Jump to content

లక్ష్మీనారాయణుడు

వికీపీడియా నుండి
లక్ష్మీ నారాయణ
ఖజురాహోలోని లక్ష్మీ-నారాయణుని 11వ శతాబ్దపు శిల్పం
  • సంరక్షణ దేవుడు
  • శ్రేయస్సు దేవత
  • వైష్ణవ మతంలోని సర్వోన్నత దేవతలు[1]
    పర బ్రహ్మం
దేవనాగరిलक्ष्मी-नारायण
సంస్కృత అనువాదంలక్ష్మీనారాయణ
అనుబంధం
నివాసంవైకుంఠ
ఆయుధములుపాంచజన్య, కౌమోదకి, సుదర్శన చక్రం, శారంగ, నందక
గుర్తులుపద్మ
వాహనంగరుడ
పాఠ్యగ్రంథాలు
  • భాగవత పురాణం
  • విష్ణు పురాణం
  • గరుడ పురాణం
  • పద్మ పురాణం

లక్ష్మీనారాయణ అనేది హిందూ దేవతలైన విష్ణు, నారాయణ అని కూడా పిలువబడే, అతని భార్య అయిన లక్ష్మి, సాంప్రదాయకంగా వారి నివాసమైన వైకుంఠం కనిపించే ద్వంద్వ ప్రాతినిధ్యం. సంపద, శ్రేయస్సు దేవత అయిన లక్ష్మి, విష్ణువు పక్కన నిలబడి, పంచజన్య, కౌమోదకి, పద్మ (లోటస్), సుదర్శన చక్రం లను కలిగి ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. లక్ష్మీనారాయణ మరొక చిత్రణ క్షీర సాగర, క్షీర సాగరంలో తేలుతున్న శేష అనే పాము మీద కూర్చున్న నారాయణ సేవలో లక్ష్మీని చిత్రీకరిస్తుంది.[2]

పురాణాలు

[మార్చు]

వివిధ పురాణాలలో కనిపించే అత్యంత ముఖ్యమైన లక్ష్మీనారాయణ పురాణం సముద్ర మంథన, ఇక్కడ విష్ణు పాల మహాసముద్రాన్ని చిలకరించడంలో దేవతలకు, అసురులకు సహాయం చేయడానికి తన కుర్మా అవతారాన్ని స్వీకరిస్తాడు. మంథన ఫలితంగా లభించే అనేక సంపురాణాలు లక్ష్మీ ఒకటిగా ఉద్భవిస్తుంది. దేవతలు విష్ణువును ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలని అభ్యర్థిస్తారు, అందువల్ల ఆమె పవిత్రత అతని దైవత్వానికి కట్టుబడి, విశ్వ క్రమాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది.[3]

విష్ణు పురాణం ఈ పురాణాన్ని వివరిస్తుంది:[4]

తేజో సౌందర్యవతి అయిన శ్రీదేవి, చేతిలో పద్మంతో వికసిస్తున్న పద్మంలో నిలుచుండగా, ఈ పాల నుండి ఉద్భవించింది... దివ్యమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, స్నానం చేసి, ఆభరణాలతో అలంకరించుకొని, దేవతలందరూ చూస్తుండగా, ఆమె హరివక్షస్థలం వద్దకు వెళ్ళింది. ఓ మైత్రేయా, హరివక్షస్థలంపై విశ్రమిస్తూ, లక్ష్మి కేవలం వారిని చూడటం ద్వారానే దేవతలకు తక్షణ పరమ ఆనందాన్ని కలిగించింది.

