Jump to content

రుదాలి

వికీపీడియా నుండి
రుదాలి
సినిమా పోస్టర్
దర్శకత్వంకల్పనా లాజ్మీ
రచనగుల్జార్
దీనిపై ఆధారితంరుదాలి(కథ)
by మహా శ్వేతాదేవి
నిర్మాతరవి గుప్తా
రవి మాలిక్
ఎన్.ఎఫ్.డి.సి
దూరదర్శన్‌
తారాగణండింపుల్ కపాడియా
రాజ్ బబ్బర్
రాఖీ
అమ్జద్ ఖాన్
ఛాయాగ్రహణంసంతోష్ శివన్
ధరమ్‌ గులాటి
సంగీతంభూపేన్ హజారికా
విడుదల తేదీ
1993 జూన్ 18 (1993-06-18)
సినిమా నిడివి
115 నిమిషాలు[1]
దేశంభారతదేశం
భాషహిందీ

రుదాలి (హిందీ: रुदाली; అర్థం: ఏడుపు వృత్తిగా చేసుకునే మహిళ) 1993లో విడుదలైన భారతీయ హిందీ భాషా నాటక (డ్రామా) చిత్రం. ఈ చిత్రానికి కల్పనా లాజ్మీ దర్శకత్వం వహించగా, కథనాన్ని, సంభాషణలను గుల్జార్ రచించాడు. బెంగాలీ రచయిత్రి మహా శ్వేతాదేవి 1979లో రాసిన అదే పేరుగల కథ ఆధారంగా ఈ చిత్రం రూపొందించబడింది. ఇందులో డింపుల్ కపాడియా, రాఖీ, రాజ్ బబ్బర్, అమ్జద్ ఖాన్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. సంగీతాన్ని భూపేన్ హజారికా సమకూర్చగా, ఛాయాగ్రహణాన్ని సంతోష్ శివన్, ధరమ్ గులాటి నిర్వహించారు. ఈ చిత్రాన్ని జాతీయ చలనచిత్ర అభివృద్ధి సంస్థ, దూరదర్శన్‌లు సంయుక్తంగా నిర్మించాయి.

రాజస్థాన్‌లోని ఒక చిన్న గ్రామం నేపథ్యంలో సాగే ఈ కథలో, జీవితమంతా దురదృష్టాలు ఎదుర్కొన్నప్పటికీ కన్నీళ్లు పెట్టుకోలేని శనిచరి అనే మహిళ జీవితం ప్రధానాంశంగా ఉంటుంది. తరువాత ఆమె వృత్తిపరంగా మరణించిన వారి కోసం విలపించే రుదాలిగా మారే పరిస్థితులను ఈ చిత్రం చిత్రీకరిస్తుంది. ఈ చిత్రం భారతీయ సమాంతర సినిమా ఉద్యమానికి చెందినదిగా పరిగణించబడినప్పటికీ, పాటలు వంటి ప్రధాన స్రవంతి హిందీ సినిమాల లక్షణాలను కూడా కలిగి ఉంది.

విడుదల అనంతరం ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలతో పాటు వాణిజ్యపరంగానూ విజయాన్ని సాధించింది. ముఖ్యంగా డింపుల్ కపాడియా నటన, కల్పనా లాజ్మీ దర్శకత్వం, గుల్జార్ రచన, భూపేన్ హజారికా సంగీతం విశేష ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. ఈ చిత్రం మూడు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలను గెలుచుకుంది. డింపుల్ కపాడియా ఉత్తమ నటి విభాగంలో జాతీయ పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అదనంగా మూడు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులకు నామినేట్ అయి, విమర్శకుల ఉత్తమ నటి పురస్కారాన్ని కపాడియా అందుకుంది. 66వ అకాడమీ అవార్డులలో ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్ర విభాగానికి భారతదేశ అధికారిక ప్రవేశంగా ఈ చిత్రం ఎంపికైంది, అయితే తుది నామినేషన్ పొందలేదు.

