Jump to content

రాథోడ్ రాజవంశం

వికీపీడియా నుండి
రాథోడ్ రాజవంశం
మార్వార్ వంశం
కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్
మార్వార్ రాజ్యం జెండా
Parent houseగహడవాల రాజవంశం లేదా రాష్ట్రకూట రాజవంశం
Country
రాథోడ్‌లు పాలించిన రాష్ట్రాలు
Founded1226; 800 సంవత్సరాల క్రితం (1226)
Founderరావ్ సిహా
Current headగజ్ సింగ్
Final rulerహన్వంత్ సింగ్
Titles
సాంప్రదాయ బిరుదులు
Connected familiesబీంకర్ కుటుంబం
Estates

రాథోడ్ రాజవంశం అనేది చారిత్రాత్మకంగా రాజస్థాన్, గుజరాత్, మధ్య ప్రదేశ్, జార్ఖండ్ లోని భాగాలను పాలించిన ఒక భారతీయ రాజపుత్ర రాజవంశం.[1][2][3][a] రాథోడ్‌లు తమ పూర్వీకులను సూర్యవంశం నుండి, రాష్ట్రకూటులకు, తరువాత కనౌజ్కు చెందిన గహడవాలలకు ఆపాదించారు. కనౌజ్ పతనం తరువాత వారు రాజస్థాన్‌లోని మార్వార్ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు.[5][6][7]

పరిధి

[మార్చు]

ఈ వ్యాసం మార్వార్, దాని వంశాలకు చెందిన "కనౌజియా" రాథోడ్‌లను చర్చిస్తుంది; నార్మన్ జీగ్లర్ రాథోడ్‌లలోని మరో 12 ఇలాంటి శాఖలను ("శాఖలు") గుర్తించాడు — సుర్, షిర్, కపాలియా, ఖేరాడ, అభేపురా, జెవామ్ట్, వాగుల, కరహా, పరాక్రా, అహ్రావ్, జల్ఖేడా, కామ్డెల్.[8] ఆ శాఖల గురించి పండిత పరిశోధన అతి తక్కువగా లభ్యమవుతున్నది.[8]

మూలాలు

[మార్చు]

రాష్ట్రకూట మూలం

[మార్చు]

చరిత్రకారులలో ఒక వర్గం రాష్ట్రకూట మూలాన్ని బలపరుస్తుంది.[9][10] 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రాష్ట్రకూట శాఖలు పశ్చిమ రాజస్థాన్‌కు వలస వచ్చాయి. పది నుండి పదమూడవ శతాబ్దం వరకు మార్వార్ చుట్టుపక్కల అనేక రాథోరా శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. రాథోడ్‌లు రాష్ట్రకూట శాఖలలో ఒకదాని నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని ఇవి సూచిస్తున్నాయి.[9]

పౌరాణిక మూలాలు

[మార్చు]

మార్వార్ రాథోడ్‌ల ఆస్థానంలో పనిచేసిన ముహ్నోత్ నైన్సీ, పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లోని రాజ్‌పుత్‌ల పౌరాణిక వంశవృక్ష చరిత్ర అయిన నైన్సీ రీ ఖ్యాత్ను సుమారు 1660లో రచించాడు; ఇది ఆ ప్రాంతంలోని అత్యంత పురాతనమైన చారిత్రక రికార్డులలో ఒకటి, 'ఖ్యాత్' అప్పటికే ఉన్న మౌఖిక సాహిత్యం, వంశావళి, పరిపాలనా ఆధారాల నుండి సమాచారాన్ని కాలానుక్రమ పద్ధతిలో సేకరించింది.[4][9][11][b][c] రాథోడ్‌లు మార్వార్కి వలస రావడానికి ముందు కనౌజ్లో ఉద్భవించినట్లు నైన్సీ గుర్తించాడు.[4]

బ్రిటిష్ ఇండాలజిస్ట్ వి. ఎ. స్మిత్ రాథోడ్‌లు, బుందేలాలు గహడవాల రాజవంశం శాఖ అని సిద్ధాంతీకరించారు.[12] రోమా నియోగి ఈ వాదన తరువాతి కాలం నాటిదని భావించారు.[13]

కచ్చితత్వం

[మార్చు]

ఈ పౌరాణిక వాదనలు చాలా వరకు చారిత్రకం కాదని జీగ్లర్ పేర్కొన్నారు.[9][d] రాజ్‌పుత్ వంశావళి అంతటా వలసల నేపథ్యం సాధారణమని జీగ్లర్ గమనించారు; ఇతర ప్రాంతాల సాహిత్య నియమాల నుండి ఇది తీసుకోబడిన నమూనా.[9] రాథోడ్‌ల తరువాతి వంశావళి హిందూ దేవతలైన ఇంద్రుడు, నారాయణ తదితరుల నుండి మూలాన్ని పొందేంత వరకు వెళ్ళింది.[4][e]

చరిత్ర

[మార్చు]

ప్రారంభ చరిత్ర

[మార్చు]

చివరి గహడవాల రాజు జయచంద్ర మనవడు రావ్ సిహా సేట్రామోట్ మొదటి రాథోడ్ నాయకుడు.[4][f] సన్యాసిగా మారడానికి సేట్రామోట్ కనౌజ్ సింహాసనాన్ని వదులుకున్నాడు, కానీ రాజ దాయాదుల శత్రుత్వంలో చిక్కుకున్నాడు, చివరకు ఒక గుజరాతీ పాలకుడి కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె అతనికి ముగ్గురు కుమారులను కన్నది.[4][9] సిహా (కనౌజ్‌లో) మరణం తరువాత పెద్దవాడైన రావ్ అస్థాన్ పల్టాన్లో పెరిగాడు, కన్హా మేర్ అనే అణచివేత రాజును ఓడించడం ద్వారా స్థానిక బ్రాహ్మణులను గెలుచుకున్న తరువాత అతను పాలిలో (దాని పరిసర గ్రామాలలో) మొదటి రాథోడ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.[4] ఇతర సమకాలీన మూలాలు అదే సంతతిని పేర్కొన్నాయి, కనౌజ్ నుండి వలసల గురించి కొద్దిగా విభిన్నమైన కథనాలను నిర్మించాయి: సేట్రామోట్ ఘురిద్ సుల్తానేట్ నుండి మార్వార్‌కు పారిపోయి మొదటి రాథోడ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.[10][9][15] బిఠూర్ శాసనం సిహా మరణం తేదీని 1273 CE అని అందిస్తుంది, అతనిని సేట్ కున్వర్ కుమారుడు అని పిలుస్తుంది; అయితే ఇది ఎటువంటి గహర్వాల్ మూలాన్ని పేర్కొనలేదు.[g]

అస్థాన్, అతని వారసుల పాలనలో ఇతర మత సమూహాలతో పోరాటాలు, దౌత్య చర్చల కారణంగా రాథోడ్ భూభాగాలు గణనీయంగా విస్తరించాయి; ప్రాథమిక స్థావరం పలుమార్లు మారింది.[4][h] థార్‌లో పనిచేస్తున్న ఏ యోధ-సమూహంతోనైనా వివాహ పొత్తులు ప్రత్యేకంగా ప్రాధాన్యత పొందాయి, వారిని రాథోడ్ వంశంలో చేర్చడానికి స్వాగతించారు.[4][i] ఈ సమయాల్లో బహుళ కొత్త రాథోడ్ శాఖలు విడిపోయినట్లు కనిపిస్తోంది.[14][j]

ఈ కాల వ్యవధిలో ఆరోపించబడిన సంఘటనల కచ్చితమైన వివరాలు ప్రశ్నార్థకం, వీటిపై కేవలం సాధారణ పునర్నిర్మాణం కోసం మినహా ఆధారపడలేము.

