Jump to content

రామానందాచార్యుడు

వికీపీడియా నుండి
రామానందుడు
జననండిసెంబర్ 30, ~సా.శ. 1300-1380[1][2]l
ప్రయాగ్‌రాజ్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (ప్రస్తుత ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం)
నిర్యాణముఅనిశ్చిత తేదీ, ~సా.శ. 1400-1475[2]
బెనారస్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (ప్రస్తుత వారణాసి, ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం)
Sect associatedరామానంది సంప్రదాయం
గురువురాఘవానందుడు
తత్వంవిశిష్టాద్వైతం
ప్రముఖ శిష్యు(లు)డుకబీర్, రవిదాస్, భగత్ పీపా, భగత్ ధన్నా, సురసురానందతో సహా 2 కవయిత్రి-సన్యాసినులు, 10 కవి-సన్యాసులు
ప్రభావితులైన వారు

జగద్గురు స్వామి రామానందుడు (IAST: Rāmānanda) లేదా రామానందాచార్యుడు, ఉత్తర భారతదేశంలోని గంగా పరీవాహక ప్రాంతంలో నివసించిన 14వ శతాబ్దపు భారతీయ హిందూ వైష్ణవ భక్తి కవి సన్యాసి. ఆధునిక కాలంలో అతిపెద్ద సన్యాస హిందూ వర్గమైన రామానంది సంప్రదాయ స్థాపకుడిగా హిందూ సంప్రదాయం ఇతనిని గుర్తిస్తుంది.[3][4]

కన్యాకుబ్జ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన రామానందుడు తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం పవిత్ర నగరమైన వారణాసిలో నివసించాడు.[1][5] ఇతని పుట్టిన తేదీ డిసెంబర్ 30, కాగా మరణించిన తేదీ కచ్చితంగా తెలియదు, అయితే చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం ఇతను ప్రారంభ సన్యాసులలో ఒకడు, 14వ శతాబ్దం, 15వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, ఇస్లామిక్ పాలనా కాలంలో, ఉత్తర భారతదేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన భక్తి ఉద్యమానికి మార్గదర్శకుడు.[2][6] దక్షిణ భారత వేదాంత తత్వవేత్త రామానుజుని స్ఫూర్తితో రామానందుడు తన తత్వశాస్త్రాన్ని, భక్తి ఇతివృత్తాలను అభివృద్ధి చేశాడని సంప్రదాయం చెబుతోంది, అయితే రామానందుడు హిందూ తత్వశాస్త్రం యోగ పాఠశాల నాథ్ పంతి సన్యాసులచే కూడా ప్రభావితుడయ్యాడని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

తొలినాటి సామాజిక సంస్కర్త అయిన రామానందుడు లింగ, వర్గ, కుల వివక్ష లేకుండా అందరినీ శిష్యులుగా స్వీకరించాడు. సాంప్రదాయ పాండిత్యం ప్రకారం ఇతని శిష్యులలో తర్వాతి కాలంలో భక్తి ఉద్యమ కవి-సన్యాసులైన కబీర్, రవిదాస్, భగత్ పీపా తదితరులు ఉన్నారు,[5] అయితే, కొందరు ఆధునిక పండితులు ఈ ఆధ్యాత్మిక వంశవృక్షాన్ని ప్రశ్నించగా, మరికొందరు చారిత్రక ఆధారాలతో ఈ వంశవృక్షాన్ని సమర్థించారు. ఇతని పద్యం సిక్కు పవిత్ర గ్రంథమైన గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో ప్రస్తావించబడింది.[7]

మాతృభాష అయిన హిందీలో తన రచనలు చేయడం, ఆధ్యాత్మిక అంశాలపై చర్చించడం ద్వారా రామానందుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఇది సామాన్యులకు జ్ఞానాన్ని అందుబాటులోకి తెస్తుందని ఇతను పేర్కొన్నాడు.[6]