నటీనటులు

[మార్చు]

నిర్మాణం

[మార్చు]

రుదాలి చిత్రం బెంగాలీ రచయిత్రి మహాశ్వేతా దేవి 1979లో రచించిన రుదాలి అనే కథ ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఈ చిత్రాన్ని మీడియా వ్యాపారవేత్త ఆర్. వి. పండిట్ నిర్మించాడు. స్త్రీవాద భావజాలంతో కూడిన ప్రయోగాత్మక చిత్రాలకు సాధారణ ప్రేక్షకులను ఆకర్షించాలనే ఉద్దేశంతో దర్శకురాలు కల్పనా లాజ్మీ, అప్పటికే ప్రముఖ నటి అయిన డింపుల్ కపాడియాను ప్రధాన పాత్రకు ఎంపిక చేసింది[2]. భిఖ్ని పాత్రలో రాఖీ నటించింది.[3] నటుడు అమ్జద్ ఖాన్ తన చివరి చిత్రాలలో ఒకటిగా ఇందులో నటించాడు. ఆయన మరణానంతరం ఈ చిత్రం విడుదల కావడంతో ప్రారంభ టైటిల్స్‌లో ఆయన స్మృతికి ఈ చిత్రాన్ని అంకితం చేశారు.[4]

ఈ చిత్రాన్ని జాతీయ చలనచిత్ర అభివృద్ధి సంస్థ, దూరదర్శన్ సహకారంతో నిర్మించింది. నిర్మాణ ప్రక్రియలో ఎదురైన అనుభవాల కారణంగా భవిష్యత్తులో మళ్లీ ఎన్‌ఎఫ్‌డీసీతో సినిమా నిర్మించనని కల్పనా లాజ్మీ పేర్కొంది. చిత్రీకరణ పూర్తయ్యేసరికి డింపుల్ కపాడియా శారీరకంగా, మానసికంగా చాలా అలసిపోయినట్లు ఆమె తరువాత గుర్తుచేసుకుంది.

చిత్రీకరణ

[మార్చు]

మూల కథ బెంగాల్ నేపథ్యంలో సాగినప్పటికీ, దృశ్యపరమైన వైవిధ్యం కోసం దర్శకురాలు కథా నేపథ్యాన్ని రాజస్థాన్ ఎడారి ప్రాంతానికి మార్చింది. అక్కడి విశాలమైన ఎడారి, సంప్రదాయ హవేలీలు,[5] స్థానిక వస్త్రధారణ, గ్రామీణ వాతావరణం చిత్రానికి ప్రత్యేకమైన దృశ్య సౌందర్యాన్ని అందించాయి. ఈ చిత్రాన్ని ఎక్కువ భాగం రాజస్థాన్‌లోని జైసల్మేర్ పరిసర ప్రాంతాల్లో చిత్రీకరించారు.[6][7]

సంగీతం

[మార్చు]

ఈ చిత్రానికి ప్రముఖ గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు భూపేన్ హజారికా సంగీతాన్ని సమకూర్చగా,[4] అన్ని పాటలకు గుల్జార్ సాహిత్యం రచించాడు. 1993 జనవరిలో విడుదలైన ఈ చిత్ర సంగీత ఆల్బమ్ విశేష ప్రజాదరణ పొందింది. కళాత్మక చిత్రానికి చెందిన సంగీతం కూడా వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమవుతుందని ఈ ఆల్బమ్ నిరూపించిందని సమకాలీన విశ్లేషకులు పేర్కొన్నారు.

ఈ చిత్రంలోని "దిల్ హూమ్ హూమ్ కరే" పాట అత్యంత ప్రసిద్ధి పొందింది. ఇది భూపేన్ హజారికా గతంలో అస్సామీ చిత్రం "మనిరామ్ దేవాన్" (1964) కోసం స్వరపరచిన "బుకు హామ్ హామ్ కోరే" అనే పాట ఆధారంగా రూపొందించబడింది. అస్సామీ భాషలో గుండె చప్పుళ్లను సూచించే "హామ్ హామ్" అనే పదబంధాన్ని హిందీ పాటలోనూ అలాగే ఉంచాలని గుల్జార్ ప్రత్యేకంగా కోరడంతో, ఈ పాటకు ప్రత్యేకమైన భావవ్యక్తీకరణ లభించింది.[4]

నేపథ్యం

[మార్చు]

"రుదాలి" అనే పదానికి అర్థం వృత్తిపరంగా విలపించే మహిళ. రాజస్థాన్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఉన్నత వర్ణాలకు చెందిన ధనిక పురుషులు మరణించినప్పుడు, వారి కుటుంబ సభ్యులు బహిరంగంగా దుఃఖాన్ని వ్యక్తం చేయడం సామాజికంగా అనుచితంగా భావించబడేది. అందువల్ల దిగువ వర్గాలకు చెందిన మహిళలను పారితోషికం ఇచ్చి అంత్యక్రియల సమయంలో ఏడిపించేవారు. అలాంటి మహిళలను రుదాలీలు అని పిలిచేవారు. ఈ సామాజిక ఆచారాన్ని మహాశ్వేతా దేవి తన కథలో విమర్శనాత్మకంగా చిత్రీకరించగా, అదే అంశాన్ని ఈ చిత్రం మరింత విస్తృతంగా ఆవిష్కరించింది.

