రోహిల్లా రాజవంశం
| రోహిల్లా రాజవంశం | |
|---|---|
 | |
| Country | |
| Founded | 1721 |
| Founder | నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ బహదూర్ రోహిల్లా |
| Titles |
|
| Deposition | 1947 (రాంపూర్ రాష్ట్రంలో) |
| Cadet branches |
|
రోహిల్లా రాజవంశం వాయవ్య ఉత్తర ప్రదేశ్లో చాలా భాగాన్ని మొదట రోహిల్ఖండ్ రాజ్యంగా, ఆ తర్వాత రాంపూర్ సంస్థానంగా పరిపాలించిన రాజవంశం. తమ అధికార శిఖరాగ్రంలో, ఈ రాజవంశం రోహిల్ఖండ్ను పాలించింది, కుమావోన్, గర్వాల్ రాజ్యాలపై దాడులు చేసింది.[1][2][3][4]
సిక్కు రాష్ట్రాలు, అల్వార్, భరత్పూర్లలో ముస్లింలపై విస్తృతంగా జాతి ప్రక్షాళన జరుగుతున్న సమయంలో కూడా, రాంపూర్ నవాబులు తమ పాలనలో మతపరమైన హింసను నిరోధించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. (ఈ జాతి ప్రక్షాళన ఆయా రాష్ట్రాల పాలకుల ఆదేశాల మేరకే జరిగిందని అప్పట్లో విస్తృతంగా నమ్మేవారు). దీనికి భిన్నంగా, రాంపూర్ నవాబ్ తన సామంతులను ముస్లిమేతరులపై ప్రతీకార దాడులకు పాల్పడకుండా నిషేధించాడు.[5][6][7]
పుట్టుక
[మార్చు]రోహిల్లాలు 17, 18వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వచ్చిన పష్తూన్లు. అయితే, రోహిల్లా రాజవంశ స్థాపకుడు అలీ మహమ్మద్ ఖాన్, ఇతని అసలు పేరు ప్రేమ్ సింగ్ నైన్,[8][9] దావూద్ ఖాన్ బరేచ్ చేత దత్తత తీసుకోబడి మతం మార్చబడిన ఒక జాట్.[10][11][12][13] రోహిల్ఖండ్ రాజ్యం స్థాపనలో అలీ కీలక పాత్ర పోషించినందున, పుట్టుకతో పష్తూన్ కాకపోయినప్పటికీ, అతను రోహిల్లా నాయకుడిగా పూర్తి గుర్తింపు పొందాడు.[13][14]
అలీ కుమారుడు, ఫైజుల్లా ఖాన్, రాంపూర్ నవాబుగా వారసత్వాన్ని కొనసాగించాడు.[15] 19వ శతాబ్దంలో, నవాబులు తాము బర్హా సయ్యద్ల వారసులమని చెప్పుకుంటూ, సయ్యద్ అనే బిరుదును ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. అలీ నుండి తమ వంశాన్ని తెలుపుతూ ఒక వంశవృక్షాన్ని నిర్మించడానికి నజ్ముల్ ఘనీ అనే ప్రముఖ మౌల్విని వారు నియమించుకున్నారు. అయితే, వారు ఈ వాదనలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి నమ్మకమైన వంశవృక్షాన్ని (పెడిగ్రీ) లేదా ఆధారాలను సమర్పించడంలో విఫలమయ్యారు.[12][16]
చరిత్ర
[మార్చు]
రోహిల్ఖండ్ మొదటి నవాబు అయిన అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ పాలనతో ఈ రాజవంశం ప్రముఖ స్థాయికి ఎదిగింది.
