Jump to content

రాఫెల్ యుద్ధ విమానం

వికీపీడియా నుండి
రాఫెల్
రకం {{{type}}}
తయారిదారు డాసాల్ట్ ఏవియేషన్
విడుదల 2001 మే 18 (2001-05-18)[1] (నౌకాదళం)
ప్రస్తుతం సేవలో

డాసాల్ట్ రఫేల్ ( ఫ్రెంచ్: [ʁafal] , అక్షరాలా "గాలివాన" అని అర్థం, లేదా మరింత సైనిక అర్థంలో "అగ్నిజ్వాల") అనేది ఫ్రెంచ్ జంట-ఇంజిన్, కానార్డ్ డెల్టా వింగ్, బహుళ పాత్ర యుద్ధ విమానం, దీనిని డసాల్ట్ ఏవియేషన్ రూపొందించి, నిర్మించింది.[2][3] విస్తృత శ్రేణి ఆయుధాలతో అమర్చబడిన రాఫెల్, వాయు ఆధిపత్యం, నిషేధం, వైమానిక నిఘా, గ్రౌండ్ సపోర్ట్, లోతైన స్ట్రైక్, యాంటీ-షిప్ స్ట్రైక్, అణు నిరోధక కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి ఉద్దేశించబడింది. దీనిని డసాల్ట్ "ఓమ్నియోల్" విమానం అని పిలుస్తారు.

1970ల చివరలో ఫ్రెంచ్ వైమానిక దళం, ఫ్రెంచ్ నావికాదళం తమ ప్రస్తుత విమానాల సముదాయాలను భర్తీ చేయడానికి, ఏకీకృతం చేయడానికి ప్రయత్నించాయి. అభివృద్ధి ఖర్చులను తగ్గించడానికి భవిష్యత్ అమ్మకాలను పెంచడానికి, ఫ్రాన్స్ UK, జర్మనీ, ఇటలీ, స్పెయిన్లతో చురుకైన బహుళ-ప్రయోజన "ఫ్యూచర్ యూరోపియన్ ఫైటర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్" (ఇది యూరోఫైటర్ టైఫూన్ అవుతుంది) ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. వివిధ అవసరాలు, వాటిపై తదుపరి విభేదాలు ఫ్రాన్స్ తన సొంత అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని కొనసాగించడానికి దారితీశాయి. డసాల్ట్ ఒక సాంకేతిక ప్రదర్శనకారిని నిర్మించింది, ఇది ఎనిమిది సంవత్సరాల విమాన-పరీక్ష కార్యక్రమంలో భాగంగా జూలై 1986లో మొదటిసారిగా ప్రయాణించింది, ఇది ప్రాజెక్ట్ ఆమోదానికి మార్గం సుగమం చేసింది.

రాఫెల్ దాని యుగంలోని ఇతర యూరోపియన్ యుద్ధ విమానాల నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇది దాదాపు పూర్తిగా ఫ్రాన్స్ అనే ఒక దేశంచే నిర్మించబడింది, ఇందులో ఫ్రాన్స్ యొక్క ప్రధాన రక్షణ కాంట్రాక్టర్లు, డసాల్ట్, థేల్స్, సఫ్రాన్ వంటి వారు పాల్గొన్నారు. డైరెక్ట్ వాయిస్ ఇన్పుట్, ఆర్బిఇ2 ఎఎ యాక్టివ్ ఎలక్ట్రానిక్ స్కాన్డ్ అర్రే (ఎఇఎస్ఎ రాడార్, ఆప్ట్రోనిక్ సెక్టూర్ ఫ్రంటల్ ఇన్ఫ్రా-రెడ్ సెర్చ్ అండ్ ట్రాక్ (ఐఆర్ఎస్టి) సెన్సార్ వంటి విమానాల ఏవియానిక్స్, ఫీచర్లు రాఫెల్ కార్యక్రమం కోసం దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. వాస్తవానికి 1996లో సేవలోకి ప్రవేశించవలసి ఉండగా, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధానంతర బడ్జెట్ కోతలు, ప్రాధాన్యతలలో మార్పుల కారణంగా రాఫెల్ గణనీయమైన జాప్యాన్ని ఎదుర్కొంది. ఇందులో మూడు ప్రధాన వేరియంట్లు ఉన్నాయిః రాఫెల్ సి సింగిల్-సీట్ ల్యాండ్-బేస్డ్ వెర్షన్, రాఫెల్ బి ట్విన్-సీట్ ల్యాండ్-బేస్డ్ వేరియంట్, రాఫెల్ ఎం సింగిల్-సీట్ల క్యారియర్-బేస్డ్ వర్షన్.

2001లో ప్రవేశపెట్టిన రాఫెల్ ఫ్రెంచ్ వైమానిక దళం, ఫ్రెంచ్ నావికాదళంలో వాహక-ఆధారిత కార్యకలాపాల కోసం ఉత్పత్తి చేయబడుతోంది.[1] ఇది అనేక దేశాలకు ఎగుమతి చేయడానికి విక్రయించబడింది, ఈజిప్టు వైమానిక దళం, భారత వైమానిక దళం (ఐఏఎఫ్), భారత నావికాదళం, ఖతార్ వైమానిక దళం-హెలెనిక్ వైమానిక దళం, క్రొయేషియన్ వైమానిక దళం కొనుగోలు కోసం ఎంపిక చేయబడింది. రాఫెల్ ప్రపంచంలోని అత్యంత అధునాతన, సమర్థవంతమైన యుద్ధ విమానాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, అంతర్జాతీయంగా అత్యంత విజయవంతమైన వాటిలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది.[4][5] ఆఫ్ఘనిస్తాన్, లిబియా, మాలి, ఇరాక్, సిరియా, పాకిస్తాన్ సరిహద్దుకు సమీపంలో భారతదేశం చేసిన పోరాటంలో దీనిని ఉపయోగించారు.[6]

అభివృద్ధి

[మార్చు]

నేపథ్యం

[మార్చు]

1970ల మధ్యకాలంలో, ఫ్రెంచ్ వైమానిక దళం (ఆర్మీ డి ఎల్ 'ఎయిర్), ఫ్రెంచ్ నావికాదళం (మెరైన్ నేషనల్) సేవలో ఉన్న లేదా ప్రవేశించబోయే వారి స్థానంలో కొత్త తరం యుద్ధ విమానాలకు ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్నాయి.[7] వారి అవసరాలు ఒకేలా ఉన్నందున, ఖర్చును తగ్గించడానికి, రెండు సేవలు ప్రతిపాదన కోసం ఒక సాధారణ అభ్యర్థనను జారీ చేశాయి.[8] 1975లో, దేశ విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ రాబోయే, చిన్న డసాల్ట్ మిరాజ్ 2000 పూర్తి చేయడానికి కొత్త విమానం కోసం అధ్యయనాలను ప్రారంభించింది, ప్రతి విమానం విభిన్న పాత్రలకు అనుకూలపరచబడింది.[9]

రాఫెల్ విమానాల అభివృద్ధి కార్యక్రమం అనేది ఒక సాధారణ యుద్ధ విమానం కోసం వివిధ యూరోపియన్ దేశాలు చేసిన ప్రయత్నాల తుది ఫలితం. 1979లో, డసాల్ట్-బ్రెగ్యుట్ (తరువాత డసాల్ట్ ఏవియేషన్) MBB/BAe "యూరోపియన్ కొలాబరేటివ్ ఫైటర్" ప్రాజెక్ట్లో చేరింది, దీనిని "యూరోపియన్ కంబాట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్" (ECA) గా మార్చారు.[10] ఈ సంస్థ భవిష్యత్ జంట-ఇంజిన్, సింగిల్-సీట్ ఫైటర్ ఏరోడైనమిక్ లేఅవుట్ను అందించింది, అయితే ప్రతి భాగస్వామి దేశం యొక్క విభిన్న కార్యాచరణ అవసరాల కారణంగా ఈ ప్రాజెక్ట్ 1981లో కూలిపోయింది.[11] 1983లో, "ఫ్యూచర్ యూరోపియన్ ఫైటర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్" (FEFA) కార్యక్రమం ప్రారంభించబడింది, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, స్పెయిన్, పశ్చిమ జర్మనీ, యునైటెడ్ కింగ్డమ్లను కలిపి సంయుక్తంగా కొత్త యుద్ధ విమానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది, అయితే తరువాతి మూడు విమానాలు తమ సొంత విమాన అభివృద్ధిని కలిగి ఉన్నాయి.[12] ఫ్రెంచ్ అధికారులు తేలికపాటి, బహుళ పాత్రల విమానాన్ని ఊహించారు-వైమానిక దళం, నావికాదళం రెండింటినీ నెరవేర్చడంతో పాటు-ఎగుమతి యుద్ధ మార్కెట్లో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుందని నమ్ముతారు. ఇది భారీ సుదూర అంతరాయకం కోసం బ్రిటిష్ అవసరానికి విరుద్ధంగా ఉంది. ఫ్రాన్స్ కూడా సాంకేతిక, పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యతతో ప్రధాన పాత్రను డిమాండ్ చేసింది, అయితే ఇతర దేశాలు మరింత సమానత్వ కార్యక్రమ నిర్మాణాన్ని అంగీకరిస్తున్నాయి.[13]

ఫ్రాన్స్ ఈ ప్రాజెక్టులోని ఇతర సభ్యుల మధ్య చాలా తక్కువ ఉమ్మడి ఆధారం ఉంది, కానీ 1983 నాటికి, ఐదు దేశాలు భవిష్యత్ యుద్ధ విమానం కోసం యూరోపియన్ స్టాఫ్ టార్గెట్ పై అంగీకరించాయి. అయినప్పటికీ, విభేదాలు కొనసాగాయి, అందువల్ల ఫ్రాన్స్ తన యుద్ధ విమాన పరిశ్రమ యొక్క సాంకేతిక స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడటానికి జూలై 1985లో బహుపాక్షిక చర్చల నుండి వైదొలిగింది. పశ్చిమ జర్మనీ, యూకే, ఇటలీలు వైదొలిగి, ఒక కొత్త యూరోపియన్ ఫైటర్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (EFA) కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి.[7] టురిన్, 2 ఆగస్టు 1985న, పశ్చిమ జర్మనీ, యూకే, ఇటలీ EFAతో ముందుకు సాగడానికి అంగీకరించాయి. స్పెయిన్‌తో పాటు ఫ్రాన్స్ ఈ ప్రాజెక్టులో సభ్యత్వం కొనసాగించకూడదని నిర్ణయించుకున్నట్లు ధృవీకరించాయి.[14][15] ఫ్రాన్స్ నుండి ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ, స్పెయిన్ 1985 సెప్టెంబరు ప్రారంభంలో EFA ప్రాజెక్టులో తిరిగి చేరింది. నాలుగు దేశాల ప్రాజెక్ట్ చివరికి యూరోఫైటర్ టైఫూన్ అభివృద్ధికి దారితీసింది.[16]

