రన్న (కన్నడ కవి)
రన్న | |
|---|---|
| జననం | రన్న 949 బెళగలి, బాగల్కోట్, చాళుక్య సామ్రాజ్యం |
| మరణం | 1020 (వయసు: 70–71) |
| వృత్తి | కన్నడ కవి |
| Notable work | సాహస భీమ విజయ (గదాయుద్ధ) |
| తల్లిదండ్రులు | జినవల్లభ (తండ్రి), అబ్బలబ్బే (తల్లి) |
_of_Kannada_poet_Ranna_at_Shravanabelagola.jpg)
రన్న (c. 949–1020) కన్నడ కవులలో తొలి, అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, ఆదికవి పంప, పొన్న (కవి) లతో పాటు శాస్త్రీయ కన్నడ సాహిత్యంలో "మూడు రత్నాలలో" (రత్నత్రయం) ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. అతను ఇప్పుడు భారతదేశంలోని కర్ణాటకలో ఉన్న తైలప్ప II, అతని వారసుడు సత్యాశ్రయ పశ్చిమ చాళుక్య ఆస్థానంలో అభివృద్ధి చెందాడు. రన్న తన అధునాతన శైలి, యుద్ధ ఇతివృత్తాలు, లోతైన జైన ప్రభావానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతను తన రెండు ప్రధాన మనుగడలో ఉన్న రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు: జైనమతం యొక్క రెండవ తీర్థంకరుడి గురించి "సహస భీమ విజయ" ("గదాయుద్ధ" అని కూడా పిలుస్తారు), "అజిత పురాణం" (అజితనాథ పురాణం).[1][2]
తొలినాళ్ళ జీవితం & నేపథ్యం
[మార్చు]రన్న 949 ప్రాంతంలో కన్నడ జైన కుటుంబంలో జన్మించాడు, బహుశా ఆధునిక కర్ణాటక ప్రాంతంలో. ఆయన జన్మస్థలం గురించి వివరాలు మారుతూ ఉంటాయి, సంప్రదాయాలు ముధోల్ (ప్రస్తుత బాగల్కోట్ జిల్లాలో) బహుశా ఒక ప్రదేశంగా సూచిస్తున్నాయి. ఆయన ఒక భక్తుడైన జైనుడు, తన సాహిత్య రచనలు తరచుగా జైన నీతి, తత్వశాస్త్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. రన్నకు పశ్చిమ చాళుక్య పాలకులు, ముఖ్యంగా తైలప్ప II, ఆయన వారసుడు సత్యాశ్రయ నుండి పోషణ లభించింది, ఇది అతనికి రాజభోజన పరిస్థితులలో ప్రధాన సాహిత్య రచనలను రూపొందించడానికి వీలు కల్పించింది.[3]
సాహిత్యం
[మార్చు]రచయితగా తన తొలినాళ్లలో రన్నను పశ్చిమ గంగా రాజవంశం ప్రసిద్ధ మంత్రి చాముండరాయ (లేదా చావుండరాయ) పోషించి ఉండవచ్చు. సామ్రాజ్య పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావంతో రన్న రాజు తైలప II, అతని వారసుడు రాజు సత్యాశ్రయ ఆస్థానంలో ఒక ముఖ్యమైన కవి అయ్యాడు, అతను అతనికి కవి చక్రవర్తి (సాహిత్యం , "కవులలో చక్రవర్తి") అనే బిరుదును ఇచ్చాడు.
రన్న రచనలు హళేగన్నడలో ఉన్నాయి (లిట్ , "పాత కన్నడ"). ఆయన సాధించిన ఐదు ప్రధాన రచనలలో, రెండు పూర్తిగా, పాక్షికంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. అవి: అజిత పురాణం (అజితనాథ పురాణం), పరశురామచరితే (అంతరించిపోయింది), సాహసభీమ విజయం (గదాయుద్ధం అని కూడా పిలుస్తారు ), రన్నకాండ, చక్రేశ్వరచరితే (అంతరించిపోయింది).
అజిత పురాణం ( అజితనాథ పురాణం) (క్రీ. శ. 993) జైనమతం రెండవ తీర్థంకరుడైన అజితనాథుడి జీవితంపై పన్నెండు విభాగాలలో వ్రాయబడిన ఒక జైన చంపు (రచన యొక్క ఒక రూపం) పురాణం. రన్న ఈ పురాణాన్ని సైన్యాధిపతి నాగవర్మ భార్య అత్తిమబ్బే అనే జైన మహిళ పోషకురాలిగా రాశారు. రన్నకండ (క్రీ. శ. 990) , ఇది కంద మీటర్లో వ్రాయబడినందున ఇలా పిలువబడుతుంది , ఇది కన్నడ భాషలో ఉన్న తొలి నిఘంటువు. ఈ రచనలో పన్నెండు విభాగాలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. పరుశరామ చరితె (సుమారు (క్రీ. శ. 980) అనేది గంగా మంత్రి మరియు సైన్యాధిపతి చాముండరాయ స్తుతి. కవి తన పోషకుడిని ఎంతగా గౌరవించాడంటే, అతను తన కుమారుడికి ( సమర పరశురాముడు అనే గౌరవార్థం) తన పోషకుడి గౌరవార్థం "రాయ" అని పేరు పెట్టానని పేర్కొన్నాడు.