ఏర్పాటు
[మార్చు]అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ తన గొప్ప కీర్తి కారణంగా అనేక మంది ఆఫ్ఘన్ సైనికులను ఆకర్షించాడు, కతేహిర్లో అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తిగా ఎదిగాడు. తన స్వంత బలాన్ని, పతనమవుతున్న మొఘల్ సామ్రాజ్య స్థితిని గమనించిన అతను, రాజశాసనాలను నిర్లక్ష్యం చేశాడు, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సక్రమంగా పన్నులు చెల్లించలేదు. తన భూముల ద్వారా వచ్చే ఆదాయాన్ని దళాలను పెంచడానికి, ఫిరంగి దళం, సైనిక సామాగ్రి కొనుగోలు చేయడానికి, రాజకీయంగా ముఖ్యమైన వ్యక్తులతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడానికి ఉపయోగించిన అతను, సమాజంలోని కింది స్థాయి వర్గాల ఆదరణను పొందేందుకు కూడా అదే వ్యూహాన్ని అనుసరించాడు. 1739లో నాదిర్ షా చేసిన దండయాత్ర వల్ల అతను తన స్థానాన్ని మరింత బలోపేతం చేసుకున్నాడు, ఆ సమయంలో అనేక మంది ఆఫ్ఘన్లు అతనితో చేరారు. 1740 నాటికి, అతను చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా ద్వారా గవర్నర్గా అధికారికంగా గుర్తించబడ్డాడు. తరువాతి ఐదు సంవత్సరాల పాటు, అతని అధికారాన్ని ఎవరూ సవాలు చేయలేదు.
1745లో అలీ మహమ్మద్కు, అవధ్ సుబేదార్ సఫ్దర్ జంగ్కు మధ్య తగాదా వచ్చింది. సఫ్దర్ సేవకులకు చెందిన ఆస్తులను అలీ అనుచరులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అప్పటికే సఫ్దర్ అలీ పెరుగుతున్న అధికారాన్ని చూసి అసూయపడుతున్నాడు. అతను చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా వద్దకు వెళ్ళాడు, జప్తు చేసిన ఆస్తులను తిరిగి ఇవ్వాలని, ఆ జప్తుకు కారణమైన రోహిల్లాలను అరెస్టు చేయాలని చక్రవర్తితో ఆదేశించాడు. అలీ నిరాకరించిన తరువాత, సఫ్దర్ చక్రవర్తితో కలిసి ఒక సామ్రాజ్య దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు. అలీ అనుచరులు అతన్ని విడిచిపెట్టారు, అతను బందీగా పట్టుబడ్డాడు, ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్లబడ్డాడు.
అతని అనుచరులలో అతనికి ఉన్న పలుకుబడి కారణంగా చక్రవర్తి అతని పట్ల గౌరవంగా ప్రవర్తించాడు. సర్హింద్ (జమున, సట్లెజ్ మధ్య ఉన్న ప్రాంతం) గవర్నర్గా నియమించడం ద్వారా అలీని శాంతింపజేశారు.
1748లో అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దండయాత్ర వల్ల, అలీ కతేహిర్కు తిరిగి వచ్చి తన పాలనను తిరిగి స్థాపించుకునే అవకాశం లభించింది. అతను తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతని పాత అనుచరులలో ఎక్కువ మంది అతనితో చేరారు, త్వరలోనే అతను రోహిల్ఖండ్పై తన నియంత్రణలో వాస్తవంగా స్వతంత్రుడయ్యాడు. విధేయతను నిర్ధారించడానికి దాదాపు అన్ని అధికార పదవులు ఆఫ్ఘన్లకు ఇవ్వబడ్డాయి, నజీబ్-ఉద్-దౌలాతో సహా పలువురు భూములను పొందారు.[17]
రెండవ తరం
