా మంది పురుషులు లేనప్పటికీ ఆర్థిక వ్యవస్థ దాదాపు 14% పెరిగింది; దీనికి విరుద్ధంగా జర్మనీ ఆర్థిక వ్యవస్థ 27% తగ్గింది. మహా యుద్ధంలో పౌర వినియోగం తగ్గింది. ఆయుధాలకు ప్రధాన పునః కేటాయింపు జరిగింది. 1913లో 8% ఉన్న జిడిపిలో ప్రభుత్వ వాటా 1918లో 38%కి పెరిగింది (1943లో 50%తో పోలిస్తే).^[102]^[103] యుద్ధం కారణంగా బ్రిటను తన ఆర్థిక నిల్వలను వినియోగించుకుని, అమెరికా నుండి పెద్ద మొత్తాలను అప్పుగా తీసుకోవలసి వచ్చింది. జర్మనీ దురాక్రమణ నుండి బెల్జియంను రక్షించడానికి బ్రిటను యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. వెస్ట్రను ఫ్రంటులో ఇంపీరియలు జర్మనీ ఆర్మీతో పోరాడే పాత్రను త్వరగా స్వీకరించింది. విదేశీ జర్మనీ సామ్రాజ్యాన్ని కూల్చివేసింది. ఫ్రాన్సు‌లో పోరాటం ట్రెంచు వార్‌ఫేరులోకి దిగడంతో అందరూ ఊహించిన యుద్ధం కారణంగా శృంగార భావనలు మసకబారాయి. వెస్ట్రను ఫ్రంటు‌లో బ్రిటిషు, ఫ్రెంచు 1915–1917లో జర్మనీ ట్రెంచు లైను మీద పదేపదే దాడులు ప్రారంభించాయి. ఇది వందల వేల మందిని చంపి గాయపరిచింది. కానీ పరిమిత లాభాలను మాత్రమే సాధించింది. 1916 ప్రారంభం నాటికి స్వచ్ఛంద సేవకుల సంఖ్య తగ్గడంతో, ప్రభుత్వం యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో నిర్బంధ సైనిక సేవ విధించింది (కానీ ఐర్లాండు‌లో జాతీయవాదులు దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు) మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటిషు సైన్యం బలాన్ని కొనసాగించడానికి. పరిశ్రమ పెద్ద మొత్తంలో ఆయుధాలను తయారు చేసింది. చాలా మంది మహిళలు ఫ్యాక్టరీ ఉద్యోగాలను తీసుకున్నారు. అస్క్వితు ప్రభుత్వం అసమర్థంగా నిరూపించబడింది కానీ డేవిడు లాయిడు జార్జి 1916 డిసెంబరులో ఆయన స్థానంలోకి వచ్చినప్పుడు బ్రిటను శక్తివంతమైన, విజయవంతమైన యుద్ధకాల నాయకుడిని పొందింది.^[104]

యుద్ధానంతర

యుద్ధాన్ని బ్రిటను, దాని మిత్రదేశాలు గెలిచాయి. కానీ భయంకరమైన మానవ, ఆర్థిక నష్టాన్ని భరించి యుద్ధాలు మళ్లీ ఎప్పుడూ జరగకూడదనే భావనను సృష్టించాయి. దేశాలు తమ విభేదాలను శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోగలవనే ఆలోచనతో లీగు ఆఫ్ నేషన్సు స్థాపించబడింది. కానీ ఈ ఆశలు నిరాధారమైనవి.

యుద్ధం తరువాత బ్రిటను టాంగన్యికా జర్మనీ కాలనీని ఆఫ్రికాలోని టోగోలాండులో కొంత భాగాన్ని పొందింది. పాలస్తీనా మీద లీగు ఆఫ్ నేషన్సు ఆదేశం బ్రిటను‌కు మంజూరు చేయబడింది. దీనిని యూదు స్థిరనివాసులకు మాతృభూమిగా, ఇరాకు, మెసొపొటేమియాలోని ఒట్టోమను ప్రావిన్సుల మూడు పరిపాలనా విభాగాల నుండి సృష్టించబడింది; 1932లో పూర్తిగా స్వతంత్రం పొందింది. 1882 నుండి బ్రిటను ఆక్రమించిన 1914 నుండి బ్రిటిషు రక్షిత ప్రాంతంగా ఉన్న ఈజిప్టు రాజ్యం 1919 ఈజిప్టు విప్లవం తర్వాత 1922లో స్వతంత్రం పొందింది. అయితే 1956 సూయెజు సంక్షోభం వరకు బ్రిటిషు దళాలు అక్కడే ఉన్నాయి.

దేశీయ వ్యవహారాల్లో హౌసింగు చట్టం 1919 యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో సరసమైన ప్రజా గృహనిర్మాణానికి దారితీసింది. ఇది ప్రజలు శిథిలావస్థలో ఉన్న నగర మురికివాడల నుండి బయటకు వెళ్లడానికి వీలు కల్పించింది. మురికివాడలు చాలా సంవత్సరాలు అలాగే ఉన్నాయి. అనేక ఇళ్ల కంటే చాలా కాలం ముందే ట్రాం‌లు విద్యుదీకరించబడ్డాయి. ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం 1918 మహిళలకు గృహస్థులకు ఓటు హక్కును ఇచ్చింది. కానీ 1928 వరకు పూర్తి సమాన ఓటు హక్కు సాధించబడలేదు. లేబరు పార్టీ లిబరలు పార్టీని రెండవ స్థానానికి నెట్టివేసింది. 1922 యునైటెడు1922 సార్వత్రిక ఎన్నికలుతో ప్రధాన విజయాన్ని సాధించింది.^[105]

ఐర్లాండు

ఐరిషు హోం రూలు కోసం ప్రచారం

1800 యూనియను చట్టానికి దారితీసిన ఒప్పందంలో భాగంగా ఐర్లాండు‌లోని శిక్షా చట్టాలు రద్దు చేయబడాలని కాథలిక్కు విముక్తి మంజూరు చేయబడాలని నిర్దేశించారు. అయితే కింగ్ 3వ జార్జి విముక్తిని అడ్డుకున్నాడు. దానిని మంజూరు చేయడం ఆంగ్లికను చర్చిను రక్షించడానికి తన పట్టాభిషేక ప్రమాణాన్ని ఉల్లంఘించిందని వాదించాడు. న్యాయవాది డేనియలు ఓ'కానెలు చేసిన ప్రచారం, 3వ జార్జి మరణం, 1829లో కాథలిక్కు విముక్తికి రాయితీని ఇవ్వడానికి దారితీసింది, దీని వలన రోమన్ కాథలిక్కులు యునైటెడు కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గ్రేటు బ్రిటను, ఐర్లాండు పార్లమెంటులో కూర్చోవడానికి వీలు కలిగింది. కాథలిక్కు విముక్తి ఓ'కానెలు నిజమైన లక్ష్యం కాదు. అది గ్రేటు బ్రిటను‌తో యూనియను చర్యను రద్దు చేయడం. 1843 జనవరి 1 న ఓ'కానెలు నమ్మకంగా, కానీ తప్పుగా, ఆ సంవత్సరం రద్దు సాధించబడుతుందని ప్రకటించాడు. 1846లో పొటాటో బ్లైటు ద్వీపాన్ని తాకినప్పుడు ముఖ్యంగా కాథలిక్కు జిల్లాల్లోని గ్రామీణ జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఆకలితో అలమటించడం ప్రారంభించారు.^[106]^[107]

ప్రభుత్వ నిధులకు అదనంగా ప్రైవేటు వ్యక్తులు, దాతృత్వ సంస్థలు, యునైటెడు స్టేట్సు నుండి సహాయం లభించినప్పటికీ అది ఒక పెద్ద విపత్తును నివారించడానికి సరిపోలేదు. లార్డు జాన్ రస్సెలు ప్రభుత్వం £8 మిలియన్ల రుణాన్ని సేకరించడానికి ప్రయత్నించింది. మరింత రుణం కోసం ఉద్దేశించబడింది కానీ ఇది ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని రేకెత్తించింది. రైల్వేలు, ఆహార దిగుమతుల కోసం నిధుల డిమాండు మరింత దిగజారింది.^[108] పౌండు బంగారంగా మార్చబడాలంటే రుణం ఖర్చును సంక్షోభం నిరోధించింది. 1847లో ప్రభుత్వ నిధులు తగ్గించబడ్డాయి. ఉపశమన ఖర్చులు ఐర్లాండు‌లోని స్థానిక పన్నులకు బదిలీ చేయబడ్డాయి.^[109] కాటియర్సు (లేదా వ్యవసాయ కార్మికులు) ఎక్కువగా తుడిచిపెట్టబడ్డారు.ఐర్లాండు‌లో "గొప్ప ఆకలి" అని పిలువబడే సమయంలో వలసలు పెరిగాయి.^[110] యూనియను‌ను సమర్థించిన యూనియనిస్టులును ఎన్నుకున్న ఒక ముఖ్యమైన మైనారిటీ. ఐర్లాండు చర్చి (ఆంగ్లికను) న్యాయవాది ఐజాకు బటు 1870లలో హోం రూలు లీగు అనే కొత్త మితవాద జాతీయవాద ఉద్యమాన్ని నిర్మించారు. బట్ మరణం ఇది తరువాత హోం రూల్ ఉద్యమం లేదా ఐరిషు పార్లమెంటరీ పార్టీ అని పిలువబడేది. విలియం షా, ఒక రాడికలు యువ ఆంగ్లో-ఐరిషు, ప్రొటెస్టంటు, భూస్వామి చార్లెసు స్టీవర్టు పార్నెలు మార్గదర్శకత్వంలో ఒక ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా మారింది.^[111]

