రాజ్యసభ సభా నాయకుడు

రాజ్యసభ సభా నాయకుడు
రాజ్యసభ సభా నాయకుడు
	భారత జాతీయ చిహ్నం
	భారత జాతీయపతాకం
	ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి; జగత్ ప్రకాష్ నడ్డా; పదవీకాలం ప్రారంభం 2024 జూన్ 24
	రాజ్యసభ
స్థితి	పార్టీ నాయకుడు
సభ్యుడు	రాజ్యసభ
ఎవరికి రిపోర్టు చేస్తారు	భారత పార్లమెంటు
అధికారిక నివాసం	8, తీన్ మూర్తి మార్గ్, న్యూ ఢిల్లీ, ఢిల్లీ, భారతదేశం
ఏర్పాటు	1952 మే
చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి	ఎన్.గోపాలస్వామి అయ్యంగార్; (1952–1953)
ఉపపదవి	#రాజ్యసభలో ఉప సభా నాయకుడు
జీతం	నెలకు ₹3,30,000 (US$4,100); (అలవెన్సులు మినహాయించి)

రాజ్యసభలో సభా నాయకుడు, రాజ్యసభలో మెజారిటీ పార్టీకి నాయకుడుగా ఉన్న వ్యక్తిని రాజ్యసభ సభా నాయుకుడుగా పరిగణిస్తారు.ఇతను సాధారణంగా పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్, క్యాబినెట్ మంత్రి లేదా మరొక నామినేటెడ్ మంత్రి హోదాలో ఉంటారు.సభలో ప్రభుత్వ సమావేశాలు, వ్యవహారాలను నిర్వహించడం సభా నాయకుడి బాధ్యతలలో భాగంగాఉంటాయి.ఈ కార్యాలయం రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడలేదు.కానీ రాజ్యసభ నిబంధనల ప్రకారం నిర్వహించబడుతుంది.^[2]

రాజ్యసభ సభానాయకుల జాబితా

రాజ్యసభలో సభానాయకులుగా ఈ క్రింది వ్యక్తులు వ్యవహరించారు:^[3]