రాఫెల్ లోగో

ఫ్రాన్స్‌లో ప్రభుత్వం తన సొంత కార్యక్రమంతో ముందుకు సాగింది. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ గాలిలో నుండి గాలిలో & గాలిలో నుండి భూమికి, రోజంతా ప్రతికూల వాతావరణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించగల సామర్థ్యం ఉన్న విమానం అవసరం. రాఫెల్ ఎయిర్ ఫ్రేమ్, ఏవియానిక్స్, ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్, ఆయుధాలను అభివృద్ధి చేసిన ఏకైక దేశం ఫ్రాన్స్ కాబట్టి, ఫలితంగా వచ్చిన విమానం ఫ్రెంచ్ సాయుధ దళాలలో అనేక విమానాలను భర్తీ చేయవలసి వచ్చింది. ఫ్రెంచ్ వైమానిక దళంలో జాగ్వార్, మిరాజ్ ఎఫ్1సి/సిఆర్/సిటి, మిరాజ్ 2000సి/- 5/ఎన్, ఫ్రెంచ్ నావల్ ఏవియేషన్‌లో ఎఫ్-8పి క్రూసేడర్, ఎటెండార్డ్ ఐవిపి/ఎం, సూపర్ ఎటెండార్డ్ తో సహా ప్రత్యేక ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు గతంలో నిర్వహించిన పాత్రలను రఫేల్ పోషించింది.[7][17]

ప్రదర్శన

[మార్చు]

బహుళజాతి చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలోనే, డసాల్ట్-బ్రెగ్యుట్ తన ఏవియన్ డి కాంబాట్ ఎక్స్పెరిమెంటల్ (ACX) రూపకల్పనలో బిజీగా ఉంది. 1978 చివరలో, ఫ్రాన్స్ ECAలో చేరడానికి ముందు, డసాల్ట్ ACT 92 (ఏవియన్ డి కంబాట్ టాక్టిక్, అంటే "టాక్టికల్ కంబాట్ ఎయిర్ప్లేన్") ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధికి కాంట్రాక్టులను అందుకుంది. మరుసటి సంవత్సరం, నేషనల్ ఆఫీస్ ఫర్ ఏవియేషన్ స్టడీస్ అండ్ రీసెర్చ్ రాపేస్ అనే సంకేతనామం క్రింద కొత్త యుద్ధ విమానం యొక్క సాధ్యమైన ఆకృతీకరణలను అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించింది. మార్చి 1980 నాటికి, ఆకృతీకరణల సంఖ్యను నాలుగుకు తగ్గించారు, వీటిలో రెండు కనార్డులు, డెల్టా రెక్కలు ఒకే నిలువు తోక-చివరల కలిగి ఉన్నాయి.[11] 1983 ఏప్రిల్ 13న ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం రెండు సాంకేతిక ప్రదర్శన విమానాలకు (తరువాత ఒక సాంకేతిక ప్రదర్శన విమానానికి తగ్గించబడింది) కాంట్రాక్టును ఇచ్చినప్పుడు ACX ప్రాజెక్టుకు రాజకీయ ప్రేరణ లభించింది. ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు అభివృద్ధి వ్యయంలో సగాన్ని అందిస్తాయి, మొదటి విమానయానం 1986లో జరుగుతుంది.[18] ఆ సమయంలో, ఈ ప్రయత్నం పూర్తి స్థాయి అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి దారితీస్తుందనే హామీ లేదు, విమానం పూర్తిగా "ప్రూఫ్-ఆఫ్ కాన్సెప్ట్" పరీక్షా వాహనంగా మిగిలిపోయింది. సహకార చర్చలు జరుగుతున్నప్పుడు ఇతర దేశాల అవసరాలతో డిజైన్ ప్రత్యేకతలను సమన్వయం చేసే ప్రయత్నంలో, డసాల్ట్ 9.50 టన్నుల పరిధిలో ACX విమానాన్ని పరిమాణం చేసింది. బహుపాక్షిక చర్చల నుండి వైదొలగాలని ఫ్రాన్స్ నిర్ణయించుకున్న తరువాత, డిజైనర్లు వైమానిక దళం పేర్కొన్న విధంగా మరింత కాంపాక్ట్ పరిమాణంపై దృష్టి పెట్టారు.[19] ACX కార్యక్రమం ఏప్రిల్ 1985లో రాఫెల్ గా పేరు మార్చబడింది.[20]

డసాల్ట్ రాఫెల్ ఎ సాంకేతిక ప్రదర్శన

రఫేల్ A (ACX) టెక్నాలజీ డెమాన్‌స్ట్రేటర్ నిర్మాణం 1984లో ప్రారంభమైంది. ఇది 15.8 మీ (52 అడుగులు) పొడవు, 11 మీ (36 అడుగులు) రెక్కల వెడల్పు, 9.5 టన్నుల (21,000 పౌండ్లు) ఖాళీ బరువును కలిగి ఉంది. ఈ నిరాడంబరమైన విమానంలో ప్రధాన ఉపవ్యవస్థలు లేవు, డిజైన్ ప్రాథమిక ఎయిర్‌ఫ్రేమ్-ఇంజిన్ లేఅవుట్‌ను ధృవీకరించడానికి కనీస కాక్‌పిట్ వ్యవస్థలు, ఫ్లై-బై-వైర్ ఫ్లైట్ కంట్రోల్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉంది . క్రమమైన మెరుగుదల ద్వారా ప్రమాదాన్ని తగ్గించే కంపెనీ విధానాన్ని కొనసాగించడానికి ఏరోడైనమిక్‌గా అస్థిరమైన డెల్టా వింగ్-కానార్డ్ కాన్ఫిగరేషన్‌ను పరీక్షించడానికి రఫేల్ A ను ఉపయోగించాలని కంపెనీ కోరుకుంది.[21] ఈ విమానం 40 సంవత్సరాలలో డాసాల్ట్ 92వ నమూనా.[22] దీని నిర్మాణ సమయంలో, స్నెక్మా M88 టర్బోఫ్యాన్ ఇంజిన్‌ల లభ్యత పెండింగ్‌లో ఉన్నందున, ఈ విమానంలో రెండు 68.8 kN (15,500 lbf) జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ F404 ఇంజిన్‌లు ఉండేవి, అవి అప్పుడు F/A-18 హార్నెట్‌తో సేవలో ఉన్నాయి[23][24] దీనిని డిసెంబర్ 1985లో సెయింట్-క్లౌడ్‌లో ఆవిష్కరించారు, 4 జూలై 1986న, దక్షిణ ఫ్రాన్స్‌లోని కంపెనీ యొక్క ఇస్ట్రెస్ టెస్ట్ ఫెసిలిటీ నుండి గై మిటాక్స్-మౌరౌర్డ్ పైలట్‌గా దీని మొదటి విమాన ప్రయాణం జరిగింది. ఒక గంట విమాన ప్రయాణంలో, ఈ విమానం 11,000 మీ (36,000 అడుగులు) ఎత్తుకు, మాక్ 1.3 వేగాన్ని చేరుకుంది.[25] ఈ విమానం మరుసటి నెలలో ఫార్న్‌బరో ఎయిర్ షోలో పాల్గొంది.

ఈ విమానం ఒక తీవ్రమైన విమాన పరీక్షా కార్యక్రమంలో పాల్గొంది, దీనిలో వాయుసేన, నావికాదళ కార్యకలాపాలను అనుకరించారు. ఈ పరీక్షా వాహనం క్లెమెన్సో విమానవాహక నౌకకు సమీపంగా ప్రయాణించింది, ఫోచ్‌తో సమన్వయం కోసం కూడా పరీక్షించబడింది . 1987 నాటికి, ఈ విమానాన్ని వాయుసేన, నావికాదళం, CEV పరీక్షా పైలట్లు నడిపారు. దీని ఎడమ వైపున ఉన్న F404 ఇంజిన్‌ను 1990 ప్రారంభంలో 72.9 kN (16,400 lbf) M88తో భర్తీ చేశారు,[23] ఈ విమానం మే 1990లో నవీకరించబడిన పవర్‌ప్లాంట్ కాన్ఫిగరేషన్‌తో ప్రయాణించింది.[7][26] ఆ తర్వాత ఈ విమానం ఇంజిన్ రీహీట్ ఉపయోగించకుండానే మాక్ 1.4 వేగాన్ని సాధించి , తద్వారా సూపర్‌క్రూయిజ్‌ను ప్రదర్శించింది.[27] రఫేల్ Aను జనవరి 1994 వరకు ఉపయోగించారు, 867 సార్టీల తర్వాత దానిని సేవ నుండి తొలగించారు.[28]

ప్రారంభ విజయవంతమైన ప్రదర్శన కార్యక్రమం ఫ్రెంచ్ పరిశ్రమ, రాఫెల్ కోసం పూర్తి స్థాయి అభివృద్ధి కార్యక్రమం యొక్క సాధ్యతపై ప్రభుత్వ విశ్వాసాన్ని పెంచింది. 1987 జూన్లో ఫ్రెంచ్ ప్రధాన మంత్రి జాక్వెస్ చిరాక్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్టుతో ముందుకు సాగుతుందని ప్రకటించారు. నాలుగు ప్రీ-ప్రొడక్షన్ విమానాల (ఒకటి రాఫెల్ సి, రెండు రాఫెల్ ఎంఎస్, ఒక రాఫెల్ బి) కాంట్రాక్టును 1988 ఏప్రిల్ 21న పరీక్ష, ధ్రువీకరణ కార్యక్రమం కోసం ప్రదానం చేశారు.[29][26] అయినప్పటికీ ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ అనిశ్చితి ఉంది, ఎందుకంటే దీనికి మొత్తం అభివృద్ధి, సేకరణ ఖర్చులలో కొన్ని Ffr120 బిలియన్లు (1988 ఫ్రాంక్లు) ఖర్చు అవుతుందని అంచనా వేయబడింది.[30][31] ప్రధాన మంత్రి మిచెల్ రోకార్డ్ ఈ ప్రాజెక్టు స్థితి గురించి ఇతర దేశాలతో సహకారాన్ని పొందడంలో మునుపటి ప్రభుత్వం వైఫల్యం గురించి ఆందోళన చెందాడు, అయితే "మన స్వాతంత్ర్యానికి అవసరమైన ఆయుధాలను నిర్మించలేకపోవడం ఊహించలేము" అని పేర్కొన్నాడు.[32] ఈ ప్రాజెక్టుపై సాధ్యమైన సహకారం గురించి ఫ్రాన్స్ ఇంతకుముందు బెల్జియం, డెన్మార్క్, నెదర్లాండ్స్, నార్వేలతో చర్చలు విఫలమైంది.[33]