కథ

[మార్చు]

ఎడారి ప్రాంతంలోని బర్నా గ్రామానికి చెందిన జమీందారు ఠాకూర్ రామావతార్ సింగ్ మరణశయ్యపై ఉండగా, తన మరణానంతరం తన బంధువులెవరూ తన కోసం కన్నీళ్లు పెట్టరని వేదన వ్యక్తం చేస్తాడు. అందుకే తన అంత్యక్రియల సందర్భంగా విలపించడానికి ప్రసిద్ధ రుదాలి అయిన భిఖ్నిని పిలిపించాలని ఆదేశిస్తాడు. భిఖ్ని, ఠాకూర్ గ్రామంలో నివసిస్తున్న వితంతువు శనిచరి వద్దకు వచ్చి ఉంటుంది. ఇద్దరి మధ్య స్నేహం బలపడుతుండగా, శనిచరి తన జీవిత గాథను భిఖ్నికి వివరిస్తుంది. ఆ కథ ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ల రూపంలో ఆవిష్కృతమవుతుంది.

శనిచరి శనివారం జన్మించింది. హిందూ జ్యోతిష్యంలో అశుభగ్రహంగా భావించే శని గ్రహం పేరుమీదుగానే ఆమెకు "శనిచరి" అనే పేరు పెట్టారు. ఆమె జననం నుంచే గ్రామస్థులు తమ చుట్టూ జరిగే ప్రతి దురదృష్టానికీ ఆమెనే కారణమని నిందిస్తుంటారు. ఆమె తండ్రి మరణం నుంచి, తల్లి పీవ్లీ ఒక నాటక బృందంతో వెళ్లిపోవడం వరకు జరిగిన ప్రతి సంఘటనకు శనిచరినే బాధ్యురాలిగా చూస్తారు. చిన్న వయసులోనే ఆమెను మద్యానికి బానిసైన గంజూతో వివాహం చేస్తారు. వారికి జన్మించిన కుమారుడు బుధువా, తన అమ్మమ్మ పీవ్లీలాగే లక్ష్యం లేకుండా ఊరూరా తిరుగుతూ ఉంటాడు. అయితే శనిచరి అతనిపై అపారమైన ప్రేమ చూపిస్తుంది.

ఈ సమయంలో ఠాకూర్ కుమారుడు లక్ష్మణ్ సింగ్, శనిచరిపై తనకు అభిమానముందని చెప్పి, తన భార్యకు పనిమనిషిగా ఆమెను నియమిస్తాడు. తన హవేలీలో పనిచేసే సమయంలో సమాజపు ఆచారాలకు భయపడకుండా స్వాభిమానంతో జీవించాలని ఆమెను ప్రోత్సహిస్తాడు. తనతో మాట్లాడేటప్పుడు తలవంచకుండా తన కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడాలని చెబుతాడు. ఒక రాత్రి శనిచరి హవేలీలో పాట పాడిన తరువాత, లక్ష్మణ్ సింగ్ ఆమెకు ఒక చిన్న ఇల్లు, అలాగే రెండు ఎకరాల భూమిని బహుమతిగా ఇస్తాడు.

ఒక గ్రామ జాతరలో కలరా వ్యాధి సోకడంతో గంజూ మరణిస్తాడు. భర్తకు చేయాల్సిన అంత్యక్రియలు నిర్వహించకపోతే శాపం పడుతుందని గ్రామ పండితుడు బెదిరించడంతో, ఆ కర్మకాండలు నిర్వహించేందుకు శనిచరి ఠాకూర్ రామావతార్ సింగ్ వద్ద నుంచి యాభై రూపాయలు అప్పు తీసుకుంటుంది. ఆ అప్పు తీర్చలేక చివరకు అతని వద్ద బంధిత కూలీ (బాండెడ్ లేబరర్)గా పనిచేయవలసి వస్తుంది.

కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత పెద్దవాడైన బుధువా, ముంగ్రీ అనే వేశ్యను తన భార్యగా ఇంటికి తీసుకొస్తాడు. తొలుత శనిచరి ఆమెను ఇంటి నుంచి వెళ్లగొట్టాలని ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే ముంగ్రీ తన కుమారుడి బిడ్డకు గర్భవతని తెలుసుకున్న తరువాత ఆమెను అంగీకరిస్తుంది. కానీ గ్రామ పండితుడు, దుకాణదారులు చేసే అవహేళనల వల్ల శనిచరి, ముంగ్రీల మధ్య విభేదాలు తీవ్రమవుతాయి. ఒక రోజు జరిగిన ఘర్షణలో ఆవేశానికి లోనైన ముంగ్రీ తన గర్భాన్ని కోల్పోతుంది. అనంతరం బుధువా ఇంటిని విడిచి వెళ్లిపోతాడు. ఈ అన్ని విషాదాలు తన జీవితంలో జరిగినప్పటికీ, ఒక్కసారి కూడా తన కళ్లలో కన్నీరు రాలేదని శనిచరి భిఖ్నికి చెబుతుంది.

ఒక రాత్రి భీషమ్‌దత్త అనే వ్యక్తి పిలుపుతో భిఖ్ని పొరుగున ఉన్న గ్రామానికి వెళుతుంది. కొద్ది గంటల తరువాత ఠాకూర్ రామావతార్ సింగ్ మరణిస్తాడు. ఇదే సమయంలో గ్రామాన్ని విడిచి వెళ్లబోతున్న లక్ష్మణ్ సింగ్‌కు వీడ్కోలు చెప్పడానికి శనిచరి వెళుతుంది. అప్పుడు ఒక దూత వచ్చి, భిఖ్ని ప్లేగు వ్యాధితో మరణించిందని, అంతేకాక ఆమెనే శనిచరి తల్లి పీవ్లీ అని తెలియజేస్తాడు.

ఈ వార్త విన్న శనిచరి జీవితంలో తొలిసారిగా ఆపుకోలేని దుఃఖంతో బోరున విలపిస్తుంది. అనంతరం ఆమె భిఖ్ని స్థానాన్ని స్వీకరించి, ఠాకూర్ రామావతార్ సింగ్ అంత్యక్రియల సందర్భంగా కొత్త రుదాలిగా విలపిస్తూ తన కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభిస్తుంది.[8][9]

విడుదల

[మార్చు]

రుదాలి చిత్రం 1993 జనవరి 22న భారతదేశవ్యాప్తంగా విడుదలైంది. విడుదలైన వెంటనే విమర్శకుల ప్రశంసలను అందుకోవడంతో పాటు కళాత్మక చిత్రంగా ఉన్నప్పటికీ వాణిజ్యపరంగానూ విజయాన్ని సాధించింది. భారతీయ సమాంతర సినిమాకు చెందిన చిత్రాల్లో ప్రేక్షకాదరణ పొందిన చిత్రాలలో ఇది ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

స్పందన

[మార్చు]

ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుంచి అత్యంత సానుకూల స్పందన లభించింది. ముఖ్యంగా డింపుల్ కపాడియా నటనను ఆమె సినీ జీవితంలోనే అత్యుత్తమ ప్రదర్శనలలో ఒకటిగా ప్రశంసించారు. జీవితమంతా దుఃఖాన్ని అనుభవించినప్పటికీ కన్నీళ్లు పెట్టుకోలేని శనిచరి పాత్రను ఆమె అత్యంత సహజంగా ఆవిష్కరించిందని సమీక్షకులు పేర్కొన్నారు.[10] అలాగే కల్పనా లాజ్మీ దర్శకత్వం, గుల్జార్ కథనం, సంభాషణలు, భూపేన్ హజారికా సంగీతం, సంతోష్ శివన్ ఛాయాగ్రహణం కూడా విశేష ప్రశంసలు పొందాయి.

చిత్రం రాజస్థాన్ గ్రామీణ జీవనశైలి, కులవ్యవస్థ, లింగ వివక్ష, సామాజిక అసమానతలను హృదయాన్ని హత్తుకునే రీతిలో చిత్రీకరించిందని విమర్శకులు అభిప్రాయపడ్డారు. కళాత్మక చిత్రమైనప్పటికీ భావోద్వేగ ప్రధాన కథనం, సంగీతం, దృశ్య సౌందర్యం కారణంగా సాధారణ ప్రేక్షకులను కూడా ఆకట్టుకుంది.

పురస్కారాలు, గౌరవాలు

[మార్చు]

ఈ చిత్రం మూడు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు అందుకుంది.