జీవిత చరిత్ర

[మార్చు]

రామానందుని జనన, మరణ సంవత్సరాలతో సహా ఇతని జీవితం గురించి ఖచ్చితంగా తెలిసింది చాలా తక్కువ.[8] ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండియన్ లిటరేచర్ ఇతని జీవిత కాలాన్ని 1366–1467 గా పేర్కొంది.[9] ద్వితీయ సాహిత్యం, అస్థిరమైన సాధుచరిత్రలలో ఇతని గురించి ఉన్న ప్రస్తావనల నుండి ఇతని జీవిత చరిత్ర తీసుకోబడింది.[2][6][10]

అత్యంత ఆమోదించబడిన కథనం ప్రకారం రామానందుడు 14వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కన్యాకుబ్జ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు,[11][9] 15వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మరణించాడు.[12][13][14][9] కొద్దిమంది ఇతనిని దక్షిణ భారతదేశానికి చెందినవాడిగా భావించినప్పటికీ, అలాంటి వాదనను సమర్థించడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. వాస్తవానికి, రామానందుడు ప్రయాగ (అలహాబాద్) లో జన్మించాడని పేర్కొనడంలో అచ్చమైన భారతీయ మూలాలన్నీ ఏకీభవిస్తున్నాయి.[15]

"ఇతని దక్షిణాది మూలాల గురించి ఒక్క మాట కూడా చెప్పబడలేదు, ఇతను కన్యాకుబ్జ బ్రాహ్మణుడు అని చెప్పబడిన వాస్తవం అటువంటి సిద్ధాంతానికి నిర్ణయాత్మకంగా వ్యతిరేకం" –జార్జ్ ఎ. గ్రియర్‌సన్ (1920).[15]

నాభాదాసు రచించిన మధ్యయుగ కాలపు భక్తమాల గ్రంథం ప్రకారం, రామానందుడు వైష్ణవ మతానికి చెందిన వేదాంత-ఆధారిత వడకలై (ఉత్తర, రామ-అవతారం) పాఠశాలలో గురువు (ఉపాధ్యాయుడు) అయిన రాఘవానందుడి వద్ద విద్యాభ్యాసం చేశాడు.[16]

"రామానందుని గురువు రాఘవానందుడు, ఇతను దక్షిణాది నుండి వచ్చి, చాలా సంచరించిన తర్వాత బెనారస్‌లో స్థిరపడ్డాడు. అక్కడే, దక్షిణాదిన కాదు, ఇతను రామానందుడిని తన శిష్యునిగా చేసుకున్నాడు." –జార్జ్ ఎ. గ్రియర్‌సన్ (1920).[15]

రామానందుని విద్యాభ్యాసం రాఘవానందుడిని కలవడానికి ముందు ఆది శంకరాచార్యుని అద్వైత వేదాంత పాఠశాలలో ప్రారంభమైందని, ఆ తర్వాత రామానుజుని విశిష్టాద్వైత వేదాంత పాఠశాలలో తన అధ్యయనాలను ప్రారంభించాడని ఇతర పండితులు పేర్కొన్నారు.[17]

సాహిత్య రచనలు

[మార్చు]

రామానందుడు అనేక భక్తి గీతాల రచయితగా కీర్తించబడ్డాడు, కానీ చాలామంది భక్తి ఉద్యమ కవుల వలె, ఇతను నిజంగా ఈ పద్యాలకు రచయితా కాదా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. హిందీలోని రెండు గ్రంథాలు, జ్ఞాన-లీల, యోగ-చింతామణిలతో పాటు, సంస్కృత రచనలైన వైష్ణవ మతాబ్జ భాస్కర, రామార్చన పద్ధతిలు రామానందుడికి ఆపాదించబడ్డాయి.[8] ఇతని ఇతర మూడు రచనలు: బ్రహ్మ సూత్ర ఆనందభాష్య, ఉపనిషత్ ఆనందభాష్య, శ్రీమద్ భగవద్గీత ఆనందభాష్య కూడా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అయినప్పటికీ, సిక్కు మత అసలైన, బాగా సంరక్షించబడిన రాతప్రతులలో, చేతితో రాసిన నాగర-ప్రచారిణి సభలో కనుగొనబడిన పద్యాలు ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడతాయి, ఇవి రామానందుని ఆలోచనా స్రవంతిలో నిర్గుణ (గుణరహిత భగవంతుడు) ను ఎత్తిచూపుతాయి.[8]