సార్వభౌమాధికారం

[మార్చు]
1539లో మార్వార్ రాజ్యం మ్యాప్

అస్థాన్ నుండి తొమ్మిదవ తరానికి చెందిన చుండా ఒక ప్రతీహార యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు, ప్రతీహార వంశం ద్వారా మండోర్ భూభాగాన్ని కట్నంగా బహుమతిగా పొందాడు. దానికి ప్రతిఫలంగా చుండా మండోర్‌ను తుగ్లక్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా రక్షిస్తానని హామీ ఇచ్చాడు.[16] ఆ విధంగా మండోర్ సుమారు 1400 నాటికి రాథోడ్ వంశపు కొత్త రాజధానిగా మారింది.[4] ఇది ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక-రాజకీయ మార్పును ప్రేరేపించింది: పశువుల దొంగతనాలు తదితరాలతో కూడిన సంచార జీవనశైలి క్రమంగా భూస్వామ్య కులీన వర్గానికి దారి తీస్తుంది.[4][k] అతని కుమారుడు రణ్మల్ 1438లో హత్య చేయబడ్డాడు; మార్వార్‌ను సిసోడియాలు ఆక్రమించారు, ఇతర భాగాలను ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పట్టుకుంది.[4][l]

1453లో రావ్ జోధా మార్వార్‌ను తిరిగి పొందాడు, తోటి రాజ్‌పుత్‌లతో బహుళ పొత్తులు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా తన భూభాగాలను విస్తరించాడు; జోధ్‌పూర్‌లో కొత్త రాజధాని ప్రతిష్ఠతో జోధా వంశం స్థాపించబడింది. రావ్ జోధా ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి అనేక భూభాగాలను ఆక్రమించడంలో విజయం సాధించాడు, దీని కారణంగా అతని పాలనలో మార్వార్ రాథోడ్‌లు రాజ్‌పుతానాలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యంగా మారారు.[17] అతని కుమారులలో రావ్ బికా 1465లో బికనీర్‌లో ఒక కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు; అతను, అతని వారసులు ఇలాంటి వ్యూహాలను అనుసరించి అక్కడ నుండి భూభాగాలను విస్తరించారు.[4] ఈ బికావత్ శాఖ రాథోడ్ వారసత్వానికి కొత్త బేరర్‌గా మారింది, మార్వార్ నుండి గహడవాల కాలపు చిహ్నాలు, వస్తువులను కూడా తీసుకువచ్చింది.[4] జోధా కుమారులలో మరొకరు రావ్ వర్సింగ్ 1462లో మెర్టో వద్ద కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించి మెర్టియో శాఖను స్థాపించారు.[4][18]

రావ్ మాల్దేవ్ పాలన (1532-1562) వంశ పాలన నుండి రాచరికానికి మరొక ముఖ్యమైన మార్పును ఆశ్రయించింది; మాల్దేవ్ కొత్త భూభాగాలను జయించిన తన సుదూర బంధువులను తనకు లొంగిపోవాలని లేదా లాభాలను కోల్పోవాలని బలవంతం చేశాడు.[4] బికనీర్‌పై కూడా దాడి చేశాడు.[4] పెద్ద ప్యాలెస్‌లు నిర్మించబడ్డాయి, కోటలకు కట్టుబడి ఉన్నారు, ఇది పశుపోషణ జీవనశైలికి సమర్థవంతమైన ముగింపుని సూచించింది.[4] పదహారవ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి రాథోడ్‌లు రాజస్థాన్ మొత్తం మీద గట్టి పట్టు సాధించారు.[4]

వీటన్నింటిలో స్థానిక ఇస్లామిక్ రాజ్యాలతో బహుళ వివాహ, సైనిక పొత్తులు; ఢిల్లీ సుల్తానేట్ గుర్తించబడ్డాయి; హిందూ-ముస్లిం సంబంధాలు ఎక్కువగా సోదరభావంతో ఉండేవి.[8][m]

మొఘల్ కాలం

[మార్చు]
జగత్ గోసాయిన్ (ఎడమ) ఒక రాథోడ్ యువరాణి, ఆమె భర్త జహంగీర్ (కుడి). ఆమె షాజహాన్ తల్లి.

అక్బర్ మొఘల్ చక్రవర్తిగా నియమితుడై, రావ్ మాల్దేవ్ మరణించిన తర్వాత పరిస్థితులు క్షీణించాయి. అతని కుమారుడు రావ్ చంద్రసేన్ రాథోడ్ మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి నిరంతర దాడులకు వ్యతిరేకంగా దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకున్నాడు.[4] జోధావత్ రాథోడ్‌లు తమ భూభాగంలో చాలా భాగాన్ని వేగంగా కోల్పోయారు, సమర్థవంతంగా లొంగిపోయారు.[4] బికావత్ రాథోడ్‌లు మొఘలులతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలలో ప్రవేశించారు, వారి సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించారు, జోధ్‌పూర్ కోటను నియంత్రించడానికి అనుమతించబడేంత వరకు విస్తృతంగా పోషించబడ్డారు.[4] 1583లో ఉదయ్ సింగ్ చివరకు మొఘల్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాడు, దానికి ప్రతిఫలంగా జోధ్‌పూర్‌లోని ఒక పరగణాలో భాగం మంజూరు చేయబడింది; ఇది జోధావత్ రాథోడ్‌లను మొఘలులకు అన్ని వాతావరణాలలో మిత్రులుగా మారడానికి వీలు కల్పించింది, అయితే విభేదాలతో కూడి ఉంటుంది.[4]

ఈ సహజీవన వ్యవధి రాథోడ్ వర్గాలలో కఠినమైన ఎండోగమిని, మొఘలులతో హైపర్‌గమిని ప్రవేశపెట్టడానికి దారితీసింది.[4] మొఘలుల ఆధ్వర్యంలోనే పౌరాణిక వంశవృక్షాలు తమను తాము మొఘలులకు తగిన నియామకాలుగా ప్రదర్శించుకోవడానికి, ఇతర "ఒకప్పటి సోదర" వర్గాల నుండి తమను తాము వేరు చేసుకోవడానికి రూపొందించబడ్డాయి, తద్వారా తాత్కాలిక పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా అధికారాన్ని క్లెయిమ్ చేశాయి.[4][9][11] అలాగే ఈ సమయానికి సంచార జ్ఞాపకాలు మెరుగ్గా అణచివేయబడ్డాయి, రాథోడ్‌లు స్థానిక పశువుల కాపరుల శ్రేష్టమైన "రక్షకులు"గా తమను తాము బ్రాండ్ చేసుకున్నారు; రెండు శతాబ్దాలలో తొలి రాథోడ్ రాజ్యానికి చెందిన ప్రముఖులు దేవతలుగా మార్చబడతారు.[4]

రాథోడ్ వంశానికి చెందిన అనేక మంది వారసులు మొఘల్ పాలనలో తమ స్వంత రాజ్యాలను స్థాపించగలిగారు. జోధ్‌పూర్ పాలక కుటుంబానికి చెందిన ఒక చిన్న శాఖ నుండి వచ్చిన 23 ఏళ్ల రతన్ సింగ్ రాథోడ్, ఢిల్లీలో పిచ్చి ఏనుగుతో పోరాడడం ద్వారా ర్యాంక్‌లో ఎలా ఎదగగలిగాడో బార్బరా రాముసాక్ పేర్కొంది. రతన్ సింగ్ ధైర్యసాహసాలకు ముగ్ధుడైన షాజహాన్ అతనిని తన సైన్యంలో చేర్చుకున్నాడు. రతన్ సింగ్ 3,000 ర్యాంకుకు ఎదగగలిగాడు, మహి మరాతిబ్, మాల్వాలో జాగీర్లు పొందాడు, అక్కడ అతను రత్లాంలో తన స్వంత రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. రతన్ సింగ్ ప్రారంభించిన రాజవంశం మరింత విడిపోయి సైలానా, సీతామౌ రాజ్యాలను ఏర్పాటు చేస్తుంది.[19]

ఔరంగజేబు పాలనలో పెద్ద తిరుగుబాట్లు చెలరేగి మొఘలులు, రాథోడ్‌ల మధ్య 30 సంవత్సరాల యుద్ధానికి దారితీసింది. బహదూర్ షా I పాలన వరకు ఈ తిరుగుబాటు కొనసాగుతుంది. ఈ యుద్ధంలో జోధ్‌పూర్ రాథోడ్ రాజవంశాన్ని రక్షించడంలో దుర్గాదాస్ రాథోడ్ కీలక పాత్ర పోషించాడు.[20][21]

బ్రిటిష్ కాలం

[మార్చు]

