రోహిల్ఖండ్
| ఉత్తర భారతదేశ చారిత్రక ప్రాంతం
రోహిల్ఖండ్ | |
 | |
| ఉనికి | ఉత్తర ప్రదేశ్ |
| స్థాపించబడిన సంవత్సరం: | సా.శ. 1690 |
| భాష | హిందీకి చెందిన కౌరవి మాండలికం, ప్రామాణిక హిందీ, ప్రామాణిక ఉర్దూ |
| రాజవంశాలు | పాంచాల (మహాభారతం కాలం)
మొఘలులు (1526–1736) రోహిల్లాలు (1736–1858) |
| చారిత్రక రాజధానులు | అఓన్లా, బరేలీ, రాంపూర్ |
| విభజించబడిన సుబాలు (ప్రావిన్సులు) | బరేలీ జిల్లా, బిజ్నౌర్ జిల్లా, బదౌన్ జిల్లా, మొరాదాబాద్ జిల్లా, పిలిభిత్ జిల్లా, రాంపూర్ జిల్లా, షాజహాన్పూర్ జిల్లా |
| కలిగి ఉన్న భూభాగం | |
రోహిల్ఖండ్ అనేది భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ వాయవ్య భాగంలో, ప్రధానంగా బరేలీ, మొరాదాబాద్ విభాగాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న ప్రాంతం. ఇది ఎగువ గంగా మైదానంలో భాగం, దీనికి పష్తూన్ వారసత్వానికి చెందిన రోహిల్లా సామాజిక వర్గం పేరు పెట్టబడింది. సంస్కృత ఇతిహాసాలైన మహాభారతం, రామాయణంలలో ఈ ప్రాంతాన్ని మధ్యదేశ్, పాంచాల అని పిలిచేవారు.[1] వలసవాద కాలంలో, ఈ ప్రాంతాన్ని రాంపూర్ రాజ కుటుంబం (రోహిల్లా రాజవంశం) పరిపాలించింది.[2]
పద చరిత్ర
[మార్చు]రోహిల్ఖండ్ అంటే "రోహిల్లాల భూమి". రోహిల్లా అనే పదం మొదట 17వ శతాబ్దంలో వాడుకలోకి వచ్చింది, రోహ్ (కొండలు అని అర్థం వచ్చే కోహ్ పదానికి రూపాంతరం, అనగా పర్షియన్లో కోహిస్తాన్) అనే చారిత్రక ప్రాంతం నుండి వచ్చిన ప్రజలను సూచించడానికి ఇది వాడబడింది. వాస్తవానికి ఇది భౌగోళిక పదం, ఇది ఉత్తరాన స్వాత్, బజౌర్ నుండి దక్షిణాన సిబి వరకు, తూర్పున హసన్ అబ్దుల్ (అట్టాక్) నుండి పశ్చిమాన కాబూల్, కాందహార్ వరకు ఉన్న భూభాగాన్ని సూచిస్తుంది.[3] రోహిల్లాలలో ఎక్కువ మంది 17, 18వ శతాబ్దాల మధ్య పష్తూనిస్తాన్ నుండి ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.
చరిత్ర
[మార్చు]మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు (పాలన 1658-1707) ఆదేశాల మేరకు కథేరియా రాజ్పుత్ల తిరుగుబాట్లను అణిచివేసేందుకు రోహిల్లా ఆఫ్ఘన్ నాయకుడు దావూద్ ఖాన్ ఉత్తర భారతదేశంలోని కతేహర్ ప్రాంతంలో స్థిరనివాసాలకు నాయకత్వం వహించాడు. రాజ్పుత్ల మొదటి రాజు రాజా రామ్ సింగ్ కథేరియా. ఈ కతేరియా రాజ్పుత్లలో చౌహాన్, రాథోడ్, గెహ్లాట్, సిసోడియా, నికుంభ్, పుండిర్లతో సహా రాజ్పుత్ వంశానికి చెందిన 18 కులాలు ఉన్నాయి. వాస్తవానికి, వివిధ పష్తూన్ తెగల (యూసుఫ్జాయ్, ఘోరీ, ఉస్మానీ, ఘిల్జాయ్, బరేచ్, మర్వత్, తరీన్, కకర్, నాఘర్, ఆఫ్రిదీ, ఖట్టక్) నుండి దాదాపు 20,000 మందిని మొఘలులు సైనికులుగా నియమించుకున్నారు. వారి పనితీరు పట్ల ముగ్ధుడైన ఔరంగజేబు ప్రస్తుత ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి అదనంగా 25,000 మంది పష్తూన్లను నియమించుకుని మొఘల్ సైన్యంలో గౌరవప్రదమైన స్థానాలను ఇచ్చాడు. చాలా మంది పష్తూన్లు కతేహర్ ప్రాంతంలో స్థిరపడి ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి తమ కుటుంబాలను తీసుకువచ్చారు. 1739లో జనరల్ అహ్మద్ షా అబ్దాలీ నేతృత్వంలో నాదిర్ షా ఉత్తర భారతదేశంపై దండెత్తినప్పుడు, పష్తూన్ల కొత్త తరంగం జనాభాను 1,000,000 పైగా పెంచింది. రోహిల్లా ఆఫ్ఘన్లు పెద్ద సంఖ్యలో స్థిరపడటం వల్ల, కతేహర్ ప్రాంతం రోహిల్ఖండ్గా పేరుగాంచింది. బరేలీ రోహిల్ఖండ్ రాష్ట్ర రాజధానిగా చేయబడింది, గలీ నవాబన్ ప్రధాన రాజ వీధిగా ఇది పష్తూన్ల మెజారిటీ నగరంగా మారింది. మొరాదాబాద్, రాంపూర్, షాజహాన్పూర్, బదౌన్ ఇతర ముఖ్యమైన నగరాలు.[4][ISBN missing][5][ISBN missing]