తత్వశాస్త్రం

[మార్చు]

రామానందుడు దక్షిణ భారత వేదాంత తత్వవేత్త రామానుజుని స్ఫూర్తితో తన తత్వశాస్త్రాన్ని, భక్తి ఇతివృత్తాలను అభివృద్ధి చేశాడు, అయితే రామానందుడు హిందూ తత్వశాస్త్రం యోగ పాఠశాలకు చెందిన నాథ్ పంతి సన్యాసులచే కూడా ప్రభావితుడయ్యాడని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

రామానందుని బోధనలు "అద్వైత వేదాంతం, వైష్ణవ భక్తి మధ్య సమన్వయం కోసం చేసిన ప్రయత్నం" అని ఆంటోనియో రిగోపౌలోస్ పేర్కొన్నాడు.[18] అదే అనుసంధానం 15వ శతాబ్దపు ఆధ్యాత్మ రామాయణ గ్రంథంలో కనుగొనవచ్చని ఇతను జతచేస్తాడు, కానీ రామానందుని బోధనలు ఆ గ్రంథానికి స్ఫూర్తినిచ్చాయని చెప్పడానికి ఎటువంటి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు.[18]

రామానందుడు సగుణ బ్రహ్మ, నిర్గుణ బ్రహ్మలను, అనగా వరుసగా గుణాలున్న భగవంతుడు, గుణాలు లేని భగవంతుడిని ఎందుకు అంగీకరించాడనే విషయాన్ని రెండు విభిన్న హిందూ తత్వశాస్త్రాలలో ఇతని సంక్లిష్ట దైవశాస్త్ర విద్యాభ్యాసం వివరిస్తుందని శాస్త్రి ప్రతిపాదించారు. భక్తి ఉద్యమంలో సగుణ, నిర్గుణలను రెండు సమాంతర ప్రవాహాలుగా రామానందుని శిష్యులు ఎందుకు సహ-అభివృద్ధి చేశారో వివరించడానికి శాస్త్రి తన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు.[19] అయితే, ఈ సిద్ధాంతానికి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు, పండితులచే విస్తృత ఆమోదం పొందలేదు.[19]

ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణించబడే రామానంద సాహిత్యం, భక్తి ఉద్యమ అధిభౌతిక సూత్రాలలో ఒక మైలురాయి అభివృద్ధిని సూచిస్తుందని ఎంజో టర్బియాని పేర్కొన్నాడు.[20] ఒక వ్యక్తి హరి (విష్ణువు) ని తన అంతరాత్మగా గ్రహించకపోతే, సన్యాసం ద్వారా కఠిన తపస్సులు చేయడం అర్థరహితమని రామానందుడు నొక్కి చెబుతాడు. ఇతను ఉపవాసాలు, ఆచారాలను విమర్శించాడు, యాంత్రిక విధానాలు ముఖ్యం కాదని, బ్రహ్మ (అత్యున్నత అస్తిత్వం) స్వభావాన్ని ప్రతిబింబించడానికి, ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవడానికి వ్యక్తి ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోకపోతే ఇవన్నీ నిరుపయోగమని పేర్కొన్నాడు.[20] గ్రంథం ఏమి చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తుందో వ్యక్తి అర్థం చేసుకోలేనప్పుడు, పవిత్ర గ్రంథాన్ని కంఠస్థం చేయడం వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదని రామానందుడు పేర్కొన్నాడు.[20]