జోధ్‌పూర్ రాథోడ్ పాలకుడు మాన్ సింగ్ మొదట్లో బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందాలు చేసుకోవడానికి నిరాకరించాడు. అయితే 1805-1806లో అతను సైనిక సలహా కోసం బ్రిటిష్ వారిని ఆశ్రయించాడు, మరాఠాలు, పిండారీల దోపిడీ చర్యల నుండి తన రాష్ట్రాన్ని రక్షించుకోవడానికి బ్రిటిష్ వారికి డబ్బు చెల్లించాడు. 1816 నాటికి బ్రిటిష్ వారు ఈ ఒప్పందాన్ని మార్చి జోధ్‌పూర్‌లో విదేశీ ప్రభావాన్ని తొలగించారు, వారు రాష్ట్ర వ్యవహారాల్లో మధ్యవర్తిత్వం వహించడం కూడా ప్రారంభించారు. 1818 నాటికి కూటమి బలోపేతం చేయబడింది, 1832లో రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీ ఏర్పడింది.[4] ఈ సమయంలో మాన్ సింగ్ బ్రిటిష్ వారితో ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు కాదు, 1829లో మాన్ సింగ్ ముధోజీ II భోంస్లేకి ఆశ్రయం ఇచ్చాడు, బ్రిటిష్ వారిని వ్యతిరేకించాడు. ముధోజీ మాన్ సింగ్ చేత ఉత్సాహంగా రక్షించబడ్డాడు, 1840లో మరణించే వరకు అతని మిగిలిన జీవితాన్ని జోధ్‌పూర్‌లో గడిపాడు.[22] అతని గూఢచారి ధుమ్‌దాస్ బ్రిటిష్ వారిచే పట్టుబడినప్పుడు మాన్ సింగ్ చివరకు సాక్ష్యాధారాలతో పట్టుబడ్డాడు. మాన్ సింగ్ సన్యాసులను గూఢచారులుగా, దూతలుగా ఉపయోగించేవాడు. పంజాబ్‌కు చెందిన మహారాజా రంజిత్ సింగ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రాజు దోస్త్ ముహమ్మద్, రష్యన్‌లతో కూడిన "బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ముఠా"లో మాన్ సింగ్ భాగమని లేఖలు నిరూపించాయి. సెప్టెంబర్ 1839లో బ్రిటిష్ వారు సైన్యాన్ని పంపి జోధ్‌పూర్‌ను ఆక్రమించారు. మాన్ సింగ్ తన సింహాసనాన్ని వదులుకోవడానికి ఎంచుకున్నాడు, యుద్ధాన్ని నివారించడానికి సన్యాసిగా మారాడు. ప్రవాసంలో ఉన్న జోధ్‌పూర్ మహారాజా అనారోగ్య కారణాల వల్ల 5 సెప్టెంబర్ 1843న మరణించాడు.[23] 1857 నాటి తిరుగుబాటు జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రంలోని రాథోడ్ వంశానికి చెందిన పలువురు రాజ్‌పుత్ నాయకులలో తిరుగుబాట్లను రేకెత్తించింది. వారిలో ఔవా కుశాల్ సింగ్ ప్రముఖుడు. బ్రిటిష్ వారి అనేక విఫల ప్రయత్నాల తరువాత బ్రిగేడియర్ హోమ్స్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ సైన్యం తిరుగుబాటును అణచివేసింది.[24]

20వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలోని దిగువ కులాలు ఇతర కులాల ఇంటిపేర్లను స్వీకరించడం ద్వారా వారి సామాజిక స్థితిని పెంచుకోవడానికి ప్రయత్నించాయి. "రాథోడ్" అనే రాజ్‌పుత్ వంశం పేరును 1931లో తేలి సంఘం ఇంటిపేరుగా స్వీకరించింది, వారు కులోద్ధరణ కోసం తమను తాము వైశ్య రాథోడ్‌లుగా పిలుచుకోవడం ప్రారంభించారు.[25] అదే బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో బంజారాలు తమను తాము చౌహాన్, రాథోర్ రాజ్‌పుత్‌లుగా తీర్చిదిద్దుకోవడం ప్రారంభించారు.[26]

సంస్థానాలు

[మార్చు]
రాథోడ్ రాజవంశం కింద ఉన్న ఆధిపత్యాలు. (     1600కు ముందు;      1700కు ముందు;      1700 తరువాత)[మూలం అవసరం]

గన్-సెల్యూట్ సంస్థానాలు

[మార్చు]

రాథోడ్ వంశపు వివిధ క్యాడెట్ శాఖలు క్రమంగా మార్వార్ అంతటా విస్తరించి తరువాత మధ్య భారతదేశం, గుజరాత్‌లలో రాజ్యాలను స్థాపించాయి. మార్వార్ రాజ కుటుంబాన్ని రాథోడ్‌ల ప్రధాన వంశంగా పరిగణిస్తారు. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే సమయానికి తొమ్మిది రాష్ట్రాలు గన్ సెల్యూట్‌లు అందుకోవడానికి తగినంత ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి, ఇవి మొత్తం 60,000 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, ఇది భారతదేశంలో విలీనం చేయబడింది.[27][1]

  • ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్ సంస్థానం (మార్వార్), 1226లో రావ్ సిహా చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని బికనీర్ సంస్థానం, 1465లో రావ్ బికా (రావ్ జోధా కుమారుడు) చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని కిషన్‌గఢ్ సంస్థానం, 1611లో మహారాజా కిషన్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని రత్లాం సంస్థానం, 1651లో మహారాజా రతన్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఝబువా సంస్థానం, 1584లో రాజా కేశవ్ దాస్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని సీతామౌ సంస్థానం, 1701లో రాజా కేశో దాస్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని సైలానా సంస్థానం, 1730లో రాజా జై సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని అలిరాజ్‌పూర్ సంస్థానం, 1437లో రాజా ఆనంద్ దేవ్ చేత స్థాపించబడింది.
  • ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని ఇడార్ సంస్థానం, 1257లో రావ్ సోనాగ్ చేత స్థాపించబడింది, 1729లో రావ్ ఆనంద్ సింగ్ చేత తిరిగి జయించబడింది.

నాన్-సెల్యూట్ సంస్థానాలు

[మార్చు]

రాథోడ్ సంతతికి చెందినవారని చెప్పుకునే నాన్-సెల్యూట్ రాష్ట్రాలు[మూలం అవసరం]:

  • ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని జోబట్ సంస్థానం, 1437లో రాజా ఆనంద్ దేవ్ చేత స్థాపించబడింది.[మూలం అవసరం]
  • ప్రస్తుత హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని జుబ్బల్ సంస్థానం, 12వ శతాబ్దంలో రాణా కరమ్ చంద్ చేత స్థాపించబడింది[మూలం అవసరం]
  • ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని మాల్పూర్ సంస్థానం, 1466లో స్థాపించబడింది,[మూలం అవసరం]
  • ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని విజయనగర్ (పోల్) సంస్థానం, 1577లో స్థాపించబడింది[మూలం అవసరం]
  • ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని వలసన సంస్థానం[మూలం అవసరం]
  • ప్రస్తుత జార్ఖండ్‌లోని సరైకేలా సంస్థానం, 1620లో రాజా బిక్రమ్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.[మూలం అవసరం][28]
  • ప్రస్తుత జార్ఖండ్‌లోని ఖార్సావాన్ సంస్థానం, 1650లో స్థాపించబడింది[మూలం అవసరం]

పాలకులు

[మార్చు]
రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీ మ్యాప్

మార్వార్‌లోని ప్రధాన శాఖ

[మార్చు]
ఇవీ చూడండి: మార్వార్ రాజ్యం

పాలకులు: 1226–1438

[మార్చు]

(పాలీ, మండోర్ నుండి)[29]

పేరు పాలన ప్రారంభం పాలన ముగింపు
1 రావ్ సిహా 1226 1273
2 రావ్ అస్థాన్ 1273 1292
3 రావ్ దూహద్ 1292 1309
4 రావ్ రాయ్‌పాల్ 1309 1313
5 రావ్ కన్హాపాల్ 1313 1323
6 రావ్ జలన్సీ 1323 1328
7 రావ్ చద్దో 1328 1344
8 రావ్ టిడా 1344 1357
రావ్ కన్హాదేవ్ 1357 1374
రావ్ సల్ఖా 1374 ?
9 రావ్ విక్రమ్‌దేవ్ ? 1383
11 రావ్ చుండా 1383 1428
12 రావ్ కన్హా 1428 1428
13 రావ్ రణ్మల్ 1428 1438

పాలకులు: 1438–1949

[మార్చు]

(జోధ్‌పూర్ నుండి)[30]