పార్నెలు ఉద్యమం "హోం రూలు" కోసం ప్రచారం చేసింది. దీని ద్వారా వారు ఐర్లాండు యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో ఒక ప్రాంతంగా తనను తాను పరిపాలించుకుంటుందని అర్థం చేసుకున్నారు. రెండు హోం రూలు బిల్లులు (1886 - 1893) లిబరలు ప్రధాన మంత్రి విలియం ఎవార్టు గ్లాడ్‌స్టోను ప్రవేశపెట్టారు. ప్రధానంగా కన్జర్వేటివు పార్టీ, హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు వ్యతిరేకత కారణంగా కానీ రెండూ చట్టంగా మారలేదు. యూనియను ‌వాదులు (ఎక్కువగా కానీ ప్రత్యేకంగా ఉల్స్టరులో ఆధారపడలేదు), డబ్లిన్‌లోని కాథలికు నేషనలిస్టు ("రోం రూలు") పార్లమెంటు తమ మీద వివక్ష చూపుతుందని లేదా ప్రతీకారం తీర్చుకుంటుందని రోమను కాథలిక్కు సిద్ధాంతం విధిస్తుందని, పరిశ్రమ మీద సుంకాలు విధిస్తుందని భయపడ్డారు. ఈ సమస్య ఐర్లాండు అంతటా వివాదానికి మూలంగా ఉంది. ఐర్లాండు‌లో ఎక్కువ భాగం ప్రధానంగా వ్యవసాయం అయినప్పటికీ ఉల్స్టరు‌లోని ఆరు కౌంటీలు భారీ పరిశ్రమ స్థానంగా ఉన్నాయి. విధించిన ఏవైనా సుంకాల అడ్డంకుల ద్వారా వారు ప్రభావితమవుతారు.^[112]

ఐరిషు డిమాండ్లు ఓ'కానెలు "రద్దు" నుండి విలియం షర్మాను క్రాఫోర్డు "సమాఖ్య పథకం" (వాస్తవానికి అధికారవాదం కాదు ఐజాకు బటు హోం రూలు లీగు వరకు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి ఐర్లాండు స్వదేశ పాలనకు దగ్గరగా లేదు. 1848,1867 లో తిరుగుబాట్లు విఫలమయ్యాయి.^[113]

ఐర్లాండు‌లో ఫ్రాంచైజు పరిమిత పరిధి కారణంగా ఓ'కానెలు ప్రచారం దెబ్బతింది.^[114] ఫ్రాంచైజీ విస్తృతంగా విస్తరించబడితే, యూనియను వ్యతిరేక పార్టీలు అంత బాగా చేయగలిగాయి ఐర్లాండు.^[115] బ్రిటిషు ఉత్తర అమెరికా చట్టం 1867 కింద కెనడాలో విజయవంతంగా అమలు చేయబడిన స్వయం పాలన వంటి దానిని సమర్థించే వేదిక మీద నడుస్తూ 1874లో ఐర్లాండు‌లోని కౌంటీ, బరో స్థానాలలో మెజారిటీని హోం పాలకులు గెలుచుకున్నారు.^[115] 1882 నాటికి హోం రూలు ఉద్యమ నాయకత్వం ఐరిషు పార్లమెంటరీ పార్టీకి చెందిన చార్లెసు స్టీవర్టు పార్నెలు‌కు చేరింది. విస్తృతమైన ఫ్రాంచైజు ఐరిషు కాని ఎంపీలలో సైద్ధాంతిక మిశ్రమాన్ని కూడా మార్చింది. దీని వలన వారు ఐరిషు డిమాండ్లకు మరింత అనుకూలంగా మారారు. 1885 ఎన్నికలు ఫలితంగా హంగు పార్లమెంటు ఏర్పడింది, దీనిలో ఐరిషు పార్లమెంటరీ పార్టీ అధికార సమతుల్యతను కలిగి ఉంది. వారు మొదట్లో మైనారిటీ ప్రభుత్వంలో కన్జర్వేటివ్సుకు మద్దతు ఇచ్చారు. కానీ లిబరలు పార్టీ నాయకుడు గ్లాడ్‌స్టోను హోం రూలు‌ను పరిశీలిస్తున్నట్లు వార్తలు వెలువడినప్పుడు ఐపిపి కన్జర్వేటివు‌లను తొలగించి లిబరలు‌లను పదవిలోకి తీసుకువచ్చింది.^[116]

గ్లాడ్‌స్టోను మొదటి హోం రూలు బిల్లు 1867లో కెనడా ఇచ్చిన స్వపరిపాలనకు దగ్గరగా రూపొందించబడింది. ఐరిషు ఎంపీలు ఇక మీద వెస్టు‌మినిస్టరు‌లో ఓటు వేయరు కానీ వారి స్వంత ప్రత్యేక డబ్లిను పార్లమెంటు‌ను కలిగి ఉంటారు. ఇది దేశీయ సమస్యలను నియంత్రిస్తుంది. విదేశాంగ విధానం, సైనిక వ్యవహారాలు లండను‌లోనే ఉంటాయి.^[117] గ్లాడ్‌స్టోను ప్రతిపాదనలు చాలా మంది ఐరిషు జాతీయవాదులు కోరుకున్నంత దూరం వెళ్ళలేదు. కానీ ఐరిషు యూనియన్వాదులు బ్రిటిషు యూనియన్వాదులు రెండింటికీ ఇప్పటికీ చాలా తీవ్రంగా ఉన్నాయి: ఆయన మొదటి హోం రూలు హిల్ తన సొంత పార్టీలో చీలిక తర్వాత హౌసు ఆఫ్ కామన్సు‌లో ఓడిపోయింది. లిబరలు నాయకుడు జోసెఫు చాంబర్లైను ‌పార్లమెంటులో హోం రూలు‌కు వ్యతిరేకంగా పోరాటానికి నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన గ్లాడ్‌స్టోను‌తో విడిపోయాడు. 1886లో లిబరలు యూనియను పార్టీ అనే కొత్త పార్టీని స్థాపించాడు. ఇది హోం రూలు‌ను ఓడించడంలో సహాయపడింది. చివరికి కన్జర్వేటివు పార్టీలో విలీనం అయింది. బ్రిటను, ఐర్లాండు‌లోని "ఆరెంజు" కాని కన్ఫార్మిస్టు ప్రొటెస్టంటు అంశాలలో కొత్త పార్టీకి పునాదిని నిర్మించడానికి చాంబర్లైను కాథలిక్కు వ్యతిరేకతను ఉపయోగించాడు.^[118] లిబరలు యూనియనిస్టు, జాన్ బ్రైటు, పార్టీ ఆకర్షణీయమైన నినాదం, "హోం రూలు అంటే రోం రూలు"ను రూపొందించారు.^[119]

గ్లాడ్‌స్టోను 1886 ఎన్నికలులో ఈ సమస్యను ప్రజల ముందుకు తీసుకెళ్లారు. కానీ యూనియనిస్టులు (కన్జర్వేటివు‌లు ప్లస్ లిబరలు యూనియనిస్టులు) మెజారిటీని గెలుచుకున్నారు. 1890లో విడాకుల కేసులో పార్నెలు వ్యభిచారి అని తేలింది; ఆయనను అధికారం నుండి బలవంతంగా తొలగించిన తరువాత ఆయన 1891లో మరణించారు. గ్లాడ్‌స్టోన్ 1893లో రెండవ హోం రూలు బిల్లును ప్రవేశపెట్టాడు ఈసారి దీనిని కామన్సు ఆమోదించింది. కానీ కన్జర్వేటివు ఆధిపత్య హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు‌లో ఓడిపోయింది.^[120] 1906 నాటికి కన్జర్వేటివు‌లు అధికారంలోకి వచ్చారు. హోం రూలు ఒక నిర్జీవ సమస్యగా మారింది. కానీ వ్యవసాయ భూమిని సబ్సిడీతో అమ్మడం ఐర్లాండు‌లో ప్రొటెస్టంటు ఉనికిని బాగా తగ్గించింది. ఉల్స్టరు దక్షిణం. కన్జర్వేటివు‌లచే తిరస్కరించబడిన తరువాత ఐరిషు జాతీయవాద శక్తులకు మైనారిటీ లిబరలు పార్టీకి మద్దతు ఇవ్వడం తప్ప వేరే మార్గం లేదు. కొత్త గ్రూపులు విడిపోయాయి. చివరికి అవన్నీ 1900లో జాన్ రెడ్‌మండు నేతృత్వంలోని ఐరిషు పార్లమెంటరీ పార్టీలో విలీనం అయ్యాయి.^[121]

కాథలిక్కులు ప్రొటెస్టంటు యజమానుల నుండి వారి పొలాలను కొనుగోలు చేయడంలో సహాయం చేయడం ద్వారా ఐర్లాండు‌లోని డిమాండ్లను తీర్చవచ్చని కన్జర్వేటివు ప్రభుత్వం కూడా భావించింది. బలవంతంగా కాకుండా డబ్బు ద్వారా పరిష్కారాన్ని "దయతో గృహ పాలనను చంపడం" అని పిలుస్తారు.^[122] ఫలితంగా ఆమోదించబడిన సంస్కరణలలో స్థానిక ప్రభుత్వ (ఐర్లాండు) చట్టం 1898 భూమి కొనుగోలు (ఐర్లాండు) చట్టం 1903 ఉన్నాయి. 1868 - 1908 మధ్య: ఐర్లాండు మీద ఖర్చు సాధారణంగా పెరిగింది. భూస్వాముల నుండి భారీ భూములను కొనుగోలు చేసి చిన్న యజమానులకు పునఃపంపిణీ చేశారు. స్థానిక ప్రభుత్వం ప్రజాస్వామ్యం చేయబడింది. ఫ్రాంచైజీ విస్తృతంగా విస్తరించబడింది.^[123] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముందు రోజు వరకు ఐర్లాండు ప్రశాంతంగా ఉంది. లిబరలు ప్రభుత్వం ఐర్లాండు ప్రభుత్వ చట్టం 1914ను ఆమోదించింది. ఉల్స్టరు‌లోని ప్రొటెస్టంట్లు దానిని బలవంతంగా వ్యతిరేకించడానికి సమీకరించారు.^[124]