[మార్చు]తన మరణశయ్యపై, అలీ మహమ్మద్ తన పెంపుడు తండ్రి సోదరుడు రెహ్మత్ ఖాన్ను రోహిల్ఖండ్ "హఫీజ్" (సంరక్షకుడు)గా, దుండి ఖాన్ను సైన్యాధ్యక్షుడిగా నియమించాడు. అతను అప్పటికే తన రాజ్యాన్ని తన కుమారుల మధ్య విభజించాలని ప్లాన్ చేశాడు, తన వీలునామాను అమలు చేస్తామని, తన పిల్లల ప్రయోజనాలను కాపాడుతామని రెహ్మత్ ఖాన్, దుండి ఖాన్ల నుండి ప్రమాణం తీసుకున్నాడు. రెహ్మత్ ఖాన్, దుండి ఖాన్ల అధికారాలను నియంత్రించడానికి, దండయాత్రల నుండి రోహిల్ఖండ్ను రక్షించే ప్రభుత్వాన్ని అందించడానికి రోహిల్లా నాయకుల మండలి ఏర్పాటు చేయబడింది. అందరూ తమ విధులను నిర్వర్తిస్తామని గట్టి హామీలు ఇచ్చారు, కానీ వారందరూ మాట తప్పి తమ స్వంత స్వాతంత్ర్యాన్ని స్థాపించుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ఇది రోహిల్ఖండ్ నవాబు అధిపతిగా, రోహిల్లా రాష్ట్రాలకు ఇన్ఛార్జ్లుగా ఉన్న రోహిల్లా నాయకులు ముఖ్యంగా సైనిక కార్యకలాపాలకు సంబంధించి అతనికి జవాబుదారీగా ఉండేలా ఒక సమాఖ్య లాంటి ప్రభుత్వ నిర్మాణానికి దారితీసింది.[18]
అలీ రాజ్యం విభేదాలు సృష్టించే విధంగా విభజించబడింది. నవాబ్ అబ్దుల్లా ఖాన్, నవాబ్ ముర్తజా ఖాన్లకు బదౌన్పై ఉమ్మడి పాలన అప్పగించబడింది. నవాబ్ అలాహ్ యార్ ఖాన్, నవాబ్ సాదుల్లా ఖాన్లకు మొరాదాబాద్పై, నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్కు రాంపూర్పై, నవాబ్ ముహమ్మద్ యార్ ఖాన్కు బరేలీపై పాలనాధికారం అప్పగించబడింది.[19][20] 1754లో హఫీజ్ రెహ్మత్ ఖాన్ రాజ కుటుంబంలో ఒక గొడవను సృష్టించి, దానిని ఆసరాగా తీసుకుని అనాథల అధికారాన్ని, సంపదను లాక్కున్నాడు. విసుగు చెందిన ముహమ్మద్ యార్ ఖాన్ తన అన్న అబ్దుల్లా ఖాన్, తమ్ముడు అల్లాహ్ యార్ ఖాన్తో కలిసి ఊజనీకి వెళ్లిపోయాడు.[21] నవాబ్ అలాహ్ యార్ ఖాన్ క్షయవ్యాధితో మరణించాడు, నవాబ్ ముర్తజా ఖాన్ సికింద్రాబాద్కు వెళ్లి అక్కడ మరణించాడు. నవాబ్ సాదుల్లా ఖాన్ రోహిల్ఖండ్ నవాబుగా నియమించబడ్డాడు. తరువాత, నవాబ్ అబ్దుల్లా ఖాన్, నవాబ్ ముహమ్మద్ యార్ ఖాన్లకు మళ్లీ భూమి మంజూరు చేయబడింది. నవాబ్ ముహమ్మద్ యార్ ఖాన్కు అయాన్లా పాలన అప్పగించబడింది, తండాలో అతని ఆస్థానం ఖైమ్, ముషాఫీ వంటి కవులతో ప్రసిద్ధి చెందింది.[22]
బ్రిటిష్ వారితో సంబంధాలు
[మార్చు]వారి "దృఢమైన ధైర్యానికి" గాను బ్రిటిష్ వారు ఈ రాజవంశాన్ని ఎంతో గౌరవించారు. ఏ ఇతర భారతీయ రాజ్యంతో చేసిన యుద్ధాల కంటే రోహిల్లా యుద్ధాలు బ్రిటిష్ వారికి ఎక్కువ ఖర్చును మిగిల్చాయి. తరువాత జరిగిన గెరిల్లా యుద్ధం కారణంగా బ్రిటిష్ వారు రోహిల్లాలకు వారు కోరుకున్న చోట ఒక సంస్థానాన్ని మంజూరు చేయవలసి వచ్చింది, ఇది రాంపూర్ సంస్థానం ఏర్పాటుకు దారితీసింది.[23] వారి ధైర్యం, సహనం, ప్రగతిశీల పాలన వారి పట్ల ప్రశంసలను తెచ్చిపెట్టాయి. ఆంగ్లో-ఫ్రెంచ్ యుద్ధాలలో సహాయం కోసం బ్రిటిష్ వారు వీరిని పిలిచారు. బుర్కే రోహిల్లాలను "అత్యంత ధైర్యవంతులు, గౌరవప్రదమైనవారు, ఉదారస్వభావులు" అని వర్ణించాడు., రాంపూర్ నవాబు ఇతర ఐరోపా చక్రవర్తులతో పాటు విక్టోరియా రాణిని కలిసిన మొదటి భారతీయ పాలకుడు అయ్యాడు.[24]
రాజవంశ సంబంధాలు
