Jump to content

రోహిల్లాలు

వికీపీడియా నుండి
రోహిల్లా
18వ శతాబ్దపు ఉత్తర భారతీయ రోహిల్లా పష్తూన్ సైనికుడి చిత్రపటం
ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు
భారతదేశం (రోహిల్‌ఖండ్), పాకిస్తాన్ (కరాచీ)
భాషలు
ఉర్దూ • హిందుస్తానీ • పాష్టో
మతం
ఇస్లాం మతం
సంబంధిత జాతి సమూహాలు
ఉత్తరప్రదేశ్ పఠాన్లు, ఉర్దూ మాట్లాడే ప్రజలు, ఇతర పష్తూన్ తెగలు

రోహిల్లాలు[a] పష్తూన్ వారసత్వానికి చెందిన ఒక సామాజిక వర్గం,[3][page needed][4][5][page needed] చారిత్రకంగా భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఒక ప్రాంతమైన రోహిల్‌ఖండ్లో కనిపిస్తారు.[6] ఇది భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద పష్తూన్ వలస సమాజంగా ఉంది, దీని పేరు మీదుగానే రోహిల్‌ఖండ్ ప్రాంతానికి ఆ పేరు వచ్చింది.[6] రోహిల్లా సైన్యాధ్యక్షులు 1720లలో ఉత్తర భారతదేశంలోని ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు, వారిలో మొట్టమొదటివాడు అలీ మహమ్మద్ ఖాన్.[6][7]

రోహిల్లాలు ఉత్తర ప్రదేశ్ అంతటా కనిపిస్తారు, అయితే రోహిల్‌ఖండ్ ప్రాంతాలైన బరేలీ, మొరాదాబాద్ విభాగాలలో వీరు ఎక్కువగా ఉన్నారు. 1947 భారతదేశ విభజన తరువాత, చాలా మంది రోహిల్లాలు ముహాజిర్ సామాజిక వర్గంలో భాగంగా పాకిస్తాన్‌లోని కరాచీకి వలస వెళ్లారు.

జనాభా

[మార్చు]
భారతదేశంలో రోహిల్లా ప్రజల చారిత్రక జనాభా
సంవత్సరంజనాభా±% p.a.
1951 2,10,586—    
1961 2,34,754+1.09%
1971 2,59,847+1.02%
1981 2,89,934+1.10%
1991 3,14,823+0.83%
2001 3,39,716+0.76%
2011 3,69,582+0.85%
మూలాలు:[8][9][10][11][12][13][14][15][16]

పుట్టుక

[మార్చు]
సూక్ష్మచిత్రం. "ఒక రోహిల్లా ఆఫ్ఘన్ చిత్రపటం", ఉత్తర భారతదేశం; 1821–1822. వెనుకవైపు ఉన్న శాసనం ఇతనిని బరేచ్ కుటుంబ సభ్యుడిగా గుర్తిస్తోంది

"రోహిల్లా" అనే భారతీయ పదం కొండ ప్రాంతం అని అర్థం వచ్చే రోహ్ నుండి ఉద్భవించింది, రోహ్ నుండి వచ్చిన ప్రజలను గుర్తించడానికి రోహిల్లా పదాన్ని ఒక విస్తృత భావనగా ఉపయోగించారు.[17][page needed] తరువాత రోహ్ ఒక భౌగోళిక పదాన్ని సూచిస్తుంది, పరిమిత కోణంలో ఇది ఉత్తరాన స్వాత్, బజౌర్ నుండి దక్షిణాన సిబి వరకు, తూర్పున హసన్ అబ్దాల్ (అట్టాక్) నుండి పశ్చిమాన కాబూల్, కాందహార్ వరకు విస్తరించి ఉన్న భూభాగానికి సరిపోలుతుంది,[18] ఇది పష్తూన్‌ల మాతృభూమికి సరిపోలుతుంది. ఉత్తర భారతదేశం వైపు పష్తూన్ లేదా ప్రధానంగా యూసుఫ్‌జాయ్ వలసలు తుర్కో-మంగోలుల దండయాత్రల కారణంగా కాందహార్ నుండి వారి బహిష్కరణ ద్వారా గుర్తించబడతాయి. ఆ తర్వాత వారు కాబూల్లో స్థిరపడ్డారు, అక్కడ వారిని మళ్లీ తైమూరిడ్లు పారద్రోలారు, దాంతో వారు స్వాత్లో స్థిరపడవలసి వచ్చింది. అక్కడ వారు స్థానిక దార్దిక్, తజిక్ దేహ్కాన్ జనాభాతో కలిసిపోయారు, బయటి ప్రపంచం వారిని సామూహికంగా యూసుఫ్‌జాయ్‌లు అని పిలిచేది. ఉత్తర భారతదేశం వైపు వలసలు కొనసాగాయి, భూమి లేని లోయ వాసులు, వాణిజ్య అవకాశాలను వెతుక్కుంటూ రోహ్ దేశాన్ని విడిచిపెట్టి భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.[19] మొఘల్ అధికారం పతనం కావడం, నాదిర్ షా దండయాత్రతో పెషావర్ లోయ నుండి పష్తూన్‌ల వలసలు మరింత పెరిగాయి.[20]

