రాజ్పుతానా
రాజ్పుతానా ( హిందీ: [ɾaːdʒpʊt̪aːnaː] ), అంటే రాజ్పుత్ల భూమి, భారత ఉపఖండంలో ఒక చారిత్రక ప్రాంతం, ఇందులో ప్రధానంగా ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రమైన రాజస్థాన్, పొరుగు రాష్ట్రాలైన మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు,[1] ఆధునిక దక్షిణ పాకిస్తాన్లోని సింధ్ పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.[2] ఈ ప్రాంతం దాని విలక్షణమైన సామాజిక రాజకీయ నిర్మాణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది అనేక రాజ్పుత్ రాజ్యాలు, సంస్థానాలు బలమైన యోధుల తత్వాన్ని, గౌరవం, బంధుత్వం & యుద్ధ పాలన లోతుగా పాతుకుపోయిన సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది.
ఆరావళి కొండలకు పశ్చిమాన ఉన్న ప్రధాన స్థావరాలు మధ్యయుగ కాలం ప్రారంభంలో రాజ్పుతానా అని పిలువబడ్డాయి.[3] ఈ పేరును తరువాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రమైన రాజస్థాన్ ప్రాంతంలో దాని ఆధీనం కోసం రాజ్పుతానా ఏజెన్సీగా స్వీకరించింది.[4] రాజ్పుతానా ఏజెన్సీలో 26 రాజ్పుత్, 2 జాట్ రాచరిక రాష్ట్రాలు, రెండు అధిపతులు ఉన్నాయి. ఈ అధికారిక పదం 1949 రాజ్యాంగంలో "రాజస్థాన్" ద్వారా భర్తీ చేయబడే వరకు కొనసాగింది.[4]
పేరు
[మార్చు]ఈ ప్రాంతాన్ని 1800లో రాజ్పుతానా ఏజెన్సీ అని పిలిచిన మొదటి వ్యక్తి జార్జ్ థామస్ (మిలిటరీ మెమోరీస్).[5] చరిత్రకారుడు జాన్ కీ తన పుస్తకం, ఇండియా: ఎ హిస్టరీలో రాజ్పుతానా పేరును బ్రిటిష్ వారు ఉపయోగించారని, కానీ ఆ పదం పునరాలోచన ప్రామాణికతను సాధించిందని పేర్కొన్నాడు: 1829లో ఫెరిష్తా ప్రారంభ ఇస్లామిక్ ఇండియా చరిత్ర అనువాదంలో, జాన్ బ్రిగ్స్ డౌ మునుపటి వెర్షన్లో అనువదించబడిన "ఇండియన్ ప్రిన్సెస్" పదబంధాన్ని విస్మరించి, "రాజ్పూత్ ప్రిన్సెస్" పదబంధాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా మార్చాడు.
ఈ ప్రాంతాన్ని గతంలో గుజరాత్ ("గుజరాత్" ప్రారంభ రూపం) అని పిలిచేవారు, మధ్యయుగ కాలంలో దీనిని రాజ్పుతానా అని పిలిచేవారు, అయితే "గుజరాత్ర" పేరు గుర్జారా-ప్రతిహారాల నుండి ఉద్భవించింది.[6][7]
భౌగోళికం
[మార్చు]రాజ్పుతానా ప్రాంతం 343,328 చదరపు కిమీ (132,559 చదరపు మైళ్ళు) గా అంచనా వేయబడింది, రెండు భౌగోళిక విభాగాలుగా విభజించబడింది: [8]
- ఆరవల్లి పర్వత శ్రేణికి వాయువ్యంగా ఉన్న ప్రాంతం, గ్రేట్ ఇండియన్ థార్ ఎడారి భాగంగా ఉంది, ఇసుక & అనుత్పాదక లక్షణాలతో.
- శ్రేణికి ఆగ్నేయంగా ఉన్నతమైన ప్రాంతం, ఇది పోల్చి చూస్తే సారవంతమైనది.
ఈ మొత్తం ప్రాంతం ఉత్తర భారత మైదానాలు, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని ప్రధాన పీఠభూమి మధ్య కొండ, పీఠభూమి దేశాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.[9]
రాజస్థాన్ కు పరివర్తన
[మార్చు]ఈ భూభాగంలో 23 రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి, ఒక సర్దారీ, ఒక జాగీర్, బ్రిటిష్ జిల్లా అజ్మీర్-మేవార్ ఉన్నాయి. పాలక యువరాజులలో ఎక్కువ మంది రాజపుత్రులు. వీరు ఏడవ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించిన రాజ్పుతానా చారిత్రక ప్రాంతానికి చెందిన రాజపుత్ర క్షత్రియులు. జోధ్పూర్, జైసల్మేర్, బికనీర్, జైపూర్, ఉదయపూర్ అతిపెద్ద రాష్ట్రాలు. 1947లో ఈ రాష్ట్రాల ఏకీకరణ వివిధ దశల్లో జరిగింది, దీని ఫలితంగా రాజస్థాన్ రాష్ట్రం ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆగ్నేయ రాజ్పుతానాలోని కొన్ని పాత ప్రాంతాలు ఇప్పుడు మధ్యప్రదేశ్ భాగంగా ఉన్నాయి, నైరుతిలో కొన్ని ప్రాంతాలు ఇప్పుడు గుజరాత్ భాగంగా ఉన్నాయి.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Rajputana". Encyclopædia Britannica.
- ↑ "Rajput". Encyclopædia Britannica.
- ↑ Bose, Manilal (1998). Social Cultural History of Ancient India. Concept Publishing Company. p. 27. ISBN 978-81-702-2598-0.
- ↑ 4.0 4.1 R.K. Gupta; S.R. Bakshi (1 January 2008). Studies In Indian History: Rajasthan Through The Ages The Heritage Of Rajputana (Set Of 5 Vols.). Sarup & Sons. pp. 143–. ISBN 978-81-7625-841-8. Retrieved 30 October 2012.
- ↑ F. K. Kapil (1999). Rajputana states, 1817-1950. Book Treasure. p. 1. Retrieved 24 June 2011.
- ↑ John Keay (2001). India: a history. Grove Press. pp. 231–232. ISBN 0-8021-3797-0.
Colonel James Tod, who as the first British official to visit Rajasthan spent most of the 1820s exploring its political potential, formed a very different idea of "Rashboots".....and the whole region thenceforth became, for the British, 'Rajputana'. Historian R. C. Majumdar explained that the region was long known as Gurjaratra early form of Gujarat, before it came to be called Rajputana, early in the Muslim period.
- ↑ R.C. Majumdar (1994). Ancient India. Motilal Banarsidass. p. 263. ISBN 8120804368.
- ↑ "Rajputana". Encyclopaedia Britannica. Britannica Online. Retrieved 2025-11-17.
- ↑ Imperial Gazetteer of India: Provincial Series — Rajputana (PDF). Superintendent of Government Printing, Calcutta. 1908. p. 2. Retrieved 2025-11-17.