[మార్చు]18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిజమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించినట్లుగా ప్రసిద్ధి చెందిన శక్తివంతమైన బార్హా రాజవంశపు ఒక శాఖ అయి ఉండవచ్చునని భావిస్తారు.[25][26][27] 19వ శతాబ్దంలో, అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ వారసులు, ముఖ్యంగా రాంపూర్ నవాబులు, అతను బార్హా సయ్యద్ అని వివాదాస్పద వాదనలు చేశారు, సయ్యద్ అనే బిరుదును ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. అయితే, వారు ఈ వాదనకు మద్దతుగా ఎటువంటి వంశవృక్షాన్ని లేదా చెల్లుబాటు అయ్యే చారిత్రక సాక్ష్యాన్ని సమర్పించలేకపోయారు.[12] నవాబులు అలీ నుండి తమ పూర్వీకతను స్థాపించడానికి రాంపూర్కు చెందిన ప్రముఖ మత నాయకుడు నజ్ముల్ ఘనీ సేవలను కూడా కోరారు, కానీ ఇది విస్తృతంగా తిరస్కరించబడింది.[28]
పాలకుల జాబితా
[మార్చు]రోహిల్ఖండ్ రాజ్యం
[మార్చు]| నవాబ్ | మునుపటి నవాబుతో సంబంధం | పాలన | |
|---|---|---|---|
| రోహిల్ఖండ్ రాజ్యం ఏర్పాటు | |||
| నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ |
వ్యవస్థాపకుడు |
1721–1748 | |
| నవాబ్ అబ్దుల్లా ఖాన్ |
కుమారుడు | 1748–1754 | |
| నవాబ్ సాదుల్లా ఖాన్ |
సోదరుడు | 1754–1764 | |
| నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ |
సోదరుడు | 1764–1774 | |
| అవధ్ చేత ఆక్రమణ. ఆకుపచ్చ రంగు వరుస హఫీజ్ రహ్మత్ అలీ ఖాన్ సంరక్షక పాలనను సూచిస్తుంది. | |||
రాంపూర్ రాష్ట్రం
[మార్చు]| నవాబ్ | పాలన ప్రారంభం | పాలన ముగింపు | |
|---|---|---|---|
| మొదటి రోహిల్లా యుద్ధం తరువాత రాంపూర్ సంస్థానం ఏర్పాటు | |||
| ఫైజుల్లా ఖాన్ | 15 సెప్టెంబర్ 1774 | 24 జూలై 1793 | |
| ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 24 జూలై 1793 | 11 ఆగస్టు 1793 | |
| గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ బహదూర్ | 11 ఆగస్టు 1793 | 24 అక్టోబర్ 1794 | |
| అహ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 24 అక్టోబర్ 1794 | 5 జూలై 1840 | |
| నస్రుల్లా ఖాన్ – సంరక్షక పాలకుడు (Regent) | 24 అక్టోబర్ 1794 | 1811 | |
| ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ బహదూర్ | 5 జూలై 1840 | 1 ఏప్రిల్ 1855 | |
| యూసఫ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 1 ఏప్రిల్ 1855 | 21 ఏప్రిల్ 1865 | |
| కల్బ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 21 ఏప్రిల్ 1865 | 23 మార్చి 1887 | |
| ముహమ్మద్ ముస్తాక్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 23 మార్చి 1887 | 25 ఫిబ్రవరి 1889 | |
| హమీద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 25 ఫిబ్రవరి 1889 | 20 జూన్ 1930 | |
| సంరక్షక పాలన (Regency) | 25 ఫిబ్రవరి 1889 | 4 ఏప్రిల్ 1894 | |
| రజా అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 20 జూన్ 1930 | 6 మార్చి 1966 | |
| ముర్తజా అలీ ఖాన్ బహదూర్ – నామమాత్రపు పాలకుడు | 6 మార్చి 1966 | 8 ఫిబ్రవరి 1982 | |
| స్వాతంత్ర్యం, భారత సమాఖ్యలో విలీనం | |||