తరతరాలుగా ఈ వర్గం కతేహర్, అవధ్ మధ్య ఉన్న అవధ్ ప్రాంతానికి సాంస్కృతికంగా దగ్గరైంది.[21][page needed] 1700లలో, మొఘల్ అధికారం వికేంద్రీకరణ వల్ల మరాఠాలు, జాట్‌లు, సిక్కులు వంటి ఇతర శక్తులు పైకి వస్తున్న సమయంలోనే అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ భూభాగాల అభివృద్ధితో కతేహార్‌లో రోహిల్లా అధికారం పెరగడానికి అవకాశం ఏర్పడింది.[22][page needed] హిందువులు కతేహర్ అని, ముస్లింలు సంభల్-మొరాదాబాద్ అని పిలిచే ఈ ప్రాంతం,[మూలం అవసరం] ముఖ్యంగా ఢిల్లీ సుల్తానేట్ కాలం నుండి కతేహ్రియా రాజ్‌పుత్‌ల పాలనలో అల్లర్లు, తిరుగుబాట్లతో అత్యంత సమస్యాత్మక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా అప్పటికే ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ విషయంలో రోహిల్లాలు వారి అడుగుజాడలను అనుసరించారు.[23][24] అలీ ముహమ్మద్ కతేహర్‌ను ఆక్రమించుకుని, రోహ్ నుండి పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను ఆహ్వానించినప్పుడు, అతని జీవితకాలంలోనే కతేహర్ భూమికి రోహిల్లాల భూమి అని అర్థం వచ్చే రోహిల్‌ఖండ్ అని పేరు పెట్టారు.[25][26][page needed] రోహ్ నుండి వచ్చిన స్థిరనివాసులలో ప్రధానంగా మందార్ యూసుఫ్‌జాయ్ తెగకు చెందిన పష్తూన్‌లు, అలాగే పెషావర్ లోయ నివాసులైన ఖట్టక్, బునేర్‌వాల్ యూసుఫ్‌జాయ్‌లు, ముహమ్మద్‌జాయ్, ఆఫ్రిది తెగలు, కాందహార్కు చెందిన బరేచ్‌లు ఉన్నారు. చాలా మంది రోహిల్లాలు 17, 18వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో పష్తూనిస్తాన్ నుండి ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.[27][మూలం అవసరం].[28][29][page needed][30] చివరగా, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి పెద్ద సంఖ్యలో కొత్తగా వచ్చిన పష్తూన్లు వారిలో చేరారు, వీరిని "విలాయతీ" అని పిలిచేవారు.[మూలం అవసరం] వీరందరినీ కలిపి రోహిల్లాలని పిలిచేవారు, ఆ విధంగా భారతీయ పఠాన్ కుటుంబాలు, మతం మారిన హిందువులు, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి కొత్తగా వచ్చిన వారితో కూడిన రోహిల్లాలు కొత్తగా కుదిరిన వివాహ సంబంధాల ఆధారంగా నిజమైన లేదా కల్పితమైన బంధుత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే ప్రక్రియలో ఉన్నారు.[31][page needed]

చరిత్ర

[మార్చు]

ప్రారంభ చరిత్ర

[మార్చు]
నజీబాబాద్ వెలుపల ఉన్న పత్తర్‌ఘర్ కోట, ఇది 1755లో నజీబ్-ఉద్-దౌలాచే నిర్మించబడింది. 1814–15నాటి చిత్రలేఖనం.

రోహిల్‌ఖండ్ రాష్ట్ర స్థాపకుడు అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్, ఇతను ఎనిమిదేళ్ల వయసులో దావూద్ ఖాన్ బరేచ్ దత్తత తీసుకున్న ఒక జాట్ బాలుడు.[32][33] కతేహర్ ప్రాంతానికి వలస వచ్చిన మొదటి వ్యక్తి షా ఆలం ఖాన్, ఇతను 1673లో కతేహర్‌లో స్థిరపడ్డాడు, తన తెగ అయిన బరేచ్ బృందాన్ని తీసుకువచ్చాడు.[34][page needed] అతని కుమారుడు దావూద్ ఖాన్ మొఘలులు, వివిధ రాజ్‌పుత్ జమీందారుల కోసం పనిచేయడం ద్వారా కతేహర్ ప్రాంతంలో అనేక గ్రామాలను పొందాడు. వాస్తవానికి, వివిధ పష్తూన్ తెగలకు చెందిన దాదాపు 20,000 మంది సైనికులు కిరాయి సైనికులుగా ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు. దావూద్ ఖాన్ ఇద్దరు హిందువులను దత్తత తీసుకుని, ఇస్లాంలోకి మార్చి, వారికి సరైన మతపరమైన విద్యను అందించాడు. వారు అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్. వారు కిరాయి సైనికులుగా శిక్షణ పొందారు, పష్తూన్‌లు, వివిధ హిందుస్థానీలతో కూడిన తన సైన్యానికి అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌ను అధిపతిగా చేశాడు.[35]

రోహిల్లా రాజ్య ఏర్పాటు

[మార్చు]
రోహిల్లా అశ్విక దళానికి చెందిన అశ్వికుడు, కంపెనీ కళాకారుడిచే యూరోపియన్ పేపర్‌పై వేయబడిన వాటర్ కలర్ చిత్రం, 1815