వారసత్వం

[మార్చు]
రామానందుడు, కబీర్ల చిత్ర రాతప్రతి చిత్రణ

ఉత్తర భారతదేశంలో సంత్-పరంపర (అక్షరాలా, భక్తి సాధువుల సంప్రదాయం) స్థాపకుడిగా రామానందుడు తరచుగా కీర్తించబడతాడు.[21] ఉత్తర భారతదేశంలోని గంగా నదీ మైదానాలు ఇస్లామిక్ పాలనలో ఉన్న సమయంలో, ఇతని ప్రయత్నాలు హిందువులను రామారాధన వ్యక్తిగతీకరించిన, ప్రత్యక్ష భక్తి రూపం వైపు పునరుద్ధరించడానికి, మళ్ళించడానికి సహాయపడ్డాయి, ఇతని ఉదారవాదం, పుట్టుక లేదా లింగం ఆధారంగా కాకుండా భక్తుని నిబద్ధతపై దృష్టి సారించడం వివిధ వర్గాల ప్రజలను ఆధ్యాత్మికత వైపు ఆకర్షించే పూర్వోదాహరణను నెలకొల్పింది, ఆధ్యాత్మిక భావాల కోసం సంస్కృతానికి బదులుగా మాతృభాషను ఉపయోగించడం సామాన్యులకు పంచుకోవడాన్ని, ప్రతిబింబించడాన్ని సులభతరం చేసింది.[22]

రామానందుని పద్నాలుగు శిష్యులు

[మార్చు]

రామానందుని ప్రభావవంతమైన పద్నాలుగు శిష్యులలో 12 మంది పురుషులు, 2 గురు మహిళా కవి-సన్యాసులు ఉన్నారు. భక్తమాల్ ప్రకారం, వీరు:[23]

పురుష పండితులు:

  1. అనంతానంద
  2. సురసురానంద
  3. సుఖానంద
  4. నరహరిదాసు
  5. భవానంద
  6. విఠల్‌పంత్ కులకర్ణి
  7. భగత్ పీపా
  8. కబీర్
  9. రవిదాస్
  10. భగత్ సేన్
  11. ధన్నా
  12. భగత్ సాధన

మహిళా పండితులు:

  1. సురసురి
  2. పద్మావతి

కొందరు ఆధునిక పండితులు పైన పేర్కొన్న గురు-శిష్య వంశవృక్షాన్ని ప్రశ్నించగా, మరికొందరు చారిత్రక ఆధారాలతో ఈ వంశవృక్షాన్ని సమర్థించారు.[24][10]

భారతదేశంలో అతిపెద్ద సన్యాస సంఘం: రామానంది సంప్రదాయం

[మార్చు]

రామానందుడు రామానంది సంప్రదాయ (శ్రీ రామవత్ లేదా శ్రీ సంప్రదాయం లేదా వైరాగి సంప్రదాయం) వ్యవస్థాపకుడు. ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద సన్యాస సంఘం, వీరి సభ్యులను రామానందులు, వైరాగులు లేదా బైరాగులు అని పిలుస్తారు.[25][26] వారు స్వచ్ఛందంగా విధించుకునే అత్యంత క్రమశిక్షణతో కూడిన, కఠినమైన, నిర్మాణాత్మకమైన, సరళమైన జీవనశైలికి ప్రసిద్ధి చెందారు. రామానంది సంప్రదాయంలో రామానందుడు వ్యవస్థాపకుడిగా పూజించబడతాడని రిచర్డ్ బర్ఘార్ట్ అంగీకరిస్తాడు, అయితే దాని ఆవిర్భావం గురించిన చారిత్రక ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయని, భారతదేశపు అతిపెద్ద సన్యాస సంఘం రామానందుని మరణం తర్వాత కొన్ని శతాబ్దాలకు బలాన్ని పుంజుకుని ఉండవచ్చని జతచేస్తాడు.[27]