పరీక్ష

[మార్చు]
ఫ్రెంచ్ నావికాదళం రాఫెల్ M USS జార్జ్ H. W. బుష్ మీద దిగింది-11 మే 2018

కొత్త విమానం నుండి ఆశించిన వివిధ పాత్రలను తీర్చడానికి, వైమానిక దళానికి రెండు రకాలు అవసరమయ్యాయి: ఒకే-సీటు రాఫెల్ సి (చస్సేర్, అంటే "యుద్ధ విమానం"), రాఫెల్ బి (బిప్లేస్, "రెండు సీట్ల"). దీని మొదటి విమానయానం 19 మే 1991న ఇస్ట్రెస్లోని కంపెనీ పరీక్షా కేంద్రంలో జరిగింది. ఇది -2 ఇంజిన్లు, మానవ-యంత్ర ఇంటర్ఫేస్ ఆయుధాలను పరీక్షించడం, విమాన కవరు విస్తరించడం లక్ష్యంగా ఒక పరీక్షా కార్యక్రమం ప్రారంభానికి సంకేతం ఇచ్చింది.[34] బడ్జెట్ పరిమితుల కారణంగా, రెండవ సింగిల్-సీట్ నమూనా ఎప్పుడూ నిర్మించబడలేదు.[35] ఈ విమానం రాఫెల్ ఎ డెమోన్స్ట్రేటర్ నుండి గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఉపరితలంగా భారీ పరీక్షా వాహనాన్ని పోలి ఉన్నప్పటికీ, విమానం చిన్నదిగా ఉంది, దీని పొడవు 15.3 m (50 ft) మీ (50 అడుగులు), రెక్కలు 10.9 m (36 ft) మీ (36 అడుగులు).[36] పందిరి బంగారు పూతతో ఉండటం, రాడార్-శోషక పదార్థాలను జోడించడం వల్ల ఇది రాడార్ ద్వారా గుర్తించలేనిది, డసాల్ట్ ప్రత్యేకమైన ఎయిర్ బ్రేక్ను కూడా తొలగించింది.[37] ఏకైక రాఫెల్ B రెండు సీట్ల ప్రీప్రొడక్షన్ విమానం, B01,1993 ఏప్రిల్ 30న తన మొదటి విమానాన్ని తయారు చేసింది. ఆయుధాలు, అగ్ని నియంత్రణ వ్యవస్థల పరీక్షకు వేదికగా పనిచేసింది, ఇందులో RBE2 రాడార్, స్పెక్ట్ర ఎలక్ట్రానిక్ వార్ఫేర్ సూట్ ఉన్నాయి.[37]

రెండు రఫేల్ M ( సముద్ర , "నావికా") నమూనాలలో మొదటిదైన M01, 12 డిసెంబర్ 1991న తన తొలి విమాన ప్రయాణం చేసింది, ఆ తర్వాత రెండవది 8 నవంబర్ 1993న చేసింది.[34] ఈ విమానాలు నౌకలపై పనిచేయడానికి వీలుగా పటిష్టమైన నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండటం, తోక కొక్కెం & అంతర్నిర్మిత నిచ్చెన కోసం ఏర్పాటు చేయడం వంటి విషయాలలో వైమానిక దళ రకాల నుండి భిన్నంగా ఉన్నాయి, ఇది ఇతర ఉత్పత్తి రకాల కంటే రఫేల్ M బరువును 500 కిలోగ్రాములు (1,100 పౌండ్లు) పెంచింది.[38] ఫ్రాన్స్‌కు భూ- ఆధారిత కాటపుల్ట్ పరీక్షా సౌకర్యం లేనందున, కాటపుల్ట్ పరీక్షలు 1992 మధ్యలో, 1993 ప్రారంభంలో న్యూజెర్సీలోని NAS లేక్‌హర్స్ట్‌లోని యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీ సౌకర్యం వద్ద నిర్వహించబడ్డాయి . ఆ తర్వాత ఏప్రిల్ 1993లో ఫోచ్ నౌకలో విమానం నౌకా పరీక్షలను నిర్వహించింది.[39] జూలై 1999లో అణుశక్తితో నడిచే విమాన వాహక నౌక చార్లెస్ డి గాల్ నుండి విమానం ల్యాండింగ్‌లు, లాంచ్‌లను నిర్వహించింది . పరీక్షలలో విమానం గణనీయమైన మొత్తంలో ఖర్చుకాని ఆయుధాలతో ల్యాండ్ అయ్యే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉందని తేలింది.[39]

ఉత్పత్తి

[మార్చు]

రాఫెల్ బి మొదట్లో కేవలం ఒక శిక్షకుడిగా ఉంటుందని భావించారు, అయితే రెండవ సిబ్బంది సమ్మె, నిఘా కార్యకలాపాలలో అమూల్యమైనవారని గల్ఫ్ యుద్ధం చూపించింది. అందువల్ల వైమానిక దళం తన ప్రాధాన్యతలను రెండు సీట్ల వైపు మార్చుకుంది, ఈ వేరియంట్ రాఫెల్ విమానాలలో 60 శాతం ఉంటుందని ప్రణాళిక చేసింది.[40] ఈ సేవ మొదట 250 రాఫెల్స్ను ఆర్డర్ చేయాలని ప్రణాళిక చేసింది, తరువాత 234 విమానాలు, 95 "సి" & 139 "బి" నమూనాలు, తరువాత 212 విమానాలకు తగ్గించబడింది.[41][40] నౌకాదళం మొదట 86 రాఫెల్స్ ఆర్డర్ చేయాలని ప్రణాళిక చేసింది, బడ్జెట్ కోతల కారణంగా 60 కి తగ్గించబడింది, 25 M సింగిల్-సీటర్లు, 35 రెండు సీట్ల Ns.[42][40][41] ఆ తర్వాత రెండు సీట్ల మ్యాచ్ రద్దు చేయబడింది.

ACX తదుపరి ఉత్పత్తి రాఫెల్ "వర్చువల్" ఫార్మాట్లో రూపొందించబడింది. డసాల్ట్ తన సోదరి సంస్థ డసాల్ట్ సిస్టమ్స్ అనుభవం, సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించుకుంది, ఇది CATIA (కంప్యూటర్ ఎయిడెడ్ త్రీ-డైమెన్షనల్ ఇంటరాక్టివ్ అప్లికేషన్ సిస్టమ్, త్రిమితీయ కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్, కంప్యూటర్-ఎయిడెన్డ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ (CAD/CAM) సాఫ్ట్వేర్ సూట్ కనిపెట్టింది, ఇది పరిశ్రమ అంతటా ప్రమాణంగా మారింది.[43] CATIA కార్యక్రమం అంతటా డిజిటలైజేషన్, సామర్థ్య మెరుగుదలలను ప్రారంభించింది, ఎందుకంటే ఇది డిజిటల్ మాక్అప్, ప్రొడక్ట్ డేటా మేనేజ్మెంట్ (PDM) వంటి ఇటీవల అభివృద్ధి చేసిన ప్రక్రియలను అమలు చేసింది. ఇంజనీర్లు విమానం యొక్క 3డి నమూనాలను రూపొందించడంలో నేరుగా కంప్యూటర్లతో పని చేశారు. యంత్ర-సాధన తయారీని సులభతరం చేయడంలో డిజైన్ సాఫ్ట్వేర్ను సద్వినియోగం చేసుకున్నారు. ఈ వ్యవస్థలో రాఫెల్ యొక్క ప్రతి భాగానికి చెందిన 15GB డేటాబేస్ లు ఉన్నాయి, ఇవి డిజైన్, తయారీ, జీవితకాల మద్దతు వంటి వివిధ అంశాలకు సహాయపడతాయి.[43] కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ అమరిక సాధారణ నిర్వహణను కూడా సులభతరం చేసింది.

మొదటి విమాన శ్రేణి యొక్క ఉత్పత్తి అధికారికంగా 1992 డిసెంబరులో ప్రారంభమైంది. కానీ రాజకీయ, ఆర్థిక అనిశ్చితి కారణంగా 1995 నవంబరులో నిలిపివేయబడింది, 2002 & 2007 మధ్య 48 విమానాల (28 సంస్థ & 20 ఆప్షన్లు) ఉత్పత్తిని నిర్వహించడానికి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ, డసాల్ట్ అంగీకరించిన తరువాత 1997 జనవరిలో తిరిగి ప్రారంభమైంది.[40] 2004 డిసెంబరులో 59 రాఫెల్ ఎఫ్3ల ఆర్డర్ ప్రకటించబడింది.[44] ఫ్రెంచ్ వైమానిక దళం, నావికాదళం కోసం మొత్తం ఆర్డర్ 180 కి తీసుకెళ్లడానికి నవంబర్ 2009 లో ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం అదనంగా 60 విమానాలను ఆదేశించింది.[45]

ఫ్రెంచ్ నావికాదళం రాఫెల్ M USS జార్జ్ H. W. బుష్ మీద దిగింది-11 మే 2018

కొన్ని దిగుమతి చేసుకున్న సున్నితత్వం లేని భాగాలను మినహాయించి, రఫేల్ దాదాపు పూర్తిగా ఫ్రాన్స్‌లో తయారు చేయబడింది.[46] పారిస్లోని ఫ్యూజ్లేజ్, మార్టినాస్లో రెక్కలు, బియారిట్జ్లోని రెక్కలతో సహా దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్లాంట్లలో వివిధ భాగాలు ఉత్పత్తి చేయబడతాయి, బోర్డియక్స్ సమీపంలోని మెరిగ్నాక్లో తుది అసెంబ్లీ జరుగుతుంది.[47] డసాల్ట్ 60% పనిని, దాని భాగస్వామి థేల్స్ 25% దాని ఇతర భాగస్వామి సఫ్రాన్ 15% పనిని నిర్వహిస్తుంది.[48] ఈ మూడు కంపెనీలు 500 మంది సబ్ కాంట్రాక్టర్ల నెట్వర్క్పై ఆధారపడతాయి, వీటిలో చాలా వరకు చిన్న, మధ్యతరహా సంస్థలు, ఇవి 7,000 ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉద్యోగులకు పనిని అందిస్తాయి.[46] 2012 నాటికి, ప్రతి యుద్ధ విమానం తయారు చేయడానికి 24 నెలలు పట్టింది, వార్షిక ఉత్పత్తి రేటు పదకొండు విమానాలు.[46]