పేరు పాలన ప్రారంభం పాలన ముగింపు
1 రావ్ జోధా 12 మే 1438 6 ఏప్రిల్ 1489
2 రావ్ సాతల్ 6 ఏప్రిల్ 1489 13 మార్చి 1492
3 రావ్ సుజా 13 మార్చి 1492 2 అక్టోబర్ 1515
4 రావ్ బీరమ్ సింగ్ 2 అక్టోబర్ 1515 8 నవంబర్ 1515
5 రావ్ గంగా 8 నవంబర్ 1515 9 మే 1532
6 రావ్ మాల్దేవ్ 9 మే 1532 7 నవంబర్ 1562
7 రావ్ చంద్రసేన్ 7 నవంబర్ 1562 11 జనవరి 1581
8 రాజా ఉదయ్ సింగ్ మోటా రాజా 4 ఆగస్టు 1583 11 జూలై 1595
9 సవాయ్ రాజా సూరజ్ మల్ 11 జూలై 1595 7 సెప్టెంబర్ 1619
10 మహారాజా గజ్ సింగ్ I 7 సెప్టెంబర్ 1619 6 మే 1638
11 మహారాజా జస్వంత్ సింగ్ 6 మే 1638 28 డిసెంబర్ 1678
12 మహారాజా అజిత్ సింగ్ 19 ఫిబ్రవరి 1679 24 జూన్ 1724
13 రాజా ఇంద్ర సింగ్ 9 జూన్ 1679 4 ఆగస్టు 1679
14 మహారాజా అభయ్ సింగ్ 24 జూన్ 1724 18 జూన్ 1749
15 మహారాజా రామ్ సింగ్ 18 జూన్ 1749 జూలై 1751
16 మహారాజా బఖ్త్ సింగ్ జూలై 1751 21 సెప్టెంబర్ 1752
17 మహారాజా విజయ్ సింగ్ 21 సెప్టెంబర్ 1752 31 జనవరి 1753
18 మహారాజా రామ్ సింగ్ 31 జనవరి 1753 సెప్టెంబర్ 1772
19 మహారాజా విజయ్ సింగ్ సెప్టెంబర్ 1772 17 జూలై 1793
20 మహారాజా భీమ్ సింగ్ 17 జూలై 1793 19 అక్టోబర్ 1803
21 మహారాజా మాన్ సింగ్ 19 అక్టోబర్ 1803 4 సెప్టెంబర్ 1843
22 మహారాజా సర్ తఖ్త్ సింగ్ 4 సెప్టెంబర్ 1843 13 ఫిబ్రవరి 1873
23 మహారాజా సర్ జస్వంత్ సింగ్ II 13 ఫిబ్రవరి 1873 11 అక్టోబర్ 1895
24 మహారాజా సర్ సర్దార్ సింగ్ 11 అక్టోబర్ 1895 20 మార్చి 1911
25 మహారాజా సర్ సుమేర్ సింగ్ 20 మార్చి 1911 3 అక్టోబర్ 1918
26 మహారాజా సర్ ఉమైద్ సింగ్ 3 అక్టోబర్ 1918 9 జూన్ 1947
27 మహారాజా సర్ హన్వంత్ సింగ్ 9 జూన్ 1947 7 ఏప్రిల్ 1949
28 (నామమాత్రపు) జోధ్‌పూర్ మహారాజా గజ్ సింగ్ II 26 జనవరి 1952 ప్రస్తుత

బికనీర్ శాఖ

[మార్చు]
  • 1465 – 1504: రావ్ బికా
  • 1504 – 1505: రావ్ నార్ సింగ్
  • 1505 – 1526: రావ్ లూంకరణ్
  • 1526 – 1542: రావ్ జైత్ సింగ్
  • 1542 – 1571: రావ్ కల్యాణ్ మాల్
  • 1571 – 1612: రావ్ / రాజా రాయ్ సింగ్
  • 1612 – 1613: రాజా దల్పత్
  • 1613 – 1631: రాజా సూర్ సింగ్
  • 1631 – 1667: రాజా కరణ్ సింగ్
  • 1667 – 1669: ఇంటర్‌రెగ్నమ్
  • 1669 – 1698 మహారాజా అనూప్ సింగ్
  • 19 జూన్ 1698 – 15 డిసెంబర్ 1700: మహారాజా స్వరూప్ సింగ్ (జ. 1689 – మ. 1700)
  • 15 డిసెంబర్ 1700 – 16 డిసెంబర్ 1735: మహారాజా సుజన్ సింగ్ (జ. 1690 – మ. 1735)
  • 16 డిసెంబర్ 1735 – 15 మే 1746: మహారాజా జోరావర్ సింగ్ (జ. 1713 – మ. 1746)
  • 15 మే 1746 – 25 మార్చి 1787: మహారాజా గజ్ సింగ్ (జ. 1723 – మ. 1787)
  • 25 మార్చి 1787 – 25 ఏప్రిల్ 1787: మహారాజా రాజ్ సింగ్ (జ. 1744 – మ. 1787)
  • 25 ఏప్రిల్ 1787 – 9 అక్టోబర్ 1787: మహారాజా ప్రతాప్ సింగ్ (జ. 1781 – మ. 1787)
  • 25 ఏప్రిల్ 1787 – 25 మార్చి 1828: మహారాజా సూరత్ సింగ్ (9 అక్టోబర్ 1787 వరకు రీజెంట్) (జ. 1766 – మ. 1828)
  • 25 మార్చి 1828 – 7 ఆగస్టు 1851: మహారాజాధిరాజ్ శ్రీ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా రతన్ సింగ్ (జ. 1790 – మ. 1851)
  • 7 ఆగస్టు 1851 – 16 మే 1872: మహారాజాధిరాజ్ శ్రీ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్దార్ సింగ్ (జ. 1818 – మ. 1872)
  • 16 మే 1872 – 19 ఆగస్టు 1887: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ దుంగార్ సింగ్ (జ. 1854 – మ. 1887)
  • 19 ఆగస్టు 1887 – 2 ఫిబ్రవరి 1943: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ గంగా సింగ్ బహదూర్ (జ. 1880 – మ. 1943) (24 జూలై 1901 నుండి, సర్ గంగా సింగ్)
  • 19 ఆగస్టు 1887 – 16 డిసెంబర్ 1898: బ్రిటిష్ పొలిటికల్ ఏజెంట్స్-రీజెంట్
  • 2 ఫిబ్రవరి 1943 – 15 ఆగస్టు 1950: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ సాదుల్ సింగ్ (జ. 1902 – మ. 1950) (1 జనవరి 1946 నుండి, అతనిని సర్ సాదుల్ సింగ్ అని సంబోధించారు)

కిషన్‌గఢ్ శాఖ

[మార్చు]
  • 1611 – 1615: రాజా కిషన్ సింగ్
  • 1615 – 1618: రాజా సహస్ మాల్
  • 1617 – 1629: రాజా జగ్ మాల్
  • 1629 – 1643: రాజా హరి సింగ్
  • 1643 – 1658: రాజా రూప్ సింగ్
  • జూన్ 1658 – అక్టోబర్ 1706: రాజా మాన్ సింగ్ (జ. 1655 – మ. 1706)
  • అక్టోబర్ 1706 – ఏప్రిల్ 1748: రాజా రాజ్ సింగ్ (జ. 1674 – మ. 1748)
  • 1748 – 1781: రాజా బహదూర్ సింగ్ (మ. 1781)
  • 1748 – 21 ఆగస్టు 1765: రాజా సావంత్ సింగ్ (జ. 1699 – మ. 1765) (1756కి వ్యతిరేకంగా; 1756 నుండి రూప్‌నగర్ రాజా)
  • 21 ఆగస్టు 1765 – 16 మే 1768: రాజా సర్దార్ సింగ్ (జ. 1730 – మ. 1768) (రూప్‌నగర్ రాజా; 1756–65 రాజా సావంత్ సింగ్‌కు రీజెంట్)
  • 1781 – 22 నవంబర్ 1788: రాజా బిరాద్ సింగ్ (జ. 1737 – మ. 1788)
  • 22 నవంబర్ 1788 – 5 మార్చి 1798: రాజా ప్రతాప్ సింగ్ (జ. 1763 – మ. 1798)
  • 5 మార్చి 1798 – 22 మే 1839: మహారాజా కల్యాణ్ సింగ్ (జ. 1794 – మ. 1839)
  • 22 మే 1839 – 31 ఆగస్టు 1841: మహారాజా మోహ్కమ్ సింగ్ (జ. 1817 – మ. 1841)
  • 31 ఆగస్టు 1841 – 25 డిసెంబర్ 1879: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ పృథ్వీ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1838 – మ. 1879)
  • 25 డిసెంబర్ 1879 – 18 ఆగస్టు 1900: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సర్ సర్దూల్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1857 – మ. 1900) (1 జనవరి 1892 నుండి, సర్ సర్దూల్ సింగ్)
  • 18 ఆగస్టు 1900 – 25 సెప్టెంబర్ 1926: లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సర్ మదన్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1884 – మ. 1926) (1 జనవరి 1909 నుండి, సర్ మదన్ సింగ్)
  • 25 సెప్టెంబర్ 1926 – 3 ఫిబ్రవరి 1939: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ యజ్ఞ నారాయణ్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1896 – మ. 1939)
  • 3 ఫిబ్రవరి 1939 – 15 ఆగస్టు 1947: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సుమేర్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1929 – మ. 1971)