సామాజిక సంస్కరణలు

[మార్చు]

రామానందుడు ఉత్తర భారతదేశంలో ప్రభావవంతమైన సామాజిక సంస్కర్త. ఇతను జ్ఞానాన్వేషణ, ప్రత్యక్ష భక్తి ఆధ్యాత్మికతను సమర్థించాడు, పుట్టుక, కుటుంబం, లింగం లేదా మతం ఆధారంగా వివక్ష చూపలేదు.[25]

పురాణాల ప్రకారం, 5 ఏళ్ల కబీర్ సాహెబ్ తక్కువ కులానికి చెందిన చేనేత కుటుంబం నుండి వచ్చినప్పటికీ రామానందుడిని తన గురువుగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఈ కలయిక రామానందుడు తాను ఆచరిస్తున్న అంటరానితనాన్ని విడిచిపెట్టడానికి దారితీసింది.[28]

స్వామి రామానంద పద్యం

[మార్చు]
అమృత్‌సర్‌లోని గురుద్వారా బాబా అటల్‌లో ఉన్న కుడ్యచిత్రం నుండి భగత్ రామానంద వివరాలు, సుమారు 19వ శతాబ్దం

వాస్తవానికి హిందీలో వ్రాయబడిన రామానందుని ఒక పద్యం, గుడికి వెళ్లాలనే ఆహ్వానానికి ప్రతిస్పందన,[29] భగవంతుడు వ్యక్తిలో ఉన్నాడని, ప్రతిదానిలో, ప్రతి ఒక్కరిలో సర్వాంతర్యామిగా ఉన్నాడని, కాబట్టి గుడికి వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదని ఆ సమాధానం పేర్కొంది.[14]

నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?
నేను ఇంట్లో సంతోషంగా ఉన్నాను.
నా హృదయం నాతో రాదు,
నా మనసు వికలమైంది.

ఒక రోజు, నా మనస్సులో ఒక కోరిక కలిగింది,
నేను గంధంతో పాటు పలు సువాసన నూనెలను నూరాను.
అక్కడ ఆయనను ఆరాధించడానికి గుడికి వెళ్లాను,
అప్పుడు నా గురువు నా హృదయంలో బ్రహ్మను [అంతిమ వాస్తవికత, భగవంతుడు] చూపించారు.

నేను ఎక్కడికి వెళ్లినా నాకు నీరు, రాళ్లు మాత్రమే కనిపిస్తాయి,
కానీ బ్రహ్మ ప్రతిదానిలో ఉన్నాడు.
నేను వేదాలు, పురాణాలన్నింటినీ వెతికాను,
బ్రహ్మ ఇక్కడ లేకుంటేనే మీరు అక్కడికి వెళ్లండి.

ఓ నిజమైన గురువా, నేను మీకు అర్పణను.
మీరు నా గందరగోళం, సందేహాలన్నింటినీ తొలగించారు.
రామానందుని ప్రభువు సర్వాంతర్యామి అయిన బ్రహ్మ,
గురువు వాక్కు మిలియన్ల కర్మలను ముగిస్తుంది.