రాఫెల్ విమానాన్ని వాస్తవానికి 1995లో సేవలోకి ప్రవేశపెట్టాలని ప్రణాళిక వేయబడింది. ఈ విమానం యొక్క అభివృద్ధి సమయానికి, బడ్జెట్‌కు అనుగుణంగా, పెద్ద ఇబ్బందులు లేకుండా సాగింది. అయితే, తరిగిపోతున్న జాతీయ రక్షణ బడ్జెట్ కోసం ఈ ప్రాజెక్ట్ ఇతర రక్షణ సేకరణ కార్యక్రమాలతో పోటీ పడవలసి వచ్చింది.[36] ప్రధాన భద్రతా ముప్పు అయిన సోవియట్ యూనియన్ ఉనికిలో లేని రాజకీయ వాతావరణంలో ఇది జరిగింది. ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం తత్ఫలితంగా రాఫెల్ ఆర్డర్లను తగ్గించింది, ఇది డసాల్ట్ ఇతర కంపెనీలు ఉత్పత్తి నిర్వహణకు ఆటంకం కలిగించిందని, అధిక ఖర్చులకు దారితీసిందని విమానాల ప్రవేశాన్ని ఆలస్యం చేసిందని పేర్కొన్నారు.[49][50] ఒక దశలో, ఫ్రెంచ్ నావికాదళ అధికారులు వాడుకలో లేని F-8 విమానాలను దాని వాహక నౌకలకు బదులుగా ఉపయోగించిన F/A-18 విమానాలను కొనుగోలు చేసే అవకాశాన్ని పరిశోధించారు, కానీ ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం మొత్తం రాఫెల్ విమానాలను కలిగి ఉండాలనే ఉద్దేశంతో ఉంది, కానీ ఈ ప్రణాళికతో ముందుకు సాగలేదు.[51] నౌకాదళం పాత F-8 యుద్ధ విమానాల స్థానంలో రాఫెల్ M డెలివరీలకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. ఒక నౌకాదళ అధికారి మాటల్లో చెప్పాలంటే, "మేము F/A-18 ల కోసం యుద్ధాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ, మాకు ప్రారంభ పంపిణీ ప్రాధాన్యత ఇవ్వమని ప్రభుత్వాన్ని 'ఒప్పించడం' ద్వారా మేము కనీసం కొంత విజయాన్ని సాధించాము అని మీరు చెప్పగలరని నేను అనుకుంటున్నాను".[36] మొదటి ఉత్పత్తి రాఫెల్ B 24 నవంబర్ 1998 న మొదటి విమానాన్ని తీసుకుంది, తరువాత ఫ్రెంచ్ నావికాదళం కోసం మొదటి రాఫెల్ M 7 జూలై 1999 న జరిగింది.[52][53]

ఫ్రాన్స్ ఇతర దేశాల నుండి మరిన్ని ఆర్డర్లు వస్తాయని ఊహించి, 2025 మార్చిలో డసాల్ట్ ఏవియేషన్ ఉత్పత్తిని పెంచుతున్నట్లు ప్రకటించింది. 2025 నాటికి నెలకు మూడు విమానాలను అందించాలని యోచిస్తున్నట్లు కంపెనీ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎరిక్ ట్రాపియర్ చెప్పారు, 2028 నుండి 2029 వరకు నెలకు నాలుగు విమానాలకు పెంచారు.[54]

2025 జూన్ 5న, డసాల్ట్ ఏవియేషన్ నాలుగు ఉత్పత్తి బదిలీ ఒప్పందాలపై సంతకం చేసిన తరువాత భారతదేశంలో రాఫెల్ విమానాల ఫ్యూజ్లేజ్ ఉత్పత్తి కోసం భారతదేశానికి చెందిన టాటా అడ్వాన్స్డ్ సిస్టమ్స్ (టిఎఎస్ఎల్) తో తన భాగస్వామ్యాన్ని ప్రకటించింది. ఈ తయారీని టిఏఎస్ఎల్ హైదరాబాద్ ప్లాంట్‌లో చేపట్టనున్నారు. మొదటి ఫ్యూజ్లేజ్ 2028 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి నెలకు రెండు యూనిట్ల ఉత్పత్తి రేటుతో బయటకు వస్తుంది. ఫ్రాన్స్ వెలుపల రాఫెల్ విమానాల ఫ్యూజ్లేజ్ తయారు చేయడం ఇదే మొదటిసారి. [55][56][57] ఇంతకుముందు నుండి, రాఫెల్ ఐదు వేర్వేరు భాగాలను భారతదేశంలోని నాగ్‌పూర్‌లో డసాల్ట్ రిలయన్స్ ఏరోస్పేస్ లిమిటెడ్ (DRAL) తయారు చేస్తోంది.[58]

అప్‌గ్రేడ్‌లు & భర్తీ

[మార్చు]

రాఫెల్ విమానాన్ని సులభమైన అప్‌గ్రేడ్‌లను సులభతరం చేసే ఓపెన్ సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్కిటెక్చర్‌తో రూపొందించారు. అందువల్ల, డాసాల్ట్ దాని పారిశ్రామిక భాగస్వాములు ప్రధానంగా విమానం సెన్సార్లు, ఏవియానిక్స్‌ను క్రమంగా మెరుగుపరచడం, అదనపు ఆయుధాల ఏకీకరణను అనుమతించడం లక్ష్యంగా నిరంతర పరీక్షలు అభివృద్ధిని చేపట్టారు. 2011లో, పరిశీలనలో ఉన్న అప్‌గ్రేడ్‌లలో సాఫ్ట్‌వేర్ రేడియో, శాటిలైట్ లింక్, కొత్త లేజర్-టార్గెటింగ్ పాడ్, చిన్న బాంబులు, విమానం డేటా-ఫ్యూజన్ సామర్థ్యానికి మెరుగుదలలు ఉన్నాయి.[59] జూలై 2012 లో, రాఫెల్ యుద్ధభూమి సమాచార, ఇంటర్ఆపెరాబిలిటీ సామర్థ్యాల విమానాల నవీకరణలు ప్రారంభమయ్యాయి.[60][61]

ఒక దశలో, రాఫెల్‌కు సూక్ష్మీకరించిన ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సామర్థ్యాన్ని కల్పించాలని ఫ్రెంచ్ అధికారులు పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం.[62]

ఎఫ్3ఆర్ ప్రమాణాల అభివృద్ధికి నిధులు కేటాయించినట్లు 2014 జనవరిలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది. ఈ ప్రమాణంలో ఇతర ఆయుధాలు, సాఫ్ట్‌వేర్ నవీకరణలతో పాటు మెటియార్ బివిఆర్ క్షిపణి ఏకీకరణ ఉంటుంది.[63][64] ఈ ప్రమాణం 2018లో ధృవీకరించబడింది.[65]

2019లో ఎఫ్4 ప్రమాణంపై అభివృద్ధి పనులు ప్రారంభమయ్యాయి.[66] ఈ డిజైన్ రాడార్, సెన్సార్ నవీకరణలను అందుకుంది, ఇవి సుదూరంలో గాలిలో ఉండే స్టీల్త్ లక్ష్యాలను గుర్తించడానికి, అలాగే హెల్మెట్-మౌంటెడ్ డిస్ప్లేలో మెరుగైన సామర్థ్యాలను సులభతరం చేస్తాయి. మెరుగైన సమాచార పరికరాలతో, ఇది నెట్వర్క్-సెంట్రిక్ యుద్ధంలో కూడా మరింత ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. విమాన పరీక్షలు 2021లో ప్రారంభమయ్యాయి, మొదటి F4-ప్రామాణిక విమానం 2023లో పంపిణీ చేయబడింది.[66][67] మునుపటి విమానాలు ప్రమాణానికి అప్గ్రేడ్ చేయబడతాయి, 2023 లో మరో 30 విమానాలను ఆర్డర్ చేయబడతాయి.[66]

FY2013 నాటికి, మొత్తం ప్రోగ్రామ్ ఖర్చు సుమారుగా €45.9 బిలియన్లు, ఇది ఒక యూనిట్ ప్రోగ్రామ్ వ్యయం సుమారు $160.5 మిలియన్లకు అనువదించబడింది.[68] ఈ సంఖ్య F3 ప్రమాణం మెరుగైన హార్డ్‌వేర్‌ను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది, ఇందులో ద్రవ్యోల్బణంతో సహా 40 సంవత్సరాల కాలంలో అభివృద్ధి ఖర్చులు ఉంటాయి.[69] 2010 నాటికి యూనిట్ ఫ్లైఅవే ధర F3 + వెర్షన్ కోసం € 101.1 మిలియన్లు.

F5 ప్రమాణంలో మరింత శక్తివంతమైన ఇంజిన్లు ఉంటాయి, ASN4G హైపర్సోనిక్ న్యూక్లియర్ క్షిపణి, RBE2 XG రాడార్, మెరుగైన మనుగడ, డేటా లింక్లను కలిగి ఉంటుంది, మానవరహిత యుద్ధ వాయు వాహనంతో పాటు ఉంటుంది.[70][71][72]

కనీసం 2040 వరకు ఫ్రెంచ్ వైమానిక, అంతరిక్ష దళం ప్రాధమిక యుద్ధ విమానంగా రాఫెల్ ప్రణాళిక చేయబడింది.[73] 2018లో, డసాల్ట్ రాఫెల్ వారసుడిని కొత్త తరం యుద్ధ విమానంగా ప్రకటించింది. డసాల్ట్ ఏవియేషన్, ఎయిర్బస్ డిఫెన్స్ అండ్ స్పేస్ అభివృద్ధి చేస్తున్న ఈ యుద్ధ విమానం, ఫ్రాన్స్ రాఫెల్, జర్మనీ యొక్క యూరోఫైటర్ టైఫూన్, స్పెయిన్ F/A-18 హార్నెట్లను 2030-2040 కాలపరిమితిలో భర్తీ చేస్తుంది.[74]

డిజైన్

[మార్చు]

సారాంశం

[మార్చు]