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Hāṇḍā, Omacanda. History of Uttaranchal. pp. 91–92.
- ↑ and Gunjan Sharma, Himanshu Kifaltia. A Comprehensive Study of UTTARAKHAND.
- ↑ Abel, W.C. (1911). "Gazetteer of Rampur". Imperial Gazetteer of India: 81.
- ↑ Khan, Muhammad Najm-ul-Ghani (1918). Akhbar-us-Sanadeed, vol. 1. Lucknow: Munshi Nawal Kishore.
- ↑ Saxena, Naresh Chandra. What Ails the IAS and Why It Fails to Deliver: An Insider's View. pp. Chapter 7.
- ↑ Brennan, Lance (3 June 2009). "A Case of Attempted Segmental Modernization: Rampur State, 1930–1939". Comparative Studies in Society and History. 23 (3): 350–381. doi:10.1017/S0010417500013414. S2CID 144043634.
- ↑ Copland, I. State, Community and Neighbourhood in Princely North India, c. 1900-1950. p. 140.
- ↑ Khoja, Neelam. 2018. Sovereignty, Space, and Identity: The Politics of Power in Eighteenth Century Punjab. Doctoral dissertation, Harvard University, Graduate School of Arts & Sciences.
- ↑ Journal of the Pakistan Historical Society Volume 42. Pakistan Historical Society. 1994. p. 24.
Among the captives was one handsome Jat boy by the name of Prem Singh Nano. Da'ud Khan was so attracted towards him that he adopted him as his son, initiated him into the Islamic belief, and named him Ali Muhammad Nano. Later, when the boy reached adulthood, Daud Khan declared him as his successor. Thus began the pedigree of the Nawwabs of Rampur.
- ↑ Irvine, W. (1971). Later Mughal. Atlantic Publishers & Distri. p. 118. Retrieved 2022-07-30.
Once Daud was sent against the village of Bankauli, in pargana Chaumahla, with which his employer was at feud. Along with the plunder taken on this occasion Daud obtained possession of a Jat boy seven or eight years of age, whom he caused to be circumcised and then adopted under the name of Ali Muhammad Khan.
- ↑ Ḥusain, M.; Pakistan Historical Society (1957). A History of the Freedom Movement: 1707-1831. A History of the Freedom Movement: Being the Story of Muslim Struggle for the Freedom of Hind-Pakistan, 1707-1947. Pakistan Historical Society. p. 304. Retrieved 2022-07-30.
Amongst other prisoners he obtained a young Jat boy of eight years . Daud took a fancy to him and adopted him as his son and named him ' Ali Muhammad Khan.
- ↑ 12.0 12.1 12.2 Gommans, Jos J. L. (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: C. 1710-1780 (in ఇంగ్లీష్). BRILL. p. 120. ISBN 978-90-04-10109-8.
Most of the contemporary sources, however, call him a Jat or an Ahir.