Key

^† హత్యకు గురికావటం లేదా పదవిలో ఉండగా మరణించటం

వ.సంఖ్య	పేరు (జననం – మరణం) నియోజకవర్గం	పదవీకాలం		నిర్వహించిన మంత్రి పదవులు	రాజకీయ పార్టీ	ప్రభుత్వం	ప్రధానమంత్రి	చైర్మన్ (పదవీకాలం)
1	ఎన్.గోపాలస్వామి అయ్యంగార్(1882–1953) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1952 మే 13	1953 ఫిబ్రవరి 10^[†]	రక్షణ మంత్రి	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	నెహ్రూ II	జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ	సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్(1952–1962)
2	చారు చంద్ర బిశ్వాస్ (1888–1960) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1953 ఫిబ్రవరి	1954 నవంబరు	చట్టం, న్యాయశాఖ మంత్రి
3	లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (1904–1966) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1954 నవంబరు	1955 మార్చి	రైల్వే మంత్రి
4	గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ (1887–1961) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1955 మార్చి	1961 మార్చి^[†]	హోం వ్యవహారాల మంత్రి
4	గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ (1887–1961) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1955 మార్చి	1961 మార్చి^[†]	హోం వ్యవహారాల మంత్రి		నెహ్రూ III
5	హఫీజ్ మొహమ్మద్ ఇబ్రహీం (1889–1968) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1961 మార్చి	1963 ఆగస్టు	నీటిపారుదల, విద్యుత్ శాఖ మంత్రి		నెహ్రూ III
5		1961 మార్చి	1963 ఆగస్టు	నీటిపారుదల, విద్యుత్ శాఖ మంత్రి		Nehru IV		జాకీర్ హుస్సేన్ (1962–1967)
6	యశ్వంతరావు చవాన్ (1913–1984) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1963 ఆగస్టు	1963 డిసెంబరు	రక్షణ మంత్రి
7	జైసుఖ్‌లాల్ హాథి (1909–1982) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1964 ఫిబ్రవరి	1964 మార్చి	హోం వ్యవహారాల సహాయ మంత్రి కార్మిక సహాయ మంత్రి
8	ఎం. సి. చాగ్లా (1900–1981) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1964 మార్చి	1967 నవంబరు	విద్యా మంత్రి (1963–1966) విదేశాంగ మంత్రి (1966–1967)
						నంద I	గుల్జారిలాల్ నందా
						శాస్త్రి	లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
						నంద II	గుల్జారీలాల్ నందా
						ఇందిరా I	ఇందిరా గాంధీ	వి. వి. గిరి (1967–1969)
(7)	జైసుఖ్‌లాల్ హాథి (1909–1982) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1967 నవంబరు	నవంబరు 1969	కార్మిక, ఉపాధి, పునరావాస మంత్రి				వి. వి. గిరి (1967–1969)
(7)	జైసుఖ్‌లాల్ హాథి (1909–1982) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1967 నవంబరు	నవంబరు 1969	కార్మిక, ఉపాధి, పునరావాస మంత్రి				గోపాల్ స్వరూప్ పాఠక్ (1969–1974)
9	కోదర్‌దాస్ కాళిదాస్ షా (1908–1986) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1969 నవంబరు	మే 1971	ఆరోగ్య, కుటుంబ నియంత్రణ, పట్టణాభివృద్ధి మంత్రి
9		1969 నవంబరు	మే 1971	ఆరోగ్య, కుటుంబ నియంత్రణ, పట్టణాభివృద్ధి మంత్రి		ఇందిరా II
10	ఉమా శంకర్ దీక్షిత్ (1901–1991) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1971 మే	డిసెంబరు 1975	ఆరోగ్య, కుటుంబ నియంత్రణ, పట్టణాభివృద్ధి మంత్రి (1971–1973) హోం వ్యవహారాల మంత్రి (1974–1975) షిప్పింగ్, రవాణా మంత్రి (1975)}
10	ఉమా శంకర్ దీక్షిత్ (1901–1991) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1971 మే	డిసెంబరు 1975					బి. డి. జట్టి (1974–1979)
11	కమలపతి త్రిపాఠి (1905–1990) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1975 డిసెంబరు	మార్చి 1977	రైల్వే మంత్రి
12	లాల్ కృష్ణ అద్వానీ (జననం 1927) గుజరాత్	1977 మార్చి	ఆగస్టు 1979	సమాచార, ప్రసార మంత్రి	జనతా పార్టీ	దేశాయ్	మొరార్జీ దేశాయ్
12	లాల్ కృష్ణ అద్వానీ (జననం 1927) గుజరాత్	1977 మార్చి	ఆగస్టు 1979	సమాచార, ప్రసార మంత్రి	జనతా పార్టీ	చరణ్	చరణ్ సింగ్
13	కృష్ణ చంద్ర పంత్ (1931–2012) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1979 ఆగస్టు	జనవరి 1980	ఇంధన మంత్రి	ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (యు)	చరణ్	చరణ్ సింగ్	మొహమ్మద్ హిదయతుల్లా (1979–1984)
14	ప్రణబ్ ముఖర్జీ (1935–2018) పశ్చిమ బెంగాల్ (1981 వరకు) గుజరాత్ (1981 నుండి)	1980 జనవరి	1981 జూలై 10	వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రి (1980–1982) ఆర్థిక మంత్రి (1982–1984)	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	ఇందిరా III	ఇందిరా గాంధీ
		1981 ఆగస్టు 14	1984 డిసెంబరు
		1981 ఆగస్టు 14	1984 డిసెంబరు					రామస్వామి వెంకటరామన్ (1984–1987)
15	విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్ (1931–2008) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1984 డిసెంబరు	1987 ఏప్రిల్	ఆర్థిక మంత్రి (1984–1987) రక్షణ మంత్రి (1987)		రాజీవ్	రాజీవ్ గాంధీ	రామస్వామి వెంకటరామన్ (1984–1987)
16	నారాయణ్ దత్ తివారీ (1925–2018) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1987 ఏప్రిల్	1988 జూన్	ఆర్థిక మంత్రి
16	నారాయణ్ దత్ తివారీ (1925–2018) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1987 ఏప్రిల్	1988 జూన్	ఆర్థిక మంత్రి				శంకర్ దయాళ్ శర్మ (1987–1992)