1752లో, పష్తూన్ రోహిల్లాలను ఓడించడంలో సహాయం చేయమని అవధ్ నవాబు సఫ్దర్ జంగ్ మరాఠాలను కోరాడు. మరాఠా దళాలు, అవధ్ దళాలు కుమావోన్లో ఆశ్రయం పొందిన రోహిల్లాలను ముట్టడించాయి, కానీ అహ్మద్ షా అబ్దాలీ భారతదేశంపై దండెత్తినప్పుడు వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది.[6][7]
మూడవ పానిపట్ యుద్ధం తర్వాత, వేలాది మంది పష్తూన్, బలూచ్ సైనికులు ఉత్తర భారతదేశంలో స్థిరపడ్డారు. ఈ విభిన్న జాతి, సాంస్కృతిక, భాషా సమూహాలు కాలక్రమేణా కలిసిపోయి దక్షిణాసియాలో ఉర్దూ మాట్లాడే ముస్లింలుగా ఏర్పడ్డాయి.
ఢిల్లీ ఆక్రమణ (1771) సమయంలో, మరాఠాలు రోహిల్లా నాయకుడు జబితా ఖాన్ను ఓడించారు. ఢిల్లీని ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తర్వాత, పానిపట్లో పాల్గొన్నందుకు ఆఫ్ఘన్ రోహిల్లాలను శిక్షించడానికి మరాఠాలు 1772లో ఒక పెద్ద సైన్యాన్ని పంపారు. వారు రోహిల్లా నాయకుడు నజీబ్ అద్-దౌలా సమాధిని అపవిత్రం చేసి నజీబాబాద్ను ఆక్రమించారు.[8] రోహిల్లాలు పారిపోవడంతో, కొన్ని వేల మంది అమ్రోహి సయ్యద్ తెగలచే రక్షించబడిన అమ్రోహా నగరం మినహా దేశమంతా తగులబెట్టబడింది. ఎలాంటి ప్రతిఘటన ఇవ్వలేని రోహిల్లాలు తెరాయ్ ప్రాంతానికి పారిపోయారు. తమ సైన్యానికి కష్టమైన రుతుపవనాల రాక కారణంగా మరాఠాలు తొందరపడి రోహిల్ఖండ్ను విడిచిపెట్టినప్పటికీ, వారి ముప్పు రోహిల్లాలను అవధ్ నవాబులతో పొత్తు కుదుర్చుకునేలా చేసింది.
అవధ్ వద్ద బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళాల కమాండర్ రాబర్ట్ బార్కర్ సమక్షంలో, నవాబ్ షుజా-ఉద్-దౌలా, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ల మధ్య 15 జూన్ 1772న ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. దీని ప్రకారం 40 లక్షల రూపాయలకు బదులుగా మరాఠాల నుండి రోహిల్ఖండ్కు అవధ్, దాని బ్రిటిష్ మిత్రదేశాల ద్వారా భద్రత కల్పించబడుతుంది. మరాఠాలచే బంధించబడిన రోహిల్లా నాయకుల కుటుంబాలు కూడా నవాబు జోక్యంతో విడుదల చేయబడ్డాయి.
1773లో, మరాఠాలు మరోసారి బదౌన్లోని రామఘాట్ వద్ద గంగా నదిని దాటి, రోహిల్ఖండ్ వైపు కవాతు చేశారు. అవధ్ నవాబు తన బ్రిటిష్ మిత్రదేశాలతో కలిసి రోహిల్లాల సహాయానికి వచ్చాడు, మరాఠాలు వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. ఇప్పుడు అవధ్ నవాబు తాను చేసిన సహాయానికి వాగ్దానం చేసిన చెల్లింపును డిమాండ్ చేశాడు. కానీ అంతర్గత కలహాలు, తనపై ఆధారపడిన నాయకులలో అసంతృప్తి కారణంగా చెల్లించలేకపోతున్నానని విజ్ఞప్తి చేస్తూ నవాబు, బ్రిటిష్ వారికి లేఖలు పంపడం ద్వారా హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ నిరాకరించాడు.[9]
ఇది మొదటి రోహిల్లా యుద్ధానికి దారితీసింది. బ్రిటిష్ దళాల మద్దతుతో నవాబ్ షుజా-ఉద్-దౌలా దళాలు రోహిల్ఖండ్పై దండెత్తాయి. ఆ తర్వాత 1774లో జరిగిన మీరాన్పూర్ కాత్రా యుద్ధంలో హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ మరణించాడు.[10]
రోహిల్ఖండ్ అవధ్ చేతిలోకి వెళ్ళింది, దోచుకోబడింది, ఆక్రమించబడింది. మెజారిటీ రోహిల్లాలు విడిచిపెట్టారు. వారు గెరిల్లా యుద్ధం ప్రారంభించడానికి భారీగా గంగా నదిని దాటి పారిపోయారు; లేదా వలస వెళ్ళారు. బ్రిటిష్ రక్షణలో ఒక రోహిల్లా రాష్ట్రం రాంపూర్లో స్థాపించబడింది. కొత్తగా సృష్టించబడిన రాంపూర్ రాష్ట్రానికి ఫైజుల్లా ఖాన్ నవాబ్ అవ్వగలిగాడు.