1721లో దావూద్ ఖాన్ జాగీర్లకు వారసుడైన అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ ప్రధానంగా రోహిల్లా రాజ్యం ఆవిర్భావానికి కారణమయ్యాడు.[36] భారతదేశంలో స్థిరపడిన పాత పఠాన్ కుటుంబాలు, మతం మారిన భారతీయులు, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి కొత్తగా వచ్చిన సాహసికుల మిశ్రమంగా ఉన్న రోహిల్లాలు కొత్తగా ఏర్పరచుకున్న వైవాహిక సంబంధాల ఆధారంగా నిజమైన లేదా కల్పితమైన బంధుత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే ప్రక్రియలో ఉన్నారు.[37] మొఘల్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఎగువ దోయాబ్‌ను పాలిస్తున్న, మొఘల్ గవర్నర్ మర్హమత్ ఖాన్‌ను అతని అనుచరులందరినీ చంపిన తమ నాయకుడు సైఫుద్దీన్ బర్హా నేతృత్వంలో తిరుగుబాటు చేసిన భారతీయ ముస్లిం తెగ అయిన బారా సయ్యద్‌ల తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో సహాయపడటం ద్వారా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ తనకంటూ ఒక గుర్తింపును పొందాడు.[మూలం అవసరం] దీనికి బహుమతిగా 1737లో ముహమ్మద్ షా ద్వారా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌కు నవాబ్ బిరుదు ఇవ్వబడింది. అతను ఎంత శక్తివంతుడయ్యాడంటే, అతను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పన్నుల ఆదాయాన్ని పంపడానికి నిరాకరించాడు. ఫిలిబిత్‌ను పాలిస్తున్న బంజారా నాయకుడు దేశపత్‌ను అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ ఓడించాడు. 1744లో, అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ 10,000 మంది సైనికులతో కూడిన సుశిక్షిత సైన్యంతో కుమావోన్‌పై దండెత్తడానికి ప్రయత్నించాడు. 1743 చివరలో, అతను అల్మోరాను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు, ఆ తర్వాత రాజు కళ్యాణ్ చంద్ పారిపోయి గర్వాల్ రాజు రక్షణను కోరాడు. అతను వారి పూర్వపు శత్రుత్వాన్ని మరచిపోయి సైనిక సహాయాన్ని అందించాడు. అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ జాగేశ్వర్ ఆలయాన్ని తగలబెట్టడంతో, గర్వాల్, కుమావోన్ సంయుక్త సైన్యం రోహిల్లాలను ఎదుర్కొని కైరారావ్ యుద్ధంలో అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌ను ఓడించి, రోహిల్లాలను శాంతి కోసం వేడుకునేలా చేసింది.[38] అవధ్ నవాబు సఫ్దర్ జంగ్,[39] మొఘల్ చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షాకు[40] రోహిల్లాల పెరుగుతున్న శక్తి గురించి హెచ్చరించాడు. దీనివల్ల మొహమ్మద్ షా అతనిపై దండయాత్ర చేశాడు, దీని ఫలితంగా అతను సామ్రాజ్య దళాలకు లొంగిపోయాడు. అతనిని బందీగా ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్లారు, కానీ తరువాత క్షమించి సర్హింద్ గవర్నర్‌గా నియమించారు. 1739లో నాదిర్ షా ఉత్తర భారతదేశ దండయాత్ర సమయంలో అతని సైనికులలో ఎక్కువ మంది అప్పటికే కతేహర్ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు, దీంతో ఆ ప్రాంతంలో రోహిల్లా జనాభా 100,000కి పెరిగింది. రోహిల్లా పష్తూన్లు పెద్ద సంఖ్యలో స్థిరపడటం వల్ల, కతేహర్ ప్రాంతంలోని ఈ భాగాన్ని రోహిల్‌ఖండ్ అని పిలవసాగారు. హిందువులు ఇస్లాం మతంలోకి మారడం వల్ల దాని జనాభా మరింత వేగంగా పెరిగింది.[మూలం అవసరం] అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ రోహిల్‌ఖండ్‌కు తిరిగి రావడంతో, కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ రోహిల్‌ఖండ్ రాష్ట్రానికి బరేలీ రాజధానిగా చేయబడింది.[మూలం అవసరం]

రోహిల్లా యోధుని చిత్రపటం

అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ మరణించినప్పుడు ఆరుగురు కుమారులను వదిలి వెళ్ళాడు. అయితే, అతని పెద్ద కుమారులు ఇద్దరు అతను చనిపోయే సమయానికి ఆఫ్ఘనిస్తాన్లో ఉండగా, మిగిలిన నలుగురు రోహిల్‌ఖండ్ నాయకత్వాన్ని చేపట్టలేనంత చిన్నవారు. ఫలితంగా, అధికారం ఇతర రోహిల్లా సర్దార్లకు బదిలీ చేయబడింది. సాదుల్లా ఖాన్ నామమాత్రపు రాష్ట్ర అధిపతిగా చేయబడ్డాడు. ఫైజుల్లా ఖాన్ బరేలీని ఉంచుకున్నాడు, దుండి ఖాన్‌కు మొరాదాబాద్, బిసౌలీ లభించాయి, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్‌కు బదౌన్, ఉసేహాత్ బాధ్యతలు అప్పగించారు, ముల్లా సర్దార్ బక్షి కోట్‌ను పొందాడు, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ సలేంపూర్ లేదా పిలిభిత్ను పొందాడు.[41] 1755లో, కులరీత్యా రోహిల్లా కాకపోయినా భారతీయ రోహిల్లాలకు బోధకుడిగా, పోరాటయోధుడిగా రోహిల్లాగా పేరుగాంచిన కుతుబ్ షా రోహిల్లా,[42] తన జాగీర్లను లాక్కొని మరాఠాలకు ఇచ్చిన వజీర్ ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్‌పై సహారన్‌పూర్‌లో తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేశాడు. మియాన్ కుతుబ్ షా కర్నాల్ వద్ద మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు. అతను సర్హింద్ పట్టణాన్ని జయించే వరకు చుట్టుపక్కల పట్టణాలను దోచుకున్నాడు. జలంధర్ దోయాబ్‌లోకి ప్రవేశించే ప్రయత్నంలో పూర్తిగా ఓడిపోయినప్పుడు, అతను తన భూభాగం మొత్తాన్ని వదిలివేయవలసి వచ్చింది.[43] మరాఠాలు రోహిల్‌ఖండ్‌పై దాడి చేశారు, సర్దార్లు ఎటువంటి ప్రతిఘటన ఇవ్వలేక పోవడంతో, వారు తెరాయ్‌కి పారిపోయారు, అక్కడి నుండి అవధ్ నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలా సహాయం కోరారు. షుజా-ఉద్-దౌలా వారికి సహాయం చేయడానికి వచ్చాడు, వారి సంయుక్త దళాలు నవంబర్ 1759లో మరాఠాలకు తీవ్ర నష్టం కలిగించి వారిని గంగానది దాటి తరిమికొట్టాయి.[మూలం అవసరం] కుతుబ్ ఖాన్ రోహిల్లా బురారీ ఘాట్ వద్ద మరాఠా జనరల్ దత్తాజీని ఓడించి తల నరికాడు.[44][full citation needed]

1761 పానిపట్ యుద్ధం తర్వాత

[మార్చు]