17	పి. శివశంకర్ (1929–2017) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1988 జూన్	1989 డిసెంబరు	మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రి
18	ఎం. ఎస్. గురుపాదస్వామి (1924–2011) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1989 డిసెంబరు	1990 నవంబరు	పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి	జనతాదళ్	వి. పి. సింగ్	వి. పి. సింగ్
19	యశ్వంత్ సిన్హా (జననం 1937) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1990 నవంబరు	1991 జూన్	ఆర్థిక మంత్రి	సమాజ్‌వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)	చంద్ర శేఖర్	చంద్ర శేఖర్
20	శంకర్రావు చవాన్ (1920–2004) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1991 జూలై	1996 ఏప్రిల్	హోం వ్యవహారాల మంత్రి	ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్	నరసింహారావు	పి. వి. నరసింహారావు
20	శంకర్రావు చవాన్ (1920–2004) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1991 జూలై	1996 ఏప్రిల్	హోం వ్యవహారాల మంత్రి	ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్	నరసింహారావు	పి. వి. నరసింహారావు	కె. ఆర్. నారాయణన్ (1992–1997)
21	సికందర్ బఖ్త్ (1918–2004) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1996 మే	1996 జూన్	భారత హోం వ్యవహారాలశాఖ మంత్రిత్వ శాఖ పట్టణ వ్యవహారాల, ఉపాధి మంత్రి	భారతీయ జనతా పార్టీ	వాజ్‌పేయి	అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
22	ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్ (1919–2012) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1996 జూన్	1996 నవంబరు	విదేశాంగ మంత్రి	జనతాదళ్	దేవేగౌడ	హెచ్. డి. దేవేగౌడ
23	హెచ్. డి. దేవెగౌడ (జననం 1933) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1996 నవంబరు	1997 ఏప్రిల్	ప్రధాన మంత్రి పట్టణాభివృద్ధి మంత్రి		దేవేగౌడ	స్వయం
(22)	ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్ (1919–2012) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1997 ఏప్రిల్	1998 మార్చి	ప్రధాన మంత్రి విదేశాంగ మంత్రి		గుజ్రాల్	ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
(22)		1997 ఏప్రిల్	1998 మార్చి	ప్రధాన మంత్రి విదేశాంగ మంత్రి		గుజ్రాల్	ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్	కృష్ణకాంత్ (1997–2002)
(21)	సికందర్ బఖ్త్ (1918–2004) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1998 మార్చి 19	1999 అక్టోబరు 13	పరిశ్రమ మంత్రి	భారతీయ జనతా పార్టీ	వాజ్‌పేయి II	అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
24	జస్వంత్ సింగ్ (1938–2020) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1999 అక్టోబరు 13	2004 మే 22	విదేశాంగ మంత్రి (1999–2002) ఆర్థిక మంత్రి (2002–2004)		వాజ్‌పేయి III
24	జస్వంత్ సింగ్ (1938–2020) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	1999 అక్టోబరు 13	2004 మే 22	విదేశాంగ మంత్రి (1999–2002) ఆర్థిక మంత్రి (2002–2004)		వాజ్‌పేయి III		భైరోన్ సింగ్ షెకావత్ (2002–2007)
25	మన్మోహన్ సింగ్ (1932–2024) అసోం (ప్రధానమంత్రి)	2004 మే 22	2014 మే 26	ప్రధాన మంత్రి సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పెన్షన్ల మంత్రి విదేశాంగ మంత్రి(2005–2006) ఆర్థిక మంత్రి (2008–2009, 2012)	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	మన్మోహన్ I	స్వయం	భైరోన్ సింగ్ షెకావత్ (2002–2007)
25	మన్మోహన్ సింగ్ (1932–2024) అసోం (ప్రధానమంత్రి)	2004 మే 22	2014 మే 26		భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	మన్మోహన్ II	స్వయం	ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి (2007–2017)
26	అరుణ్ జైట్లీ (1952–2019) గుజరాత్ (2018 వరకు) ఉత్తర ప్రదేశ్ (2018 నుండి)	2014 మే 26	2018 ఏప్రిల్ 2	భారతదేశ ఆర్థిక మంత్రి, కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రి రక్షణ మంత్రి (2014, 2017) సమాచార, ప్రసార మంత్రి (2014–2016)	భారతీయ జనతా పార్టీ	మోడీ I	నరేంద్ర మోడీ	ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి (2007–2017)
26		2018 ఏప్రిల్ 3	2019 జూన్ 11			మోడీ I		ఎం. వెంకయ్య నాయుడు (2017–2022)
27	థావర్ చంద్ గెహ్లాట్ (జననం 1948) మధ్య ప్రదేశ్ ఎంపీ	2019 జూన్ 11^[4]	2021 జూలై 6	సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రి		మోడీ II
28	పియూష్ గోయల్ (జననం 1964) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	జూలై 14 2021^[5]^[6]	2024 జూన్ 4	వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రి వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహారం, ప్రజా పంపిణీ మంత్రి వస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ
28	పియూష్ గోయల్ (జననం 1964) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	జూలై 14 2021^[5]^[6]	2024 జూన్ 4					జగదీప్ ధన్కర్ (2022–ప్రస్తుతం)
29	జె. పి. నడ్డా (జననం 1960) గుజరాత్ ఎంపీ	2024 జూన్ 24	పదవిలో ఉన్నారు	ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రి రసాయనాలు, ఎరువుల మంత్రి		మోదీ III		జగదీప్ ధన్కర్ (2022–ప్రస్తుతం)

