రామాయణం వివిధ రూపాలు
గణన పద్ధతులను బట్టి, భారతీయ హిందూ ఇతిహాస పద్యం రామాయణం మూడు వందల సంస్కరణలు ఉనికిలో ఉన్నాయని తెలుస్తుంది.[1][2] ప్రాచీన సంస్కరణ సాధారణంగా నారద మహర్షి మూల రామాయణం సంస్కృత సంస్కరణగా గుర్తించబడింది.[3] నారదుడు జ్ఞానాన్ని వాల్మీకి కి అందించాడు, అతను వాల్మీకి రామాయణం రచించాడు, ఇది ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత పురాతనమైన రామాయణం.
బర్మా, ఇండోనేషియా, కంబోడియా, లావో, ఫిలిప్పీన్స్, శ్రీలంక, నేపాల్, థాయిలాండ్, సింగపూర్, మలేషియా, జపాన్, మంగోలియా, వియత్నాం, చైనా సహా భారతదేశం వెలుపల అనేక ఆసియా దేశాలకు రామాయణం వ్యాపించింది.[4][5] అసలు వాల్మీకి సంస్కరణ వివిధ ప్రాంతీయ భాషలలోకి స్వీకరించబడింది లేదా అనువదించబడింది, ఇవి తరచుగా కథాంశ మలుపులు, నేపథ్య అనుసరణల ద్వారా గుర్తించబడ్డాయి. 12వ శతాబ్దపు తమిళ భాష రామావతారం, 12వ శతాబ్దం కన్నడ రామచంద్ర చరితపురాణం లేదా నాగచంద్ర రచించిన పంపా రామాయణం, 13వ శతాబ్దపు తెలుగు భాష శ్రీ రంగనాథ రామాయణం 14వ లేదా 15వ శతాబ్దపు అస్సామీ సప్తకంద రామాయణం 15వ శతాబ్దం బెంగాలీ కృత్తివాసి రామాయణం 16వ శతాబ్దపు అవధి రామచరితమానస 17వ శతాబ్దపు మలయాళ భాష ఆధాత్మరమయం కిలిప్పట్టు, ఖమేర్ రీమ్కర్, పాత జావానీస్ కాకవిన్ రామాయణం, థాయ్ రామకీన్, లావో ఫ్రా లాక్ ఫ్రా లామ్, బర్మీస్ యమ జత్దావ్ వంటి కొన్ని ముఖ్యమైన రూపాంతరాలు ఈ సంప్రదాయ కథలో ఉన్నాయి.
అసలు రామాయణం ప్రధాన ఇతివృత్తాల అభివ్యక్తి, అది కనిపించే వివిధ భాషల పరిశీలన నుండి అర్థం చేసుకోగలిగిన దానికంటే చాలా విస్తృతమైనది, ఎందుకంటే దాని సారాంశం విభిన్న ప్రాంతీయ సంస్కృతులు, కళాత్మక మాధ్యమాలలో వ్యక్తీకరించబడింది. ఉదాహరణకు, కేరళ రామనాట్టం, కథకళి లోని లఖాన్ ఖెమర్ నృత్య మందిరం, కేరళ, లక్షద్వీప్ లోని ముస్లింల మాపిలా సాంగ్స్, యక్షగానం భారతీయ సంగీత సంప్రదాయంలో, పురాణ చిత్రాలలో రామాయణాన్ని వ్యక్తీకరించడం లేదా అర్థం చేసుకోవడం జరిగింది, ఉదాహరణకు, థాయిలాండ్ వాట్ ఫ్రా కేవ్ ప్యాలెస్ ఆలయం గోడలపై ఇప్పటికీ పురాణ చిత్రాలు ఉన్నాయి.[6] ఇండోనేషియా, సెంద్రతారి రామాయణం, కెకాక్ వంటి సాంప్రదాయ నృత్య ప్రదర్శనలు, ముసుగు నృత్య నాటకం, వయాంగ్ నీడ తోలుబొమ్మలాటలో రామాయణం కథలు ప్రతిబింబిస్తాయి.[7] సియమ్ రీప్‌లోని అంగ్కోర్ వాట్ లో కూడా దాని బయటి గోడలలో ఒకదానిపై లంకా యుద్ధం కుడ్య దృశ్యాలు ఉన్నాయి.
సంస్కృత రూపాలు
[మార్చు]రామాయణంలోని కొన్ని ప్రముఖ సంస్కృత సంస్కరణలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. కొందరు ప్రధానంగా వాల్మీకి కథనాన్ని వివరిస్తారు, మరికొందరు పరిధీయ కథలు /లేదా తాత్విక వివరణలపై ఎక్కువ దృష్టి పెడతారు:
- ఆధ్యాత్మిక రామాయణం లేదా అధ్యాత్మ రామాయణం సాంప్రదాయకంగా వ్యాస పేర్కొన్న బ్రహ్మండ పురాణం నుండి సంగ్రహించబడింది. అవధిలోని తులసీదాస్ రామచరితమానస ఇది ప్రేరణగా భావిస్తారు. వాల్మీకి రామాయణం రాముడి మానవ స్వభావాన్ని నొక్కి చెబుతుండగా, అధ్యాయం రామాయణం అతని దైవత్వం కోణం నుండి కథను చెబుతుంది. ఇది వాల్మీకి కి సమాంతరంగా ఏడు కందాలుగా వ్యవస్థీకరించబడింది.