రాఫెల్ చాలా అధిక స్థాయి చురుకుదనంతో ఆధునిక జెట్ యుద్ధ విమానంగా అభివృద్ధి చేయబడింది-డసాల్ట్ డెల్టా వింగ్‌ను చురుకైన క్లోజ్-కపుల్డ్ కెనార్డ్‌తో కలపడం ద్వారా యుక్తులను పెంచడానికి ఎంచుకుంది. ఈ విమానం రాఫెల్ సోలో డిస్ప్లేపై-3.6 గ్రా నుండి 9 గ్రా వరకు (10.5 గ్రా) నిలబడగలదు, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో గరిష్టంగా 11 గ్రాములను చేరుకోవచ్చు.[75][76] రాఫెల్ ఒక ఏరోడైనమిక్ అస్థిర విమానం కృత్రిమంగా అమలు చేయడానికి, స్థిరత్వాన్ని నిర్వహించడానికి డిజి ఫ్లై-బై-వైర్ విమాన నియంత్రణలను ఉపయోగిస్తుంది.[76] [N 2] విమానం కానార్డులు కనీస ల్యాండింగ్ వేగాన్ని 115 నాట్‌లకు (213 కిమీ/గం; 132 మై/గం) కు తగ్గించడానికి కూడా పనిచేస్తాయి, అయితే విమానంలో, శిక్షణ కార్యకలాపాల సమయంలో 15 నాట్‌ల (28 కిమీ/గం; 17 మై/గం) కంటే తక్కువ వేగంతో గాలులు ప్రయాణించడం గమనించబడింది.[76] డసాల్ట్ అనుకరణల ప్రకారం, రాఫెల్ STOBAR-ఆకృతీకరించిన విమాన వాహక నౌకల నుండి పనిచేయడానికి తగినంత తక్కువ వేగ పనితీరును కలిగి ఉంది, ఎటువంటి మార్పులు లేకుండా స్కీ-జంప్ ఉపయోగించి టేకాఫ్ చేయవచ్చు.[77]

రాఫెల్ ఎమ్ నౌకాదళ ల్యాండింగ్లు, అరెస్టర్ హుక్, "జంప్ స్ట్రట్" నోస్వీల్ వంటి అదనపు ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కోవటానికి బాగా బలోపేతం చేయబడిన అండర్ క్యారేజ్ కలిగి ఉంది, ఇది క్యాటపాల్ట్ ప్రయోగాలతో సహా చిన్న టేకాఫ్ల సమయంలో మాత్రమే విస్తరిస్తుంది.[34] ఇది అంతర్నిర్మిత నిచ్చెన, క్యారియర్ ఆధారిత మైక్రోవేవ్ ల్యాండింగ్ వ్యవస్థ, జడత్వ నావిగేషన్ వ్యవస్థ బాహ్య పరికరాలకు సమకాలీకరించడానికి కొత్త ఫిన్-టిప్ టెలిమిర్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.[78] మొత్తంమీద, రాఫెల్ ఎం నౌకాదళ మార్పులు ఇతర వేరియంట్లతో పోలిస్తే దాని బరువును 500 కిలోగ్రాములు (1,100 పౌండ్లు) పెంచుతాయి.[39] రాఫెల్ ఎం ఎయిర్ ఫోర్స్ వేరియంట్లతో 95 శాతం సారూప్యత కలిగి ఉంది, క్యారియర్-ఆధారిత విమానాలకు అసాధారణమైనప్పటికీ, నిల్వ స్థలాన్ని తగ్గించడానికి దాని బహుళ-స్పార్ రెక్కలను మడవలేకపోయింది.[79] ఫ్రాన్స్ మొట్టమొదటి అణుశక్తితో నడిచే క్యారియర్ చార్లెస్ డి గల్లె పరిచయం ద్వారా పరిమాణ పరిమితులు భర్తీ చేయబడ్డాయి, ఇది మునుపటి క్యారియర్లు ఫోచ్, క్లెమెన్సౌ కంటే గణనీయంగా పెద్దది.[78]

పూర్తి-కోణ స్టీల్త్ విమానం కానప్పటికీ, దీని ధర ఆమోదయోగ్యం కాని అధికమని భావించబడింది, రాఫెల్ తగ్గిన రాడార్ క్రాస్-సెక్షన్ (RCS), ఇన్ఫ్రారెడ్ సిగ్నేచర్ కోసం రూపొందించబడింది.[80][81] RCS ని తగ్గించడానికి, ప్రారంభ సాంకేతిక ప్రదర్శనకారుల నుండి వచ్చిన మార్పులలో తోక-చివరల పరిమాణంలో తగ్గింపు, ఫ్యూజ్లేజ్ పునఃరూపకల్పన, విమానం రెక్కల క్రింద ఇంజిన్ ఎయిర్ ఇన్లెట్లను మార్చడం, రెక్కలు & కానార్డుల వెనుక అంచుల నిర్మాణం కోసం మిశ్రమ పదార్థాలు, దంతాల నమూనాలను విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వంటివి ఉన్నాయి.[73][80] రాఫెల్ ఉపరితల వైశాల్యంలో డెబ్బై శాతం మిశ్రమంగా ఉంది.[82] బెదిరింపులకు రాఫెల్ యొక్క దృశ్యమానతను తగ్గించడానికి రూపొందించిన అనేక లక్షణాలు వర్గీకరించబడ్డాయి.[83]

కాక్‌పిట్

[మార్చు]
2005లో పారిస్ ఎయిర్ షో ప్రదర్శించిన రాఫెల్ ముందువైపు విభాగం

రాఫెల్ గాజు కాక్‌పిట్ డేటా ఫ్యూజన్ సూత్రం చుట్టూ రూపొందించబడింది-ఒక కేంద్ర కంప్యూటర్ సరళమైన ఆదేశం, నియంత్రణ కోసం పైలట్లకు ప్రదర్శించడానికి సమాచారాన్ని ఎంచుకుంటుంది, ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.[84] విమానంలోని వివిధ రకాల సెన్సార్ల నుండి సేకరించిన సమాచారాన్ని ప్రదర్శించడానికి, కాక్‌పిట్‌లో వైడ్-యాంగిల్ హోలోగ్రాఫిక్ హెడ్-అప్ డిస్‌ప్లే (HUDD) సిస్టమ్, రెండు హెడ్-డౌన్ ఫ్లాట్-ప్యానెల్ కలర్ మల్టీ-ఫంక్షన్ డిస్‌ప్లేలు (MFDs) అలాగే సెంట్రల్ కొలిమేటెడ్ డిస్ప్లే ఉంటాయి. బాహ్య వాతావరణం నుండి పైలట్ పరధ్యానాన్ని తగ్గించడానికి ఈ ప్రదర్శనలు వ్యూహాత్మకంగా ఉంచబడ్డాయి.[85] కొన్ని ప్రదర్శనలు మానవ-కంప్యూటర్ పరస్పర చర్య సులభతరం చేయడానికి టచ్ ఇంటర్ఫేస్ కలిగి ఉంటాయి (హెచ్సిఐ).[86] తలపై అమర్చిన ప్రదర్శన (HMD) దాని MICA క్షిపణులను పూర్తిగా సద్వినియోగం చేసుకోవడానికి ఇంకా విలీనం చేయబడాలి.[87][88][89] కాక్‌పిట్ నైట్ విజన్ గాగుల్స్ (ఎన్విజి) తో పూర్తిగా అనుకూలంగా ఉంటుంది.[87] ప్రాధమిక విమాన నియంత్రణలు చేతి-పై-థొరెటల్-స్టిక్ (HOTAS) -అనుకూలమైన ఆకృతీకరణలో, కుడి చేతి సైడ్-స్టిక్ కంట్రోలర్, ఎడమ చేతి థొరెటిల్ తో అమర్చబడి ఉంటాయి.[87] విన్యాసాల సమయంలో g-ఫోర్స్ సహనాన్ని మెరుగుపరచడానికి, పైలట్ బాహ్య వీక్షణకు తక్కువ ఆటంకం కలిగించడానికి సీటు 29° కోణంలో వెనుకకు వంగి ఉంటుంది.[90]

అన్ని కార్యకలాపాలలో పైలట్ పనిభారం తగ్గింపుకు గొప్ప ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.[83] అత్యంత డిజిటలైజ్డ్ కాక్‌పిట్ లక్షణాలలో ఇంటిగ్రేటెడ్ డైరెక్ట్ వాయిస్ ఇన్పుట్ (డివిఐ) వ్యవస్థ ఉంది, ఇది మాట్లాడే వాయిస్ ఆదేశాల ద్వారా విమాన విధుల శ్రేణిని నియంత్రించడానికి అనుమతిస్తుంది, అనేక నియంత్రణలకు పైలట్ ప్రాప్యతను సులభతరం చేస్తుంది.[87] భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా, సాధారణంగా DVI ఉద్దేశపూర్వకంగా విమాన ఆపరేషన్ భద్రత-క్లిష్టమైన అంశాల కోసం ఉపయోగించబడదు, ఉదాహరణకు ఆయుధాల తుది విడుదల.[91]

లైఫ్ సపోర్ట్ రంగంలో, రాఫెల్ మార్టిన్-బేకర్ మార్క్ 16 ఎఫ్ "జీరో-జీరో" ఎజెక్షన్ సీటు అమర్చబడి ఉంటుంది, ఇది సున్నా వేగం, సున్నా ఎత్తులో పనిచేయగలదు. ఎయిర్ లిక్విడ్ అభివృద్ధి చేసిన ఆన్-బోర్డ్ ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి వ్యవస్థ, భారీ ఆక్సిజన్ డబ్బాలను మోయవలసిన అవసరాన్ని తొలగిస్తుంది.[92] పైలట్ దిశాహినతను ఎదుర్కోవడానికి, ప్రతికూల విమాన పరిస్థితుల సమయంలో విమానం ఆటోమేటిక్ రికవరీని ఉపయోగించడానికి రాఫెల్ విమాన కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్ చేయబడింది. ఆటో-పైలట్, ఆటోథ్రోటిల్ నియంత్రణలు కూడా విలీనం చేయబడ్డాయి, ప్రాధమిక విమాన నియంత్రణలలో ఉన్న స్విచ్ల ద్వారా సక్రియం చేయబడతాయి.[87] లెక్కించిన జి-దళాలకు ప్రతిస్పందనగా పైలట్ ధరించే తెలివైన విమాన సూట్ స్వయంచాలకంగా విమానం ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.[93]

ఏవియానిక్స్ & పరికరాలు

[మార్చు]

రఫేల్ కోర్ ఏవియానిక్స్ వ్యవస్థలు ఇంటిగ్రేటెడ్ మాడ్యులర్ ఏవియానిక్స్ (IMA)ను ఉపయోగిస్తాయి, దీనిని MDPU (మాడ్యులర్ డేటా ప్రాసెసింగ్ యూనిట్) అని పిలుస్తారు. ఈ నిర్మాణం ఫ్లైట్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ , డేటా ఫ్యూజన్, ఫైర్ కంట్రోల్, మ్యాన్-మెషిన్ ఇంటర్‌ఫేస్ వంటి అన్ని ప్రధాన విమాన విధులను కలిగి ఉంటుంది.[83] రాడార్, ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్స్, స్వీయ-రక్షణ పరికరాల మొత్తం విలువ మొత్తం విమానం ఖర్చులో సుమారు 30 శాతం ఉంటుంది.[94] అప్పటి నుండి IMA అనేక అప్‌గ్రేడ్ చేయబడిన మిరాజ్ 2000 ఫైటర్‌లలో వ్యవస్థాపించబడింది,[95] పౌర విమానయాన సంస్థ అయిన ఎయిర్‌బస్ A380లో పొందుపరచబడింది.[96] డాసాల్ట్ ప్రకారం, IMA డేటా ఫ్యూజన్, విమానం అంతటా ఉన్న వివిధ సెన్సార్ వ్యవస్థల నిరంతర ఏకీకరణ, విశ్లేషణ ద్వారా పోరాట కార్యకలాపాలకు బాగా సహాయపడుతుంది, రఫేల్ సేవా జీవితకాలం అంతటా కొత్త వ్యవస్థలు, ఏవియానిక్స్‌ను పొందుపరచడానికి రూపొందించబడింది.[83]