—  విష్ణు పురాణం , శ్లోకాలు 1.9.100; 106; 107

తిరుమల పురాణం, యజ్ఞం ఎవరికి అంకితం చేయబడుతుందో ఆ దేవతను ఎంచుకోవడానికి భృగు మహర్షి ఎంపిక చేయబడ్డాడు. బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, శివుడిని తిరస్కరించిన తరువాత, అతను వైకుంఠానికి చేరుకుంటాడు, అక్కడ లక్ష్మి శేషునిపై కూర్చున్న విష్ణువు పాదాలకు మర్దన చేయడాన్ని గమనిస్తాడు. దీంతో భృగు కోపంతో విష్ణువు ఛాతీని తన పాదంతో కొట్టాడు. ప్రశాంతమైన విష్ణు ఆ ఋషి గురించి ఆందోళన చెంది, ఆయనను గౌరవంగా స్వీకరిస్తాడు. ప్రసన్నమైన భృగు విష్ణువుకు యజ్ఞం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. కానీ లక్ష్మి చాలా కోపంగా ఉంది, ఛాతీ విష్ణువు ప్రాంతం ఆమెతో ఎక్కువగా సంబంధం కలిగి ఉంది, ఆమె భార్య అవమానానికి గురికాలేదు. ఆమె చోళ రాజు కుమార్తె పద్మావతి భూమిపైకి దిగుతుంది, ఆమె భార్య శ్రీనివాస రూపాన్ని తీసుకుంటుంది. శ్రీనివాస పద్మావతిని కనుగొని, ఆమెను మరోసారి వివాహం చేసుకుంటాడు, తిరుమల ప్రధాన దేవతగా ప్రశంసించబడ్డాడు.[5]

సాహిత్యంలో, లక్ష్మీ నారాయణులకు వారి సంబంధం నుండి ఉద్భవించిన బిరుదులు తరచుగా ఇవ్వబడతాయి - విష్ణువును లక్ష్మీపతి, లక్ష్మి భర్తగా కీర్తిస్తారు, అయితే లక్ష్మిని విష్ణుప్రియ, విష్ణువుకు ఇష్టమైనదిగా, అలాగే వైష్ణవి, నారాయణి , గొప్ప మహిళా భక్తురాలు, విష్ణువు శక్తి అని పిలుస్తారు.[6][7][8]

ప్రపంచ పారిజాతలో, లక్ష్మి తన భార్య, ఆమె ద్వంద్వత్వం బ్రహ్మను సూచిస్తుందని ప్రకటించింది:[9]

భగవంతుడైన నారాయణుడు అస్తిత్వానికి సారం;, నేను, పరమ లక్ష్మి, దాని స్వరూపాన్ని. అందువల్ల లక్ష్మీనారాయణుడు అని పిలువబడేది శాశ్వతమైన ఏకైక బ్రహ్మమే.

— ప్రపన్న పారిజాత

వివరణలు

[మార్చు]

లక్ష్మీ నారాయణ దేవతల ద్వంద్వ ప్రాతినిధ్యానికి అనేక చారిత్రక మూలాలు ఉన్నాయి, కొన్నిసార్లు వివిధ సంప్రదాయాలచే విభిన్నంగా వ్యాఖ్యానించబడుతుంది. నారాయణ కోరికలను, అవతార విధానాన్ని అనుసరించి, లక్ష్మి దేవి తన ప్రియమైన భార్యతో భూమిపై అవతరిస్తుంది. విష్ణువు పరశురామ ప్రపంచంలోకి వచ్చినప్పుడు, అతను రాముడిగా జన్మించినప్పుడు దేవత తనని తాను ధరణిగా అవతరించింది, లక్ష్మి సీతగా కనిపించింది, అతను కృష్ణుడిగా ఉన్నప్పుడు ఆమె రాధ, రుక్మిణి కనిపించింది.[10][11] ప్రస్తుత కలియుగ ముగింపును సూచించే కల్కి విష్ణు తదుపరి అవతారంలో, అతను లక్ష్మికి కూడా అవతారమైన పద్మావతిని వివాహం చేసుకుంటాడు.[12] వైష్ణవ మతం అత్యున్నత దేవతల ఈ ద్వంద్వ అభివ్యక్తి రామాయణం, మహాభారతం, విష్ణు పురాణం, భాగవత పురాణం, బ్రహ్మ వైవర్త పురాణం, స్కంద పురాణం, ఇతర గ్రంథాలలో అన్వేషించబడింది. స్కంద పురాణం (క్రీ. శ. 13వ శతాబ్దం) లోని పురుషోత్తమా మహాత్మ్య, విష్ణురాహస్య (క్రీ. ష. 16వ శతాబ్దం,) జగన్నాథ్, బలభద్ర, సుభద్ర మధ్య స్త్రీ చెక్క బొమ్మను లక్ష్మిగా సూచించింది.[13]