- వసిష్ఠ రామాయణం (సాధారణంగా యోగ వసిష్ఠ అని పిలుస్తారు) సాంప్రదాయకంగా వాల్మీకి కి ఆపాదించబడింది. ఇది ప్రధానంగా వసిష్ఠ, రాముల మధ్య జరిగిన సంభాషణ, దీనిలో వసిష్ఠుడు అద్వైత వేదాంత అనేక సూత్రాలను ముందుకు తీసుకువెళతాడు. ఇందులో అనేక వృత్తాంతాలు, సచిత్ర కథలు ఉన్నాయి, కానీ వాల్మీకి రాముడి కథను వివరంగా చెప్పలేదు.
- వాసుదేవింది (సుమారు క్రీ. శ. 4 వ శతాబ్దం) మహారాష్ట్ర ప్రాకృతంలో సంఘదాసాగాని వాచకా క్రీ. శ 4 వ-5 వ శతాబ్దం చుట్టూ రచించారు.[8]
- దశగ్రీవ రాక్షస చరిత్రామ్ వాదమ్ (సుమారు క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దం) కోల్కతాకు చెందిన ఈ మాన్యుస్క్రిప్ట్ లో ఐదు కందాలు ఉన్నాయి: బాలాకాండ, ఉత్తరాకాండ తప్పిపోయాయి. ఈ సంస్కరణ రాముడిని దేవుని కంటే ఎక్కువ మానవుడిగా చిత్రీకరిస్తుంది.[9]
- కాశ్మీర్‌కు చెందిన అభినంద రచించిన లఘు యోగ వసిష్ఠ (సుమారు 10వ శతాబ్దం), అసలు యోగ వసిష్ఠ సంక్షిప్త రూపం.[10]
- ఆనంద రామాయణం (సుమారు క్రీ. శ. 15వ శతాబ్దం) సాంప్రదాయకంగా వాల్మీకి కి ఆపాదించబడింది. ఇది రాముడి సాంప్రదాయ కథను క్లుప్తంగా వివరించినప్పటికీ, ఇది ప్రధానంగా వాల్మీకి కథనానికి సంబంధించిన కథలతో కూడి ఉంటుంది. ఈ రామాయణంలో రాముడి జీవితపు చివరి సంవత్సరాలను ప్రస్తావిస్తారు, ఇందులో రావణుడు సీతను అపహరించడం, రామేశ్వరం వద్ద రాముడు శివలింగాన్ని స్థాపించడం వంటివి ఉంటాయి.[11]
- అగస్త్య రామాయణం కూడా సాంప్రదాయకంగా అగస్త్యకు ఆపాదించబడింది.
- సాంప్రదాయకంగా వాల్మీకి కి ఆపాదించబడిన అద్భూతా రామాయణం లో రాముని సంబంధిత కథలు ఉన్నాయి. ఇందులో సీత పాత్రకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది, ఆమె జన్మ పరిస్థితుల విస్తరించిన కథతో పాటు 1000 తలలతో, మహావీర అని పిలువబడే రావణుడి అన్నయ్యను ఓడించిన కథ కూడా ఉంది.
- రామాయణ కథ ఇతర సంస్కృత గ్రంథాలలో కూడా వివరించబడింది, వీటిలోః మహాభారతం (వన పర్వంలోని రామోఖ్యాన పర్వంలో భాగవత పురాణం రాముడి కథ సంక్షిప్త కథనాన్ని దాని తొమ్మిదవ స్కందాలో విష్ణు పురాణం అలాగే అగ్ని పురాణం కూడా కనిపిస్తుంది.[12][13]
సంస్కృత సంస్కృతిలో
[మార్చు]- హనుమత్ రాసిన 'మహానటకు' అనే పదకొండవ శతాబ్దపు సంస్కృత నాటకం, రాముడి కథను తొమ్మిది, పది లేదా పద్నాలుగు రచనలలో, పునరావృతాన్ని బట్టి వివరిస్తుంది.[14]
- భాస ప్రతిమ నాటకం రామ పట్టాభిషేకంతో ప్రారంభమవుతుంది, ఇది కైకేయి చేత నిలిపివేయబడుతుంది, రాముడి వనవాసం, ఇది దశరథ మరణానికి దారితీస్తుంది. భరత్ అయోధ్యకు వచ్చినప్పుడు తన పూర్వీకులతో ఉన్న తన తండ్రి విగ్రహాన్ని చూస్తాడు, తద్వారా దశరథుడు చనిపోయాడని తెలుస్తుంది. ఈ నాటకంలో కైకేయి అంటే రాముడు పద్నాలుగు రోజులు బహిష్కరించబడాలని ఆమె కోరుకుంటోందని, కానీ పొరపాటున పద్నాలుగేళ్లు అని చెబుతుంది.[15]
- భాస అభిషేక నాటక బాలిని చంపడంతో ప్రారంభమవుతుంది, తరువాత రాముడు సముద్రం దాటడానికి వరుణను కలుస్తాడు. రావణుడిని చంపిన తరువాత, రాముడు ఆమె పవిత్రత కోసం సీతను అగ్ని పరీక్ష చేసి, చివరకు అయోధ్యలో రాముడి పట్టాభిషేకంతో ముగుస్తుంది.