రత్లాం శాఖ

[మార్చు]
సైలానా, రత్లాం మ్యాప్
పేరు పాలన తేదీ
రతన్ సింగ్ (మ.1658) 1648–1658
రామ్ సింగ్ 1658–1682
కేశోదాస్ 1682–1701
ఛత్రసాల్ (మ. 1712) 1705–1709
కేశ్రి సింగ్ 1709 – ఫిబ్రవరి 1716
ప్రతాప్ సింగ్ ఫిబ్రవరి 1716–1716
మాన్ సింగ్ 1716–1743
పృథ్వీ సింగ్ 1743–1773
పదం సింగ్ 1773–1800
పర్భత్ సింగ్ 1800–1825
బల్వంత్ సింగ్ 1825–29 ఆగస్టు 1857
బోర్త్‌విక్ 1825–సుమారు 1832
భైరాన్ సింగ్ 29 ఆగస్టు 1857 – 27 జనవరి 1864
రంజిత్ సింగ్ 27 జనవరి 1864 – 20 జనవరి 1893
రీజెన్సీ 27 జనవరి 1893 – 15 డిసెంబర్ 1898
సజ్జన్ సింగ్ 20 జనవరి 1893 – 1 జనవరి 1921
సజ్జన్ సింగ్ (అదే) 1 జనవరి 1893 – 3 ఫిబ్రవరి 1947
లోకేంద్ర సింగ్ (జ. 1927 – మ. 1991) 3 ఫిబ్రవరి 1947 – 15 ఆగస్టు 1947

ఝబువా శాఖ

[మార్చు]
సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీ మ్యాప్
1584 – 1607 రాజా కేశవ్ దాస్
1607 – 1610 రాజా కరణ్ సింగ్
1610 – 1677 రాజా మహా సింగ్
1677 – 1723 రాజా కుశాల్ సింగ్
1723 – 1727 రాజా అనూప్ సింగ్
1727 – 1758 రాజా శివ్ సింగ్ (మ. 1758)
1758 – 1770 రాజా బహదూర్ సింగ్
1770 – 1821 రాజా భీమ్ సింగ్ (మ. 1829)
1821 – 1832 రాజా ప్రతాప్ సింగ్ (మ. 1832)
1832 – 1840 రాజా రతన్ సింగ్ (మ. 1840)
నవంబర్ 1841 – 1895 హెచ్.హెచ్. రాజా సర్ గోపాల్ సింగ్ (జ. 1841 – మ. 1895)
26 ఏప్రిల్ 1895 – 1942 హెచ్.హెచ్. రాజా సర్ ఉదయ్ సింగ్ (జ. 1875 – మ. 1945 తరువాత)
1942 – 15 ఆగస్టు 1947 హెచ్.హెచ్. రాజా సర్ దిలీప్ సింగ్ (జ. 1905 – మ. 1965)

సీతామౌ శాఖ

[మార్చు]
  • 1701 – 1748 రాజా కేశవ్ దాస్
  • 1748 – 1752 రాజా గజ్ సింగ్
  • 1752 – 1802 రాజా ఫతే సింగ్
  • 1802 – 1867 రాజా రాజ్ సింగ్ (మ. 1867),
  • 1867 – 28 మే 1885 రాజా భవానీ సింగ్ (జ. 1836 – మ. 1885)
  • 8 డిసెంబర్ 1885 – 1899 రాజా బహదూర్ సింగ్
  • 1899 – 9 మే 1900 రాజా శార్దూల్ సింగ్
  • 11 మే 1900 – 15 ఆగస్టు 1947 హెచ్.హెచ్. రాజా రామ్ సింగ్ (జ. 1880 – మ. 1967) (11 డిసెంబర్ 1911 నుండి, సర్ రాజా రామ్ సింగ్ )[31]

సైలానా శాఖ

[మార్చు]
పేరు సంవత్సరం
రాజా జై సింగ్ 1736–1757
రాజా జస్వంత్ సింగ్ I 1757–1772
రాజా అజబ్ సింగ్ 1772–1782
రాజా మోఖామ్ సింగ్ 1782–1797
రాజా లక్ష్మణ్ సింగ్ 1797–1826
రాజా రతన్ సింగ్ 1826–1827
రాజా నహార్ సింగ్ 1827–1841
రాజా తఖత్ సింగ్ 1841–1850
రాజమాత నాథ్ కన్వర్జీ (రీజెంట్) 1850–1859
రాజా దులేహ్ సింగ్ 1850–1895
హెచ్.హెచ్. మహారాజా సర్జష్వంత్ సింగ్ II 1895–1919
హెచ్.హెచ్. మహారాజా సర్ దిలీప్ సింగ్ 1919 – 1948 (1948 – 1961 నామమాత్రపు)
మహారాజా దిగ్విజయ్ సింగ్ (నామమాత్రపు) 1961–1990
మహారాజా విక్రమ్ సింగ్ (నామమాత్రపు) 1990 – ప్రస్తుత

అలిరాజ్‌పూర్ శాఖ

[మార్చు]
  • 1437–1440: ఆనంద్ దేవ్ (మ. 1440)
  • 1440–....: ప్రతాప్ దేవ్
  • .... - .... చంచల్ దేవ్
  • .... - .... గుగల్ దేవ్
  • .... - .... బచ్ఛరాజ్ దేవ్
  • .... - .... దీప్ దేవ్
  • .... - .... పహాడ్ దేవ్ I
  • .... - .... ఉదయ్ దేవ్
  • .... - 1765 పహాడ్ దేవ్ II (మ. 1765)
  • 1765 - 1818 ప్రతాప్ సింగ్ I (మ. 1818)
  • 1818 ముసాఫిర్ మక్రానీ
  • 1818 - 17 మార్చి 1862 జష్వంత్ సింగ్ (అక్రమంగా ఆక్రమించినవాడు) (జ. 1818 - మ. 1862)
  • 1818 - 1839 ముసాఫిర్ మక్రానీ - మేనేజర్
  • 1862 - 1869 గంగా దేవ్ (జ. సుమారు 1845 - మ. 1871)
  • 1871 - 29 అక్టోబర్ 1881 రూప్ దేవ్ (జ. 1847 - మ. 1881)
  • 1869 - 1873 ముహమ్మద్ నజఫ్ ఖాన్ - సూపరింటెండెంట్
  • షంసుద్దీన్ మక్రానీ - అలిరాజ్‌పూర్ రాష్ట్ర పోలీస్ సూపరింటెండెంట్
  • 1881 - 16 ఆగస్టు 1890 బిజై సింగ్ (జ. 1881 - మ. 1890)
  • 16 ఆగస్టు 1890 – 14 ఫిబ్రవరి 1891 ఇంటర్‌రెగ్నమ్
  • 14 ఫిబ్రవరి 1891 - 1911 ప్రతాప్ సింగ్ II (జ. 1881 - మ. 1950 తరువాత) (మార్చి 1892లో నియమితులయ్యారు)
  • 1911 - 1941 ప్రతాప్ సింగ్ II (అదే) (3 జూన్ 1933 నుండి, సర్ ప్రతాప్ సింగ్ II)(1941 నుండి మహారాజా అనే వ్యక్తిగత శైలి)
  • 1941 - 23 అక్టోబర్ 1941 ఫతే సింగ్ (జ. 1904 - మ. 1941)
  • 23 అక్టోబర్ 1941 – 15 ఆగస్టు 1947 సురేంద్ర సింగ్ (జ. 1923 - మ. 1996)
  • 23 అక్టోబర్ 1941 – 15 ఆగస్టు 1947 సర్ ప్రతాప్ సింగ్ - రీజెంట్ (అదే)