రాజ్యసభలో ఉప సభా నాయకుల జాబితా

రాజ్యసభలో డిప్యూటీ లీడర్ ఆఫ్ ది హౌస్ (IAST: Rājya Sabhā ke Upar Sadana Netā) రాజ్యసభలోని మెజారిటీ పార్టీకి డిప్యూటీ లీడర్, పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్, సాధారణంగా రెండవ సీనియర్ క్యాబినెట్ మంత్రి.

ఈ కింది వ్యక్తులు రాజ్యసభలో సభా నాయకుని పదవి నిర్వహించారు:^[7]

	పదవీకాలం		నిర్వహించిన మంత్రిపదవులు
శివరాజ్ పాటిల్ (జననం 1935) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2004 మే 23	2008 నవంబరు 30	హోం వ్యవహారాల మంత్రి	Indian National Congress
అరక్కపరంబిల్ కురియన్ ఆంటోనీ (జననం 1940) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2008 నవంబరు 30	20092009 మే 22	రక్షణ మంత్రి
గులాం నబీ ఆజాద్ (జననం 1949) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2009 మే 28	2014 26 మే	ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ జల వనరుల మంత్రి
మనోహర్ పారికర్ (1955–2019) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2014 జూన్ 9	2017 మార్చి 13	రక్షణ మంత్రి	భారతీయ జనతా పార్టీ
రవిశంకర్ ప్రసాద్ (జననం 1954) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2017 మార్చి 13	2019 మే 30	న్యాయ శాఖ, మంత్రి ఎలక్ట్రానిక్స్, సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ కమ్యూనికేషన్ల మంత్రి
పీయూష్ గోయెల్ (జననం 1964) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2019 జూన్ 12 ^[8]^[9]	2021 జూలై 13	వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రి వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహారం, ప్రజా పంపిణీ మంత్రి రైల్వే మంత్రి
ముఖ్తార్ అబ్బాస్ నఖ్వీ (జననం 1957) పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ	2021 జూలై 19 ^[10]	2022 అక్టోబరు 1	మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రి