- భాస యజ్ఞ-ఫలము, ఇది యజ్ఞం నుండి తన కుమారుల జననం కోసం దశరథం ఆనందంతో ప్రారంభమవుతుంది, అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు తన యజ్ఞాన్ని రాక్షసుల నుండి రక్షించడానికి రాముడు, లక్ష్మణులను తీసుకుంటాడు. విశ్వామిత్రుడు వారిని జనకాల యజ్ఞం కోసం మిథిలగా తీసుకువెళతాడు, రాముడు సీతను వివాహం చేసుకున్నాడు.
- దిన్నగ కుండమాల ఉత్తర-రామాయణ ఆధారంగా రూపొందించబడింది. రాముడు, సీత చేత బహిష్కరించబడిన సీత తన కుమారుడి సురక్షితమైన జననం కోసం నదికి కుండమాల లేదా దండను ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తుంది. సీత ఇద్దరు కవలలకు జన్మనిచ్చింది. ఈ కవలలు రాముని ఆస్థానంలో రామాయణాన్ని పాడతారు, చివరకు రాముడు తన కుటుంబాన్ని కలుస్తాడు.
- రామాయణం ఆధారంగా భావభూతి మహావీరచరిత. ఈ నాటకం రాముని తో ప్రారంభమై, విశ్వామిత్రుని ఆశ్రమంలో వచ్చి, రాముని పట్టాభిషేకంతో ముగుస్తుంది.
- భావభూతి ఉత్తర-రామ-చరిత తరువాతి జీవిత రాముని ఆధారంగా రూపొందించబడింది. అష్టావకర మహర్షి ఆశీర్వదించిన సీతతో ప్రారంభించండి, తరువాత రాముడు సీతతో చిత్ర ప్రదర్శనశాలను చూపించండి. దుర్ముఖ అతనికి సీతా పవిత్రత గురించి పుకార్లు చెప్తాడు కాబట్టి సీతా బహిష్కరించబడ్డాడు, ఆమె కవలలకు జన్మనిచ్చింది. వాల్మీకి హెర్మిటేజ్లో జనక, కౌష్లయ కలుస్తారు. అశ్వమేధ గుర్రాన్ని రక్షించే రాముని సైన్యంతో కవలలు పోరాడుతారు. చివరగా వాల్మీకి నాటకాన్ని ఏర్పాటు చేసాడు రామునికి అతని కుటుంబం గురించి తెలుసు.
- జైమిని అశ్వమేధ రామాయణం ఆధారంగా రూపొందించిన 'కాల్యా లక్ష్మీ నరసింహం' జనక జనానాడ. ఈ నాటకంలో రాముని కుమారులు లవ, కుశ అశ్వమేధ గుర్రాన్ని రక్షించే రాముని సైన్యంతో పోరాడుతారు. ఈ నాటకంలో మూడు ఎంఎస్ఎస్ మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఇది చాలా అరుదైన నాటకం ఎందుకంటే కేవలం నాలుగు నాటకాలు మాత్రమే ఉత్తర-రామాయణంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
- 9వ శతాబ్దంలో రాముడి తరువాతి జీవితం ఆధారంగా రాసిన చాళిత-రామ. ఈ నాటకంలో శూర్పనఖ ప్రణాళికాబద్ధమైన కథ, సీత బహిష్కరించబడింది కానీ ఈ రోజు మనకు ఆట ఏవిధమైన ఆధారం దొరకలేదు.
- క్రీ. శ. 7వ శతాబ్దంలో రాసిన ఆరు రచనలలో యశోవర్మన్ రామభ్యుదయ.
- క్రీ. శ. 15వ శతాబ్దంలో రాసిన రెండు రచనలలో రామదేవ వ్యాసుడి రామభ్యుదయ.
- భీమత ఆధారిత స్వప్న-దాసనాన క్రీ. శ. 6వ లేదా 7వ శతాబ్దంలో రాయబడిన రావణుడి కల.
- క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన సీత వివాహం ఆధారంగా హస్తిమల్ల మైథిలి-కళ్యాణం.
- మయూ-రాజా రచించిన ఉద్దత-రాఘవ క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం వ్రాయబడిన అనగహర్ష అని కూడా పిలుస్తారు.