- ↑ 13.0 13.1 Strachey, Sir John (1892). Hastings and the Rohilla War (in ఇంగ్లీష్). Clarendon Press. p. 11.
...this remarkable chief was not an Afghan by birth, but a Hindu, a Jat by caste.
- ↑ Khan, Iqbal Ghani (2002). "Technology and the Question of Elite Intervention in Eighteenth-Century North India". In Barnett, Richard B. (ed.). Rethinking Early Modern India. Manohar Publishers & Distributors. p. 271. ISBN 978-81-7304-308-6. "Thus we witness the Ruhelas accepting an exceptionally talented non-Afghan, an adopted Jat boy, as their nawab, purely on the basis of his military leadership..."
- ↑ Gupta, Hari Ram (1999) [1980]. History of the Sikhs. Vol. III: Sikh Domination of the Mughal Empire (1764–1803) (2nd rev. ed.). మున్షీరామ్ మనోహర్లాల్. p. 11. ISBN 978-81-215-0213-9. OCLC 165428303. "The real founder of the Rohilla power was Ali Muhammad, from whom sprang the present line of the Nawabs of Rampur."
- ↑ Srivastava, Ashirbadi Lal (1954). The First Two Nawabs of Oudh (2nd rev. ed.). Shiva Lal Agarwala & Co. Ltd. p. 103. OCLC 678892685.
Contemporary Persian authorities say that Ali Muhammad Khan was of Jat parents. See Gulistan. 7; Abdulkarim, 88b, Ashob, 424; Siyar. II 480, A partisan attempt has, however, been made in modern times to prove that he was a Sayyid. Najmul Ghanl of Rampur has invented a false pedigree of the Khan, tracing it to Muhammad. The Maulvi's discussion is altogether unconvincing and ridiculous. His object seems to be to prove that the present ruler of Rampur is a Sayyid.
- ↑ Strachey, Sir John (1892). Hastings and the Rohilla War. Clarendon Press, Oxford University. p. 10–14.
- ↑ Hamilton, Charles. An Historical Relation of the origin, progress and final dissolution of the Rohilla Afghans in the northern provinces of Hindostan. pp. 90–92.
- ↑ Hamilton, Charles. An Historical Relation of the rise and fall of the Rohilla Afghan in the Northern Provinces of India. p. 90.
- ↑ Strachey, Sir John (1892). Warren Hastings and the Rohillas. p. 19.
- ↑ Hamilton, Charles. An Historical Relation of the rise and fall of the Rohilla Afghan in the Northern Provinces of India. p. 93.
- ↑ "Qayem Chaandpuri - Profile & Biography". Rekhta.
- ↑ Prasad, Alok (2011). "The Rohilla 'revolution' of 1794". Proceedings of the Indian History Congress. 72: 663–669. ISSN 2249-1937. JSTOR 44146759.
- ↑ "How a Nawab humiliated his proud Begum on Nauroz in Rampur". www.dailyo.in.
- ↑ Lethbridge, Sir Robert. The Golden Handbook. p. 455.
- ↑ Kazim, Syed. "A critical study of the role and achievements of Sayyid brothers". Shodhganga: 22. hdl:10603/52425.
- ↑ Khan, Reaz Ahmed. "Afghans and Shaikhzadas in the nobility of Shah Jahan". Shodhganga: 15.
- ↑ Srivastava, Ashirbadi Lal. The First Two Nawabs Of Oudh. p. 103. Retrieved 2023-01-17.
Contemporary Persian authorities say that Ali Muhammad Khan was of Jat parents . See Gulistan . 7; Abdulkarim . 88b; Ashob . 424; Siyar II . 480. A partisan attempt has, however, been made in morden times to prove that he was a Sayyid. Najmul Ghani of Rampur has invented a false pedigree of the Khan, tracing it to Muhammad. The Maulvi's discussion is altogether unconvincing and thoroughly ridiculous. His object is to prove that the present ruler of Rampur is a Sayyid.