రాంకిని ఆలయం, జాదుగోరా

రంకిణీ ఆలయం
కపడ్గడి ఘాట్ రంకిణీ మందిర్
మతం
అనుబంధం	Hinduism
దేవుడు	రంకిణీ
స్థానం
ప్రదేశం	రోహినిబెరా, జాదుగోరా, జంషెడ్‌పూర్, ఝార్ఖండ్, భారతదేశం
రాష్ట్రం	ఝార్ఖండ్
దేశం	India
ఝార్ఖండ్లోని స్థానం
భౌగోళిక నిర్దేశాంకాలు	22°39′46″N 86°21′56″E

రంకిణీ మందిర్ (కపడ్గడి ఘాట్ రంకిణీ మందిర్ అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం, జంషెడ్‌పూర్ సమీపంలోని జాదుగోరా వద్ద ఉన్న పోట్కా బ్లాక్ లోని బన్సిలా గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని రోహినిబెరా గ్రామంలో ఉన్న ఒక ఆలయం. ఈ ఆలయం హాటా–జాదుగోరా రాష్ట్ర రహదారి సమీపంలో ఉంది. ఆలయంలోని మూర్తి ఒక రాతి శిలగా ఉండి, అది దేవి రంకిణీ యొక్క భౌతిక అవతారమని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. పురాతన కాలంలో ఈ ప్రాంతం ఘనమైన అరణ్య ప్రాంతంగా ఉండేదని, అటువంటి అడవుల మధ్య ప్రయాణించే ప్రజలు తమ రక్షణ, క్షేమం కోసం రంకిణీ దేవి ఆలయంలో పూజలు నిర్వహించేవారని విస్తృతంగా నమ్మకం ఉంది.

చరిత్ర

మా రంకిణీ ఆలయానికి సంబంధించిన విశ్వాసం ప్రకారం, దేవి రంకిణీ ఒక రాయిలో నివసిస్తూ నేటికీ జాగృత రూపంలో ఉన్నట్లు భావిస్తారు. ఈ ఆలయం 1947–1950 మధ్య స్థాపించబడినదిగా చెప్పబడుతుంది. ప్రస్తుతం అమ్మవారిని పూజించే స్థలం అక్కడే ఏర్పాటు చేయబడింది. ప్రారంభంలో మాత రంకిణీ ప్రధాన ఆలయానికి దిగువగా ప్రవహించే కాలువ సమీపంలో ఉన్న కపాడ్గాడి లోయలో నివసించేదని స్థానిక కథనం. అమ్మవారు ఒక బంధించబడిన రాయి రూపంలో అక్కడ ఉన్నట్లు నమ్మకం ఉంది. దీనబంధు సింగ్ అనే వ్యక్తికి దేవి రంకిణీ స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి, తాను రాయి రూపంలో ఉన్నట్టు తెలియజేసిందని పేర్కొంటారు. అలాగే తాను పూజలు కోరుకుంటున్నట్టు, దీనబంధు తనను ఆరాధిస్తాడని అమ్మవారు కలలో తెలిపినట్లు విశ్వాసం. అప్పటి నుంచి దీనబంధు సింగ్ ఆ రాయిపై కుంకుమ పెట్టి, రంగు వస్త్రంతో అలంకరించి పూజలు ప్రారంభించాడు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, దేవి మరో దివ్య స్వప్నం ద్వారా ప్రజలు సులభంగా చేరి పూజించగలిగే స్థలంలో ఆలయాన్ని నిర్మించాలని సూచించిందని చెబుతారు.

శిలా రూపంలోని దేవి

అమ్మవారి ఆదేశాల మేరకు, దినబంధు సింగ్ దేవి విగ్రహంగా ఒక శిల (రాయి)ను ప్రతిష్ఠించాడు. అదే స్థలంలో మా రంకిణీ ఆలయం ఏర్పాటైంది. దీనబంధు తరువాత ఆయన కుమారుడు మాన్‌సింగ్, మాన్‌సింగ్ తరువాత ఆయన కుమారుడు బైద్యనాథ్ సింగ్ — వీరి కుటుంబం, వారు ఏర్పాటు చేసిన ట్రస్టు ఈ ఆలయాన్ని నిర్వహిస్తున్నట్లు చెబుతారు. పూజించబడుతున్న ఆ రాయి పరిమాణం సంవత్సరానికొకసారి పెరుగుతున్నట్లు విశ్వాసం ఉంది. అందువల్ల దీనిని “జీవించే శిల”గా పిలుస్తారు. ఇది అమ్మవారి మహిమకు, దైవసాన్నిధ్యానికి నిదర్శనంగా భక్తులు భావిస్తారు.