సంప్రదాయాలు

[మార్చు]

శ్రీ వైష్ణవం

[మార్చు]
టెంకలై శ్రీ వైష్ణవ ఊర్ధ్వ పుండ్ర , లక్ష్మీ నారాయణుని ప్రాతినిధ్యం [14]

శ్రీ వైష్ణవ మతంలో, నారాయణ దేవతను సర్వోన్నతమైన దేవతగా, ఆయన భార్య లక్ష్మిని సర్వోన్నతమయిన దేవతగా పూజిస్తారు. మోక్షానికి మూలం అయిన నారాయణగా లక్ష్మీని భావిస్తారు, అందువల్ల దేవుడిని చేరుకోవడానికి అనుచరులు ఆమెను గౌరవిస్తారు. సంప్రదాయం, పేరు మూలం కొన్నిసార్లు దేవతతో ముడిపడి ఉంటుంది, ఆమెను శ్రీ అని కూడా పిలుస్తారు.[15] ఈ సంప్రదాయంలోని వివిధ ఉపవిభాగాలలో, భక్తులు విష్ణువు లేదా లక్ష్మి నిర్దిష్ట రూపాలను లేదా నారాయణ లేదా లక్ష్మి, లక్ష్మీనారాయణ, రామ లేదా సీత, సీత రామ, ఇతరులను కలిసి పూజిస్తారు.[16] వారు తమ శరీరాలపై ధరించే పవిత్రమైన గుర్తైన ఉర్ధ్వ పుండ్రా విష్ణువు తెల్లని పాదాల కలయికగా భావించబడుతుంది, మధ్యలో ఉన్న ఎర్రటి గీత లక్ష్మికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.[17]

స్వామినారాయణ సంప్రదాయం

[మార్చు]

స్వామినారాయణ సంప్రదాయం వైష్ణవ సంప్రదాయంలో, వేణువు ధరించిన కృష్ణుడిని అతని భార్య రాధతో కలిసి పూజిస్తారు, ఆ దైవాన్ని రాధా కృష్ణ అని పిలుస్తారు , అయితే శిక్షాపత్రి గ్రంథంలో నాలుగు చేతుల రూపంలో ఉన్న కృష్ణుడిని నారాయణుడిగా గుర్తించి, అతని భార్య లక్ష్మితో కలిసి పూజిస్తారు. ఆ దైవాన్ని లక్ష్మీ నారాయణ అని పిలుస్తారు.[18] ఈ శాఖ వ్యవస్థాపకుడైన స్వామినారాయణ్, గుజరాత్‌లోని వడ్తల్‌లోని శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం, గధాడలోని స్వామినారాయణ మందిరంలో రాధా కృష్ణ, లక్ష్మీ నారాయణుల మూర్తులను ప్రతిష్టించారు.  

ఆరాధన

[మార్చు]

లక్ష్మీనారాయణ ఆరాధన వైష్ణవులలో ప్రాచుర్యం పొందింది, వారు తమ ఇళ్లలో, దేవాలయాలలో దైవిక జంటను ప్రార్థిస్తారు. లక్ష్మీనారాయణను అంతిమ దైవత్వంగా భావించే అనేక సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి, వారి ఆరాధన కోసం గొప్ప, సున్నితమైన దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. లక్ష్మీనారాయణను పూజించడం వల్ల భక్తులకు దైవిక జంట పూర్తి ఆశీర్వాదాలు లభిస్తాయని, భక్తులకు వారి కుటుంబాలకు సంక్షేమం, విజయం, శ్రేయస్సు, పరిపూర్ణ జీవితాన్ని ఇస్తుందని నమ్ముతారు.[19]