అల్స్టరు ప్రొటెస్టంటు‌లు తమను తాము ఆయుధాలు సమకూర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. మిలీషియాలను ఏర్పాటు చేసి పోరాడటానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు; బ్రిటిషు సైన్యం సీనియరు నాయకులు ప్రొటెస్టంటు‌లను అణచివేయడానికి తాము కదలబోమని సూచించారు (కర్రాగు సంఘటన). అకస్మాత్తుగా జర్మనీతో యుద్ధం ప్రారంభమైంది. హోం రూలు నిలిపివేయబడింది. ఐర్లాండు‌లో నిర్బంధ సైనిక శిక్షణ లేదు; సైనిక సేవ ఐచ్ఛికం. ప్రొటెస్టంటు, కాథలిక్కు యువకులు ఇద్దరూ పెద్ద సంఖ్యలో స్వచ్ఛందంగా పోరాడటానికి జర్మనీకి వచ్చారు.

ఐరిషు స్వాతంత్ర్యం

జర్మనీ సామ్రాజ్యం సరఫరా చేసిన ఆయుధాలను ఉపయోగించి 1916 ఈస్టరు రైజింగు చెడుగా నిర్వహించబడింది. ఒక వారం పోరాటం తర్వాత బ్రిటిషు సైన్యం దానిని అణచివేసింది. కానీ 15 మంది నాయకులను త్వరగా ఉరితీయడం జాతీయవాద అభిప్రాయాన్ని దూరం చేసింది. రాత్రికి రాత్రే హోం రూల నుండి దూరంగా ఐరిషు స్వాతంత్ర్యం వైపు ఉద్యమం మొదలైంది. 1914 చట్టాన్ని వెంటనే అమలులోకి తీసుకురావాలని డబ్లిను‌లో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని క్యాబినెటు నిర్ణయించింది.^[113] ఉల్స్టరు సమీకరించడంతో చర్చలు నిలిచిపోయాయి. ఐరిషు కన్వెన్షను పిలుపుతో 1917లో లండను హోం రూలు‌ను అమలు చేయడానికి రెండవ ప్రయత్నం చేసింది. ప్రధాన మంత్రి లాయిడు జార్జి 1918 ఏప్రిల్‌లో హోం రూలు అమలును ఐర్లాండు‌కు నిర్బంధ సైనిక శిక్షణను విస్తరించి అనుసంధానించడానికి ప్రయత్నించిన ద్వంద్వ విధానం కోసం ప్రయత్నించారు. ఐరిషు జాతీయవాదులు నిర్బంధ సైనిక శిక్షణను తిరస్కరించారు. నిర్బంధ సైనిక శిక్షణ వ్యతిరేక ప్రదర్శనలు తరంగం పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోసం డిమాండు‌కు పెరుగుతున్న మద్దతును సూచించింది.^[113] పాత ఐరిషు పార్టీ కూలిపోయింది. తన లక్ష్యాలను సాధించడానికి బలగాలను పిలిచే కొత్త రాజకీయ శక్తి, సిన్ ఫీన్, ఐరిషు జాతీయవాదులను ఏకం చేసింది.

సిన్ ఫీన్ ఐర్లాండు‌లో 1918 సార్వత్రిక ఎన్నికలు గెలిచారు. వారి సంయమనవాదం విధానానికి అనుగుణంగా దాని ఎన్నికైన ఎంపీలను వెస్టు‌మినిస్టరు‌కు పంపలేదు. డబ్లిను‌లో దాని స్వంత వేర్పాటువాద పార్లమెంటును ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించుకుంది; డైలు ఐరియను, దీనితో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించింది. బ్రిటిషు ప్రభుత్వం మొదటి డైలును అణచివేయడానికి ప్రయత్నించింది. ఐరిషు స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ప్రారంభమైంది. లండను ప్రయత్నించిన పరిష్కారం ఏమిటంటే నాల్గవ హోం రూలు బిల్లుకు మార్గం సుగమం చేయడానికి రెండు ఐరిషు పార్లమెంటు‌లను ఏర్పాటు చేయడం ఇది ఐర్లాండు ప్రభుత్వ చట్టం 1920గా అమలు చేయబడింది. అదే సమయంలో సిన్ ఫీన్ ఐరిషు రిపబ్లికను ఆర్మీను ఓడించడానికి కూడా ప్రయత్నించింది. ఇది అప్పటికి డైలు ఐరియను ఆధీనంలో పనిచేస్తోంది. 1921 మధ్యలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం, సిన్ ఫీన్ మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. దీని ఫలితంగా ఆంగ్లో-ఐరిషు ఒప్పందం ఏర్పడింది. 1922 డిసెంబరు 6న దక్షిణ ఐర్లాండు, ఐరిషు ఫ్రీ స్టేటు అనే కొత్త డొమినియనును ఏర్పాటు చేసింది. ఊహించినట్లుగానే, "ఉత్తర ఐర్లాండు" (ఉల్స్టరులోని ఆరు కౌంటీలు), కొత్త రాష్ట్రం నుండి వైదొలగడానికి ఆంగ్లో-ఐరిషు ఒప్పందం ప్రకారం తన హక్కును వెంటనే ఉపయోగించుకుంది. ఈ ఒప్పందం ఐరిషు జాతీయవాదంలో విభజనను సృష్టించింది. ఐర్లాండు తాత్కాలిక ప్రభుత్వం, ఐరిషు రిపబ్లికను ఆర్మీ ఒప్పంద వ్యతిరేక వర్గం మధ్య ఐరిషు అంతర్యుద్ధానికి దారితీసింది. 1927లో ఉల్స్టరు‌లోని ఎక్కువ భాగాన్ని గ్రేటు బ్రిటను‌తో కలిపి గ్రేటు బ్రిటను ఉత్తర ఐర్లాండు యునైటెడు కింగ్‌డంగా పేరు మార్చారు. ప్రస్తుత కాలం వరకు ఈ పేరుతోనే పిలుస్తారు.^[113]^[125]

చక్రవర్తుల జాబితా

1927 వరకు, చక్రవర్తి రాజ బిరుదులో "గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్" అనే పదాలు ఉన్నాయి. 1927లో, "యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్" అనే పదాలు రాజ బిరుదు నుండి తొలగించబడ్డాయి, తద్వారా చక్రవర్తిని "గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ రాజు/రాణి....[, ఇతర ప్రదేశాలు]" అని పిలువబడింది. "యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్" అనే పదాలు 1953లో చక్రవర్తి బిరుదుకు పునరుద్ధరించబడ్డాయి, "ఐర్లాండ్" అనే సూచన స్థానంలో "ఉత్తర ఐర్లాండ్" అనే సూచన వచ్చింది.^[126]

3వ జార్జి (1801–1820; 1760 నుండి చక్రవర్తి)
4వ జార్జి (1820–1830)
4వ విలియం (1830–1837)
విక్టోరియా (1837–1901)
7వ ఎడ్వర్డు (1901–1910)
5 వ జార్జి (1910–1922; 1927 వరకు బిరుదు ఉపయోగించబడింది. కానీ 1936లో మరణించే వరకు చక్రవర్తిగా కొనసాగాడు)

