రణస్తంభపుర చాహమానులు
రణస్తంభపుర చాహమానులు | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1192–1301 | |||||||||
 రణతంబోర్ చౌహాన్ల వెండి డ్రాక్మా నాణేలు
| |||||||||
| రాజధాని | రణస్తంభపుర | ||||||||
| ప్రభుత్వం | రణస్తంభపుర | ||||||||
| History | |||||||||
• Established | 1192 | ||||||||
• Disestablished | 1301 | ||||||||
| |||||||||
| Today part of | భారతదేశం | ||||||||
రణస్తంభపుర చహమానాలు 13వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజవంశం. వారు తమ రాజధాని రణస్తంభపుర (ప్రస్తుత రాజస్థాన్ రణతంబోరే) చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని మొదట ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సామంతులుగా పరిపాలించి, తరువాత స్వాతంత్ర్యం పొందారు. వారు రాజపుత్రుల చాహమాన (చౌహాన్) వంశానికి చెందినవారు, స్థానిక రాజస్థానీ బార్డిక్ సాహిత్యంలో రణతంబోర్ చౌహాన్లుగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.
గోవిందరాజ తన తండ్రి శాకంభరి చాహమాన రాజు మూడవ పృథ్వీరాజుని ఓడించిన తరువాత 1192లో ఘురిడ్ల సామంతునిగా పాలించడానికి అంగీకరించిన గోవిందరాజుడు రణస్తంభపుర చాహమాన వంశాన్ని స్థాపించాడు. 13వ శతాబ్దంలో గోవిందరాజు వారసులు ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని అనేకసార్లు పొందారు, కోల్పోయారు. ఈ రాజవంశపు చివరి రాజు అయిన హమ్మీరా, విస్తరణవాద విధానాన్ని అవలంబించి, అనేక పొరుగు రాజ్యాలపై దాడులు చేశాడు. 1301లో రణతంబోర్ ముట్టడి ఢిల్లీ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఆయన ఓటమితో రాజవంశం ముగిసింది.
చరిత్ర
[మార్చు]రణస్తంభపురలోని చహమాన రాజవంశాన్ని శాకంభరి చహమాన కుటుంబం (అజ్మీర్ చౌహాన్లుగా కూడా పిలువబడే) సభ్యుడు గోవింద-రాజా స్థాపించారు.[1] గోవింద క్రీ. శ. 1192 లో ఘురిడ్లతో జరిగిన యుద్ధంలో ఓడిపోయి చంపబడిన మూడవ పృథ్వీరాజు కుమారుడు. ఘురిద్ పాలకుడు మహమ్మద్ ఆఫ్ ఘోర్, గోవిందను అజ్మీర్లో తన సామంతుడిగా నియమించాడు. అయితే, పృథ్వీరాజు సోదరుడు హరిరాజ అతనిని సింహాసనం నుండి తొలగించి, స్వయంగా అజ్మీర్ పాలకుడు అయ్యాడు.[2] గోవింద అప్పుడు రణస్తంభపుర (ఆధునిక రణథంబోర్) లో దాని రాజధానితో కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అజ్మీర్ ముస్లింల విజయం తరువాత, అతను హరికి ఆశ్రయం ఇచ్చాడు.[1]
గోవిందరాజు కుమారుడైన బల్హణుడు, క్రీ.శ. 1215లో ఢిల్లీ సుల్తాన్ ఇల్తుమిష్కు సామంతుడిగా ఉన్నట్లు నమోదు చేయబడ్డాడు, కాని తరువాతి సంవత్సరాల్లో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు.[1] బల్హానా పెద్ద కుమారుడు ప్రహ్లాదుడు అతని తరువాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించి, సింహ వేటలో మరణించాడు. ప్రహ్లాదుడి కుమారుడు వీరనారాయణను ఇల్తుమిష్ ఢిల్లీకి ఆహ్వానించాడు, కాని అక్కడ విషం ఇచ్చి చంపబడ్డాడు.[3] ఇల్టుమిష్ క్రీ. శ. 1226 లో కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. బల్హానా చిన్న కుమారుడు వాగభట అప్పుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన ఢిల్లీ పాలకురాలు రజియా (క్రీ.శ. 1236-1240) పాలనలో రణతంబోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన క్రీ.శ. 1248 - 1253లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దండయాత్రల నుండి కోటను విజయవంతంగా రక్షించాడు.[1]