- శక్తిభద్రకు చెందిన ఆచార్య-చూడామణి రామాయణం ఆధారంగా క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది.
- క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో రాసిన నృత్య-రావణ.
- క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన మాయ-పుష్పక.
- క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో రాసిన రామాయణం ఆధారంగా రామ-చరిత నాటకం.
- క్రీ. శ. 9వ శతాబ్దంలో రాసిన రామాయణం ఆధారంగా శ్రీగదిత రామానంద.
- మురారి అనర్ఘ-రాఘవ క్రీ. శ. 9వ లేదా 10వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది.
- క్రీ. శ. 9వ లేదా 10వ శతాబ్దంలో రాసిన పది రచనలలో రాజ్-శేఖర బాల-రామాయణం.
- క్రీ. శ. 10వ శతాబ్దంలో రాసిన క్షీరస్వామి అభినవ్-రాఘవ.
- సా. శ. 10వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన వాలి-వాద. ఇది ప్రీక్సంక తరహా డ్రామా.
- మారీచ-వంశీతక క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దంలో ఐదు అంకాలలో రామాయణ కథను రచించారు
- జయదేవుని ప్రసన్న-రాఘవ అనేది క్రీ. శ. 12వ శతాబ్దంలో రాసిన ఏడు నాటకాలలో ఒక నాటకం.
- రామచంద్ర రఘు-విలాస క్రీ. శ. 12వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది.
- సుమారు క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దంలో రామచంద్రుడు రచించిన రాఘవభ్యుదయం . ఇదే పేరుతో గంగాధర (క్రీ.శ. 1294–1325), భగవాన్ రాయ, వెంకటేశ్వర రచించిన మరో మూడు నాటకాలు కూడా ఉన్నాయి.
- జానకి-రాఘవ సుమారు 12వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది. క్రీ. శ. 1625 లో వ్రాసిన యువరాజ రామసింహ మరొక జానకి-రాగవ.
- రామ-విక్రమం కూడా సాగరానందన్ చేసిన సూచన ద్వారా మాత్రమే తెలిసిన ఒక కోల్పోయిన రామాయణ నాటకం. ఇది బహుశా క్రీ. శ. 12వ శతాబ్దానికి చెందిన పని.
- సుభటకు చెందిన దుతాంగద. కాథియావాడ్లోని దేవపట్టణం శైవ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించిన చనిపోయిన రాజు కుమారపాల గౌరవార్థం జరిగిన వసంత ఉత్సవంలో క్రీ. శ. 1 లో పాలించిన అన్హిల్వాడ్ కాలిక్య రాజు త్రిభువనాపాల ఆస్థానంలో ఇది ప్రాతినిధ్యం వహించిందని ఈ నాటకం ప్రస్తావన పేర్కొంది. రామచంద్ర మరొక దుతాంగద.
- అమోఘ-రాఘవ అనేది కోల్పోయిన రామాయణం-నాటకం, ఇది సింగభుపాలచే చేయబడిన సూచన ద్వారా మాత్రమే తెలుసు. దీనిని క్రీ. శ. 13వ శతాబ్దానికి కేటాయించవచ్చు.
- అభిరామ-రాఘవ అనేది కోల్పోయిన రామాయణం-నాటకం, ఇది సింగభుపాలచే చేయబడిన సూచన ద్వారా మాత్రమే తెలుస్తుంది. ఇది క్రీ. శ. 13వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా తెలుస్తోంది.
- సోమేశ్వర ఉల్లఘ-రాఘవ అనేది 13వ శతాబ్దం సి. ఇ. సోమేశ్వరకు చెందిన రామాయణ నాటకం. ఆయన వీరధవల, గుజరాత్ (ఐడి1) సిఇ కు ఆస్థాన కవి. ఈ నాటకం వ్రాతప్రతి బరోడా గ్రంథాలయంలో భద్రపరచబడింది.
- భాస్కర ఉన్నట్ట-రాఘవ సుమారు 14వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది. ఉన్నట్ట-రాఘవ రాముడి గురించి ఒక ఆసక్తికరమైన కథను అందిస్తుంది. స్త్రీలకు నిషేధించబడిన తోటలో సీత ప్రవేశించి గజెల్గా మార్చబడుతుంది. రాముడు ఆమె అన్వేషణలో, తన పిచ్చి స్వగతాలలో తిరుగుతూ ఉంటాడు. అగస్త మహర్షి జాలి పడి, సీతిని దుర్వాసా శాపం నుండి ఉపశమనం చేస్తాడు, ఇది ఆమె పరివర్తనకు కారణం, ఎందుకంటే ఒకసారి దుర్వాసా గజెల్ వల్ల ఇబ్బంది పడ్డాడు.
- మహాదేవ శాస్త్రి ఉన్నట్ట-రాఘవ.