మూలాలు

↑ "The Royal Coat of Arms". The Royal Family. 15 January 2016. ఒరిజినల్ నుండి 22 September 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 November 2018.
↑ "National Anthem" Archived 24 ఏప్రిల్ 2020 at the Wayback Machine. Royal Family.
↑ Fetter, Frank Whitson (3 November 2005). The Irish Pound 1797–1826: A Reprint of the Report of the Committee of 1804 of the British House of Commons on the Condition of the Irish Currency. Taylor & Francis. ISBN 978-0-4153-8211-3.
↑ "యూనియన్ చట్టం | యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ [1801]". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 21 జూలై 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-09-01.
↑ ""ది యుకె" పెరుగుదల, పెరుగుదల | మైఖేల్ రీనర్స్". ది క్రిటిక్ మ్యాగజైన్. 25 ఏప్రిల్ 2025.
↑ ఫెర్గూసన్, నియల్ (2004). సామ్రాజ్యం, బ్రిటిష్ ప్రపంచ క్రమం యొక్క పెరుగుదల, అంతరించిపోవడం, ప్రపంచ శక్తికి పాఠాలు. Basic Books. ISBN 978-0-4650-2328-8.
↑ House of Commons Foreign Affairs Committee (1 May 2013). "Foreign policy considerations for the UK and Scotland in the event of Scotland becoming an independent country" (PDF). London: The Stationery Office. p. Ev 106. ఒరిజినల్ నుండి 18 December 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 June 2018.
↑ రాబర్ట్స్, ఆండ్రూ (2021). జార్జ్ III: ది లైఫ్ అండ్ రీన్ ఆఫ్ బ్రిటన్స్ మోస్ట్ మిస్‌అండర్‌స్టూడ్ మోనార్క్. Allen Lane. ISBN 978-0-2414-1333-3.
↑ Schom, Alan (1990). ట్రాఫాల్గర్: 1803–1805 యుద్ధానికి కౌంట్‌డౌన్ (in ఇంగ్లీష్). జోసెఫ్. ISBN 978-0-7181-3199-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 సెప్టెంబరు 2022.
↑ నైట్ (2015).
↑ Muir, Rory (1996). బ్రిటన్, నెపోలియన్ ఓటమి, 1807–1815 (in ఇంగ్లీష్). Yale University Press. ISBN 978-0-3001-9757-0. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 సెప్టెంబరు 2022.
↑ Black (2009).
1 2 3 సమాధులు (2014).
↑ Black (1969), p. 32.
↑ Gaunt, R. A. (2003). "న్యూకాజిల్ యొక్క నాల్గవ డ్యూక్, అల్ట్రా-కథలు, కానింగ్ పరిపాలనకు వ్యతిరేకత". చరిత్ర. 88 (292): 568–586. doi:10.1111/1468-229X.00280.
↑ Evans (2008), p. 3–25.
↑ Ziegler, Philip (1965). Addington. p. 350.
↑ Reid, Robert (2017). ది పీటర్‌లూ మాసకర్.
↑ Gash, Norman (1979). Aristocracy and people: Britain, 1815–1865. Harvard University Press. p. 95. ISBN 978-0-6740-4491-3.
↑ Briggs (1959), pp. 208–214.
1 2 3 బ్రిగ్స్ (1959).
↑ బెబ్బింగ్టన్, డేవిడ్ W. (2003). ఎవాంజెలికలిజం ఇన్ మోడరన్ బ్రిటన్: ఎ హిస్టరీ ఫ్రమ్ ది 1730స్ టు ది 1980స్. Routledge. ISBN 978-0-4151-0464-7.
↑ చాడ్విక్, ఓవెన్ (1966). ది విక్టోరియన్ చర్చి. ఎ. & చార్లెస్ బ్లాక్. pp. 370–439. ISBN 978-0-0649-1025-5.
↑ Davis, Richard W. (1990). "ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ ది కన్ఫెషనల్ స్టేట్, 1760–1832". పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 9 (1): 38–49, కోట్ 41. doi:10.1111/j.1750-0206.1990.tb00552.x.
↑ Ditchfield (1974), pp. 551–577.
↑ Halévy, Élie (1949). A History of the English People. Vol. 2: The Liberal Awakening (1815–1830). pp. 263–266.
↑ Martin (1996), pp. 64–66, 108.
↑ Briggs (1959), pp. 250–251.
↑ కిస్సింగర్, హెన్రీ ఎ. (1954). ఒక ప్రపంచం పునరుద్ధరించబడింది: మెటర్నిచ్, కాజిల్‌రీగ్, శాంతి సమస్యలు, 1812–1822.
↑ నల్లజాతి (2006).
↑ కౌఫ్‌మన్, విలియం W. (1951). బ్రిటిష్ పాలసీ, లాటిన్ అమెరికా స్వాతంత్ర్యం, 1804–1828. Textbook Publishers. ISBN 978-0-7581-0176-1. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
↑ కౌఫ్‌మన్, ed. (2004). బ్రిటన్, అమెరికాలు: సంస్కృతి, రాజకీయాలు, చరిత్ర. pp. 265–468. {{cite book}}: More than one of |editor= and |editor-last= specified (help)
↑ అన్ని పాఠ్యపుస్తకాలు ప్రధాన పరిణామాలను కవర్ చేస్తాయి, మరిన్ని వివరాల కోసం Hilton (2006), pp. 372–436, 493–558 చూడండి
↑ Briggs (1959), pp. 256–343, 489–523.
↑ Woodward (1962), pp. 52–192.
↑ వెబ్, సిడ్నీ; బీట్రైస్ వెబ్ (1908). ఇంగ్లీష్ లోకల్ గవర్నమెంట్: ఫ్రమ్ ది రివల్యూషన్ టు ది మునిసిపల్ కార్పొరేషన్స్ యాక్ట్. Routledge. pp. 693–755. ISBN 978-0-7146-1373-4. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help); ఫిన్లేసన్, G. B. A. M. (1966). "ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ మున్సిపల్ రిఫార్మ్, 1835". ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ. 81 (321): 673–692. doi:10.1093/ehr/LXXXI.CCCXXI.673. JSTOR 562019.
↑ Webb (1968), p. 198.
↑ Good, Kenneth (2009). "పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు బ్రిటన్‌లో భాగస్వామ్య ప్రజాస్వామ్యం కోసం డ్రైవ్". Commonwealth & Comparative Politics. 47 (3): 231–247. doi:10.1080/14662040903132526. S2CID 144381265.
↑ బేకర్ కెన్నెత్ (2005). "జార్జ్ IV: ఒక స్కెచ్". హిస్టరీ టుడే. 55 (10): 30–36.
↑ Gash, Norman (2011) [1961]. Mr Secretary Peel. Faber & Faber, Limited. pp. 460–465. ISBN 978-0-5712-7961-6.; Gaunt, Richard A. (2014). "పీల్స్ అదర్ రిపీల్: ది టెస్ట్ అండ్ కార్పొరేషన్ యాక్ట్స్, 1828" (PDF). పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 33 (1): 243–262. doi:10.1111/1750-0206.12096. the original (PDF) నుండి 23 ఫిబ్రవరి 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 నవంబరు 2019.
↑ వుడ్‌వార్డ్ (1962).
↑ డేవిస్, రిచర్డ్ W. (1982). "ది టోరీస్, ది విగ్స్, కాథలిక్ విముక్తి, 1827–1829". ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ. 97 (382): 89–98. doi:10.1093/ehr/XCVII.CCCLXXXII.89. JSTOR 568495.
↑ Smith, E. A. (1990). Lord Gray, 1764–1845. Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-0163-2.
↑ Woodward (1962), pp. 354–357.
↑ Draper, Nicholas (2010). విముక్తి ధర: బానిస-యాజమాన్యం, పరిహారం, బానిసత్వం ముగింపులో బ్రిటిష్ సమాజం. Cambridge University Press. ISBN 978-0-5211-1525-4.
↑ Phillips, John A.; Wetherell, Charles (1995). "1832 నాటి గొప్ప సంస్కరణ చట్టం, ఇంగ్లాండ్ యొక్క రాజకీయ ఆధునికీకరణ". The American Historical Review. 100 (2): 411–436. doi:10.2307/2169005. JSTOR 2169005.
↑ డేవిస్, రిచర్డ్ W. (1980). "టోరిజం టు టామ్‌వర్త్: ది ట్రయంఫ్ ఆఫ్ రిఫార్మ్, 1827–1835". అల్బియన్. 12 (2): 132–146, at 132. doi:10.2307/4048814. JSTOR 4048814.
↑ థాంప్సన్, డేవిడ్ (1950). 19వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్: 1815–1914. p. 66.
↑ Chase, Malcolm (November 2013). "Recognising the Charistists". History Today. 63 (11): 6ff.
↑ Chase, Malcolm (2007). Chartism: A New History. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6086-1.
1 2 కానన్ (2002).
↑ ఆర్నాల్డ్-బేకర్, చార్లెస్ (2001). ది కంపానియన్ టు బ్రిటిష్ హిస్టరీ., ఒక చిన్న పండిత జీవిత చరిత్రను అందిస్తుంది.
↑ మారియట్, జె.ఎ.ఆర్. (1948). ఆధునిక ఇంగ్లాండ్: 1885–1945 (4వ ed.). pp. 157–158.
↑ Longford, Elizabeth (1969). Wellington: Pillar of state. Vol. 2. Harper & Row. ISBN 978-0-0601-2671-1.
↑ డేవిస్, రిచర్డ్ W. (2003). "వెల్లింగ్టన్". పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 22 (1): 43–55. doi:10.1111/j.1750-0206.2003.tb00607.x.
↑ డెర్రీ, జాన్ W. (1992). చార్లెస్, ఎర్ల్ గ్రే: అరిస్టోక్రాటిక్ సంస్కర్త. B. బ్లాక్‌వెల్. ISBN 978-0-6311-6522-4.
↑ Southgate, Donald (1966). The Most English Minister: The Policies and Politics of Pamerston. Macmillan. ISBN 978-7-0800-1035-8.
↑ Brown, David (2001). "Compelling but not Controlling?: Palmerston and the Press, 1846–1855". History. 86 (201): 41–61. doi:10.1111/1468-229X.00176.
↑ Brown, David (2006). "Palmerston and Anglo–French Relations, 1846–1865". Diplomacy and Statecraft. 17 (4): 675–692. doi:10.1080/09592290600942918. S2CID 154025726.
↑ Ridley, Jasper (1970). Lord Palmerston. Constable. pp. 146–153. ISBN 978-0-0945-5930-1.
↑ Cannon (2002), pp. 719–720.
↑ Hart, Jenifer (1965). "నైన్టీన్-సెంచరీ సోషల్ రిఫార్మ్: ఎ టోరీ ఇంటర్‌ప్రెటేషన్ ఆఫ్ హిస్టరీ". పాస్ట్ & ప్రెజెంట్ (31): 39–61. doi:10.1093/past/31.1.39. JSTOR 650101.
↑ Roberts, Roberts & Bisson (2013), p. 307.
↑ Cash, Bill (2011). John Bright: Statesman, Orator, Agitator.
↑ టేలర్ (1953).
↑ Arnstein, Walter L. (2003). క్వీన్ విక్టోరియా. Macmillan Education UK. ISBN 978-0-3336-3806-4.