10 నవంబర్ 1801 ఒప్పందం ద్వారా రెండవ సాదత్ అలీ ఖాన్ రోహిల్ఖండ్ మొత్తాన్ని (పిలిభిత్, షాజహాన్పూర్లతో సహా) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు.[11]
పాలకులు
[మార్చు]
| పేరు | పాలన ప్రారంభం | పాలన ముగింపు |
|---|---|---|
| అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ | 1721 | 15 సెప్టెంబర్ 1748 |
| హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ (సంరక్షక పాలకుడు) | 15 సెప్టెంబర్ 1748 | 23 ఏప్రిల్ 1774 |
| ఫైజుల్లా ఖాన్ | 1774 | 24 జూలై 1793 |
| ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 24 జూలై 1793 | 11 ఆగస్టు 1793 |
| గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ బహదూర్ | 11 ఆగస్టు 1793 | 24 అక్టోబర్ 1794 |
| అహ్మద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 24 అక్టోబర్ 1794 | 5 జూలై 1840 |
| నస్రుల్లా ఖాన్ (సంరక్షక పాలకుడు) | 24 అక్టోబర్ 1794 | 1811 |
| ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ బహదూర్ | 5 జూలై 1840 | 1 ఏప్రిల్ 1855 |
| యూసఫ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 1 ఏప్రిల్ 1855 | 21 ఏప్రిల్ 1865 |
| కల్బ్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 21 ఏప్రిల్ 1865 | 23 మార్చి 1887 |
| ముహమ్మద్ ముస్తాక్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 23 మార్చి 1887 | 25 ఫిబ్రవరి 1889 |
| హమీద్ అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 25 ఫిబ్రవరి 1889 | 20 జూన్ 1930 |
| ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ బహదూర్ | 5 జూలై 1840 | 1 ఏప్రిల్ 1855 |
| రజా అలీ ఖాన్ బహదూర్ | 20 జూన్ 1930 | 6 మార్చి 1966 |
| ముర్తజా అలీ ఖాన్ బహదూర్[a] | 6 మార్చి 1966 | 8 ఫిబ్రవరి 1982 |
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]
- జీవన్
- ఖుతార్
- పవయన్
గమనికలు
[మార్చు]- ↑ నవాబ్ హోదా 1971లో రద్దు చేయబడింది
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Rohilkhand". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2019-04-27.
- ↑ Frey, James (16 September 2020). The Indian Rebellion, 1857–1859: A Short History with Documents (in ఇంగ్లీష్). Hackett Publishing. p. 141. ISBN 978-1-62466-905-7.
- ↑ Gommans, Jos J.L. (1995). The Rise of the Indo-Afghan Empire: c. 1710–1780. Brill. p. 219. ISBN 9004101098.
The designation Rohilla developed during the seventeenth century as a fairly broad notion of the people coming from Roh or Rõh, corresponding roughly with the mountainous terrain of the eastern Hindu Kush and the Sulaiman Range. Only in the seventeenth-century Indian and Indo-Afghan works is Roh used as a more specific geographical term which corresponded with the territory stretching from Swat and Bajaur in the north to Sibi and Bhakkar in Sind, and from Hasan Abdal in the east to Kabul and Kandahar in the west.
- ↑ An Eighteenth Century History of North India: An Account of the Rise And Fall of the Rohilla Chiefs in Janbhasha by Rustam Ali Bijnori by Iqtidar Husain Siddiqui Manohar Publications
- ↑ Imperial Gazetteer of India by W M Hunter
- ↑ Agrawal, Ashvini. Studies in Mughal History.
- ↑ Playne, Somerset; Solomon, R. V.; Bond, J. W.; Wright, Arnold. Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey.
- ↑ Rathod, N. G. The Great Maratha: Mahadaji Scindia.
- ↑ Asad, Rehan (2019-01-25). "Pilibhit: A Forgotten Capital". PeepulTree (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2024-05-02. Retrieved 2024-05-02.
- ↑ Chaurasia, Radhey Shyam (1947). History of Modern India: 1707 A.D. up to 2000 A.D.
- ↑ Sleeman, W. H. (2011-06-02). A Journey Through the Kingdom of Oude in 1849–1850. Cambridge University Press. doi:10.1017/cbo9780511873546. ISBN 978-1-108-16895-3.