రిజిస్తాన్ స్క్వేర్
| ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం | |
|---|---|
 The Registan and its three madrasas (from left to right): the Ulugh Beg Madrasa, the Tilakari Madrasa and the Sherdar Madrasa | |
| స్థానం | Samarkand, Uzbekistan |
| ప్రాతిపదిక | (i)(ii)(iv) |
| మూలం | 603 |
| శాసనం | 2001 (25th సెషన్ ) |
| భౌగోళిక నిర్దేశకాలు | 39°39′17″N 66°58′32″E / 39.65472°N 66.97556°E |
రిజిస్తాన్ స్క్వేర్ అనేది ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని సమర్‌కండ్ నగరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రాత్మక ప్రజా కూడలి . ఇది తిమూరిద్ సామ్రాజ్యానికి గుండెకాయగా, తదనంతరం నగరం వాణిజ్య, విద్యా, ఉత్సవ కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఈ ప్రాంగణం మూడు మదరసాల (ఇస్లామిక్ పాఠశాలలు) సముదాయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది: తైమూరిద్ కాలం నాటి ఉలుగ్ బేగ్ మదరసా, షేర్దార్ మదరసా, తరువాత జానిద్ రాజవంశం కింద నిర్మించబడిన తిలకారి మదరసా — ఇవి కలిసి మధ్య ఆసియాలోని ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పంలో అత్యుత్తమ విజయాలలో కొన్నింటిని సూచిస్తాయి. ఎత్తైన ఇవాన్‌లు, మణిమయ గోపురాలు, క్లిష్టమైన మొజాయిక్ టైల్ వర్క్, జ్యామితీయ అలంకరణలకు ప్రసిద్ధి చెందిన రెగిస్తాన్, తిమూరిద్, పర్షియన్-ప్రభావిత వాస్తుశిల్పానికి గొప్ప ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. [1]
మంగోలుల ఆక్రమణ జరిగిన కొన్ని దశాబ్దాల తరువాత, 1365 నాటి సర్బదార్ తిరుగుబాటుకు కేంద్ర బిందువుగా పనిచేసిన సమర్‌ఖండ్‌లోని రెగిస్తాన్ స్క్వేర్‌లో ఒక శుక్రవార మసీదును నిర్మించారు.
జార్చీస్ అని పిలువబడే భారీ రాగి గొట్టాల పేలుళ్లతో ప్రకటించబడే రాజ ప్రకటనలను వినడానికి, బహిరంగ ఉరిశిక్షల కోసం ప్రజలు రెగిస్తాన్ వద్ద గుమిగూడారు. ఆ మూడు మదర్సాలు ముఖర్నాస్‌లతో విలక్షణమైన ఇస్లామిక్ శైలిని కలిగి ఉన్నాయి. ఆ చౌరస్తాను తిమూరిడ్ పునరుజ్జీవనానికి కేంద్రంగా పరిగణించేవారు.
మదర్సాలు
[మార్చు]రెగిస్తాన్‌లోని మూడు మదరసాలు ఉలుగ్ బేగ్ మదరసా (1417–1420), షేర్దార్ మదరసా (1619–1636), తిలకారి మదరసా (1646–1660). మదరసా అనేది 'పాఠశాల' అని అర్థం వచ్చే ఒక అరబిక్ పదం. రెగిస్తాన్ మదరసాలు పర్షియన్, చగటాయ్ టర్కిక్, అరబిక్ భాషలలో వ్రాయబడ్డాయి. [2]
ఉలుఘ్ బేగ్ మదర్సా (1417–1420)
[మార్చు]ఉలుగ్ బేగ్ మదరసా తైమూర్ తైమూరిడ్ సామ్రాజ్య కాలంలో ఉలుగ్ బేగ్ నిర్మించిన ఈ భవనంలో, చతురస్రం వైపు ముఖం చేసి ఉన్న లాన్సెట్-ఆర్చ్ పిష్టాక్ లేదా ద్వారంతో కూడిన ఒక గంభీరమైన ఇవాన్ ఉంది. మూలలకు ఇరువైపులా ఎత్తైన మినార్లు ఉన్నాయి. ఇవాన్ ప్రవేశ తోరణంపై ఉన్న మొజాయిక్ పలక జ్యామితీయ శైలీకృత ఆభరణాలతో అలంకరించబడింది. చతురస్రాకార ప్రాంగణంలో ఒక మసీదు, ఉపన్యాస గదులు ఉన్నాయి, దాని చుట్టూ విద్యార్థులు నివసించిన వసతి గదులు ఉన్నాయి. అక్షాల వెంబడి లోతైన గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. వాస్తవానికి ఉలుగ్ బేగ్ మదర్సా రెండు అంతస్తుల భవనం, దాని మూలల్లో నాలుగు గోపురాలతో కూడిన దర్స్ఖోనాలు (ఉపన్యాస గదులు) ఉండేవి.