↑ Vallone, Lynne (2002). "Victoria". History Today. 52 (6): 46–53.
↑ టెల్లియర్, Luc-Normand (2009). అర్బన్ వరల్డ్ హిస్టరీ: ఎకనామిక్ అండ్ జియోగ్రాఫికల్ పెర్స్పెక్టివ్. p. 463. ISBN 978-2-7605-2209-1.
↑ Sondra us, Lawrence (2004). ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్రలో నావికులు. Reaktion పుస్తకాలు. p. 9. ISBN 978-1-8618-9202-7.
↑ Porter (1998), p. 332.
↑ "ది వర్క్‌షాప్ ఆఫ్ ది వరల్డ్". BBC చరిత్ర. ఒరిజినల్ నుండి 15 అక్టోబరు 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 ఏప్రిల్ 2013.
↑ Semmel, Bernard (1970). "Chapter 1". స్వేచ్ఛా వాణిజ్య సామ్రాజ్యవాదం యొక్క పెరుగుదల. Cambridge యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5210-7725-5.
↑ మెక్‌లీన్, డేవిడ్ (1976). "ఫైనాన్స్, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు "అనధికారిక సామ్రాజ్యం"". ఎకనామిక్ హిస్టరీ రివ్యూ. 29 (2): 291–305. doi:10.2307/2594316. JSTOR 2594316.
↑ Golicz, Roman (September 2003). "ది రష్యన్లు కాన్స్టాంటినోపుల్‌ను కలిగి ఉండరు". History Today. 53 (9): 39–45. ఒరిజినల్ నుండి 11 మే 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 మే 2021.
↑ ఫిజెస్ (2012).
↑ మిల్మాన్, రిచర్డ్ (1979). బ్రిటన్, తూర్పు ప్రశ్న, 1875–1878. Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-2379-5.
↑ ప్యారీ, జోనాథన్ ఫిలిప్ (2001). "బ్రిటిష్ రాజకీయాలపై నెపోలియన్ III ప్రభావం, 1851–1880". రాయల్ హిస్టారికల్ సొసైటీ లావాదేవీలు (ఆరవ సిరీస్). Vol. 11. p. 147–175.
↑ Foreman, Amanda (2012). A World on Fire: Britain’s Crucial Role in the American Civil War. Random House Publishing. ISBN 978-0-3757-5696-2.
↑ మెర్లి, ఫ్రాంక్ జె.; ఫాహే, డేవిడ్ ఎం. (2004). ది అలబామా, బ్రిటిష్ న్యూట్రాలిటీ, అండ్ ది అమెరికన్ సివిల్ వార్. Indiana University Press. p. 19. ISBN 978-0-2533-4473-1.
↑ టేలర్ (1953), చాప్టర్ 12.
↑ Judd & Surridge (2003).
↑ విన్సెంట్, జాన్ (అక్టోబరు 1981). "డిస్రేలి విఫలమయ్యాడా?". హిస్టరీ టుడే. 31 (10): 5–8.; ఆల్డస్, రిచర్డ్ (2007) [2006]. ది లయన్ అండ్ ది యునికార్న్: గ్లాడ్‌స్టోన్ వర్సెస్ డిస్రేలి.
↑ ప్యారీ, J. P. (సెప్టెంబరు 2000). "డిస్రేలి, ఇంగ్లాండ్". ది హిస్టారికల్ జర్నల్. 43 (3): 699–728. doi:10.1017/S0018246X99001326. JSTOR 3020975. S2CID 153932928.
↑ లీ, స్టీఫెన్ జె. (1994). బ్రిటిష్ రాజకీయ చరిత్ర యొక్క అంశాలు, 1815–1914. Routledge. pp. 203–204. ISBN 978-0-4150-9006-3.
↑ కౌలింగ్, మారిస్ (1967). 1867: డిస్రేలీ, గ్లాడ్‌స్టోన్, విప్లవం: రెండవ సంస్కరణ బిల్లు ఆమోదం. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5210-1958-3.
↑ ప్యారీ, జోనాథన్ (2004). "డిస్రేలి, బెంజమిన్, ఎర్ల్ ఆఫ్ బీకాన్స్‌ఫీల్డ్ (1804–1881)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/7689. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 ఫిబ్రవరి 2012. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
↑ మాథ్యూ, H.C.G. (2004). "గ్లాడ్‌స్టోన్, విలియం ఎవార్ట్ (1809–1898)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/10787. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
↑ స్టీల్, డేవిడ్ (2001). లార్డ్ సాలిస్‌బరీ: ఎ పొలిటికల్ బయోగ్రఫీ. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్. p. 383. ISBN 978-0-2035-0014-9.
↑ బ్లేక్, రాబర్ట్ (1970). ది కన్జర్వేటివ్ పార్టీ పీల్ నుండి చర్చిల్ వరకు. Eyre & Spottiswoode. p. 132. ISBN 978-0-4132-7200-3..
↑ మార్ష్, పీటర్ టి. (1978). ది డిసిప్లిన్ ఆఫ్ పాపులర్ గవర్నమెంట్: లార్డ్ సాలిస్‌బరీస్ డొమెస్టిక్ స్టేట్‌క్రాఫ్ట్, 1881–1902. Harvester ప్రెస్. p. 326. ISBN 978-0-3910-0874-8.
↑ స్మిత్, పాల్ (1972). లార్డ్ సాలిస్‌బరీ ఆన్ పాలిటిక్స్. క్వార్టర్లీ రివ్యూ, 1860–1883 . Cambridge University Press. p. 1. ISBN 978-0-5210-8386-7. {{cite book}}: zero width space character in |title= at position 65 (help)
↑ Matthew, H.C.G., ed. (1990). Gladstone Diaries. Vol. X: జనవరి 1881 – జూన్ 1883. pp. cxxxix–cxl.
↑ Cowling, Maurice (1980). Religion and Public Doctrine in Modern England. Vol. I. Cambridge University Press. p. 387. ISBN 978-0-5212-3289-0.
↑ Probert, Rebecca (September 2012). "Living in Sin". BBC హిస్టరీ మ్యాగజైన్.; ఫ్రాస్ట్, జింజర్ ఎస్. (2008). పాపంలో జీవించడం: పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు ఇంగ్లాండ్‌లో భర్త, భార్యగా సహజీవనం. మాంచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ. ISBN 978-0-7190-7736-4.
↑ మాథ్యూ, H.C.G. (2004). "జార్జ్ V (1865–1936)". జాతీయ జీవిత చరిత్ర ఆక్స్‌ఫర్డ్ నిఘంటువు (జనవరి 2008 ఆన్‌లైన్ ed.).
↑ Dangerfield, George (1935). ది స్ట్రేంజ్ డెత్ ఆఫ్ లిబరల్ ఇంగ్లాండ్. Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-4815-2. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
↑ మెక్‌కిబ్బిన్, రాస్ (2010). పార్టీలు, ప్రజలు: ఇంగ్లాండ్, 1914–1951. OUP Oxford. ISBN 978-0-1995-8469-7.
↑ బెకెట్, ఇయాన్ F. W. (2007). ది గ్రేట్ వార్: 1914–1918 (2nd ed.). పియర్సన్/లాంగ్‌మన్. ISBN 978-1-4058-1252-8.
↑ గ్రెగొరీ, అడ్రియన్ (2008). ది లాస్ట్ గ్రేట్ వార్: బ్రిటిష్ సొసైటీ అండ్ ది ఫస్ట్ వరల్డ్ వార్. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5217-2883-6.
↑ బెకెట్ (2006).
↑ మార్విక్ (1965).
↑ స్టీవెన్సన్, డేవిడ్ (2011). విత్ అవర్ బ్యాక్స్ టు ది వాల్: విక్టరీ అండ్ డిఫీట్ ఇన్ 1918. Harvard University Press. p. 370. ISBN 978-0-6740-6226-9.
↑ Ferguson, Niall (1998). The Pity of War. Penguin Press. p. 249. ISBN 978-0-7139-9246-5.
↑ గ్రిగ్, జాన్ (2002). లాయిడ్ జార్జ్: యుద్ధ నాయకుడు, 1916–1918. అలెన్ లేన్. ISBN 978-0-7139-9343-1.
↑ మెడ్లికాట్ (1967), అధ్యాయాలు 2–4.
↑ కినియాలీ, క్రిస్టీన్ (1994). ఈ గొప్ప విపత్తు: ది ఐరిష్ కరువు 1845–1852. గిల్ & మాక్‌మిలన్. p. 354. ISBN 978-0-7171-1832-8.
↑ వుడ్‌హామ్-స్మిత్, సెసిల్ (1962). ది గ్రేట్ హంగర్: ఐర్లాండ్ 1845–1849. పెంగ్విన్ పబ్లిషింగ్. p. 31. ISBN 978-0-1401-4515-1. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
↑ Read, చార్లెస్ (2022). ఐర్లాండ్‌లో గొప్ప కరువు, బ్రిటన్ ఆర్థిక సంక్షోభం. Woodbridge: The Boydell Press. pp. 131–183. ISBN 978-1-8001-0627-7. OCLC 1365041253.
↑ Read (2022), pp. 184–228.
↑ C. చదవండి. (2019). '1840ల ఐర్లాండ్‌లో పన్నులు, సుంకాలు, జాతీయవాదం యొక్క ఆర్థిక శాస్త్రం', డి. కాంటర్ & పి. వాల్ష్ (eds.), ఐర్లాండ్‌లో పన్ను, రాజకీయాలు, నిరసన, 1692–2016. లండన్: పాల్గ్రేవ్ మాక్‌మిలన్. పేజీలు 199–226.
↑ లియోన్స్, F. S. L. (1977). చార్లెస్ స్టీవర్ట్ పార్నెల్. Collins. ISBN 978-0-0021-1682-4.
↑ Bardon, Jonathan (1992). A History of Ulster. Blackstaff Press. pp. 402, 405. ISBN 978-0-8564-0498-6.
1 2 3 4 జాక్సన్ (2003).
↑ Biagini, Eugenio F. (2010). బ్రిటిష్ డెమోక్రసీ అండ్ ఐరిష్ నేషనలిజం 1876–1906. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 978-0-5218-4176-4.
1 2 Hoppen (2000), p. 567.
↑ బియాగిని (2010).
↑ Kendle (1992), p. 45.
↑ బెబ్బింగ్టన్, D. W. (2014). ది నాన్‌కన్‌ఫార్మిస్ట్ కాన్సైన్స్. Routledge. p. 93. ISBN 978-1-3177-9655-8.; క్రాస్బీ, ట్రావిస్ ఎల్. (2011). జోసెఫ్ చాంబర్‌లైన్: ఎ మోస్ట్ రాడికల్ ఇంపీరియలిస్ట్. Bloomsbury Academic. pp. 74–76. ISBN 978-1-8488-5753-7.
↑ కన్నిన్గ్‌హామ్, హ్యూ (2014). ది ఛాలెంజ్ ఆఫ్ డెమోక్రసీ: బ్రిటన్ 1832–1918. రౌట్‌లెడ్జ్. pp. 134–. ISBN 978-1-3178-8328-9.
↑ Heyck, Thomas William (1974). "హోమ్ రూల్, రాడికలిజం, లిబరల్ పార్టీ, 1886–1895". జర్నల్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ స్టడీస్. 13 (2): 66–91. doi:10.1086/385659. JSTOR 175088. S2CID 144314136.
↑ O'Donnell, F. హ్యూ (1910). A History of the Irish Parliamentary party. Vol. 2.
↑ O'Day, Alan (1998). Irish Home Rule, 1867–1921. Manchester University Press. pp. 178–186. ISBN 978-0-7190-3776-4.
↑ Boyce (1995), pp. 281–294.
↑ Stewart, A.T.Q. (1967). ది ఉల్స్టర్ సంక్షోభం: హోమ్ రూల్‌కు ప్రతిఘటన, 1912–1914. Faber. ISBN 978-0-5710-8066-3.; కరోలిన్, ఆగ్స్‌పర్గర్ (2017). "జాతీయ గుర్తింపు, మతం, ఐరిష్ యూనియన్: 1912లో హోమ్ రూల్‌కు ఐరిష్ ప్రెస్బిటేరియన్ వ్యతిరేకత యొక్క వాక్చాతుర్యం". ఐరిష్ పొలిటికల్ స్టడీస్: 1–23.
↑ మోవాట్ (1955).
↑ Torrance, David (31 జనవరి 2024). "UK, కామన్వెల్త్‌లో రాజు శైలి, బిరుదులు". హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ లైబ్రరీ. UK హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 జూన్ 2024.