సరైకేలా శాఖ

[మార్చు]
సైరకేలా, ఖార్సావాన్ మ్యాప్
  • 1620 – 1677 బిక్రమ్ సింగ్ I
  • 1677 – 1728 నృ సింగ్
  • 1728 – 1743 శత్రుఘన్ సింగ్
  • 1743 – 1818 అభిరామ్ సింగ్
  • 1818 – 1823 బిక్రమ్ సింగ్ II
  • 1823 – 1837 అజంబర్ సింగ్
  • 1837 – 1883 చక్రధర్ సింగ్
  • 25 నవంబర్ 1883 – నవంబర్ 1884 ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్ (జ. 1849 – మ. 1931)
  • నవంబర్ 1884 – 9 డిసెంబర్ 1931 ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్ (అదే)
  • 9 డిసెంబర్ 1931 – 15 ఆగస్టు 1947 ఆదిత్య ప్రతాప్ సింగ్ (జ. 1887 – మ. 1969)

ఖార్సావాన్ శాఖ

[మార్చు]
  • 1857 – 1863 గంగారామ్ సింగ్ దేవ్ (జ. 1836 – మ. 18..) (1860 నుండి వ్యక్తిగత శైలి రాజా)
  • 1863 – 18.. రామ్ నారాయణ్ సింగ్
  • 18.. – 2 మార్చి 1884 రఘునాథ్ సింగ్ దేవ్ (జ. 1841 – మ. 1884)
  • 2 మార్చి 1884 – 6 ఫిబ్రవరి 1902 మహేంద్ర నారాయణ్ సింగ్ దేవ్ (జ. 1869 – మ. 19..)
  • 6 ఫిబ్రవరి 1902 – 1917 శ్రీరామ్ చంద్ర సింగ్ దేవ్ (జ. 1892 – మ. 19..)

జుబ్బల్ శాఖ

[మార్చు]
హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని సంస్థానాలు, ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో జుబ్బల్
  • .... - 1803 : పురాణ చంద్ర
  • 1815 - 1832 : పురాణ చంద్ర (తిరిగి అధికారంలోకి)
  • 1840 : పురాణ చంద్ర (3వ సారి)
  • 1840 - 1877 : రూబిన్ కజాన్ చంద్ర
  • 1877 - 1898 : పద్మ చంద్ర (జ. ... - మ. 1898)
  • 1898 - 29 ఏప్రిల్ 1910 : జ్ఞాన్ చంద్ర (జ. ... - మ. 1910)

విజయనగర్ (పోల్) శాఖ

[మార్చు]
  • .... – 1720 చంద్రసిన్హ్‌జీ (మ. 1720)
  • 1720 – 1728 కేసరిసిన్హ్‌జీ
  • 1728 – .... కసన్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... మకన్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... హాథీసిన్హ్‌జీ
  • .... – .... మాధవ్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... అజబ్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... భూపత్‌సిన్హ్‌జీ I
  • .... – .... భవాన్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... సూరజ్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... వాజేసిన్హ్‌జీ
  • .... – .... రతన్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... అభేయ్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... కిరత్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... లక్ష్మణ్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... భారత్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – .... అమర్‌సిన్హ్‌జీ
  • .... – 1852 ఆనంద్‌సిన్హ్‌జీ
  • 1852 – 1859 పహాడ్‌సిన్హ్‌జీ గులాబ్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1839 – మ. 1859)
  • 1859 – 1864 నవల్‌సిన్హ్‌జీ (మ. 1864)
  • 23 నవంబర్ 1864 – 24 అక్టోబర్ 1889 హమీర్‌సిన్హ్‌జీ I గులాబ్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1840 – మ. 1889)
  • 24 అక్టోబర్ 1889 – 1905 పృథిసిన్హ్‌జీ హమీర్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1872 – మ. 1905)
  • ఫిబ్రవరి 1906 – 1913 భూపత్‌సిన్హ్‌జీ II హమీర్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1885 – మ. 1913)
  • 1913 – 17 నవంబర్ 1914 మొహబత్‌సిన్హ్‌జీ భూపత్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1883 – మ. 1914)
  • 17 నవంబర్ 1914 – 1947 హమీర్‌సిన్హ్‌జీ II హిందుపత్‌సిన్హ్‌జీ (జ. 1902/4 – మ. 1986)
  • 17 నవంబర్ 1914 – 1924 .... - రీజెంట్

జోబట్ శాఖ

[మార్చు]
  • రాణా బహ్రామ్ దేవ్
  • రాణా కేశవదాస్ దేవ్
  • రాణా లూంకరణ్ దేవ్
  • 1864 – 1874 రంజిత్ సింగ్
  • 1874 – 1897 సరూప్ సింగ్
  • 1897 – మార్చి 1916 ఇంద్రజిత్ సింగ్
  • 18 జూన్ 1917 – 15 ఆగస్టు 1947 భీమ్ సింగ్ (జ. 1915)
మహీ కాంత ఏజెన్సీ మ్యాప్

వలస్న సంస్థానం

[మార్చు]
  • 1812 - .... నాథు సింగ్
  • సుమారు 1880 మాన్ సింగ్ (జ. 1850 - మ. ....)
  • .... - 1926 హమీర్ సింగ్ (జ. 1881 - మ. 1926)
  • 1926 - 1947 శివ్ సింగ్ (జ. 1910).
  • ఠాకోర్ సాహిబ్ శ్రీ బద్రీనారాయణ్‌సిన్హ్
  • కున్వర్ సాహిబ్ శ్రీ సత్యనారాయణ్‌సిన్హ్ రాథోడ్

మాల్పూర్ సంస్థానం

[మార్చు]
  • 1780–1796 ఇంద్రసిన్హ్‌జీ
  • 1796 జమాల్‌సిన్హ్‌జీ (మ. 1796)
  • 1796–1816 తఖత్‌సిన్హ్‌జీ జమాల్‌సిన్హ్‌జీ
  • 1816 –1822 శివ్‌సిన్హ్‌జీ I
  • 1822–1843 .... - మేనేజర్
  • 1843–18.. దీప్‌సిన్హ్‌జీ I (జ. 1822 – మ. 18..)
  • 1875–1882 శివ్‌సిన్హ్‌జీ II ఖుమాన్‌సిన్హ్‌జీ (1841–1882)
  • 12 ఏప్రిల్ 1882 – 1914 దీప్‌సిన్హ్‌జీ II (1863–1914)
  • 1914–1923 జస్వత్‌సిన్హ్‌జీ దీప్‌సిన్హ్‌జీ (1886–1923)
  • 23 జూన్ 1923 – 1947 గంభీర్‌సిన్హ్‌జీ హిమ్మత్‌సిన్హ్‌జీ (1914–1969)
  • 23 జూన్ 1923 – 1935 .... - మేనేజర్
  • 11 మే 1969 గంభీర్‌సిన్హ్‌జీ హిమ్మత్‌సిన్హ్‌జీ (మరణించారు)
  • పాలక కుటుంబం ప్రస్తుత అధిపతి, మహా రావ్లీ – సాహెబ్ శ్రీ కృష్ణసిన్హ్‌జీ (జ. 1954)

ఇడార్ సంస్థానం

[మార్చు]

ఉపశాఖలు

[మార్చు]

రాథోడ్ రాజవంశం అనేక ముఖ్యమైన ఉపశాఖలను కలిగి ఉంది, ఇవి ప్రధాన వంశం శాఖలు. భూభాగ విస్తరణ లేదా కొత్త రాజ్యాల స్థాపన ఫలితంగా రాజవంశంలోని ప్రముఖ సభ్యులచే ఈ ఉపశాఖలు ఏర్పడ్డాయి. అత్యంత గుర్తింపు పొందిన కొన్ని ఉపశాఖలు ఈ కింది విధంగా ఉన్నాయి:

జోధా, వాధేల్, జైతావత్, కుంపావత్, చంపావత్, మెర్తియా, బికావత్, ఉదావత్, కరమ్సోత్, రైక్వార్ అనేవి రాథోడ్ రాజ్‌పుత్ల కొన్ని శాఖలు లేదా ఉపశాఖలు.[32][5]

పాలకుల చిత్రమాలిక

[మార్చు]

మార్వార్

[మార్చు]

బికనీర్

[మార్చు]

కిషన్‌గఢ్

[మార్చు]

రత్లాం

[మార్చు]

ఝబువా

[మార్చు]

సైలానా

[మార్చు]

ఇడార్

[మార్చు]

సరైకేలా

[మార్చు]
  • ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్
    ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్

బీంకర్ కుటుంబం

[మార్చు]