కథ

కపాడ్‌గాడి లోయలోని అడవుల్లో దేవి రంకిణి నివసించేదని చెబుతారు. ఒక రోజు అడవిలో ఒంటరిగా నడుస్తున్న ఒక అమ్మాయిని చూసిన ఒక గొల్లపాడి ఆమె గురించి ప్రశ్నించడం ప్రారంభించాడు. కానీ ఆ అమ్మాయి స్పందించలేదు. గొల్లపాడి నుండి తప్పించుకోవడానికి ఆమె కపాడ్‌గాడి ఘాట్‌కు చేరుకుంది, అక్కడ ఒక ధోబీ బట్టలు ఉతుకుతున్నాడు. ఆమె అతని బట్టల సంచిలో దూరి దాక్కుంది. కొంతసేపటి తరువాత, ఆ గొల్లపాడికి అమ్మాయి దొరకకపోవడంతో అతడు అడవికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు. ఇదే సమయంలో, దేవి దాగిన బట్టల కుప్ప రాతిగా మారిపోయింది.

ఆలయం

ఈ ఆలయంలో పూజించబడే దేవిని కాళీ దేవి యొక్క భౌతిక అవతారంగా విశ్వసిస్తారు. ఈ ప్రాచీన ఆలయం మొదటగా ఒక రాతి మీద ఉండేదని చెబుతారు. పురాణ కథనాల ప్రకారం, ఈ ఆలయంలో గతంలో మనుష్య బలులు (నరబలి) జరిగేవని, ఇది సుమారు 1865 వరకు కొనసాగి, తరువాత బ్రిటిష్ పాలకులు దీన్ని నిలిపివేశారని పేర్కొంటారు. గిరిజనుల విశ్వాసం ప్రకారం, దేవి స్వయంగా బలివారిని సంహరించేదని వారు నమ్మేవారు. ఈ రాతి దేవతను తొలుత స్థానిక భూమిజ్ గిరిజన తెగలు ఆరాధించేవారు. కాలక్రమంలో ఈ ఆరాధన హిందూ దుర్గాదేవి పూజగా మారిందని భావిస్తారు, ముఖ్యంగా ధాల్‌భూమ్‌గఢ్ రాజులు నియంత్రణ చేపట్టిన తరువాత.

ధాల్‌భూమ్ ప్రాంతం గురించి తొలిసారిగా బ్రిటిష్ సేన 1767లో మిడ్నాపూర్ రాజుతో కలిసి ధాల్‌భూమ్, ఘాట్‌శిలా ప్రాంతాలపై దాడి చేసినప్పుడు వ్రాతపూర్వకంగా ప్రస్తావన వచ్చింది. అంతకుముందు 1765లో చేసిన ప్రయత్నం విఫలమైంది. ప్రసిద్ధ బెంగాలీ రచయిత బిభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ్ (1894-1950) తన బెంగాలీ కథ "రంకిణి దేవిర ఖడ్గ"లో దేవి రంకిణిని ప్రస్తావించాడు. ప్రస్తుతం ఉన్న ఆలయం సుమారు 70 సంవత్సరాల వయస్సు కలది, ఇది సుమారు 1950 ప్రాంతంలో నిర్మించబడింది. ఆలయ నిర్వహణ కోసం ట్రస్ట్ 1954లో స్థాపించబడింది. ప్రధాన ఆలయానికి రెండు వైపులా ఒకటి శ్రీ గణేశునికి అంకితమైన ఆలయం, మరొకటి శ్రీ శివునికి అంకితమైన ఆలయం ఉన్నాయి.

పాత రంకిణి ఆలయం ఘాట్‌శిలా పోలీస్ స్టేషన్ సముదాయం వద్ద ఉంది.

రంకిణి ఆలయానికి సమీపంలో ఇటీవల రాధా- గోవిందకు అంకితమైన ఒక హరి మందిరం నిర్మించబడింది.

సంప్రదాయం

ప్రారంభ దశలో ఈ ఆలయంలో పూజారులు గిరిజన భూమిజ్ సమాజం నుండి ఉండేవారు. అప్పటి నుండి భూమిజ్ సమాజానికి చెందిన పూజారులే ఈ ఆలయంలో దేవిని పూజిస్తున్నారు. రంకిణి దేవిని అత్యంత గౌరవంగా భావించి, జిల్లాలో నివసించే గిరిజనులు, గిరిజనేతర ప్రజలు ఇద్దరూ ఆమెను భక్తితో ఆరాధిస్తారు.

స్థానం

ఈ ఆలయం హాటా-జాదుగోరా రాష్ట్ర రహదారిపై ఉంది. ఇది పోట్కా బ్లాక్ లోని బన్సిలా గ్రామపంచాయతీ పరిధిలో ఉన్న రోహిణిబెరా గ్రామంలో ఉంది. ఇది జాదుగోడా నుండి సుమారు 3 కిమీ దూరంలో, టాటానగర్ రైల్వే స్టేషన్ నుండి 35 కిమీ దూరంలో ఉంది.

ఇవి కూడా చూడండి

• దల్మా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం
• జూబిలీ పార్క్, జంషెడ్‌పూర్