మూడవ పానిపట్ యుద్ధంలో (1761), రోహిల్లా సర్దార్లలో ఒకరైన నజీబ్-ఉద్-దౌలా, మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్ షా అబ్దాలీతో[b] పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. అతను మిత్ర పక్షాలకు 40,000 మంది రోహిల్లా సైనికులను మాత్రమే కాకుండా 70 తుపాకులను కూడా అందించాడు. మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దళాలలో చేరాల్సిందిగా అతను అవధ్ నవాబ్ షుజా-ఉద్-దౌలాను కూడా ఒప్పించాడు. ఈ యుద్ధంలో మరాఠాలు ఓడిపోయారు, ఫలితంగా రోహిల్లాల శక్తి పెరిగింది.[మూలం అవసరం]

పానిపట్ యుద్ధంలో రోహిల్లాల భాగస్వామ్యానికి ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు మరాఠాలు రోహిల్‌ఖండ్‌పై దండెత్తారు. మరాఠా పాలకుడు మహాదాజీ షిండే నేతృత్వంలోని మరాఠాలు సర్దార్ మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు జబితా ఖాన్ ఆధీనంలో ఉన్న సర్దార్ నజీబ్-ఉద్-దౌలా భూభాగంలోకి ప్రవేశించారు. సయ్యద్ ఖాన్, సాదత్ ఖాన్‌ల ధైర్యసాహసాలతో జబితా ఖాన్ మొదట ఈ దాడిని ప్రతిఘటించాడు, కానీ చివరకు మరాఠాల చేతిలో సాదత్ ఖాన్ మరణించడంతో ఓడిపోయాడు. అతను షుజా-ఉద్-దౌలా శిబిరానికి పారిపోవాల్సి వచ్చింది, అతని దేశాన్ని మరాఠాలు నాశనం చేశారు.[మూలం అవసరం] రెండవ షా ఆలం జబితా ఖాన్ కుటుంబాన్ని బంధించాడు, మరాఠా పాలకుడు మహాదాజీ షిండే అతని కోటను దోచుకుని నజీబ్ అద్-దవ్లా సమాధిని అపవిత్రం చేశాడు.[45] రోహిల్లాలు పారిపోవడంతో, కొన్ని వేల మంది అమ్రోహి సయ్యద్ తెగలచే రక్షించబడిన అమ్రోహా నగరం మినహా మిగిలిన దేశమంతా తగులబెట్టబడింది.[46] ఎటువంటి ప్రతిఘటన ఇవ్వలేని రోహిల్లాలు తెరాయ్‌కి పారిపోయారు, అక్కడి నుండి మిగిలిన సర్దార్ హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ అవధ్ నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలాతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందంలో సహాయం కోరాడు, దీని ప్రకారం మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా సైనిక సహాయానికి బదులుగా నాలుగు మిలియన్ రూపాయలు చెల్లించడానికి రోహిల్లాలు అంగీకరించారు. అలీ ముహమ్మద్, నజీబ్ ఖాన్ వంటి తన తోటి రోహిల్లాల దృక్పథానికి భిన్నంగా అనవసరమైన హింసను అసహ్యించుకునే హఫీజ్ రెహ్మత్, రాజకీయ మధ్యవర్తిగా తన పాత్ర పట్ల గర్వపడ్డాడు, మరాఠాలను రోహిల్‌ఖండ్ నుండి దూరంగా ఉంచడానికి అవధ్‌తో పొత్తును కోరుకున్నాడు. రోహిల్లాల తరపున చెల్లించడానికి అతను కట్టుబడి ఉన్నాడు. అయితే, అతను చెల్లించడానికి నిరాకరించిన తర్వాత, అవధ్ రోహిల్లాలపై దాడి చేసింది.[47]

తరువాత, నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలా, అతని ప్రధాన సర్దార్లు బసంత్ అలీ ఖాన్, మహబూబ్ అలీ ఖాన్, సయ్యద్ అలీ ఖాన్‌ల నేతృత్వంలోని పొరుగు రాజ్యమైన అవధ్ రోహిల్లాలపై దాడి చేసింది.[48] కల్నల్ అలెగ్జాండర్ ఛాంపియన్ నాయకత్వంలోని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళం నుండి కూడా నవాబుకు సహాయం లభించింది. హఫీజ్ రెహ్మత్‌తో దోయాబ్‌లోని ఫరూఖాబాద్‌కు చెందిన భారతీయ పఠాన్‌లు, రాజ్‌పుత్ రైతులు చేరారు.[49] ఈ ఘర్షణను రోహిల్లా యుద్ధం అని పిలుస్తారు. ఏప్రిల్ 1774లో, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ మరణించినప్పుడు, రోహిల్లా ప్రతిఘటన కూలిపోయింది, రోహిల్‌ఖండ్ అవధ్ రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. రైతులపై హత్యలు, దోపిడీలు, అన్ని రకాల నేరాలకు పాల్పడటానికి షుజా-ఉద్-దౌలా తన దళాలను పంపాడు. ఫైజుల్లా ఖాన్, అహ్మద్ ఖాన్ బఖ్షీ, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్ కుమారుడైన అహ్మద్ ఖాన్-ఇ-సమన్‌ల నాయకత్వంలో రోహిల్లాలు లాల్ డాంగ్ వద్ద ఉన్న కొండలకు చేరుకుని, తమ ఓటమికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.[50] ఈ ఘర్షణలో వారన్ హేస్టింగ్స్ పాత్ర అతనిని అభిశంసించే ప్రక్రియలో ప్రచారం చేయబడింది.[మూలం అవసరం]