ఇతర మూలాలు

↑ Monarch of the separate Kingdoms of Great Britain and Ireland from 1760 until 1800.
1 2 Due to George III's inability to carry out his duties as King after 1811, his son acted as Prince Regent from then until George III's death in 1820 when he acceded to the throne as George IV.
↑ Continued as monarch of the United Kingdom and the Irish Free State until 1936.

[1] "The Royal Coat of Arms". The Royal Family. 15 January 2016. ఒరిజినల్ నుండి 22 September 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 November 2018.

[2] "National Anthem" Archived 24 ఏప్రిల్ 2020 at the Wayback Machine. Royal Family.

[6] Fetter, Frank Whitson (3 November 2005). The Irish Pound 1797–1826: A Reprint of the Report of the Committee of 1804 of the British House of Commons on the Condition of the Irish Currency. Taylor & Francis. ISBN 978-0-4153-8211-3.

[7] "యూనియన్ చట్టం | యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ [1801]". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 21 జూలై 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-09-01.

[8] ""ది యుకె" పెరుగుదల, పెరుగుదల | మైఖేల్ రీనర్స్". ది క్రిటిక్ మ్యాగజైన్. 25 ఏప్రిల్ 2025.

[9] ఫెర్గూసన్, నియల్ (2004). సామ్రాజ్యం, బ్రిటిష్ ప్రపంచ క్రమం యొక్క పెరుగుదల, అంతరించిపోవడం, ప్రపంచ శక్తికి పాఠాలు. Basic Books. ISBN 978-0-4650-2328-8.

[10] House of Commons Foreign Affairs Committee (1 May 2013). "Foreign policy considerations for the UK and Scotland in the event of Scotland becoming an independent country" (PDF). London: The Stationery Office. p. Ev 106. ఒరిజినల్ నుండి 18 December 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 June 2018.

[11] రాబర్ట్స్, ఆండ్రూ (2021). జార్జ్ III: ది లైఫ్ అండ్ రీన్ ఆఫ్ బ్రిటన్స్ మోస్ట్ మిస్‌అండర్‌స్టూడ్ మోనార్క్. Allen Lane. ISBN 978-0-2414-1333-3.

[12] Schom, Alan (1990). ట్రాఫాల్గర్: 1803–1805 యుద్ధానికి కౌంట్‌డౌన్ (in ఇంగ్లీష్). జోసెఫ్. ISBN 978-0-7181-3199-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 సెప్టెంబరు 2022.

[FOOTNOTEనైట్2015-13] నైట్ (2015).

[14] Muir, Rory (1996). బ్రిటన్, నెపోలియన్ ఓటమి, 1807–1815 (in ఇంగ్లీష్). Yale University Press. ISBN 978-0-3001-9757-0. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 సెప్టెంబరు 2022.

[FOOTNOTEBlack2009-15] Black (2009).

[FOOTNOTEసమాధులు2014-16] 1 2 3 సమాధులు (2014).

[FOOTNOTEBlack196932-17] Black (1969), p. 32.

[18] Gaunt, R. A. (2003). "న్యూకాజిల్ యొక్క నాల్గవ డ్యూక్, అల్ట్రా-కథలు, కానింగ్ పరిపాలనకు వ్యతిరేకత". చరిత్ర. 88 (292): 568–586. doi:10.1111/1468-229X.00280.

[FOOTNOTEEvans2008[httpsbooksgooglecombooksidZmjJAwAAQBAJpgPA3_3–25]-19] Evans (2008), p. 3–25.

[20] Ziegler, Philip (1965). Addington. p. 350.

[21] Reid, Robert (2017). ది పీటర్‌లూ మాసకర్.

[22] Gash, Norman (1979). Aristocracy and people: Britain, 1815–1865. Harvard University Press. p. 95. ISBN 978-0-6740-4491-3.

[FOOTNOTEBriggs1959208–214-23] Briggs (1959), pp. 208–214.

[FOOTNOTEబ్రిగ్స్1959-24] 1 2 3 బ్రిగ్స్ (1959).

[25] బెబ్బింగ్టన్, డేవిడ్ W. (2003). ఎవాంజెలికలిజం ఇన్ మోడరన్ బ్రిటన్: ఎ హిస్టరీ ఫ్రమ్ ది 1730స్ టు ది 1980స్. Routledge. ISBN 978-0-4151-0464-7.

[26] చాడ్విక్, ఓవెన్ (1966). ది విక్టోరియన్ చర్చి. ఎ. & చార్లెస్ బ్లాక్. pp. 370–439. ISBN 978-0-0649-1025-5.

[27] Davis, Richard W. (1990). "ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ ది కన్ఫెషనల్ స్టేట్, 1760–1832". పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 9 (1): 38–49, కోట్ 41. doi:10.1111/j.1750-0206.1990.tb00552.x.

[FOOTNOTEDitchfield1974551–577-28] Ditchfield (1974), pp. 551–577.

[29] Halévy, Élie (1949). A History of the English People. Vol. 2: The Liberal Awakening (1815–1830). pp. 263–266.

[FOOTNOTEMartin199664–66,_108-30] Martin (1996), pp. 64–66, 108.

[FOOTNOTEBriggs1959250–251-31] Briggs (1959), pp. 250–251.

[32] కిస్సింగర్, హెన్రీ ఎ. (1954). ఒక ప్రపంచం పునరుద్ధరించబడింది: మెటర్నిచ్, కాజిల్‌రీగ్, శాంతి సమస్యలు, 1812–1822.

[FOOTNOTEనల్లజాతి2006-33] నల్లజాతి (2006).

[34] కౌఫ్‌మన్, విలియం W. (1951). బ్రిటిష్ పాలసీ, లాటిన్ అమెరికా స్వాతంత్ర్యం, 1804–1828. Textbook Publishers. ISBN 978-0-7581-0176-1. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)

[35] కౌఫ్‌మన్, ed. (2004). బ్రిటన్, అమెరికాలు: సంస్కృతి, రాజకీయాలు, చరిత్ర. pp. 265–468. {{cite book}}: More than one of |editor= and |editor-last= specified (help)

[36] అన్ని పాఠ్యపుస్తకాలు ప్రధాన పరిణామాలను కవర్ చేస్తాయి, మరిన్ని వివరాల కోసం Hilton (2006), pp. 372–436, 493–558 చూడండి

[FOOTNOTEBriggs1959256–343,_489–523-37] Briggs (1959), pp. 256–343, 489–523.

[FOOTNOTEWoodward196252–192-38] Woodward (1962), pp. 52–192.

[39] వెబ్, సిడ్నీ; బీట్రైస్ వెబ్ (1908). ఇంగ్లీష్ లోకల్ గవర్నమెంట్: ఫ్రమ్ ది రివల్యూషన్ టు ది మునిసిపల్ కార్పొరేషన్స్ యాక్ట్. Routledge. pp. 693–755. ISBN 978-0-7146-1373-4. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help); ఫిన్లేసన్, G. B. A. M. (1966). "ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ మున్సిపల్ రిఫార్మ్, 1835". ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ. 81 (321): 673–692. doi:10.1093/ehr/LXXXI.CCCXXI.673. JSTOR 562019.

[FOOTNOTEWebb1968198-40] Webb (1968), p. 198.