సాహసాభిమవిజయం లేదా గదాయుద్ధం ( సాహిత్యపరంగా , "గదాయుద్ధం") నిస్సందేహంగా రన్న యొక్క గొప్ప రచన , ఇది ముఖ్యమైన వ్యక్తుల ( వీరరసం, రౌద్రరసం) పరాక్రమాన్ని వివరించే "వీరత్వం"పై రచనల యుగంలో సాధించబడింది . 1000 క్రీ. శ. లో వ్రాయబడింది (కొంతమంది పండితులు దీనిని మరింత యవ్వనంగా ఉన్న రన్న ఉత్పత్తి అని నమ్ముతారు), ఇది కవి తన పోషకుడు చాళుక్య రాజు సత్యాశ్రయ పరాక్రమాన్ని హిందూ ఇతిహాసం మహాభారతంలోని పాండవ యువరాజు భీముడితో పోల్చిన భాష యొక్క శాశ్వతమైన క్లాసిక్లలో ఒకటి. రన్న 941 క్రీ. శ. లో తన పోషకుడు చాళుక్య రాజు అరికేసరిని ( రాష్ట్రకూట సామంతుడు) క్లాసిక్ విక్రమార్జునవిజయ ( పంపా భారతం అని కూడా పిలుస్తారు ) పాండవ యువరాజు అర్జునుడితో పోల్చిన ఆదికవి పంప ప్రారంభించిన ధోరణిని కొనసాగిస్తున్నాడు. భాసుడు రాసిన ఉరుభంగ, వేణిసంహార లేదా భట్టనారాయణ వంటి పూర్వ రచనల నుండి రన్న కొంత ప్రేరణ పొంది ఉండవచ్చని అంగీకరిస్తూనే , గదాయుద్ధానికి దాని స్వంత వాస్తవికత ఉందని పండితులు అంగీకరిస్తున్నారు. ఆధునిక పండితులు కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిని వెంటాడి కౌరవ యువరాజు దుర్యోధనుడిని (యుద్ధంలో భీముడి విరోధి) అతని రాబోయే మరణం గురించి హెచ్చరించే "వయోజన ఇంప్స్" ( మురుల్గల్ అని పిలుస్తారు) రన్న ఉపయోగం, తరువాతి కాలపు ప్రసిద్ధ ఆంగ్ల నాటక రచయిత షేక్స్పియర్ మంత్రగత్తెల వర్ణన మధ్య సారూప్యతలను చూస్తున్నారు. గదాయుద్ధాన్ని చంపుకావ్యం ( కావ్య శైలి, చంపూ మీటర్లోని ఇతిహాసం) గా పూర్తి చేయడానికి ముందు ఒక నాటకంగా భావించి ఉండవచ్చని కొంతమంది పండితులు విశ్వసిస్తున్నారు.
పద్దెనిమిది రోజుల యుద్ధం చివరి రోజున భీముడు, దుర్యోధనుడి మధ్య జరిగిన గద యుద్ధం చుట్టూ కథనం ఇతివృత్తం కేంద్రీకృతమై ఉండగా, యుద్ధానికి దారితీసిన ముఖ్యమైన సంఘటనలు, యుద్ధభూమిలో జరిగిన సంఘటనలతో పాఠకుడికి అవగాహన కల్పించడానికి కవి ఆధునిక సినిమాలోని ఫ్లాష్బ్యాక్ల మాదిరిగానే ఒక సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తాడు. తన శత్రువును చంపి, యుద్ధానికి ముందు దుశ్శాసన (దుర్యోధనుడి సోదరుడు) చేతిలో తన భార్య ద్రౌపది ఎదుర్కొన్న అవమానానికి ప్రతీకారం తీర్చుకున్నందుకు భీముడు నిస్సందేహంగా ఆనాటి హీరో. అయితే, రన్న దుర్యోధనుడిని "గొప్ప ఆత్మ" ( మహానుభావుడు )గా నైపుణ్యంగా చిత్రీకరిస్తాడు, అతను తన పాపాలను భరించి, యుద్ధభూమిలో ధైర్యవంతుడైన క్షత్రియుడు, కర్ణుడికి (ఇతిహాసంలోని మరొక ముఖ్యమైన పాత్ర) నిజమైన స్నేహితుడు.
మూలాలు
[మార్చు] కర్ణాటక విషయాలు | ||
|---|---|---|
| :పర్యావలోకనం |
|  |
| చరిత్ర |
| |
| భౌగోళికం |
| |
| సంస్కృతి |
| |
| సాహిత్యం |
| |
| కన్నడ ప్రజలు, సమాజం |
| |
| పర్యాటకం |
| |
| పురస్కారాలు |
| |
బయటి లింకులు
[మార్చు]- కామత్, సూర్యనాథ్ యు (2001) [1980], కర్ణాటక సంక్షిప్త చరిత్ర: పూర్వ-చారిత్రక కాలం నుండి ప్రస్తుతము, బెంగళూరు: జూపిటర్ బుక్స్
- Sheldon I. Pollock, ed. (2003) [2003], "క్రిటికల్ టెన్షన్స్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ కన్నడ లిటరరీ కల్చర్", క్రిటికల్ టెన్షన్స్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ కన్నడ లిటరరీ కల్చర్, బర్కిలీ అండ్ లండన్: యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ప్రెస్. పేజీలు. 1066, pp. 323–383
- ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ అండ్ ఎర్లీ మెడీవల్ ఇండియా: ఫ్రమ్ ది స్టోన్ ఏజ్ టు ది 12త్ సెంచరీ, పియర్సన్ ఎడ్యుకేషన్, 2016, ISBN 978-93-325-6996-6