1774 నుండి 1799 వరకు, ఈ ప్రాంతాన్ని పంజాబ్‌లోని హోషియార్‌పూర్కు చెందిన ముస్లిం నపుంసకునిగా మారిన జాట్ అయిన ఖ్వాజా అల్మాస్ ఖాన్, అవధ్ పాలకుల ప్రతినిధిగా నిర్వహించాడు.[51][52] అల్మాస్ ఖాన్ నివాసుల నుండి సంపదను బలవంతంగా లాక్కోవడానికి అన్ని ప్రయత్నాలు చేయడంతో ఈ కాలం రోహిల్లాలకు ముఖ్యంగా కష్టకాలంగా మారింది.[53] అల్మాస్ ఖాన్ ఒక రాజ్యాన్ని నిర్మించుకున్నాడు, నవాబుల వలె గణనీయమైన సైన్యాన్ని కలిగి ఉన్నాడు.[54] 1799లో, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆ భూభాగాన్ని విలీనం చేసుకుని, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ కుటుంబానికి పెన్షన్ ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.[55]

రాంపూర్ రాష్ట్ర స్థాపన

[మార్చు]
రాంపూర్ సంస్థానపు జెండా.
ఈ ఆఫ్ఘన్ బంగాష్ నవాబును రోహిల్లా అలీ మహమ్మద్ ఖాన్‌గా పొరబడకూడదు
నవాబ్ ముహమ్మద్ ఖాన్ బంగాష్, సుమారు 1730, బిబ్లియోథెక్ నేషనల్ డి ఫ్రాన్స్, పారిస్

రోహిల్‌ఖండ్‌లోని ఎక్కువ భాగం విలీనం చేయబడినప్పటికీ, అక్టోబర్ 7, 1774న కల్నల్ అలెగ్జాండర్ ఛాంపియన్ సమక్షంలో నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ రాంపూర్ రోహిల్లా రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాడు, ఆ తరువాత అది బ్రిటిష్ రక్షణలో లోబడి ఉన్న రాష్ట్రంగా మిగిలిపోయింది. రాంపూర్ వద్ద కొత్త కోటకు నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ 1775లో పునాది వేశాడు. మొదటి నవాబు నగరానికి ఫైజాబాద్ అని పేరు మార్చాలని ప్రతిపాదించాడు, అయితే అనేక ఇతర ప్రదేశాలు ఆ పేరుతో పిలవబడటంతో దీని పేరును ముస్తఫాబాద్గా మార్చారు. ఫైజుల్లా ఖాన్ హఫీజ్ రెహ్మత్ కుమారుడైన హుర్మత్ ఖాన్ తిరుగుబాటును అణచివేశాడు, బిజ్నూర్‌లో సిక్కుల దాడులను ఓడించడంలో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేయడానికి ముహమ్మద్ ఉమర్ ఖాన్ నేతృత్వంలో అశ్విక దళాన్ని పంపాడు.[56]

1776లో రుస్తమ్ అలీ బిజ్నోరి రాసిన కిస్సా-ఓ-అహ్వాల్-ఇ-రోహిల్లా, రోహిల్‌ఖండ్, కతేహర్‌లలోని ముస్లిం రోహిల్లా ఉన్నత వర్గాల స్వచ్ఛమైన ఉర్దూ గద్యానికి (prose) ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.[57]

నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ 20 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతను విద్యా పోషకుడు, ప్రస్తుతం రాంపూర్ రజా లైబ్రరీలో ఉన్న అరబిక్, పర్షియన్, టర్కిష్, హిందుస్థానీ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల సేకరణను ప్రారంభించాడు. అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ బాధ్యతలు చేపట్టాడు. అతను 24 రోజుల పాలన తర్వాత రోహిల్లా పెద్దలచే హత్య చేయబడ్డాడు, ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ సోదరుడు గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ నవాబుగా ప్రకటించబడ్డాడు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దీనిని వ్యతిరేకించింది, కేవలం 3 నెలల 22 రోజుల పాలన తర్వాత, గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళాలచే ముట్టడించబడి ఓడిపోయాడు. కొత్త నవాబుగా ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ కుమారుడు అహ్మద్ అలీ ఖాన్‌కు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతు ఇచ్చింది. అతను 44 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతనికి కుమారులు లేకపోవడంతో, అతని మరణం తర్వాత గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ కుమారుడు ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ కొత్త నవాబ్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. అతను న్యాయస్థానాలను స్థాపించాడు, రైతుల ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరిచాడు. అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు ముహమ్మద్ యూసుఫ్ అలీ ఖాన్ బాధ్యతలు స్వీకరించాడు, అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు కల్బ్ అలీ ఖాన్ 1865లో కొత్త నవాబ్ అయ్యాడు.[మూలం అవసరం]

రాంపూర్ నవాబ్ పాలన ప్రారంభం పాలన ముగింపు
2 ఫైజుల్లా ఖాన్ 15 సెప్టెంబర్ 1774 24 జూలై 1793
3 ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 24 జూలై 1793 11 ఆగస్టు 1793
4 గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ బహదూర్ 11 ఆగస్టు 1793 24 అక్టోబర్ 1794
5 అహ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 24 అక్టోబర్ 1794 5 జూలై 1840
– నస్రుల్లా ఖాన్ – సంరక్షక పాలకుడు (Regent) 24 అక్టోబర్ 1794 1811
6 ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ బహదూర్ 5 జూలై 1840 1 ఏప్రిల్ 1855
7 యూసఫ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 1 ఏప్రిల్ 1855 21 ఏప్రిల్ 1865
8 కల్బ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 21 ఏప్రిల్ 1865 23 మార్చి 1887
9 ముహమ్మద్ ముస్తాక్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 23 మార్చి 1887 25 ఫిబ్రవరి 1889
10 హమీద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 25 ఫిబ్రవరి 1889 20 జూన్ 1930
– జనరల్ అజీముద్దీన్ ఖాన్ – సంరక్షక పాలకుడు (Regent) 25 ఫిబ్రవరి 1889 4 ఏప్రిల్ 1894
11 రజా అలీ ఖాన్ బహదూర్ 20 జూన్ 1930 6 మార్చి 1966
12 ముర్తజా అలీ ఖాన్ బహదూర్ – 1971లో నవాబ్ హోదా రద్దు చేయబడింది 6 మార్చి 1966 8 ఫిబ్రవరి 1982
13 మురాద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ 8 ఫిబ్రవరి 1982 పదవిలో ఉన్నాడు