రాజవంశం చివరి పాలకుడు హమ్మీరా-దేవ కూడా దాని అత్యంత శక్తివంతమైన పాలకుడు. ఆయన క్రీ. శ. 1283, 1289 మధ్య కాలంలో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.[4] హమ్మీర మహాకావ్య, నయచంద్ర రచించిన అతని జీవితచరిత్ర, ఆ కాలం నుండి ఈ ప్రాంతం చరిత్రకు సంబంధించిన కొన్ని ముస్లిమేతర వనరులలో ఒకటి, ముస్లిం వృత్తాంతాల ఖాతాలను ధృవీకరించడానికి చరిత్రకారులకు వీలు కల్పిస్తుంది.[1] క్రీ. శ. 1288 నాటి బల్వాన్ శాసనం మాల్వా పరమార రాజు రెండవ అర్జునుడి ఏనుగు శక్తిని హమ్మీరా స్వాధీనం చేసుకున్నాడని పేర్కొంది.[5] చిత్రకూటపై దండెత్తి , మేడపటను జయించి, అబూ పరమార రాజును లొంగిపోయేలా చేశాడు . తరువాత, ఆయన వర్ధమానపురను దోచుకున్నాడు, పుష్కర, శాకంబరి, అనేక ఇతర ప్రదేశాలను జయించి తన రాజధానికి తిరిగి వచ్చాడు.[6] తరువాత, అతను వర్ధమానపుర కూల్చివేసి, తన రాజధానికి తిరిగి రాకముందు పుష్కరా, శాకంబరి అనేక ఇతర ప్రదేశాలను జయించాడు.[1] ఇతర హిందూ అధిపతులతో హమ్మీరా చేసిన యుద్ధాలు ముస్లిం ఢిల్లీ సుల్తానేట్ వ్యతిరేకంగా కూటమిని ఏర్పాటు చేయలేకపోయాయి. ఆయన జలాల్-ఉద్-దిన్, అలా-ఉద్-దిన్ సేనాపతి ఉలుగ్ ఖాన్ దండయాత్రలను విజయవంతంగా ప్రతిఘటించాడు, కానీ చివరకు 1301లో అలా-ఉద్-దిన్ ఖల్జీ నేతృత్వంలోని దండయాత్రలో మరణించాడు.[1]
పాలకుల జాబితా
[మార్చు]
(1) గోవింద-రాజ (1192)- (2) బల్హన-దేవ
- (3) బల్హన-దేవ
- (4) వీరనారాయణ
- (5) వాగభట
- (6) తెలియదు
- (7) శక్తి-దేవ
- (8) హమ్మిరా-దేవా (1283–1311)
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 6 7 Sen 1999, p. 336.
- ↑ Narayan 1999, p. 10.
- ↑ Sudan 1989, p. 76.
- ↑ Sharma 1970, p. 828.
- ↑ Sharma 1975, p. 124.
- ↑ Majumdar 1966, pp. 85–86.
గ్రంథసూచి
[మార్చు]- మజుందార్, రమేష్ చంద్ర (1966). భారత ప్రజల చరిత్ర & సంస్కృతి: సామ్రాజ్యం కోసం పోరాటం. భారతీయ విద్యా భవన్.
- నారాయణ్, జగత్ (1999). అజ్మీర్ & మొఘల్ చక్రవర్తులు. నేహా వికాస్.
- సేన్, శైలేంద్ర నాథ్ (1999). ప్రాచీన భారత చరిత్ర & నాగరికత. న్యూ ఏజ్ ఇంటర్నేషనల్. ISBN 9788122411980.
- శర్మ, దశరథ (1975). తొలి చౌహాన్ రాజవంశాలు: క్రీ.శ. 800 నుండి 1316 వరకు చౌహాన్ రాజకీయ చరిత్ర, చౌహాన్ రాజకీయ సంస్థలు & చౌహాన్ ఆధిపత్య ప్రాంతాలలోని జీవితంపై ఒక అధ్యయనం. మోతీలాల్ బనార్సిదాస్. ISBN 978-0-8426-0618-9.
- శర్మ, జి.ఎన్. (1970). మహమ్మద్ హబీబ్ & ఖలీఖ్ అహ్మద్ నిజామీ (ed.). భారతదేశ సమగ్ర చరిత్ర: ఢిల్లీ సుల్తానత్ (క్రీ.శ. 1206-1526). Vol. 5. Indian History Congress / People's.
- సుడాన్, అనితా (1989). రాజస్థాన్లోని చాహమాన శాసనాల అధ్యయనం. రీసెర్చ్ పబ్లిషర్స్.