- ఆనంద-రాఘవ అనేది రామాయణ ఇతివృత్తంపై రూపొందించిన నాటకం. దీని రచయిత రాజకుదామణి దీక్షిత శ్రీనివాస, కామాక్షి కుమారుడు, తంజావూరు రాజు రఘునాథ పోషించాడు. అతను 16వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో అభివృద్ధి చెందాడు. ఆనందరాఘవ ఐదు రచనలలో రాముడి వివాహం నుండి పట్టాభిషేకం వరకు కథను వివరించాడు.
- 1599 లో రాసిన రామాయణం ఆధారంగా ఏడు రచనలలో అభిరామ-మణి ఆఫ్ సుందరమిశ్ర ఒక నాటకం.
- మహాదేవుని అద్భూత్-దర్పణం పది రచనలలో ఒక రామాయణం-నాటకం. మహదేవ తంజావూరుకు చెందిన కృష్ణసూరి కుమారుడు, క్రీ. శ. 17వ శతాబ్దానికి చెందినవాడు.
- రామభద్ర దీక్షిత రచించిన రామాయణం-నాటకం కూడా క్రీ. శ. 17వ శతాబ్దానికి చెందినది. ఈ పేరుతో మరో రెండు నాటకాలు ఉన్నాయి, ఒకటి నారాయణ భట్ట, మరొకటి సీతారామ.
- రాఘవానంద అనేది తంజావూరులోని సహాజీ, సెర్ఫోజీ ఆస్థానంలో క్రీ. శ. 17వ శతాబ్దపు చివరి త్రైమాసికానికి చెందిన వెంకటేశ్వర రచించిన రామాయణ-నాటకం.
- సీత-రాఘవ
- లలిత-రాఘవ అనేది క్రీ. శ. 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన రామపాణి దేవ రచించిన రామాయణం కథపై రూపొందించిన నాటకం.
- దామోదర మహా-నాటక క్రీ. శ. 11వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది, రెండవది క్రీ. శ 14వ శతాబ్దంలో మధుసూదనుడు వ్రాశాడు.
- శ్రీమంత శంకరదేవ్ రచించిన రామ్-విజయ్ అంకియా నాట్ 16వ శతాబ్దంలో వ్రజావలి భాషలో వ్రాయబడింది.
ప్రాంతీయ సంస్కరణలు
[మార్చు]
రామాయణ కథ ఈ అదనపు అనువాదాలకు కొన్ని ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు:
రాష్ట్రాలు
[మార్చు]- ఆంధ్రప్రదేశ్-శ్రీ రంగనాథ రామాయణాన్ని గోన బుద్ధ రెడ్డి స్వీకరించారు. ఇది క్రీ.శ. 1300 నుండి 1310 మధ్య రామాయణం తెలుగు వెర్షన్. మొల్లా రామాయణము కవి మొల్లా స్వీకరించారు. శ్రీమద్రమాయన కల్పవృక్షము అని పిలువబడే శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ్ రచన తెలుగులో అత్యంత విస్తృతమైనది. ఇది వాల్మీకి రామాయణం ఉచిత పునఃప్రారంభం. దీనికి తెలుగులో మొదటి జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు లభించింది, దీని కోసం కవి తరువాత కవి సామ్రాట్ గా ప్రశంసలు అందుకున్నారు.
- అస్సాం-మాధవ కందాలి రచించిన 14వ శతాబ్దంలో అస్సామీ సప్తకండ రామాయణం లేదా కథ రామాయణం. 16వ శతాబ్దంలో దుర్గాబర్ కాయస్థ రచించిన గీతి-రామాయణం లేదా దుర్గాబరి-రామాయణ్.
- బెంగాల్-15వ శతాబ్దంలో కృత్తిబాస్ ఓజా రచించిన బెంగాలీ కృత్తివాసి రామాయణ-ఇది బెంగాల్‌లో అత్యంత గౌరవనీయమైన, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పురాణం. 16వ లేదా 17వ శతాబ్దంలో నిత్యానంద ఆచార్య రచించిన అద్భూత్ ఆచర్జర్ రామాయణం, వాల్మీకి మహర్షి రాసిన అసలు రచనకు చాలా దగ్గరగా ఉంది. 18వ శతాబ్దానికి చెందిన ద్విజ లక్ష్మణ రామాయణం.[16] దాదాపు అదే సమయంలో కైలాస బసు, భబానీ దాస, కబీచంద్ర చక్రవర్తి, మహానంద చక్రవర్తి, గంగారామ దత్త , కృష్ణదాసలు ఈ ఇతిహాసం దానిలోని కొన్ని భాగాలకు బహుళ అనువాదాలు చేశారు.[17] 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, రామానంద ఘోష్ రామాయణం అనువాదం రాముడిని బుద్ధుని అవతారంగా చిత్రీకరించింది.[17] బిష్ణుపూర్‌కు చెందిన రఘునాథ్ సింగ్ ఆస్థానానికి చెందిన శంకర్ చక్రవర్తి 18వ శతాబ్దంలో రామాయణాన్ని మళ్లీ అనువదించారు.[18] రామాయణం అసంపూర్ణ అనువాదం చంద్రావతి ఆపాదించబడింది, ఆమె 16 వ శతాబ్దంలో రామాయణం రాసిన మొదటి కవయిత్రిగా విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది, ఆమె తన తండ్రి అభ్యర్థన మేరకు చేసింది.[19] 19వ శతాబ్దంలో హేమచంద్ర భట్టాచార్య మొదటిసారిగా వాల్మీకి రామాయణాన్ని గద్యంలో అనువదించారు.[20] 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, రాజశేఖర్ బసు రాసిన వాల్మీకి రామాయణ అనువాదం ఈ ఇతిహాసం బెంగాలీలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అనువాదాలలో ఒకటి.