1774, 1857 మధ్యకాలం

[మార్చు]
బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో రోహిల్లా అశ్వికులు, 1814

వారు సాధారణంగా గ్రామాలలో స్థిరపడ్డారు, వాటిలో చాలా చోట్ల వారు భూమిని స్వంతం చేసుకుని సాగు చేసేవారు. వాటిలో కొన్నింటిలో వారు జాట్‌లు, రాజ్‌పుత్‌ల మాదిరిగానే, అదే విధమైన రాజ్యాంగంతో పెద్ద సోదరభావాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు.[మూలం అవసరం] పాత రోహిల్‌ఖండ్ జిల్లాల గ్రామస్థులలో పఠాన్-ఉత్పన్నమైన వంశ ఆధారిత గుర్తింపు మనుగడ సాగించిందని 1857 నాటి ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ గుర్తింపులు ఏ కొనసాగింపుతోనైనా ఏకీకరణ, పరివర్తన సంకేతాలతో గుర్తించబడ్డాయి.[58]

1857, 1947 మధ్యకాలం

[మార్చు]
షౌకత్ అలీ ఖిలాఫత్ ఉద్యమ నాయకుడు

1857 తిరుగుబాటు నుండి 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే మధ్య కాలం రోహిల్లా వర్గానికి స్థిరత్వ కాలం. 1858లో, బ్రిటిష్ వలసరాజ్యాల ప్రభుత్వం భారత తిరుగుబాటులో పాల్గొన్న వారందరికీ సాధారణ క్షమాపణను జారీ చేసి అనేక భూములను తిరిగి ఇచ్చింది. తిరుగుబాటుదారులకు సహాయం చేసినందుకు కొన్ని తెగలు శిక్షించబడ్డాయి. కొన్ని తెగలు ఢిల్లీ, గుర్గావ్లకు వలసపోగా, మరికొందరు దక్కన్ ప్రాంతానికి వలసవెళ్లారు. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత పరిస్థితులు మెరుగుపడ్డాయి, వాయువ్య సరిహద్దు ప్రావిన్స్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి వలసలు తిరిగి ప్రారంభమై, రోహిల్లా జనాభా పెరిగింది. ఈ కాలంలో, రోహిల్లాలు సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ సంస్కరణోద్యమంతో కూడా ప్రభావితులయ్యారు, చాలా మంది ఆధునిక విద్యను అభ్యసించారు. సున్నీ ఇస్లాంలోని బరేల్వి వర్గ స్థాపకుడు అహ్మద్ రజా ఖాన్ కూడా రోహిల్లాలలోనే జన్మించాడు, ఉత్తర భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ విద్యాభ్యాసానికి బరేలీ నగరం ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది.[మూలం అవసరం]

చాలా మంది రోహిల్లాలు భూస్వాములు, సాగుదారులుగా మిగిలిపోగా, గణనీయమైన మైనారిటీ ఆధునిక విద్యను అభ్యసించి, న్యాయవాదం, వైద్యం వంటి వృత్తులలోకి ప్రవేశించారు. 19వ శతాబ్దపు చివరి దశాబ్దంలో వారు రాజకీయ చర్చలలో కూడా ఆసక్తి చూపడం ప్రారంభించారు. వారిలో కొందరు కొత్తగా ఏర్పడిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్లో చేరగా, మరికొందరు పాన్-ఇస్లామిజం (సమస్త ఇస్లామిజం) వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. ఈ కాలంలో ఉత్తర భారత ముస్లిం సంస్కృతిని పూర్తిగా స్వీకరించారు, ఉర్దూ రోహిల్లాల మాతృభాషగా మారింది. వాస్తవానికి రోహిల్లా అనే పదం నెమ్మదిగా "పఠాన్" అనే పదంతో భర్తీ చేయబడింది, ఇది ఒక కొత్త స్వయం గుర్తింపు. అయినప్పటికీ, ప్రత్యేక గుర్తింపు భావన బలంగా కొనసాగింది, బరేలీలోని కాకర్ టోలా, పానీ టోలా, గలీ నవాబన్ వంటి నగరాలలోని ప్రత్యేక ప్రాంతాలలో రోహిల్లాలు నివసించేవారు. గలీ నవాబన్ హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ వారసుల నివాసం. షేక్, ముస్లిం రాజ్‌పుత్, కంబోహ్ వంటి పొరుగు ముస్లిం వర్గాలతో వీరు వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. ఆ విధంగా స్వాతంత్ర్యం వచ్చే నాటికి, రోహిల్లాలు వారి ప్రత్యేక సామాజిక వర్గ హోదాను కోల్పోతున్నారు.[59][full citation needed]

ప్రస్తుత పరిస్థితులు

[మార్చు]

భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, 1947లో పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు రోహిల్లా వర్గంపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి. 1947లో భారతదేశ విభజన సమయంలో, కొంతమంది రోహిల్లాలు పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లారు.