స్పెక్ట్ర మూలకాల ఉల్లేఖన రేఖాచిత్రం

రాఫెల్ స్పెక్ట్ర అనే ఇంటిగ్రేటెడ్ డిఫెన్సివ్-ఎయిడ్స్ సిస్టమ్ను కలిగి ఉంది, ఇది థేల్స్ & MBDA మధ్య ఉమ్మడి సంస్థగా అభివృద్ధి చేయబడిన వైమానిక, భూ బెదిరింపుల నుండి విమానాన్ని రక్షిస్తుంది.[97] గుర్తించడం, జామింగ్, డీకోయింగ్ వివిధ పద్ధతులు చేర్చబడ్డాయి, కొత్త బెదిరింపులను పరిష్కరించడానికి భవిష్యత్తులో అదనపు ఉప-వ్యవస్థలను చేర్చడానికి ఈ వ్యవస్థ అత్యంత పునఃప్రోగ్రామ్ చేయదగినదిగా రూపొందించబడింది.[98] లిబియాపై కార్యకలాపాలకు స్పెక్ట్ర ఎంతో సహాయం చేసింది, ఇది అంకితమైన సప్రెషన్ ఆఫ్ ఎనిమీ ఎయిర్ డిఫెన్సెస్ (SEAD) ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల మద్దతు నుండి స్వతంత్రంగా మిషన్లను నిర్వహించడానికి రాఫెల్స్కు వీలు కల్పించింది.[99]

రాఫెల్ భూ దాడి సామర్ధ్యం థేల్స్ ఆప్ట్రోనిక్స్ రికో న్యూ జనరేషన్/ఏరోస్ నిఘా పాడ్, డామోకిల్స్ ఎలక్ట్రో-ఆప్టికల్/లేజర్ హోదా పాడ్ వంటి ఇంద్రియ లక్ష్య పాడ్లపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది.[100][94] ఈ వ్యవస్థలు కలిసి లక్ష్య సమాచారాన్ని అందిస్తాయి, వ్యూహాత్మక నిఘా కార్యకలాపాలను ప్రారంభిస్తాయి, స్నేహపూర్వక యూనిట్లు, గ్రౌండ్ స్టేషన్లకు, అలాగే పైలట్‌కు విశ్లేషించిన డేటా ఫీడ్లను అందించడానికి రాఫెల్ ఐఎంఏ నిర్మాణంతో అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.[101] డామోక్లెస్ రాఫెల్ తీసుకువెళ్ళే వివిధ ఆయుధాలకు లక్ష్య సమాచారాన్ని అందిస్తుంది , ఇతర విమానాలతో లక్ష్య సమాచారాన్ని కమ్యూనికేట్ చేయడానికి నేరుగా రాఫెల్ VHF/UHF సురక్షిత రేడియోతో అనుసంధానించబడుతుంది. ఇది వైమానిక ఆప్టికల్ నిఘా వంటి ఇతర కీలక విధులను కూడా నిర్వహిస్తుంది, నావిగేషన్ వ్యవస్థతో FLIR గా అనుసంధానించబడింది.[101]

స్నైపర్, లైటెనింగ్ పాడ్‌ల వంటి ప్రత్యర్థులతో పోల్చినప్పుడు డామోక్లెస్ డిజిగ్నేషన్ పాడ్ "పోటీతత్వం లేనిది"గా వర్ణించబడింది;[102] కాబట్టి అదనపు సెన్సార్‌లు, ప్రత్యక్ష వీడియో ఫీడ్‌లను ప్రసారం చేసే సామర్థ్యంతో డామోక్లెస్ XFగా పిలువబడే అప్‌గ్రేడ్ చేయబడిన పాడ్‌పై పని ప్రారంభమైంది.[103] టాలియోస్ అనే కొత్త థేల్స్ టార్గెటింగ్ పాడ్‌ను 2014 ఫార్న్‌బరో ఎయిర్ షోలో అధికారికంగా ఆవిష్కరించారు[104] 2018 నాటికి రఫేల్‌లో దీనిని అనుసంధానిస్తారని భావిస్తున్నారు.[105] థేల్స్ ఏరియోస్ నిఘా పాడ్ అనేది రఫేల్‌లో ఉపయోగించబడే అన్ని వాతావరణ పరిస్థితులలో, పగలు రాత్రి పనిచేయగల నిఘా వ్యవస్థ, ఇది మునుపటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల కంటే గణనీయంగా మెరుగైన నిఘా సామర్థ్యాన్ని అందిస్తుంది.[106] ఏరియోస్‌ను బహుళ పగలు/రాత్రి సెన్సార్‌లు, దాని స్వంత స్వతంత్ర కమ్యూనికేషన్స్ డేటాలింక్‌లను ఉపయోగించి, వివిధ మిషన్ ప్రొఫైల్‌లు, పరిస్థితులలో నిఘా నిర్వహించడానికి రూపొందించారు.[101]

రాడార్ & సెన్సార్లు

[మార్చు]

రఫేల్‌కు మొదట థేల్స్ RBE2 పాసివ్ ఎలక్ట్రానిక్లీ స్కాన్డ్ మల్టీ-మోడ్ రాడార్‌ను అమర్చారు. సమీప పోరాటం, సుదూర అంతరాయం కోసం బహుళ వాయు లక్ష్యాలను ముందుగానే గుర్తించడం ట్రాక్ చేయడం, అలాగే భూభాగ - అనుసరణ కోసం త్రిమితీయ పటాలను నిజ-సమయంలో రూపొందించడం, నావిగేషన్ & లక్ష్య నిర్ధారణ కోసం అధిక రిజల్యూషన్ భూ పటాలను నిజ-సమయంలో రూపొందించడం ద్వారా, మునుపటి విమానాలతో పోలిస్తే పరిస్థితిగత అవగాహన స్థాయిలను పెంచినట్లు థేల్స్ పేర్కొంది.[107] 1994 ప్రారంభంలో, రాడార్‌తో సాంకేతిక సమస్యలు రాఫెల్ అభివృద్ధిని ఆరు నెలలు ఆలస్యం చేశాయని నివేదించబడింది.[81] సెప్టెంబర్ 2006లో, RBE2 గుర్తించే పరిధిని మెరుగుపరచడానికి అదనపు అభివృద్ధి పనుల కారణంగా రాఫెల్ యూనిట్ ఖర్చు గణనీయంగా పెరిగిందని ఫ్లైట్ ఇంటర్నేషనల్ నివేదించింది.[108]

RBE2 AA క్రియాశీల ఎలక్ట్రానిక్ స్కాన్ చేసిన శ్రేణి (AESA) రాడార్ ఇప్పుడు మునుపటి నిష్క్రియాత్మకంగా స్కాన్ చేసిన RBE 2 స్థానంలో ఉంది. RBE2 AA 200 కిలోమీటర్ల ఎక్కువ గుర్తింపు పరిధిని అందిస్తుందని నివేదించబడింది, మునుపటి రాడార్పై మెరుగైన విశ్వసనీయత, నిర్వహణ డిమాండ్లను తగ్గించింది.[109][110] ఒక రాఫెల్ ప్రదర్శనకారుడు 2002లో పరీక్ష విమానాలను ప్రారంభించాడు, డిసెంబర్ నాటికి మొత్తం 100 విమాన గంటలు . డిసెంబరు 2009 నాటికి, ప్రీ-సిరీస్ RBE2 AA రాడార్ల ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది.[106] 2012 అక్టోబరు ప్రారంభంలో, ఆర్బిఇ2 ఎఎ రాడార్తో కూడిన మొదటి రాఫెల్ కార్యాచరణ సేవ కోసం మాంట్-డి-మార్సాన్ వైమానిక స్థావరానికి చేరుకుంది (ఈ అభివృద్ధిని థేల్స్ & డాసాల్ట్ "సమయానికి, బడ్జెట్‌కు అనుగుణంగా" జరిగిందని వర్ణించారు).[110] 2013 నుండి AESA-అమర్చిన రఫేల్స్‌ను స్వీకరించడానికి షెడ్యూల్ చేయబడిన ఫ్రెంచ్ నావికాదళాన్ని అనుసరించి, 2014 ప్రారంభం నాటికి, మొదటి వైమానిక దళ ఫ్రంట్-లైన్ స్క్వాడ్రన్ AESA రాడార్‌తో అమర్చబడిన రఫేల్స్‌ను స్వీకరించాల్సి ఉంది.

రాఫెల్ వాయు ఆధిపత్య పాత్రలో పనిచేయడానికి వీలుగా, ఇందులో అనేక నిష్క్రియాత్మక సెన్సార్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. థేల్స్ అభివృద్ధి చేసిన ఫ్రంట్-సెక్టార్ ఎలక్ట్రో-ఆప్టికల్ సిస్టమ్ లేదా ఆప్ట్రోనిక్ సెక్టూర్ ఫ్రంటల్ (OSF), పూర్తిగా విమానంలో విలీనం చేయబడింది, కనిపించే, పరారుణ తరంగదైర్ఘ్యాలలో పనిచేస్తుంది.[111] OSF MICA వంటి పరారుణ క్షిపణులను దృశ్య పరిధి దూరాలకు మించి మోహరించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది-ఇది గాలిలో లక్ష్యాలను గుర్తించడానికి, గుర్తించడానికి కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, అలాగే భూమి, సముద్రంలో ఉన్న లక్ష్యాలను కూడా గుర్తించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[112] డసాల్ట్ OSFను జామింగ్ నుండి నిరోధకతను కలిగి ఉందని, రహస్యమైన సుదూర నిఘా అందించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉందని వివరిస్తుంది.[107] 2012లో, OSF మెరుగైన సంస్కరణను కార్యాచరణలో మోహరించారు.[110]

ఆయుధాలు & ప్రమాణాలు

[మార్చు]