[41] Good, Kenneth (2009). "పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు బ్రిటన్‌లో భాగస్వామ్య ప్రజాస్వామ్యం కోసం డ్రైవ్". Commonwealth & Comparative Politics. 47 (3): 231–247. doi:10.1080/14662040903132526. S2CID 144381265.

[42] బేకర్ కెన్నెత్ (2005). "జార్జ్ IV: ఒక స్కెచ్". హిస్టరీ టుడే. 55 (10): 30–36.

[43] Gash, Norman (2011) [1961]. Mr Secretary Peel. Faber & Faber, Limited. pp. 460–465. ISBN 978-0-5712-7961-6.; Gaunt, Richard A. (2014). "పీల్స్ అదర్ రిపీల్: ది టెస్ట్ అండ్ కార్పొరేషన్ యాక్ట్స్, 1828" (PDF). పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 33 (1): 243–262. doi:10.1111/1750-0206.12096. the original (PDF) నుండి 23 ఫిబ్రవరి 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 నవంబరు 2019.

[FOOTNOTEవుడ్‌వార్డ్1962-44] వుడ్‌వార్డ్ (1962).

[45] డేవిస్, రిచర్డ్ W. (1982). "ది టోరీస్, ది విగ్స్, కాథలిక్ విముక్తి, 1827–1829". ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ. 97 (382): 89–98. doi:10.1093/ehr/XCVII.CCCLXXXII.89. JSTOR 568495.

[46] Smith, E. A. (1990). Lord Gray, 1764–1845. Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-0163-2.

[FOOTNOTEWoodward1962354–357-47] Woodward (1962), pp. 354–357.

[48] Draper, Nicholas (2010). విముక్తి ధర: బానిస-యాజమాన్యం, పరిహారం, బానిసత్వం ముగింపులో బ్రిటిష్ సమాజం. Cambridge University Press. ISBN 978-0-5211-1525-4.

[49] Phillips, John A.; Wetherell, Charles (1995). "1832 నాటి గొప్ప సంస్కరణ చట్టం, ఇంగ్లాండ్ యొక్క రాజకీయ ఆధునికీకరణ". The American Historical Review. 100 (2): 411–436. doi:10.2307/2169005. JSTOR 2169005.

[50] డేవిస్, రిచర్డ్ W. (1980). "టోరిజం టు టామ్‌వర్త్: ది ట్రయంఫ్ ఆఫ్ రిఫార్మ్, 1827–1835". అల్బియన్. 12 (2): 132–146, at 132. doi:10.2307/4048814. JSTOR 4048814.

[51] థాంప్సన్, డేవిడ్ (1950). 19వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్: 1815–1914. p. 66.

[52] Chase, Malcolm (November 2013). "Recognising the Charistists". History Today. 63 (11): 6ff.

[53] Chase, Malcolm (2007). Chartism: A New History. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6086-1.

[FOOTNOTEకానన్2002-54] 1 2 కానన్ (2002).

[55] ఆర్నాల్డ్-బేకర్, చార్లెస్ (2001). ది కంపానియన్ టు బ్రిటిష్ హిస్టరీ., ఒక చిన్న పండిత జీవిత చరిత్రను అందిస్తుంది.

[56] మారియట్, జె.ఎ.ఆర్. (1948). ఆధునిక ఇంగ్లాండ్: 1885–1945 (4వ ed.). pp. 157–158.

[57] Longford, Elizabeth (1969). Wellington: Pillar of state. Vol. 2. Harper & Row. ISBN 978-0-0601-2671-1.

[58] డేవిస్, రిచర్డ్ W. (2003). "వెల్లింగ్టన్". పార్లమెంటరీ హిస్టరీ. 22 (1): 43–55. doi:10.1111/j.1750-0206.2003.tb00607.x.

[59] డెర్రీ, జాన్ W. (1992). చార్లెస్, ఎర్ల్ గ్రే: అరిస్టోక్రాటిక్ సంస్కర్త. B. బ్లాక్‌వెల్. ISBN 978-0-6311-6522-4.

[60] Southgate, Donald (1966). The Most English Minister: The Policies and Politics of Pamerston. Macmillan. ISBN 978-7-0800-1035-8.

[61] Brown, David (2001). "Compelling but not Controlling?: Palmerston and the Press, 1846–1855". History. 86 (201): 41–61. doi:10.1111/1468-229X.00176.

[62] Brown, David (2006). "Palmerston and Anglo–French Relations, 1846–1865". Diplomacy and Statecraft. 17 (4): 675–692. doi:10.1080/09592290600942918. S2CID 154025726.

[63] Ridley, Jasper (1970). Lord Palmerston. Constable. pp. 146–153. ISBN 978-0-0945-5930-1.

[FOOTNOTECannon2002719–720-64] Cannon (2002), pp. 719–720.

[65] Hart, Jenifer (1965). "నైన్టీన్-సెంచరీ సోషల్ రిఫార్మ్: ఎ టోరీ ఇంటర్‌ప్రెటేషన్ ఆఫ్ హిస్టరీ". పాస్ట్ & ప్రెజెంట్ (31): 39–61. doi:10.1093/past/31.1.39. JSTOR 650101.

[FOOTNOTERobertsRobertsBisson2013[httpsbooksgooglecombooksidUoqTDAAAQBAJpgPA307_307]-66] Roberts, Roberts & Bisson (2013), p. 307.

[67] Cash, Bill (2011). John Bright: Statesman, Orator, Agitator.

[FOOTNOTEటేలర్1953-68] టేలర్ (1953).

[69] Arnstein, Walter L. (2003). క్వీన్ విక్టోరియా. Macmillan Education UK. ISBN 978-0-3336-3806-4.

[70] Vallone, Lynne (2002). "Victoria". History Today. 52 (6): 46–53.

[71] టెల్లియర్, Luc-Normand (2009). అర్బన్ వరల్డ్ హిస్టరీ: ఎకనామిక్ అండ్ జియోగ్రాఫికల్ పెర్స్పెక్టివ్. p. 463. ISBN 978-2-7605-2209-1.

[72] Sondra us, Lawrence (2004). ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్రలో నావికులు. Reaktion పుస్తకాలు. p. 9. ISBN 978-1-8618-9202-7.

[FOOTNOTEPorter1998[httpsbooksgooglecombooksidoo3F2X8IDeEC_332]-73] Porter (1998), p. 332.

[74] "ది వర్క్‌షాప్ ఆఫ్ ది వరల్డ్". BBC చరిత్ర. ఒరిజినల్ నుండి 15 అక్టోబరు 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 ఏప్రిల్ 2013.

[75] Semmel, Bernard (1970). "Chapter 1". స్వేచ్ఛా వాణిజ్య సామ్రాజ్యవాదం యొక్క పెరుగుదల. Cambridge యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5210-7725-5.

[76] మెక్‌లీన్, డేవిడ్ (1976). "ఫైనాన్స్, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు "అనధికారిక సామ్రాజ్యం"". ఎకనామిక్ హిస్టరీ రివ్యూ. 29 (2): 291–305. doi:10.2307/2594316. JSTOR 2594316.

[77] Golicz, Roman (September 2003). "ది రష్యన్లు కాన్స్టాంటినోపుల్‌ను కలిగి ఉండరు". History Today. 53 (9): 39–45. ఒరిజినల్ నుండి 11 మే 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 మే 2021.

[FOOTNOTEఫిజెస్2012-78] ఫిజెస్ (2012).

[79] మిల్మాన్, రిచర్డ్ (1979). బ్రిటన్, తూర్పు ప్రశ్న, 1875–1878. Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-2379-5.

[80] ప్యారీ, జోనాథన్ ఫిలిప్ (2001). "బ్రిటిష్ రాజకీయాలపై నెపోలియన్ III ప్రభావం, 1851–1880". రాయల్ హిస్టారికల్ సొసైటీ లావాదేవీలు (ఆరవ సిరీస్). Vol. 11. p. 147–175.

[81] Foreman, Amanda (2012). A World on Fire: Britain’s Crucial Role in the American Civil War. Random House Publishing. ISBN 978-0-3757-5696-2.

[82] మెర్లి, ఫ్రాంక్ జె.; ఫాహే, డేవిడ్ ఎం. (2004). ది అలబామా, బ్రిటిష్ న్యూట్రాలిటీ, అండ్ ది అమెరికన్ సివిల్ వార్. Indiana University Press. p. 19. ISBN 978-0-2533-4473-1.

[FOOTNOTEటేలర్1953చాప్టర్_12-83] టేలర్ (1953), చాప్టర్ 12.

[FOOTNOTEJuddSurridge2003-84] Judd & Surridge (2003).

[85] విన్సెంట్, జాన్ (అక్టోబరు 1981). "డిస్రేలి విఫలమయ్యాడా?". హిస్టరీ టుడే. 31 (10): 5–8.; ఆల్డస్, రిచర్డ్ (2007) [2006]. ది లయన్ అండ్ ది యునికార్న్: గ్లాడ్‌స్టోన్ వర్సెస్ డిస్రేలి.

[86] ప్యారీ, J. P. (సెప్టెంబరు 2000). "డిస్రేలి, ఇంగ్లాండ్". ది హిస్టారికల్ జర్నల్. 43 (3): 699–728. doi:10.1017/S0018246X99001326. JSTOR 3020975. S2CID 153932928.

[87] లీ, స్టీఫెన్ జె. (1994). బ్రిటిష్ రాజకీయ చరిత్ర యొక్క అంశాలు, 1815–1914. Routledge. pp. 203–204. ISBN 978-0-4150-9006-3.

[88] కౌలింగ్, మారిస్ (1967). 1867: డిస్రేలీ, గ్లాడ్‌స్టోన్, విప్లవం: రెండవ సంస్కరణ బిల్లు ఆమోదం. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5210-1958-3.