సా.శ. 15వ శతాబ్దంలో ఉలుగ్ బేగ్ మదర్సా ముస్లిం ప్రాచ్యంలోని అత్యుత్తమ మతగురువుల విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటిగా ఉండేది. గొప్ప పర్షియన్ కవి, పండితుడు, ఆధ్యాత్మికవేత్త, శాస్త్రవేత్త, తత్వవేత్త అయిన జామి మదర్సాలో చదువుకున్నాడు. [3] ఉలుఘ్ బేగ్ స్వయంగా అక్కడ ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. ఉలుగ్ బేగ్ ప్రభుత్వ హయాంలో మదర్సా ఒక విద్యా కేంద్రంగా ఉండేది.
షేర్దార్ మదర్సా (1619–1636)
[మార్చు],_Samarkand.jpg)
షెర్దార్ మదరసా నిర్మాణం ( Classical Persian: ) 17వ శతాబ్దంలో సమర్‌ఖండ్ ఉజ్బెక్ పాలకుడు యలంగ్‌టోష్ బఖోదిర్ ఆదేశించారు. వీపుపై ఉదయిస్తున్న సూర్యునితో ఉన్న పులి మొజాయిక్‌లు జీవుల చిత్రీకరణ, టర్కో-పర్షియన్ మూలాంశాల వాడకం కారణంగా ప్రత్యేకంగా ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. [4] భవనం ద్వారంపై ఉన్న నమూనాల నుండి మదర్సా పేరు వచ్చింది, ఎందుకంటే 'షేర్' అనే పదానికి పులి అని అర్థం.
తిల్లకోరి మదరసా (1646–1660)
[మార్చు]పది సంవత్సరాల తరువాత తిలకరి మదరసా నిర్మించబడింది. ఇది విద్యార్థుల నివాస కళాశాలగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక గొప్ప మసీదు పాత్రను కూడా పోషించింది. దీనికి రెండు అంతస్తుల ప్రధాన ముఖభాగం, వసతి గదులతో కూడిన విశాలమైన ప్రాంగణం, అలాగే అక్షాల వెంబడి నాలుగు గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. మసీదు భవనం (చిత్రం చూడండి) ప్రాంగణం పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. మసీదులోని ప్రధాన మందిరం బంగారు పూతతో సమృద్ధిగా ఉంది.