రాఫెల్ ఎమ్ ప్రారంభ డెలివరీలు ఎఫ్1 (ఫ్రాన్స్ 1 "స్టాండర్డ్) కు జరిగాయి, ఇవి ఎయిర్-టు-ఎయిర్ ఇంటర్సెప్టర్ పోరాట విధుల కోసం అమర్చబడ్డాయి, కానీ ఎయిర్-టు ఎఫ్1 ప్రమాణం 2004లో అమలులోకి వచ్చింది. [113][114] తరువాత డెలివరీలు "ఎఫ్2" ప్రమాణానికి వచ్చాయి, ఇది ఎయిర్-టు-గ్రౌండ్ ఆపరేషన్లను నిర్వహించే సామర్థ్యాన్ని జోడించింది-మొదటి ఎఫ్2 ప్రామాణిక రాఫెల్ M మే 2006లో ఫ్రెంచ్ నావికాదళానికి పంపిణీ చేయబడింది.[115] 2008 నుండి, రాఫెల్ డెలివరీలు అణు సామర్థ్యం గల ఎఫ్3 ప్రమాణానికి చెందినవి, ఇది ఏరోస్ నిఘా పాడ్తో నిఘా కూడా జోడించింది, మునుపటి ఎఫ్1 & ఎఫ్2 ప్రమాణాలకు నిర్మించిన అన్ని విమానాలను ఎఫ్3లుగా అప్‌గ్రేడ్ చేయనున్నట్లు నివేదించబడింది.[113][87][89]

ఎఫ్3 ప్రామాణిక రాఫెల్స్ అనేక రకాల పరికరాలతో అనేక విభిన్న మిషన్ పాత్రలను నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి, అవి మైకా ఐఆర్, ఇఎమ్ ఎయిర్-టు-ఎయిర్ క్షిపణులతో కూడిన ఎయిర్ డిఫెన్స్/ఆధిపత్య మిషన్లు, సాధారణంగా ఎస్సిఎల్పి ఇజి క్రూయిజ్ క్షిపణులు, ఎఎఎస్ఎమ్ హామర్ ఎయిర్-టు ఉపరితల క్షిపణులను ఉపయోగించి ఖచ్చితమైన భూ దాడులు. అదనంగా, AM39 ఎక్సోసెట్ సీ స్కిమ్మింగ్ క్షిపణిని ఉపయోగించి షిప్పింగ్ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలను నిర్వహించవచ్చు, అయితే నిఘా విమానాలు ఎక్సోసెట్, బాహ్య పాడ్-ఆధారిత సెన్సార్ పరికరాల కలయికను ఉపయోగిస్తాయి. అంతేకాకుండా, ASMP-A క్షిపణులతో సాయుధమైనప్పుడు విమానం అణు దాడులను నిర్వహించగలదు.[116] 2010లో న్స్ 200 MBDA మెటియోర్ బియాండ్-విజువల్-రేంజ్ ఎయిర్-టు-ఎయిర్ క్షిపణులను (BVRAAM) ఆర్డర్ చేసింది, ఇది రాఫెల్ వైమానిక లక్ష్యాలను ఛేదించగల దూరాన్ని బాగా పెంచుతుంది.[117][118]

ఎఫ్4 ప్రామాణిక కార్యక్రమాన్ని ఫ్రెంచ్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ 20 మార్చి 2017న ప్రారంభించింది.[119] మొదటి ఎఫ్4 ప్రామాణిక పరీక్ష విమానం మార్చి 2023 లో పంపిణీ చేయబడింది.[120]