- బీహార్-ప్రస్తుత బీహార్‌లోని మిథిలా ప్రాంతంలో ప్రాచుర్యం పొందిన మైథిలి భాషలో, చందా ఝా మిథిలా భాషా రామాయణం లాల్ దాస్ మిథిలాభాషా రామాయణం-రామేశ్వర్ చరిత మిథిలా రామాయణం, జానకీ రామాయణం రామాయణం[21]
- గోవా-15వ శతాబ్దంలో గోవా కర్దలిపుర కొంకణి కృష్ణదాస షామ రచించిన రామాయణం, పోర్చుగల్లో దొరికిన వ్రాతప్రతులు.[22][23]
- గుజరాత్-తులసి-కృత రామాయణం అనేది 17వ శతాబ్దంలో కవి ప్రేమానంద స్వామి రచించిన తులసీదాస్ రామచరితమానస్ గుజరాతీ రూపాంతరం. గిరధర రామాయణం కూడా 18వ శతాబ్దపు కవి గిరధర గోస్వామి గుజరాతీలో రామాయణం ప్రముఖ పునరాభివృద్ధి.
- జమ్మూ కాశ్మీర్-కాశ్మీరీ రామావతార చరిత 19వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడింది.
- కర్ణాటక-రామాయణం శాస్త్రీయ కన్నడ సంస్కరణలు-కుముదేన్దు రామాయణం (13వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన ఒక జైన సంస్కరణ), 16వ శతాబ్దంలో వ్రాసిన కుమార-వాల్మీకి తోరవే రామాయణం. 12వ శతాబ్దంలో (క్రీ. శ. 1149) నాగచంద్ర రచించిన రామచంద్ర చరిత పురాణం అనే పేరుతో మరొక సంస్కరణ ఉంది. నానాదళికే లక్ష్మీనారాయణ ('ముద్దన్న') అద్భూతా రామాయణం (1895) రామస్వామి (1898) అనే రెండు గద్య రచనలు రాశారు.
- కేరళ-12వ శతాబ్దంలో చీరామన్ రాసిన యుద్ధ కాండ ఆధారంగా మలయాళంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన కవితా రచన రామచరితం. 14వ శతాబ్దంలో నిరణం రామ పణిక్కర్ రచించిన కన్నస్స రామాయణం, 16వ శతాబ్దంలో తుంచత్తు ఎఴుత్తచన్ రచించిన అధ్యాత్మరమాయనం కిలిప్పట్టు (ముస్లింలలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినది, "మాపిల రామాయణం".[24]
- మహారాష్ట్ర-16వ శతాబ్దంలో సంత్ ఏక్నాథ్ రచించిన మరాఠీ భావార్థ రామాయణం. 12వ లేదా 13వ శతాబ్దంలో ఒక రామాయణం పాత మరాఠీలోకి అనువదించబడినట్లు కూడా సూచన ఉంది.
- ఒడిశా-16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బలరామ దాస రచించిన జగమోహన రామాయణం లేదా దండి రామాయణం ఒడిశాలో ప్రబలమైన సంస్కరణ.[25] మరొక రూపాంతరం విలాంక రామాయణం 15వ శతాబ్దంలో సరలా దాస్ ఒక పద్యంగా రాశారు. ఆ తరువాత గుముసర్కు చెందిన రఘునాథ్ భంజ రఘునాథ్ విలాసాన్ని, అతని మనవడు కవి ఉపేంద్ర భంజ 17వ శతాబ్దంలో బైదేహిష విలాసాన్ని రాశారు. బిశ్వనాథ్ ఖుంటియా రచించిన బిసి రామాయణం లేదా విచిత్ర రామాయణం రామ్లీలా వంటి రంగస్థల ప్రదర్శనలలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది. ఒడిశాలోని జానపద, గిరిజన సంప్రదాయాలలో రామకథ కనిపిస్తుంది.
- ఉత్తరప్రదేశ్ (అవధ్-ది రామచరితమానస) 16వ శతాబ్దంలో గోస్వామి తులసీదాస్ రచించారు.
- తమిళనాడు-12వ శతాబ్దంలో కవి కంబన్ రచించిన ప్రసిద్ధ తమిళ కంబరమయణం.