అక్బర్ ఆస్థానంలో రుద్ర వీణ వాయించే నౌబత్ ఖాన్ చేత కిషన్‌గఢ్ సంస్థానపు రాథోడ్ రాజవంశపు శాఖ అయిన బీంకర్ కుటుంబం స్థాపించబడింది.[33] కుటుంబ సభ్యులు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానాలలో ముఖ్యమైన హిందుస్తానీ సంగీతకారులు.[34]

సభ్యులు

[మార్చు]

కోటలు, ప్యాలెస్‌లు

[మార్చు]

జెండాలు

[మార్చు]
జెండా రాజ్యం
మార్వార్-జోధ్‌పూర్
బికనీర్
కిషన్‌గఢ్
రత్లాం
ఝబువా
సీతామౌ
సైలానా
అలిరాజ్‌పూర్
ఇడార్
సరైకేలా
ఖార్సావాన్
విజయనగర్ (పోల్)
వలస్న
మాల్పూర్

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • రాజ్‌పుత్ వంశాలు
  • రాజ్‌పుత్ రాజవంశాలు, సంస్థానాల జాబితా
  • మార్వార్

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ దీని ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగ్‌లలో రాథోర్ కూడా ఉంది.[4]
  2. ↑ సంకలనం సమయంలో నైన్సీ మొదటి జస్వంత్ సింగ్ కి చీఫ్ రెవెన్యూ ఆఫీసర్, అతనిది ఆ ప్రాంతపు పురాతన 'ఖ్యాత్'.[9] నైన్సీ సంకలనం చేసిన అధికారిక "మార్వార్ రీ పరగణం రీ విగత్" ఇతర లిఖిత ఆధారాలలో ఒకటి.[11] రెండూ 1666, అతని సర్వీసు చివరి సంవత్సరం తరువాత ఏ ఎంట్రీని రికార్డ్ చేయలేదు.[11]
  3. ↑ నైన్సీకి ముందు థార్ సాహిత్య ప్రపంచాలు బంజరుగా ఉన్నాయని అనుకోకూడదు.[8] దిగువ కులాలకు చెందిన నిపుణులు మౌఖిక రూపాలలో పరంపరగా శతాబ్దాల పాటు వంశావళి, బాత్, పిధావళి అనే విస్తారమైన సాహిత్య సంపుటిని నిర్వహించారు, ప్రసారం చేశారు.[8] ఖ్యాత్ లేదా విగత్ సాపేక్షంగా కొత్త రూపాలు కూడా బహుశా నైన్సీకి ఒక శతాబ్దం ముందు ఉన్నాయి.
  4. ↑ బిఠూర్లోని ఒక శాసనం 1273 CEలో మరణించిన సిహో జ్ఞాపకార్థం ఉంది, అతన్ని సేట్ కన్వర్ కుమారుడిగా పేర్కొంది; ఎటువంటి గహడవాల సంతతి ప్రస్తావన లేదు.[9] సుమారు ఒక శతాబ్దం ముందు 1535లో స్వరపరచబడిన చరణ్ కవిత్వం రావ్ జైత్సీ రో ఛంద్ రాథోడ్‌లలో మొదటివాడిగా సల్ఖాతో ప్రారంభమైంది.[4]
  5. ↑ మూడు తేదీ లేని వ్రాతప్రతుల (బహుశా 18వ శతాబ్దం) నుండి ఎడిట్ చేయబడిన "రాథోడమ్ రీ వంశావళి", రాథోడ్‌ల తొలి పూర్వీకుడు త్రేతాయుగంలో సూర్యవంశీ రాజ్‌పుత్ అయిన రాజా రస్తేవ్‌స్వర్ అని పేర్కొంది.[14] అతను తన తండ్రి వెన్నెముక ("రాథో") నుండి జన్మించాడు, రుషి గౌతమ్ ఆశీర్వాదంతో కనౌజ్ నుండి ఒక సార్వభౌమ రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాడు.[14] ద్వాపర యుగానికి చెందిన రాముడు కూడా రాథోడ్ అని గుర్తించబడ్డాడు![14]
  6. ↑ ఉత్పత్తి (ప్రసరణ) సందర్భం కోసం చరిత్ర విభాగాన్ని చూడండి.
  7. ↑ బిఠూర్లోని ఒక శాసనం 1273 CEలో మరణించిన సిహో జ్ఞాపకార్థం ఉంది, అతన్ని సేట్ కన్వర్ కుమారుడిగా పేర్కొంది; ఎటువంటి గహడవాల సంతతి ప్రస్తావన లేదు.[9] సుమారు ఒక శతాబ్దం ముందు 1535లో స్వరపరచబడిన చరణ్ కవిత్వం రావ్ జైత్సీ రో ఛంద్ రాథోడ్‌లలో మొదటివాడిగా సల్ఖాతో ప్రారంభమైంది.[4]
  8. ↑ అస్థాన్ తరువాత క్రమంలో — రాయ్‌పాల్, కన్హద్దె, జల్హాన్స్, ఛాదా, తీడో, సల్ఖా, మాలో, చుండా, రిన్మల్ వచ్చారు.[4] మాలో సింహాసనాన్ని అధిరోహించినప్పటి నుండి దాయాదుల శత్రుత్వం ఉనికిలో ఉంది.[4]
  9. ↑ ఈ పాలకులు (రాసో/చుండా వరకు) ప్రసిద్ధ జ్ఞాపకాల నుండి ఎక్స్‌ట్రాపోలేట్ చేయబడ్డారని, రాథోడ్ వంశావళిలో చేర్చబడ్డారని జీగ్లర్ సందేహించారు; చారిత్రక ఆధారాల రూపంలో చాలా తక్కువ సమాచారం ఉంది.[9][14] డేవిడ్ హెనిగే కూడా నైన్సీ 74 సంవత్సరాల వ్యవధిలో 10 మంది రాజులకు వసతి కల్పించాడని ఎత్తి చూపారు, ఇది చాలా అసంభవం.[4]
  10. ↑ ఈ శాఖలన్నీ — సింధల్, ఉహార్, పెటార్, ములు మొదలైనవి — మార్వార్‌లోని వివిధ ప్రాంతాలను పరిపాలించాయి.[14]
  11. ↑ మునుపటి కాలాలను రాజ్‌పుత్ చరిత్రలలో "విఖౌ" కాలంగా సూచిస్తారు. కుల-కాలుష్యం, అస్థిర సోపానక్రమం సమకాలీన ఆందోళనలు ఈ కాలాలపై అంచనా వేయబడ్డాయి.
  12. ↑ పదిహేనవ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి చరిత్రలు సహేతుకంగా నమ్మదగినవిగా మారుతాయని, ఎపిగ్రాఫికల్ సాక్ష్యాలతో మద్దతు ఇస్తాయని జీగ్లర్ గమనించారు.[9] నైన్సీ ఆపాదింపు లేకుండా చాలా పాత మూలాల నుండి కొన్ని భాగాలను కాపీ చేసి ఉండే బలమైన సంభావ్యత ఉంది.[11] అయితే నైన్సీ తన కథనాలకు అనాక్రోనిస్టిక్ అంశాలను జోడించాడు.[11]
  13. ↑ అదే సమయంలో దేవాలయాల అపవిత్రం, బలవంతపు మతమార్పిడులు గుర్తించబడ్డాయి. ముస్లింల ఆధిపత్యాన్ని నివారించడానికి కొందరు మార్వార్ నుండి పారిపోయారు.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Dhananajaya Singh (1994). The House of Marwar. Lotus Collection, Roli Books. p. 13. He was the head of the Rathore clan of Rajputs, a clan which besides Jodhpur had ruled over Bikaner, Kishengarh, Idar, Jhabhua, Sitamau, Sailana, Alirajpur and Ratlam, all States important enough to merit gun salutes in the British system of protocol. These nine Rathore States collectively brought to India territory not less than 60,000 square miles in area.
  2. ↑ A. M. Shah (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient Blackswan. pp. 112–. ISBN 978-81-250-1306-8. Archived from the original on 21 June 2024. Retrieved 21 June 2024.
  3. ↑ వారి భూభాగం మ్యాప్ కోసం చూడండి: Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. p. 147, map XIV.4 (g). ISBN 0226742210. Archived from the original on 25 February 2021. Retrieved 25 March 2021.
  4. ↑ 4.00 4.01 4.02 4.03 4.04 4.05 4.06 4.07 4.08 4.09 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 4.16 4.17 4.18 4.19 4.20 4.21 4.22 4.23 4.24 4.25 4.26 4.27 4.28 4.29 4.30 4.31 Kothiyal, Tanuja (2016). "Mobility, Polity, Territory". Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert. Cambridge University Press. ISBN 9781139946186. Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 30 June 2021.
  5. ↑ 5.0 5.1 Bisheshwar, Nath (1943). Glories of Marwar and the Glorious Rathors (in ఇంగ్లీష్). Allahabad, India: Indian Press Ltd.
  6. ↑ Brown, Lindsay (2011). Rajasthan, Delhi e Agra (in ఇటాలియన్). EDT srl. ISBN 978-88-6040-778-8.
  7. ↑ Brown, Lindsay; Thomas, Amelia (2009). Rajasthan, Delhi e Agra (in ఇటాలియన్). EDT srl. ISBN 978-88-6040-409-1.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 Ziegler, Norman (1973). Action power and service in Rajasthani culture: a social history of the Rajputs of middle period Rajasthan (Thesis) (in ఇంగ్లీష్). University of Chicago.
  9. ↑ 9.00 9.01 9.02 9.03 9.04 9.05 9.06 9.07 9.08 9.09 9.10 9.11 9.12 Ziegler, Norman P. (1976). "The Seventeenth Century Chronicles of Mārvāṛa: A Study in the Evolution and Use of Oral Traditions in Western India". History in Africa. 3: 127–153. doi:10.2307/3171564. ISSN 0361-5413. JSTOR 3171564. S2CID 156943079. Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 30 June 2021.
  10. ↑ 10.0 10.1 Bose, Melia Belli (2015-01-01). 3 A Deceptive Message of Resistance: Nostalgia and the Early Jodha Rathores' Renaissant Devals (in ఇంగ్లీష్). Brill. ISBN 978-90-04-30056-9. Archived from the original on 3 November 2020. Retrieved 30 June 2021.