భారతదేశంలో

[మార్చు]

పఠాన్ వర్గంలో భాగమైన రోహిల్లా, ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని జాతి సమూహాలలో ఒకటిగా రాష్ట్రమంతటా కనిపిస్తారు. వీరు రోహిల్‌ఖండ్‌లోని రాంపూర్, బరేలీ, షాజహాన్‌పూర్ నగరాల్లో స్థిరపడ్డారు. రాంపూర్ రాజవంశ స్థానమైన రాంపూర్‌లో అత్యంత దట్టంగా స్థిరపడ్డారు. రోహిల్లాలు వారి గొప్ప వంటకాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు.[60]

పాకిస్తాన్‌లో

[మార్చు]

పాకిస్తాన్‌లో, రోహిల్లాలు, ఇతర ఉర్దూ మాట్లాడే పఠాన్‌లు ఇప్పుడు విశాలమైన ఉర్దూ మాట్లాడే సమాజంలో కలిసిపోయారు. పాకిస్తాన్‌లోని రోహిల్లా పఠాన్‌ల వారసులలో కార్పొరేట్ గుర్తింపు భావన లేదు, వీరు ఇతర ముస్లింలతో అధిక స్థాయిలో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. వీరు ప్రధానంగా కరాచీ, హైదరాబాద్, సుక్కూర్, డేరా ఇస్మాయిల్ ఖాన్, పహార్‌పూర్, రంగ్‌పూర్, హరిపూర్, అబోత్తాబాద్, సింధ్ లోని ఇతర పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.[61][full citation needed]