ఇతర భాషలు
[మార్చు]ఇతర భారతీయ మతాలలో సంస్కరణలు
[మార్చు]- బౌద్ధమతం - దశరథ జాతకం . ఈ కథనం రాముడిని బోధిసత్వుడిగా (బుద్ధత్వం వైపు పయనిస్తున్నవాడిగా) పరిగణించడం, అతడిని, సీతను వివాహం చేసుకున్న తోబుట్టువులుగా చిత్రీకరించడం ద్వారా గమనార్హమైనది.[30] బుద్ధుడు ఇక్ష్వాకు వంశం (రాముడి) నుండి వచ్చాడని భావించబడుతున్నందున, ఇది అతని వంశపారంపర్య యోగ్యతలకు ప్రతీకగా నిలిచింది.
- జైనమతం - జైన గ్రంథాలలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పౌమచారియమ్ , రామాయణంలోని పాత్రలన్నీ కేవలం నైతిక విషయాలపై సంఘర్షణ పడే సామాన్య మానవులని వాదిస్తూ, సంస్కృత గ్రంథాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక వాదనా గ్రంథంగా వ్రాయబడింది. ఇందులో పేర్కొనబడిన ఏకైక అలౌకిక ఘనత రావణుడు మేఘాలలో ఎగరగలగడం (మేఘవాహనం). ఇందులో పాత్రలన్నీ జైనులుగా చిత్రీకరించబడ్డాయి, రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు అరణ్యవాస సమయంలో (వాల్మీకి రామాయణంలో వలె) ఆశ్రమాలకు కాకుండా జైన పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శిస్తారు.
భారతదేశం వెలుపల వెర్షన్లు
[మార్చు]![](https://te.wikipedia.org/wiki/దస్త్రం:L'exposition_"Angkor_-_la_naissance_d'un_mythe"_(musée_Guimet)_(11804234493).jpg)
భారతదేశం వెలుపల ఉద్భవించిన రామాయణం సంస్కరణలలో ఈ క్రిందివి ఉన్నాయి:
మధ్య ఆసియా
- ఖోటాన్ రాజ్యం[31]
- ఖోటానీస్ వెర్షన్ టిబెటన్ వెర్షన్‌ను కొంతవరకు పోలి ఉంటుంది
- తూర్పు ఆసియా
- చైనా , టిబెట్ – డున్‌హువాంగ్ నుండి వచ్చిన అనేక వ్రాతప్రతులలో కనుగొనబడింది[32]
- యునాన్ - లంగ్కా సిప్ హోర్ ( తై లూ భాష )
- జపాన్ – రామెన్నా లేదా రామెన్షో
- ఆగ్నేయాసియా
- కంబోడియా – రీమ్కర్
- ఇండోనేషియా :
- బాలి – రామకవచ
- జావా – కాకవిన్ రామాయణం , యోగేశ్వర రామాయణం
- సుమతేర - రామాయణ స్వర్ణద్వీప
- లావోస్ - ఫ్రా లక్ ఫ్రా లామ్ , గ్వే ద్వోరాహ్బీ
- మలేషియా – హికాయత్ సేరి రామ , హికాయత్ మహారాజా వానా
- మయన్మార్ ( బర్మా ) - యమ జట్దావ్ (యమయన)
- ఫిలిప్పీన్స్
- మిండనావో - మహారాడియా లావానా , డారంగెన్ ( మోరో )
- థాయ్‌లాండ్ – రామకియన్
- లాన్ నా రాజ్యం – ఫోమ్మాచాక్
- వియత్నాం - Truyện Dạ Xoa Vương
- Champa - Déwa Mâno
- దక్షిణాసియా
- నేపాల్ - సిద్ధి రామాయణం ( నేపాల్ భాసా ), భానుభక్తకో రామాయణం ( నేపాలీ భాష )
- శ్రీలంక - దశరథ జాతకం , జానకీహరన్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Camille Bulcke, Ramkatha: Utpatti aur Vikās (The Rāma story: Original and development), Prayāg: Hindī Pariṣad Prakāśan, 1950.
- ↑ A. K. Ramanujan, "Three hundred Rāmāyaṇas: Five Examples and Three Thoughts on Translation", in Paula Richman (ed.), Many Rāmāyaṇas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia, Berkeley, California: University of California Press, 1991, p. 48, note 3.
- ↑ M. Srinivasachariar (1989). History of Classical Sanskrit Literature: Being an Elaborate Account of All Branches of Classical Sanskrit Literature, with Full Epigraphical and Archaeological Notes and References, an Introduction Dealing with Language, Philology, and Chronology, and Index of Authors & Works. Motilal Banarsidass Publishers. p. 74. ISBN 9788120802841.
- ↑ "Ramayana(s) retold in Asia". The Hindu. 19 February 2012. Retrieved 7 February 2015.
- ↑ "History of Rama and Ramayan". Hindu Online. 2010. Retrieved 7 February 2015.