  11. ↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 Saran, Introduction to Translations; Ziegler, Norman P. (2001). The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan: Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, 1462–1660. Vol. 1. University of Michigan Press. doi:10.3998/mpub.19305. ISBN 978-0-89148-085-3. JSTOR 10.3998/mpub.19305.9.
  12. ↑ Sen, Sailendra Nath (1999). Ancient Indian History and Civilization (in ఇంగ్లీష్). New Age International. p. 309. ISBN 978-81-224-1198-0.
  13. ↑ Niyogi, Roma (1959). The hsotory of the Gahadvala dynasty. Calcutta oriental books. pp. 30–31. Archived from the original on 1 June 2024. Retrieved 1 June 2024.
  14. ↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 Saran, Richard D.; Ziegler, Norman P. (2001). "Rajpūt Social Organization: A Historical Perspective". The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan: Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, 1462–1660. Vol. 1. University of Michigan Press. doi:10.3998/mpub.19305. ISBN 978-0-89148-085-3. JSTOR 10.3998/mpub.19305.12.
  15. ↑ Saran, Richard Davis (1978). Conquest and Colonization: Rajputs and Vasis in Middle Period Marvar (Thesis). University of Michigan.
  16. ↑ Belli, Melia (2005). Royal Umbrellas of Stone: Memory, Politics, and Public Identity in Rajput funerary arts. Brill. p. 142. ISBN 9789004300569. Archived from the original on 21 June 2024. Retrieved 13 March 2023.
  17. ↑ Kothiyal, Tanuja (2016). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian. Cambridgr University Press. p. 76. ISBN 9781107080317. Archived from the original on 21 June 2024. Retrieved 20 April 2022.
  18. ↑ Saran, Richard D.; Ziegler, Norman P. (2001). "Succession Lists of the Major Rajpūt Ruling Families of Middle Period Rājasthān". The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan: Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, 1462–1660. Vol. 1. University of Michigan Press. doi:10.3998/mpub.19305. ISBN 978-0-89148-085-3. JSTOR 10.3998/mpub.19305.13.
  19. ↑ Ramusack, Barbara N. (18 April 2023). The Indian Princes and their States. Cambridge University Press. p. 16. ISBN 9781139449083. Archived from the original on 8 April 2023. Retrieved 2020-09-14.
  20. ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. Rupa. pp. 595–610. ISBN 9788129115010.
  21. ↑ Sarkar, Jadunath (1994). A History of Jaipur. Orient Longman. pp. 148–149. ISBN 9788125003335. Archived from the original on 5 April 2023. Retrieved 15 August 2023.
  22. ↑ Hooja, Rima. A History of Rajasthan. Rupa Publication. p. 833.
  23. ↑ Dhananajaya Singh (1994). The House of Marwar. Lotus Collection, Roli Books. p. 117-119. Ascetics from all over India who flocked to Maan Singh drawn by tales of his generosity. It is save to assume, and the worried British certainly did, that many of these fakirs were spies and messengers. Most interesting of this traffic in subterfuge are letters to and from Maharaja Ranjit Singh, the lion of Punjab. The Sikh had a healthy respect for the Rathore as his letters reveal....Part of a bigger larger anti-British cabal....King of Afghanistan and the Russians....Jodhpur's master-spy Dhumdas, however was arrested in 1838...Ranjit Singh died in 1839. In September of the same year....the company's force marched on and occupied Jodhpur....Maan Singh left Mehrangarh, donned the garb of a mendicant and renounced material life. Weak and ill, he died on 5 September 1843
  24. ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rupa & Company. pp. 836–837. ISBN 978-81-291-0890-6. Archived from the original on 4 April 2023. Retrieved 17 May 2022.
  25. ↑ Patil, Shankaragouda Hanamantagouda (2002). Community Dominance and Political Modernisation: The Lingayats. Mittal Publications. p. 88. ISBN 8170998670. Archived from the original on 2 May 2021. Retrieved 2020-08-28.
  26. ↑ Rath, Saroj Kumar (2018). "Satyagraha and Social Justice in India". In Masaeli, Mahmoud; Prabhakar, Monica (eds.). India as a Model for Global Development. Cambridge Scholars Publishing. p. 91. ISBN 9781527518568. Archived from the original on 7 April 2023. Retrieved 19 November 2021.
  27. ↑ Indian Princely Medals: A Record of the Orders, Decorations, and Medals Archived 21 జూన్ 2024 at the Wayback Machine by Tony McClenaghan, pg 179
  28. ↑ Imperial Gazetteer2 of India, Volume 22, page 83 – Imperial Gazetteer of India – Digital South Asia Library. Dsal.uchicago.edu. Archived from the original on 30 సెప్టెంబర్ 2012. Retrieved 11 July 2012. {{cite book}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  29. ↑ India: The Peacock's Call by Aline Dobbie p.41
  30. ↑ Niyogi, Roma (1959). The History of the Gāhaḍavāla Dynasty.pg -30 Oriental. OCLC 5386449
  31. ↑ "Indian Princely States K–Z". worldstatesmen.org. Retrieved 15 August 2019.
  32. ↑ Kothiyal, Tanuja (2016). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert. Cambridge University Press. p. 105. ISBN 978-1-10708-031-7. Archived from the original on 21 June 2024. Retrieved 14 December 2022.
  33. ↑ Vijaya Moorthy (2001). Romance of the Raga. Abhinav Publications. p. 27. ISBN 978-81-7017-382-3.
  34. ↑ "Bhupat Khan". Bhupat Khan - Oxford Reference. Oxford University Press. 2011. ISBN 9780195650983 – via oxfordreference.com.
  35. ↑ "Bhupat Khan". Bhupat Khan - Oxford Reference. Oxford University Press. 2011. ISBN 9780195650983 – via oxfordreference.com.
  36. ↑ Chakraborty, Soubhik; Tewari, Swarima; Rahman, Arshi; Jamal, Maria; Lipi, Apra; Chakraborty, Apoorva; Nanda, Apoorva; Shukla, Pranjala (December 2021). Hindustani Classical Music: A Historical and Computational Study. Sanctum Books. ISBN 9788194783008.
  37. ↑ "Artist - Siddhar Khan (Tabla), Gharana - Delhi". swarganga.org. Archived from the original on 3 October 2024. Retrieved 11 July 2025.
  38. ↑ Allyn Miner (April 2004). Sitar and Sarod in the 18th and 19th Centuries. Motilal Banarsidass. p. 97. ISBN 978-81-208-1493-6. umrao khan tansen.

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రాథోడ్_రాజవంశం&oldid=4807128" నుండి వెలికితీశారు