రోహిల్లాలు

[మార్చు]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ దీనిని రుహేలా[1] లేదా రుహిల్లా[2] అని కూడా పిలుస్తారు
  2. ↑ అహ్మద్ షా అబ్దాలీ (మరణం 1772) దుర్ర్-ఇ దౌరాన్ (ముత్యాలలో ముత్యం) అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. దీని వలన అతను స్థాపించిన దుర్రానీ వంశానికి ఆ పేరు వచ్చింది, ఇది 1973 వరకు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో నిలిచింది.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ The Mirror of Beauty (2014) by Faruqi, Shamsur Rahman
  2. ↑ Journal of the Pakistan Historical Society, 1991, Islamic Civilisation
  3. ↑ Gabriele Rasuly-Paleczek, Robert L. Canfield (2010). Ethnicity, Authority, and Power in Central Asia. Routledge. ISBN 9781136927492.
  4. ↑ Jos J. L. Gommans (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire. BRILL. p. 9. ISBN 9004101098.
  5. ↑ Robert Nichols (2008). A History of Pashtun Migration, 1775-2006. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-547600-2.
  6. ↑ 6.0 6.1 6.2 Potter, George Richard (1971). The New Cambridge Modern History (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. p. 553.
  7. ↑ Impeaching for Imperialism, MALICK GHACHEM, Boston Review, February 20, 2020
  8. ↑ "Indian Census 1951". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  9. ↑ "Indian Census 1961". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  10. ↑ "Indian Census 1971". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  11. ↑ "Indian Census 1981". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  12. ↑ "Indian Census 1991". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  13. ↑ "Indian Census 2001". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  14. ↑ "Indian Census 2011". భారత ప్రభుత్వం. Retrieved 31 December 2024.
  15. ↑ "Migration Patterns of Afghans to India". Indian Migration Studies. Retrieved 31 December 2024.[permanent dead link]
  16. ↑ "Rohilla Community Population Estimates". Rohilla Cultural Association. Retrieved 31 December 2024.[permanent dead link]
  17. ↑ Farah Abidin (2014). Suba of Kabul Under the Mughals: 1585–1739:Kabul Under the Mughals. Partridge. ISBN 9781482839388.
  18. ↑ Gommans, Jos J.L. (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: C. 1710–1780. BRILL. p. 219. ISBN 9004101098. The designation Rohilla developed during the seventeenth century as a fairly broad notion of the people coming from Roh or Rõh, corresponding roughly with the mountainous terrain of the eastern Hindu Kush and the Sulaiman Range. Only in the seventeenth-century Indian and Indo-Afghan works do we find Roh frequently used as a more specific geographical term which corresponded with the territory stretching from Swat and Bajaur in the north to Sibi and Bhakkar in Sind, and from Hasan Abdal in the east to Kabul and Kandahar in the west.
  19. ↑ Gommans, Jos J.L. (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: C. 1710–1780. BRILL. pp. 104–113. ISBN 9004101098.
  20. ↑ Robert Nichols (2007). A History of Pashtun Migration, 1775–2006. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-547600-2.
  21. ↑ Adrian McNeil (2004). Inventing the Sarod:A Cultural History. Seagull Books. p. 52. ISBN 9788170462132.
  22. ↑ Robert Nichols (2006). A history of Pashtun Migration 1775 – 2006 (PDF). p. 36.[permanent dead link]
  23. ↑ Iqbal Husain (1994). The Ruhela Chieftaincies:The Rise and Fall of Ruhela Power in India in the Eighteenth Century. Oxford University Press. p. 4. ISBN 978-0-19-563068-8.
  24. ↑ Gommans, Jos J.L. (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: C. 1710-1780. BRILL. p. 115. ISBN 9004101098.
  25. ↑ Mohd. Ilyas Quddusi (2006). Islamic India:Studies in History, Epigraphy, Onomastics, and Numismatics. Islamic Wonders Bureau. ISBN 9788187763338. The nomenclature ' Rohilkhand ' gained currency particularly after Ali Muhammad Khan, the adopted son and successor of Daud Khan defeated Raja Harnand and occupied Katehr in 1742
  26. ↑ Muhammad Umar (1998). Muslim Society in Northern India During the Eighteenth Century. the University of Michigan. p. 538. ISBN 9788121508308.
  27. ↑ Haleem, Safia (24 July 2007). Study of the Pathan Communities in Four States of India. Khyber Gateway. This is the area in U.P (Uttar Pradesh) Province, in which Pashtoons were either given land by the emperors or they settled for Trade purposes. Roh was the name of the North-East Afghanistan and North-West Pakistan region. Yousafzai Pathans especially Mandarr sub clan, living in this valley were also known as Rohillas when they settled down the area was known as Katehr, which literally means soft well-aerated loam which is extremely suitable for cultivation. It later became known as Rohil Khand (the land of the Rohillas). The great majority of Rohillas migrated between 17th and 18th Century.
  28. ↑ Robert Nichols (2006). A history of Pashtun Migration 1775 – 2006 (PDF). p. 36.[permanent dead link]
  29. ↑ Gabriele Rasuly-Paleczek, Robert L. Canfield (2010). Ethnicity, Authority, and Power in Central Asia. Taylor & Francis. ISBN 9781136927508.
  30. ↑ Adrian McNeil (2004). Inventing the Sarod:A Cultural History. Seagull Books. p. 43. ISBN 9788170462132.
  31. ↑ C. A. Bayly · (1988). Rulers, Townsmen and Bazaars:North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870. Cambridge University Press. ISBN 9780521310543.
  32. ↑ Ḥusain, M.; Pakistan Historical Society (1957). A History of the Freedom Movement: 1707–1831. A History of the Freedom Movement: Being the Story of Muslim Struggle for the Freedom of Hind-Pakistan, 1707–1947. Pakistan Historical Society. p. 304. Retrieved 2022-07-30. Amongst other prisoners he obtained a young Jat boy of eight years . Daud took a fancy to him and adopted him as his son and named him ' Ali Muhammad Khan.
  33. ↑ Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri (1952). History of India: Modern India. the University of Michigan. p. 42.
  34. ↑ (India), Uttar Pradesh (1959). Uttar Pradesh District Gazetteers: Jaunpur.
  35. ↑ Jos J. L. Gommans (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire. BRILL. p. 119. ISBN 9004101098.
  36. ↑ Gupta, Hari Ram (1999) [1980]. History of the Sikhs. Vol. III: Sikh Domination of the Mughal Empire (1764–1803) (2nd rev. ed.). మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్. p. 11. ISBN 978-81-215-0213-9. OCLC 165428303. "The real founder of the Rohilla power was Ali Muhammad, from whom sprang the present line of the Nawabs of Rampur."
  37. ↑ C. A. Bayly (1988). Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870. Cambridge University Press. p. 120. ISBN 9780521310543.
  38. ↑ Omacanda Hāṇḍā (2002). History of Uttaranchal. Indus. p. 91. ISBN 9788173871344.
  39. ↑ నవాబ్ అనేది భారతదేశంలోని మొఘల్ కాలంలో ఉన్న ప్రముఖులకు ఇచ్చిన బిరుదు, వారు దక్షిణాసియాలోని వివిధ రాష్ట్రాలను పాలించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశారు. వలస కాలంలో, బ్రిటిష్ అనుకూల భారతీయ ప్రముఖులకు ఇచ్చిన వివిధ భూదానాల కారణంగా కొత్త నవాబులు సృష్టించబడ్డారు.
  40. ↑ మొహమ్మద్ షా (1702-1748) 1719, 1748 మధ్య మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి మొఘల్ చక్రవర్తి
  41. ↑ Uttar Pradesh District Gazetteers: Garhwal. Government of Uttar Pradesh. 1986. p. 34. Dunde Khan; Fateh Khan retained possession of Budaun and Usehat, while Abdullah Khan ( Ali Muhammad's son ) was established in possession of Ujhani and Sahaswan . Kot was given to Sardar Khan and Salempur was kept by Hafiz Rahmat
  42. ↑ Hari Ram Gupta (1987). History of the Sikhs: Evolution of Sikh confederacies, 1708–1769. Munshiram Manoharlal. p. 339.
  43. ↑ H. A. Phadke (1990). Haryana, Ancient and Medieval. University of California. ISBN 9788185151342.
  44. ↑ Journal of the Pakistan Historical Society: Volume 39. Pakistan Historical Society. 1991.
  45. ↑ The Great Maratha Mahadji Scindia by N. G. Rathod p.8-9
  46. ↑ Poonam Sagar (1993). Maratha Policy Towards Northern India. Meenakshi Prakashan. p. 158.
  47. ↑ Jos J. L. Gommans (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: C. 1710–1780. Brill. p. 178.
  48. ↑ Gabriele Rasuly-Paleczek, Robert L. Canfield (2010). Ethnicity, Authority, and Power in Central Asia. Routledge. p. 148. ISBN 9781136927508.
  49. ↑ Uttar Pradesh District Gazetteers: Jaunpur. 1959. p. 51.
  50. ↑ K. D. Dagg. Proceedings of the Indian History Congress, vol. 29, part II. p. 20. JSTOR 44137982.
  51. ↑ C. A. Bayly (1988). Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870. CUP Archive. p. 165. ISBN 9780521310543.
  52. ↑ Bhasin, Rakesh (2018-05-21). Dastan-e-Awadh: A Momentous Journey from Faizabad to Lucknow (in ఇంగ్లీష్). Notion Press. ISBN 978-1-64249-882-0.
  53. ↑ Frederick G. Whelan (1996). Edmund Burke and India: Political Morality and Empire. University of Pittsburgh Press. p. 149. ISBN 9780822939276.
  54. ↑ Jos Gommans (2017). The Indian Frontier: Horse and Warband in the Making of Empires. Routledge. ISBN 9781351363563.
  55. ↑ The Rise and Decline of the Ruhela by Iqbal Hussain Oxford India
  56. ↑ Prasad, Alok (2012). "Rohilla Resistance Against Colonial Intervention Under Nawab Faizullah Khan of Rampur (1774–1794)". Proceedings of the Indian History Congress. 73. Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 73 (2012): 566. JSTOR 44156249.
  57. ↑ Iqtidar Husain Siddiqi, Shahabuddin Iraqi (2003). Medieval India: Essays in medieval Indian history and culture. the University of Michigan. p. 54. ISBN 9788173047862.
  58. ↑ Gabriele Rasuly-Paleczek, Robert L. Canfield (2010). Ethnicity, Authority, and Power in Central Asia – New Games Great and Small. Routledge. p. 151. ISBN 9781136927508.
  59. ↑ The Rise and Decline of the Ruhela by Iqbal Hussain
  60. ↑ Khan, Tarana Husain (2022). "Tracing Rampur's History from Degh to Dastarkhwan" (in ఇంగ్లీష్). Bruite. Retrieved 15 October 2024.
  61. ↑ A People of Migrants: Ethnicity, State and Religion in Karachi by Oskar Verkaik
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రోహిల్లాలు&oldid=4812860" నుండి వెలికితీశారు