వివిధ రకాల, మూలాల ఆయుధాలతో అనుకూలత కోసం, రాఫెల్ యొక్క ఆన్బోర్డ్ స్టోర్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్ MIL-STD-1760 కి అనుగుణంగా ఉంటుంది, ఇది ఒక విమానం దాని క్యారేజ్ స్టోర్ల మధ్య ఒక విద్యుత్ ఇంటర్ఫేస్, తద్వారా వారి ప్రస్తుత ఆయుధాలు, పరికరాల అనేక భాగాలను చేర్చడాన్ని సులభతరం చేస్తుంది.[83] రాఫెల్ సాధారణంగా 14 హార్డ్ పాయింట్లతో అమర్చబడి ఉంటుంది (రాఫెల్ ఎం వెర్షన్లో 13 మాత్రమే), వీటిలో ఐదు భారీ ఆయుధాలు లేదా సహాయక ఇంధన ట్యాంకులు వంటి పరికరాలకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. గరిష్టంగా తొమ్మిది టన్నుల బాహ్య లోడ్ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. పైన పేర్కొన్న పరికరాలతో పాటు, రాఫెల్ 30 మిమీ GIAT 30 రివాల్వర్ ఫిరంగిని కలిగి ఉంది. లేజర్-గైడెడ్ బాంబులు. గ్రౌండ్-అటాక్ ఆయుధాల శ్రేణిని కలిగి ఉంటుంది.[83] డసాల్ట్ ప్రకారం, రాఫెల్ ఆన్బోర్డ్ మిషన్ వ్యవస్థలు భూమి దాడి. గాలిలో నుండి గాలిలోకి పోరాట కార్యకలాపాలను ఒకే విధమైన క్రమంలో నిర్వహించడానికి వీలు కల్పిస్తాయి, అనేక విధులు ఒకేసారి మరొకదానితో కలిపి అమలు చేయగలవు, మనుగడ, బహుముఖ ప్రజ్ఞను పెంచుతాయి.[83]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  2. ↑ "Rafale". WordReference. Archived from the original on 26 November 2015. Retrieved 26 November 2015. "Gust of wind". WordReference. Archived from the original on 26 November 2015. Retrieved 26 November 2015.
  3. ↑ Langenscheidt Taschenwörterbuch Englisch-Französisch, p. 471.
  4. ↑ Weichert, Brandon J. (2024-05-12). "Dassault Rafale: The French Fighter Jet That Can Beat Air Force F-22 Raptors". The National Interest (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-05-28.
  5. ↑ "Dassault's whirlwind of Rafale orders may be too much of a good thing". IISS (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-05-28.
  6. ↑ "No Indian aircraft allowed to enter Pakistan, none of ours went into its airspace: Pakistan". The Business Standard (in ఇంగ్లీష్). 2025-05-07. Retrieved 2025-05-08.
  7. ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 Williams 2002, p. 92.
  8. ↑ "Omnirole by design". Dassault Aviation. Archived from the original on 2 May 2013. Retrieved 18 January 2013.
  9. ↑ Fiszer 2005, pp. 40–41.
  10. ↑ Buttler 2000, p. 134.
  11. ↑ 11.0 11.1 Fiszer 2005, p. 41.
  12. ↑ Eden et al. 2004, p. 168.
  13. ↑ Lorell and Hoffman 1989, p. 12.
  14. ↑ Lewis, Paul (3 August 1985). "3 European Countries plan Jet Fighter Project". The New York Times. p. 31. Archived from the original on 11 April 2012.
  15. ↑ Donne, Michael (3 August 1985). "Why three into one will go; Europe's new combat aircraft". Financial Times. London.
  16. ↑ "Eurofighter: Spain joins the club." The Economist, 17 September 1985, p. 68.
  17. ↑ Sweetman 2002, p. 44.
  18. ↑ Lorell and Hoffman 1989, p. 14
  19. ↑ Lenorovitz 1986, p. 79.
  20. ↑ Eden 2004, p. 169.
  21. ↑ Lorell and Hoffman 1989, p. 18.
  22. ↑ Lorell and Hoffman 1989, p. 50.
  23. ↑ 23.0 23.1 Fiszer 2005, p. 42.
  24. ↑ Spick 2000, p. 433.
  25. ↑ Sedbon July 1986, p. 4.
  26. ↑ 26.0 26.1 Flight International 1991, p. 34.
  27. ↑ Norris and Sedbon 1991, p. 35.
  28. ↑ "Dassault Prototype Rafale A" (in French). Musée de l'Air et de l'Espace. Retrieved 26 April 2023.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  29. ↑ Cody, Edward (21 July 1987). "France Decides to Build Own Advanced Warplane; Aircraft May Compete With Eurofighter". The Washington Post.
  30. ↑ Davidson, Ian (23 September 1988). "Uncertainty Deepens Over Rafale Project". Financial Times. London.
  31. ↑ Aviation Week & Space Technology 1986, p. 79.
  32. ↑ Davidson, Ian (17 September 1988). "Rocard Concedes Rafale Project May Be in Doubt". Financial Times. London.
  33. ↑ Sedbon January 1986, p. 11.
  34. ↑ 34.0 34.1 34.2 Eden et al. 2004, p. 169.
  35. ↑ Williams 2002, pp. 92–93.
  36. ↑ 36.0 36.1 36.2 Lenorovitz 1990, p.21.
  37. ↑ 37.0 37.1 Williams 2002, p. 93.
  38. ↑ Williams 2002, pp. 94–95.
  39. ↑ 39.0 39.1 39.2 Williams 2002, p. 95.
  40. ↑ 40.0 40.1 40.2 40.3 Eden et al. 2004, p. 170.
  41. ↑ 41.0 41.1 Williams 2002, p. 108.
  42. ↑ Gaines 1989, p. 80.
  43. ↑ 43.0 43.1 Cook 1997, p. 22.
  44. ↑ Roosevelt, Ann (9 December 2004). "France orders more Dassault Rafale combat aircraft". Defense Daily.
  45. ↑ Hoyle, Craig (13 November 2009). "France approves contract for 60 more Rafales". Flightglobal. Archived from the original on 11 April 2013. Retrieved 15 January 2013.
  46. ↑ 46.0 46.1 46.2 Meddah, Hassan (31 January 2012). "Le Rafale, chasseur "Made in France" aux 7 000 emplois". L'Usine nouvelle (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 4 February 2012. Retrieved 30 January 2013.
  47. ↑ Svitak and Bruneau 2015, p. 60.
  48. ↑ Tran, Pierre (6 February 2012). "Dassault Wins; Can It Seal the Deal?". Defense News.
  49. ↑ Flight International 1994, p. 27.
  50. ↑ Sparaco 1996, p. 29.
  51. ↑ "France to test F/A-18 on carrier this fall". Defense Daily. 7 July 1989.
  52. ↑ Fiszer 2005, p. 44.
  53. ↑ "French naval plane makes maiden flight". Agence France-Presse. 7 July 1999.
  54. ↑ "France's Dassault says upping Rafale warplane output". France 24 (in ఇంగ్లీష్). 2025-03-23. Retrieved 2025-03-23.
  55. ↑ "Dassault Aviation partners with Tata Advanced Systems to manufacture Rafale fighter aircraft fuselage for India and other global markets - Press kits". Dassault Aviation, a major player to aeronautics (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2025-06-05. Archived from the original on 2025-06-05. Retrieved 2025-06-05.
  56. ↑ Pandey, Devesh K. (2025-06-05). "Dassault Aviation partners with Tata Advanced Systems for Rafale fighter fuselage production in India". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Archived from the original on 2025-06-05. Retrieved 2025-06-05.
  57. ↑ "Made-in-India Rafale fuselages from 2027-28: Tata Advanced Systems, Dassault ink pacts for manufacturing facility in Hyderabad". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). 2025-06-05. Retrieved 2025-06-05.
  58. ↑ "Five components being made in Dassault Reliance's Nagpur plant to be integrated with all Rafale jets - BusinessToday". Business Today (in ఇంగ్లీష్). 2022-12-15. Retrieved 2025-06-06.
  59. ↑ Tran, Pierre (13 June 2011). "Libya Extends Rafale's Combat Experience". Defense News. Retrieved 15 January 2013.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  60. ↑ "Extensive French Rafale Upgrade Programme Begins". Def pro. 18 July 2012. Archived from the original on 31 December 2012. Retrieved 15 January 2013.
  61. ↑ Ruello, Alain (17 June 2013). "Le Rafale restera au meilleur niveau technologique jusqu'en 2050" [The Rafale will continue at the best technical level until 2050]. Les Échos (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 21 June 2013. Retrieved 19 October 2013.
  62. ↑ "Rafale, satellite launcher study". Dassault Aviation. 3 November 2008. Archived from the original on 27 December 2008. Retrieved 19 January 2013.
  63. ↑ Perry, Dominic (10 January 2014). "France approves latest Rafale upgrade plan". Flightglobal. Archived from the original on 14 January 2014. Retrieved 18 January 2014.
  64. ↑ Tran, Pierre (10 January 2014). "France To Upgrade Rafale Arms, Electronics". Defense News. Retrieved 18 January 2014.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  65. ↑ "Rafale F3-R standard qualified by the DGA". Archived from the original on 2019-02-28.
  66. ↑ 66.0 66.1 66.2 "French Air Force receives first of upgraded Rafale F4 fighter aircraft". Defense News. 8 March 2023. Retrieved 28 April 2023.
  67. ↑ "Exclu : premier appontage d'un Rafale F4 sur le Charles-de-Gaulle". Air et Cosmos. 10 December 2021. Retrieved 2021-12-28.
  68. ↑ "Projet de loi de finances pour 2014 : Défense : équipement des forces et excellence technologique des industries de défense" (in ఫ్రెంచ్). Senate of France. 21 November 2013. Archived from the original on 26 March 2014. Retrieved 2 July 2014. Avant prise en compte du projet de LPM, le coût total du programme pour l'Etat était de 45,9 Mds €2013. Le coût unitaire (hors coût de développement) de 74 M€2013 pour le Rafale B (pour 110 avions) de 68,8 M€2013 pour le Rafale C (pour 118 avions) et de 79 M€2011 pour le Rafale M (pour 58 avions)."
    Translated: Before taking into account the draft Trademark Law, the total cost of the programme for the state was €45.9 billion 2013. Unit cost (excluding development costs) of €74M 2013 for the Rafale B (110 aircraft) €68.8M 2013 for the Rafale C (for 118 aircraft) and €79M 2011 for the Rafale M (58 aircraft).
  69. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  70. ↑ Perry, Dominic (5 March 2025). "Dassault chief Trappier outlines roadmap for F5-standard Rafale". FlightGlobal. Retrieved 25 March 2025.
  71. ↑ "Rafale: Le radar RBE2". omnirole-rafale.com (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 25 March 2025.
  72. ↑ Chachaty, Helen (19 October 2023). "France Budgets €11.7 Billion For Dassault Rafale Investments". Aviation Week. Retrieved 25 March 2025.
  73. ↑ 73.0 73.1 "Optimized airframe". Dassault Aviation. Archived from the original on 6 December 2009. Retrieved 13 September 2009.
  74. ↑ Trevithick, Joseph (4 December 2018). "Eurofighter Consortium 2.0 Takes Shape As Spain Set To Join Franco-German Stealth Jet Program". The Drive. Archived from the original on 29 December 2018. Retrieved 2 February 2019.
  75. ↑ Grolleau, Henri-Pierre (1 October 2014). Rafale, Chasseur omnirôle. p. 31.
  76. ↑ 76.0 76.1 76.2 "France is sending not one but two Rafale fighters to the Aero India 2011 airshow which is to be held in Bangalore". Defence News. 25 January 2011. Archived from the original on 17 October 2013. Retrieved 5 January 2012.
  77. ↑ "Le Rafale Marine compatible avec les porte-avions dotés de tremplin" [The Marine Rafale compatible with the catapult equipped aircraft carriers]. Mer et Marine (in ఫ్రెంచ్). 25 June 2012. Archived from the original on 21 October 2012. Retrieved 15 January 2013.
  78. ↑ 78.0 78.1 Williams 2002, p. 94.
  79. ↑ Forsberg 1994, p. 213.
  80. ↑ 80.0 80.1 Richardson 2001, pp. 114–115.
  81. ↑ 81.0 81.1 Forsberg 1994, p. 215.
  82. ↑ "A fully optimized airframe". Dassault Aviation. Archived from the original on 15 November 2015. Retrieved 29 October 2015.
  83. ↑ 83.0 83.1 83.2 83.3 83.4 83.5 83.6 "Rafale". Dassault Aviation. 12 June 2005. Archived from the original on 4 December 2007. Retrieved 15 October 2010.
  84. ↑ "The sheer power of multisensor data fusion". Dassault Aviation. Archived from the original on 22 May 2013. Retrieved 20 January 2013. Implementation of the "multi-sensor data fusion" into the Rafale translates into accurate, reliable and strong tracks, uncluttered displays, reduced pilot workload, quicker pilot response, and eventually into increased situational awareness.
  85. ↑ Jarrett 2005, pp. 144–45.
  86. ↑ Fiszer 2005, p. 43.
  87. ↑ 87.0 87.1 87.2 87.3 87.4 87.5 . "Flight Test: Dassault Rafale – Rampant Rafale".
  88. ↑ "France's Rafale". Defense Industry Daily. 18 October 2016. Archived from the original on 13 November 2016. Retrieved 31 October 2016.
  89. ↑ 89.0 89.1 "Historique de la mise en service du Rafale". Dassault Aviation (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 2024-02-06.
  90. ↑ Jarrett 2005, p. 56.
  91. ↑ Jarrett 2005, pp. 270–71.
  92. ↑ "OBOGS". Air Liquide. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 5 January 2012.
  93. ↑ New Scientist 1986, p. 33.
  94. ↑ 94.0 94.1 Hoyle, Craig (10 June 2009). "Paris Air Show: Rafale's fighting chance". Flight Daily News. Archived from the original on 11 April 2013. Retrieved 19 March 2011.
  95. ↑ "One careful owner – why Mirage sale might be no illusion". Arabian Aerospace. 29 April 2010. Archived from the original on 9 May 2013. Retrieved 12 January 2013.
  96. ↑ Thomas, Geoffrey (1 October 2007). "A380 First Delivery". Air Transport World. Archived from the original on 19 June 2013. Retrieved 19 October 2013.
  97. ↑ "SPECTRA integrated self-protection system for the Rafale" (PDF). MBDA. Archived from the original (PDF) on 17 April 2012. Retrieved 5 January 2012.
  98. ↑ Chaltiel, Pierre-Yves; Trouche, Jean-Marie; Bernard-Guelle, Christian. SPECTRA – Protection and avoidance system for the Rafale fighter aircraft fire control, "Nouvelle Revue d'Aeronautique et d'Astronautique." January–February 1997. pp. 23–33.
  99. ↑ de Briganti, Giovanni (31 May 2011). "war-for-dummies".html "Rafale in Combat: 'War for Dummies'". Defense-aerospace. Archived from the original on 14 January 2012. Retrieved 5 January 2012.
  100. ↑ "Jet, set, go!". The Week. 16 April 2011. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 16 April 2011.
  101. ↑ 101.0 101.1 101.2 Guhl, Jean-Michel (1 July 2011). "Rafale in Combat". Avionics. Archived from the original on 2 March 2012. Retrieved 21 January 2013.
  102. ↑ Tran, Pierre (23 November 2013). "French To Boost R&D Across Multiple Programs". Defense News. Archived from the original on 25 November 2013. Retrieved 25 November 2013.
  103. ↑ Hoyle, Craig (20 May 2009). "Thales outlines sensor enhancements for Rafale". Flightglobal. Archived from the original on 13 October 2012. Retrieved 12 January 2013.
  104. ↑ "Farnborough 2014: Thales debuts Talios pod" (PDF). IHS Janes 360. 17 July 2014. Archived from the original (PDF) on 26 November 2015. Retrieved 26 November 2015.
  105. ↑ "Thales secures first export contract for TALIOS targeting pod – IHS Jane's 360". IHS Jane's Defence Weekly. 8 June 2015. Archived from the original on 26 December 2015. Retrieved 29 October 2015.
  106. ↑ 106.0 106.1 (December 2009). "Nowhere to hide".
  107. ↑ 107.0 107.1 "Smart and discrete sensors". Dassault Aviation. Archived from the original on 2 February 2012. Retrieved 15 February 2012.
  108. ↑ "Fighter improvements follow Singapore defeat". Flight Daily News. 23 February 2006. Archived from the original on 13 October 2012. Retrieved 21 December 2011.
  109. ↑ Grolleau, Henri-Pierre (1 November 2014). L'antenne ACTIVE dans l'aero. p. 9.
  110. ↑ 110.0 110.1 110.2 Hoyle, Craig (2 October 2012). "PICTURE: France accepts first AESA-equipped Rafale". Flightglobal. Archived from the original on 7 October 2012. Retrieved 15 January 2013.
  111. ↑ "L'optronique secteur frontal (L'OSF)". Aviation-francaise.com (in ఫ్రెంచ్). 5 January 2012. Archived from the original on 26 April 2012. Retrieved 11 January 2013.
  112. ↑ "Caractéristiques du Rafale M". French Fleet Air Arm (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 1 February 2011. Retrieved 14 February 2012.
  113. ↑ 113.0 113.1 "Rafale deployment history". Dassault Aviation. Archived from the original on 29 September 2013. Retrieved 18 January 2014.
  114. ↑ Wertheim 2007, pp. 202–203.
  115. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  116. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  117. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  118. ↑ Hoyle, Craig (18 October 2012). "PICTURES: Rafale clears Meteor safe separation test". Flightglobal. Archived from the original on 23 October 2012.
  119. ↑ "Rafale : vers le standard F4" (Press release) (in French). 22 March 2017. Archived from the original on 13 April 2017. Retrieved 2021-11-24.{{cite press release}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  120. ↑ "Latest-Generation Rafale Fighter Enters French Air Force Service". AIN Online. 7 March 2023.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రాఫెల్_యుద్ధ_విమానం&oldid=4813968" నుండి వెలికితీశారు