- ↑ "A different song". The Hindu. 12 August 2005. Archived from the original on 5 January 2007. Retrieved 21 May 2009.
- ↑ "Indonesia". Archived from the original on 9 October 2009. Retrieved 13 December 2009.
- ↑ Jain. "Some Old Tales and Episodes in the Vasudevahindi".
- ↑ Jhimli Mukherjee Pandey (18 December 2015). "6th-century Ramayana found in Kolkata, stuns scholars". The Times of India.
- ↑ Leslie, Julia (2003). Authority and meaning in Indian religions: Hinduism and the case of Vālmīki. Ashgate Publishing, Ltd.. ISBN 0-7546-3431-0
- ↑ Ananda Ramayana. Parimal Publications. 2006.
- ↑ Mahabharata. Parimal Publications. 2006.
- ↑ Srimad Bhagavata Mahapurana. Gita Press, Gorakhpur. ISBN 81-293-0155-5.
- ↑ Schuyler, Montgomery (1877). A bibliography of the Sanskrit drama: with an introductory sketch of the dramatic literature of India. Columbia University Press, the Macmillan Company, agents.
- ↑ "Pratima Nataka of Bhasa". 20 March 2015.
- ↑ "পাতা:Vanga Sahitya Parichaya Part 1.djvu/৬৯৫ - উইকিসংকলন একটি মুক্ত পাঠাগার". bn.wikisource.org (in Bengali). Retrieved 2022-04-05.
- 1 2 "রামায়নের অনুবাদ – Dr. Mohammed Amin" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2022-05-23. Retrieved 2022-04-05.
- ↑ nandi, Somendrachandra (2021-12-08). Bangla Oithihasik Natak Samalochona Part-1 (in Bengali). Doshor Publication. ISBN 978-81-953349-7-1.
- ↑ লেখা (2025-04-14). "ভিন্ন 'রামায়ণ'–এর রচয়িতা". Prothomalo (in Bengali). Retrieved 2025-05-22.
- ↑ "হেমচন্দ্র ভট্টাচার্য - উইকিসংকলন একটি মুক্ত পাঠাগার". bn.wikisource.org (in Bengali). Retrieved 2022-04-05.
- ↑ Jha, Ramanath (2010). मिथिला भाषा रामायण : Mithila Bhasha Ramayan (in సంస్కృతం). SAHITYA AKADEMI, DELHI. ISBN 9798126006921.
- ↑ Saradesāya, Manohararāya (2000). A history of Konkani literature: from 1500 to 1992. Sahitya Akademi. p. 317. ISBN 9788172016647.
- ↑ Bhembre, Uday (September 2009). Konkani bhashetalo paylo sahityakar:Krishnadas Shama. Sunaparant Goa. pp. 55–57.
- ↑ "A different song". The Hindu. 12 August 2005. Archived from the original on 26 November 2007.
- ↑ Ray, D. (2007). Prataparudradeva, the Last Great Suryavamsi King of Orissa (A.D. 1497 to A.D. 1540). Northern Book Centre. p. 131. ISBN 978-81-7211-195-3. Retrieved 13 August 2020.
He had already completed his Jagamohan Ramayana in Oriya before coming Shri Chaitanya to Orissa." He completed this epic at the age of thirty (i.e. in AD 1503)
- ↑ Mehta, Mona (10 July 2011). "Gond Ramayani". Times of India. Retrieved 17 November 2021.
- ↑ "Rāmāyan of Akbar".
- ↑ Krishnamoorthy, K.; Mukhopadhyay, Satkari (1991). A Critical Inventory of Ramayana Studies in the World. Sahitya Akademi. ISBN 9788172015077.
- ↑ Krishnamoorthy, K.; Mukhopadhyay, Satkari (1991). A Critical Inventory of Ramayana Studies in the World. Sahitya Akademi in collaboration with Union Academique Internationale, Bruxelles. ISBN 9788172015077.
- ↑ Liaw, Yock Fang (2013). A History of Classical Malay Literature (in ఇంగ్లీష్). Translated by Bahari, Razif; Aveling, Harry. Institute of Southeast Asian. p. 51. ISBN 978-981-4459-88-4.
- ↑ Bailey, H. W. (1939). "The Rāma Story in Khotanese". Journal of the American Oriental Society. 59 (4): 460–468. doi:10.2307/594480. JSTOR 594480.
- ↑ de Jong, J.W. 1971. ‘Un fragment de l’histoire de Rāma en tibétain’ in Études tibétaines dédiées à la mémoire de Marcelle Lalou. Paris: Librairie d’Amérique et d’Orient; de Jong, J.W. 1977. The Tun-huang Manuscripts of the Tibetan Ramayana Story’, Indo-Iranian Journal 19:37–88, 1977; Thomas, F.W. 1929. ‘A Rāmāyaṇa Story in Tibetan from Chinese Turkestan’ in Indian Studies in Honor of Charles Rockwell Lanman: 193–212. Cambridge, Mass: Harvard University Press.