[89] ప్యారీ, జోనాథన్ (2004). "డిస్రేలి, బెంజమిన్, ఎర్ల్ ఆఫ్ బీకాన్స్‌ఫీల్డ్ (1804–1881)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/7689. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 ఫిబ్రవరి 2012. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)

[90] మాథ్యూ, H.C.G. (2004). "గ్లాడ్‌స్టోన్, విలియం ఎవార్ట్ (1809–1898)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/10787. (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)

[91] స్టీల్, డేవిడ్ (2001). లార్డ్ సాలిస్‌బరీ: ఎ పొలిటికల్ బయోగ్రఫీ. టేలర్ & ఫ్రాన్సిస్. p. 383. ISBN 978-0-2035-0014-9.

[92] బ్లేక్, రాబర్ట్ (1970). ది కన్జర్వేటివ్ పార్టీ పీల్ నుండి చర్చిల్ వరకు. Eyre & Spottiswoode. p. 132. ISBN 978-0-4132-7200-3..

[93] మార్ష్, పీటర్ టి. (1978). ది డిసిప్లిన్ ఆఫ్ పాపులర్ గవర్నమెంట్: లార్డ్ సాలిస్‌బరీస్ డొమెస్టిక్ స్టేట్‌క్రాఫ్ట్, 1881–1902. Harvester ప్రెస్. p. 326. ISBN 978-0-3910-0874-8.

[94] స్మిత్, పాల్ (1972). లార్డ్ సాలిస్‌బరీ ఆన్ పాలిటిక్స్. క్వార్టర్లీ రివ్యూ, 1860–1883 . Cambridge University Press. p. 1. ISBN 978-0-5210-8386-7. {{cite book}}: zero width space character in |title= at position 65 (help)

[95] Matthew, H.C.G., ed. (1990). Gladstone Diaries. Vol. X: జనవరి 1881 – జూన్ 1883. pp. cxxxix–cxl.

[96] Cowling, Maurice (1980). Religion and Public Doctrine in Modern England. Vol. I. Cambridge University Press. p. 387. ISBN 978-0-5212-3289-0.

[97] Probert, Rebecca (September 2012). "Living in Sin". BBC హిస్టరీ మ్యాగజైన్.; ఫ్రాస్ట్, జింజర్ ఎస్. (2008). పాపంలో జీవించడం: పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు ఇంగ్లాండ్‌లో భర్త, భార్యగా సహజీవనం. మాంచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ. ISBN 978-0-7190-7736-4.

[98] మాథ్యూ, H.C.G. (2004). "జార్జ్ V (1865–1936)". జాతీయ జీవిత చరిత్ర ఆక్స్‌ఫర్డ్ నిఘంటువు (జనవరి 2008 ఆన్‌లైన్ ed.).

[99] Dangerfield, George (1935). ది స్ట్రేంజ్ డెత్ ఆఫ్ లిబరల్ ఇంగ్లాండ్. Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-4815-2. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)

[100] మెక్‌కిబ్బిన్, రాస్ (2010). పార్టీలు, ప్రజలు: ఇంగ్లాండ్, 1914–1951. OUP Oxford. ISBN 978-0-1995-8469-7.

[101] బెకెట్, ఇయాన్ F. W. (2007). ది గ్రేట్ వార్: 1914–1918 (2nd ed.). పియర్సన్/లాంగ్‌మన్. ISBN 978-1-4058-1252-8.

[102] గ్రెగొరీ, అడ్రియన్ (2008). ది లాస్ట్ గ్రేట్ వార్: బ్రిటిష్ సొసైటీ అండ్ ది ఫస్ట్ వరల్డ్ వార్. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-5217-2883-6.

[FOOTNOTEబెకెట్2006-103] బెకెట్ (2006).

[FOOTNOTEమార్విక్1965-104] మార్విక్ (1965).

[105] స్టీవెన్సన్, డేవిడ్ (2011). విత్ అవర్ బ్యాక్స్ టు ది వాల్: విక్టరీ అండ్ డిఫీట్ ఇన్ 1918. Harvard University Press. p. 370. ISBN 978-0-6740-6226-9.

[106] Ferguson, Niall (1998). The Pity of War. Penguin Press. p. 249. ISBN 978-0-7139-9246-5.

[107] గ్రిగ్, జాన్ (2002). లాయిడ్ జార్జ్: యుద్ధ నాయకుడు, 1916–1918. అలెన్ లేన్. ISBN 978-0-7139-9343-1.

[FOOTNOTEమెడ్లికాట్1967అధ్యాయాలు_2–4-108] మెడ్లికాట్ (1967), అధ్యాయాలు 2–4.

[109] కినియాలీ, క్రిస్టీన్ (1994). ఈ గొప్ప విపత్తు: ది ఐరిష్ కరువు 1845–1852. గిల్ & మాక్‌మిలన్. p. 354. ISBN 978-0-7171-1832-8.

[110] వుడ్‌హామ్-స్మిత్, సెసిల్ (1962). ది గ్రేట్ హంగర్: ఐర్లాండ్ 1845–1849. పెంగ్విన్ పబ్లిషింగ్. p. 31. ISBN 978-0-1401-4515-1. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)

[111] Read, చార్లెస్ (2022). ఐర్లాండ్‌లో గొప్ప కరువు, బ్రిటన్ ఆర్థిక సంక్షోభం. Woodbridge: The Boydell Press. pp. 131–183. ISBN 978-1-8001-0627-7. OCLC 1365041253.

[FOOTNOTERead2022184–228-112] Read (2022), pp. 184–228.

[113] C. చదవండి. (2019). '1840ల ఐర్లాండ్‌లో పన్నులు, సుంకాలు, జాతీయవాదం యొక్క ఆర్థిక శాస్త్రం', డి. కాంటర్ & పి. వాల్ష్ (eds.), ఐర్లాండ్‌లో పన్ను, రాజకీయాలు, నిరసన, 1692–2016. లండన్: పాల్గ్రేవ్ మాక్‌మిలన్. పేజీలు 199–226.

[114] లియోన్స్, F. S. L. (1977). చార్లెస్ స్టీవర్ట్ పార్నెల్. Collins. ISBN 978-0-0021-1682-4.

[bardon-115] Bardon, Jonathan (1992). A History of Ulster. Blackstaff Press. pp. 402, 405. ISBN 978-0-8564-0498-6.

[FOOTNOTEజాక్సన్2003-116] 1 2 3 4 జాక్సన్ (2003).

[117] Biagini, Eugenio F. (2010). బ్రిటిష్ డెమోక్రసీ అండ్ ఐరిష్ నేషనలిజం 1876–1906. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 978-0-5218-4176-4.

[FOOTNOTEHoppen2000567-118] 1 2 Hoppen (2000), p. 567.

[FOOTNOTEబియాగిని2010-119] బియాగిని (2010).

[FOOTNOTEKendle199245-120] Kendle (1992), p. 45.

[121] బెబ్బింగ్టన్, D. W. (2014). ది నాన్‌కన్‌ఫార్మిస్ట్ కాన్సైన్స్. Routledge. p. 93. ISBN 978-1-3177-9655-8.; క్రాస్బీ, ట్రావిస్ ఎల్. (2011). జోసెఫ్ చాంబర్‌లైన్: ఎ మోస్ట్ రాడికల్ ఇంపీరియలిస్ట్. Bloomsbury Academic. pp. 74–76. ISBN 978-1-8488-5753-7.

[122] కన్నిన్గ్‌హామ్, హ్యూ (2014). ది ఛాలెంజ్ ఆఫ్ డెమోక్రసీ: బ్రిటన్ 1832–1918. రౌట్‌లెడ్జ్. pp. 134–. ISBN 978-1-3178-8328-9.

[123] Heyck, Thomas William (1974). "హోమ్ రూల్, రాడికలిజం, లిబరల్ పార్టీ, 1886–1895". జర్నల్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ స్టడీస్. 13 (2): 66–91. doi:10.1086/385659. JSTOR 175088. S2CID 144314136.

[124] O'Donnell, F. హ్యూ (1910). A History of the Irish Parliamentary party. Vol. 2.

[125] O'Day, Alan (1998). Irish Home Rule, 1867–1921. Manchester University Press. pp. 178–186. ISBN 978-0-7190-3776-4.

[FOOTNOTEBoyce1995281–294-126] Boyce (1995), pp. 281–294.

[127] Stewart, A.T.Q. (1967). ది ఉల్స్టర్ సంక్షోభం: హోమ్ రూల్‌కు ప్రతిఘటన, 1912–1914. Faber. ISBN 978-0-5710-8066-3.; కరోలిన్, ఆగ్స్‌పర్గర్ (2017). "జాతీయ గుర్తింపు, మతం, ఐరిష్ యూనియన్: 1912లో హోమ్ రూల్‌కు ఐరిష్ ప్రెస్బిటేరియన్ వ్యతిరేకత యొక్క వాక్చాతుర్యం". ఐరిష్ పొలిటికల్ స్టడీస్: 1–23.

[FOOTNOTEమోవాట్1955-128] మోవాట్ (1955).

[torrance-129] Torrance, David (31 జనవరి 2024). "UK, కామన్వెల్త్‌లో రాజు శైలి, బిరుదులు". హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ లైబ్రరీ. UK హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 జూన్ 2024.

[3] Monarch of the separate Kingdoms of Great Britain and Ireland from 1760 until 1800.

[c-4] 1 2 Due to George III's inability to carry out his duties as King after 1811, his son acted as Prince Regent from then until George III's death in 1820 when he acceded to the throne as George IV.

[5] Continued as monarch of the United Kingdom and the Irish Free State until 1936.

[1]

[2]

[a]

[b]

[c]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]