—రాగ బసంత్‌లో రామానందుడు, ఆది గ్రంథ్ 1995[14][29]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Ronald McGregor (1984), Hindi literature from its beginnings to the nineteenth century, Otto Harrassowitz Verlag, ISBN 978-3447024136, pages 42-44
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Schomer and McLeod (1987), The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India, Motilal Banarsidass, ISBN 9788120802773, pages 4-6
  3. ↑ Selva Raj and William Harman (2007), Dealing with Deities: The Ritual Vow in South Asia, State University of New York Press, ISBN 978-0791467084, pages 165-166
  4. ↑ James G Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z, Rosen Publishing, ISBN 978-0823931804, pages 553-554
  5. ↑ 5.0 5.1 David Lorenzen, Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History, ISBN 978-8190227261, pages 104-106
  6. ↑ 6.0 6.1 6.2 William Pinch (1996), Peasants and Monks in British India, University of California Press, ISBN 978-0520200616, pages 53-89
  7. ↑ Winnand Callewaert (2015), The Hagiographies of Anantadas: The Bhakti Poets of North India, Routledge, ISBN 978-1138862463, pages 405-407
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 Enzo Turbiani (Editor: RS McGregor, 1992), Devotional Literature in South Asia, Cambridge University Press, ISBN 978-0521413114, page 51
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo, Volume 1. Sahitya Akademi. p. 79. ISBN 9788126018031.
  10. ↑ 10.0 10.1 Julia Leslie (1996), Myth and Mythmaking: Continuous Evolution in Indian Tradition, Routledge, ISBN 978-0700703036, pages 117-119
  11. ↑ Macauliffe, Max Arthur (2013-03-28). The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. p. 100. ISBN 978-1-108-05548-2.
  12. ↑ Charlotte Vaudeville (1974), Kabir, Vol. 1, Oxford University Press, ISBN 978-0198265269, pages 110-117
  13. ↑ Selva Raj and William Harman (2007), Dealing with Deities: The Ritual Vow in South Asia, State University of New York Press, ISBN 978-0791467084, pages 165-185
  14. ↑ 14.0 14.1 14.2 Nirmal Dass (2000), Songs of the Saints from the Adi Granth, State University of New York Press, ISBN 978-0791446843, page 160-164
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 Grierson, George A. (1920). "The Home of Saint Ramananda". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (4): 593. ISSN 0035-869X. JSTOR 25209662.
  16. ↑ Karen Pechelis (2014), The Embodiment of Bhakti, Oxford University Press, ISBN 978-0195351903, page 36
  17. ↑ Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120823990, pages 65-66
  18. ↑ 18.0 18.1 Antonio Rigopoulos (1993), The Life And Teachings Of Sai Baba Of Shirdi, State University of New York Press, ISBN 978-0791412671, page 264
  19. ↑ 19.0 19.1 Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120823990, pages 66-67
  20. ↑ 20.0 20.1 20.2 Enzo Turbiani (Editor: RS McGregor, 1992), Devotional Literature in South Asia, Cambridge University Press, ISBN 978-0521413114, pages 52-54
  21. ↑ Antonio Rigopoulos (1993), The Life And Teachings Of Sai Baba Of Shirdi, State University of New York Press, ISBN 978-0791412671, page 37
  22. ↑ Edmour J Babineau (2008), Love of God and Social Duty in the Rāmcaritmānas, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120823990, pages 65-68
  23. ↑ Rekha Pande (2014), Divine Sounds from the Heart—Singing Unfettered in their Own Voices, Cambridge Scholars, ISBN 978-1443825252, page 77
  24. ↑ Schomer and McLeod (1987), The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India, Motilal Banarsidass, ISBN 9788120802773, page 54
  25. ↑ 25.0 25.1 Gerald James Larson (1995), India's Agony Over Religion, State University of New York Press, ISBN 978-0791424124, page 116
  26. ↑ Ramdas Lamb (2008), Theory and Practice of Yoga (Editor: Knut A Jacobsen), Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120832329, pages 317-330
  27. ↑ Richard Burghart (1978), The Founding of the Ramanandi Sect, Ethnohistory, Vol. 25, No. 2, pages 121-139
  28. ↑ Kabir (2015). The Complete Bījak of Kabīr: Guru Kabīr's Mystical Teachings on God-realization (in ఇంగ్లీష్). New Age Books. ISBN 978-81-7822-476-3.
  29. ↑ 29.0 29.1 Max Arthur Macauliffe (2013 Reprint), The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors, Volume 6, Cambridge University Press, ISBN 978-1108055482, pages 105-106
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రామానందాచార్యుడు&oldid=4772887" నుండి వెలికితీశారు