అదనంగా ఈ చిత్రం మూడు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులకు నామినేట్ అయింది. డింపుల్ కపాడియా ఫిల్మ్‌ఫేర్ విమర్శకుల ఉత్తమ నటన పురస్కారం అందుకుంది.[12] అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆమె 8వ డమాస్కస్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో, 38వ ఆసియా-పసిఫిక్ చలనచిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటి పురస్కారాలను గెలుచుకుంది.[13][14] అదే ఆసియా-పసిఫిక్ చలనచిత్రోత్సవంలో భూపేన్ హజారికా తన సంగీతానికి ప్రత్యేక గౌరవాన్ని అందుకున్నాడు. 1993 సంవత్సరానికి సంబంధించిన 66వ అకాడమీ అవార్డులలో ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రం విభాగానికి భారతదేశ అధికారిక ప్రవేశంగా రుదాలి ఎంపికైంది.[15][16][17] అయితే తుది నామినేషన్ జాబితాలో స్థానం పొందలేదు.

వారసత్వం

[మార్చు]

రుదాలి భారతీయ సమాంతర సినిమాల్లో ఒక ముఖ్యమైన చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది. స్త్రీ జీవితం, సామాజిక అణచివేత, కులవివక్ష, దారిద్ర్యం వంటి అంశాలను వాస్తవికంగా చిత్రీకరించిన చిత్రంగా ఇది విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందింది. ముఖ్యంగా డింపుల్ కపాడియా నటన ఆమె సినీ జీవితంలో ఒక మలుపుగా నిలిచిందని సినీ విమర్శకులు భావిస్తారు. భారతీయ స్త్రీవాద చలనచిత్రాల చరిత్రలో రుదాలి ఒక మైలురాయిగా గుర్తింపు పొందింది.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Rudaali". British Board of Film Classification. 22 June 1993. Archived from the original on 17 February 2022. Retrieved 17 February 2022.
  2. ↑ Kapoor 2005, p. 103.
  3. ↑ "Raakhee plays professional mourner in Kalpana Lajmi's Rudali". India Today (in ఇంగ్లీష్). 15 April 1992. Archived from the original on 14 February 2022. Retrieved 14 February 2022.
  4. 1 2 3 Arunachalam 2019, p. 410.
  5. ↑ Gahlot, Deepa (28 September 2018). "The Woman Who Would Not Weep". Financial Chronicle. Archived from the original on 3 February 2022. Retrieved 12 February 2022.
  6. ↑ Mishra, Nivedita (27 May 2017). "Village capitalises on film shooting". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 15 February 2022. Retrieved 15 February 2022.
  7. ↑ Perur 2018.
  8. ↑ "Rudaali". University of Iowa. Archived from the original on 19 అక్టోబరు 2013. Retrieved 1 సెప్టెంబరు 2014.
  9. ↑ "Rudaali Production Details". Yahoo! Movies. Archived from the original on 22 May 2011. Retrieved 15 January 2017.
  10. ↑ Jones, J. R. (20 December 2002). "The Mourner". Chicago Reader. Archived from the original on 14 February 2022. Retrieved 12 February 2022.
  11. ↑ "40th National Film Awards" (PDF). dff.nic.in. Directorate of Film Festivals. 1993. pp. 40–41. Archived (PDF) from the original on 8 October 2015. Retrieved 24 December 2011.
  12. ↑ "Filmfare Awards Winners 1993: Complete list of winners of Filmfare Awards 1993". The Times of India. The Times Group. Archived from the original on 5 February 2021. Retrieved 7 February 2022.
  13. ↑ "Mourning Becomes Her". The Telegraph. ABP Group. 27 November 1993. p. 78. Retrieved 23 November 2020.
  14. ↑ Kumar 2002, p. 172: "Bhupen Hazarika adjudged the best music director and Dimple Kapadia the best actress for 'Rudali' (Hindi) at Asia-Pacific International Film Festival Fukoaka, Japan"
  15. ↑ Frook, John Evan (30 November 1993). "Acad inks Cates, unveils foreign-language entries". Variety. Retrieved 25 August 2008.{{cite journal}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  16. ↑ "Before Gully Boy, these Indian films were sent to the Academy Award for Best International Feature Film Category". News18. 10 February 2020. Archived from the original on 1 February 2021. Retrieved 28 March 2020.
  17. ↑ "India's Oscar failures". India Today (in ఇంగ్లీష్). 16 February 2009. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 15 February 2022.

గ్రంథసూచీ

[మార్చు]

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రుదాలి&oldid=4911711" నుండి వెలికితీశారు