ఇతర భవనాలు
[మార్చు]షైబానిడ్ల సమాధి
[మార్చు]తిలకారి మదర్సాకు తూర్పున, షైబానీల సమాధి (16వ శతాబ్దం) ఉంది ( చిత్రం చూడండి ). షైబానిద్ శక్తి నిజమైన స్థాపకుడు ముహమ్మద్ షైబానీ - అబూల్-ఖైర్ ఖాన్ మనవడు. 1500లో, అప్పట్లో తాష్కెంట్ కేంద్రంగా ఉన్న చగటాయ్ ఖానెట్ మద్దతుతో, ముహమ్మద్ షైబానీ సమర్‌ఖండ్, బుఖారాలను వాటి చివరి తిమూరిద్ పాలకుల నుండి జయించాడు. ఆ తర్వాత రాజవంశ స్థాపకుడు తన ఉపకారులపై తిరుగుబాటు చేసి, 1503లో పాత తాష్కెంట్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అతను 1506లో ఖివాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, 1507లో మెర్వ్, తూర్పు పర్షియా, పశ్చిమ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌పై దాడి చేశాడు. 1502లో అక్ ఖొయున్లస్‌ను ఓడించిన సఫావిడ్‌ల పురోగతిని షైబానిడ్‌లు నిలువరించారు. ముహమ్మద్ షైబానీ సంచార ఉజ్బెక్ తెగల నాయకుడు. తరువాతి సంవత్సరాలలో వారు మధ్య ఆసియాలోని ఒయాసిస్‌లు, కాస్పియన్ తీరం, టియాన్ షాన్ లోయలు, రష్యన్ స్టెప్పీలు, హిందూస్థాన్‌లలో గణనీయంగా స్థిరపడ్డారు. సా.శ. 15వ శతాబ్దంలో జరిగిన చివరి, భారీ ఉజ్బెక్ దండయాత్ర, నేటి ఉజ్బెక్ జాతి ఆవిర్భావంలో ఒక ప్రధాన భాగం.
చోర్సు ట్రేడింగ్ డోమ్
[మార్చు]షేర్దార్ వెనుకనే చోర్సు (1785) అనే వాణిజ్య గోపురం ఉంది. సమర్‌కండ్, తాష్కెంట్, బుఖారా, షహ్రిసబ్జ్‌లను కలిపే కూడలి వద్ద, రెగిస్తాన్‌కు ఆగ్నేయంగా చోర్సు ఉంది. చోర్సు అనేది పర్షియన్ మూలం గల పదం, దీని అర్థం "రోడ్లను దాటడం", ఇది రద్దీగా ఉండే ఈ ప్రసిద్ధ రహదారుల కూడలిని సూచిస్తుంది. ఆ భవనం పాతది. దీనికి చాలా గొప్ప శతాబ్దాల చరిత్ర ఉంది. ప్రస్తుతం, ఇది ఆ వైభవోపేతమైన నగరం మిగిలిన చారిత్రక భాగంతో పాటు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడింది.
చోర్సు వాస్తవానికి 15వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ఒక బజారు, కానీ 18వ శతాబ్దంలో దీనిని పునర్నిర్మించి టోపీల మార్కెట్‌గా మార్చారు. ప్రస్తుత భవనం 1785లో అమీర్ షాహ్మురాద్ పాలనలో నిర్మించబడింది. గతంలో చోర్సులో ఉన్న బజారు, ఇప్పుడు బీబీ-ఖానీమ్ మసీదు దగ్గర సియోబ్ బజారుగా ఉంది.
2005లో, చోర్సు యాజమాన్యం ఉజ్బెకిస్తాన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌కు బదిలీ చేయబడింది. భవనాన్ని పునరుద్ధరిస్తున్నప్పుడు, దాని పైనుంచి మూడు మీటర్ల మట్టిని తొలగించగా, అసలు పునాది నిర్మాణం బయటపడింది. చోర్సు ఇప్పుడు సమకాలీన, చారిత్రక కళాకారుల కళాకృతులను ప్రదర్శించే ఒక కళా ప్రదర్శనశాలగా పనిచేస్తోంది. చోర్సు గ్యాలరీలోని కళాఖండాలు బహుళ జాతీయ ఉజ్బెక్ ప్రజల కళలు, సంస్కృతి, చరిత్ర, వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.
ది ఉలుఘ్ బేగ్ మదర్సా
షేర్దార్ మదర్సా
తిలకారి మదర్సా
రాత్రి రెగిస్తాన్
షైబానిడ్ల సమాధి
చోర్సు ట్రేడింగ్ డోమ్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Samarkand | Silk Roads Programme". en.unesco.org. Retrieved 2025-11-05.
- ↑ "6". www.vostlit.info. Retrieved 2025-10-21.
- ↑ Mukminova, RG (2007). "The role of Islam in education in Central Asia in the 15th–17th centuries".
- ↑ Shahbaz, Shapur A. (2001). "Flags of Persia". Encyclopaedia Iranica.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to Registan at Wikimedia Commons