తమిళ సంప్రదాయంలో, నారాయణుడిని తరచుగా లక్ష్మి మూడు అంశాలైన శ్రీదేవి, భూదేవి, నీలాదేవిలతో సూచిస్తారు.[20]

గ్యాలరీ

[మార్చు]

దేవాలయాలు

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Religion and the Global Money Markets: Exploring the Influence of Christianity, Islam, Judaism and Hinduism. Springer. 18 August 2022. ISBN 9783031044168. ఒరిజినల్ నుండి 8 March 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 14 September 2022.
  2. ↑ Ellwood, Robert (2007). Encyclopedia of World Religions. New York: Infobase Publishing. pp. 468. ISBN 978-0-8160-6141-9.
  3. ↑ Pintchman, Tracy (2005-08-18). Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares (in ఇంగ్లీష్). State University of New York Press. p. 49. ISBN 978-0-7914-8256-8. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  4. ↑ Dimmitt, Cornelia; Buitenen, Johannes Adrianus Bernardus (1978-06-15). Classical Hindu Mythology: A Reader in the Sanskrit Puranas (in ఇంగ్లీష్). Temple University Press. p. 61. ISBN 978-0-87722-122-7. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-01-29.
  5. ↑ Varadpande, Manohar Laxman (2009). Mythology of Vishnu and His Incarnations (in ఇంగ్లీష్). Gyan Publishing House. p. 187. ISBN 978-81-212-1016-4. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  6. ↑ www.wisdomlib.org (2017-12-02). "Lakshmipati, Lakṣmīpati, Lakshmi-pati: 10 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2022-09-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-13.
  7. ↑ www.wisdomlib.org (2019-01-06). "Vishnupriya, Viṣṇupriyā, Vishnu-priya: 4 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2022-09-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-13.
  8. ↑ www.wisdomlib.org (2015-08-28). "Vaishnavi, Vaiṣṇāvī, Vaiṣṇavī: 21 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 2022-09-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-13.
  9. ↑ The Brahmavâdin (in ఇంగ్లీష్). M.C. Alasingaperumal. 1900. p. 162. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  10. ↑ Monaghan, Patricia (2011). Goddesses in World Culture. United States of America: ABC-CLIO. pp. 1–7. ISBN 978-0-313-35465-6. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-13.
  11. ↑ Watkins, James Simon (2022-08-18). Religion and the Global Money Markets: Exploring the Influence of Christianity, Islam, Judaism and Hinduism (in ఇంగ్లీష్). Springer Nature. p. 378. ISBN 978-3-031-04416-8. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  12. ↑ LAWRENCE, MICHAEL A. (2018-05-31). Mystic Tales (in ఇంగ్లీష్). Notion Press. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  13. ↑ Dr. A.C. Pradhan. "Evolution of Jagannath Cult".
  14. ↑ Jagadeesan, N. (1989). Collected Papers on Tamil Vaishnavism (in ఇంగ్లీష్). Ennes Publications. p. 104.
  15. ↑ Ramakrishnananda, Swami (2022-04-07). Life of Sri Ramanuja (in ఇంగ్లీష్). Sri Ramakrishna Math. p. 447. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  16. ↑ Murdoch, John (1904). The Religious Sects of the Hindus (in ఇంగ్లీష్). Christian Literature Society for India. p. 21. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  17. ↑ Murdoch, John (1904). The Religious Sects of the Hindus (in ఇంగ్లీష్). Christian Literature Society for India. p. 23. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
  18. ↑ "Shikshapatri, verse 109 by Swaminarayan". ఒరిజినల్ నుండి 2012-02-10 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2008-05-06.
  19. ↑ "Benefits of praying to Lord Lakshmi Narayana, About Lord Lakshmi Narayana - Astropedia". www.astroved.com. ఒరిజినల్ నుండి 2020-09-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-01-06.
  20. ↑ Sen, Aloka Parasher (2021-02-28). Settlement and Local Histories of the Early Deccan (in ఇంగ్లీష్). Routledge. p. 280. ISBN 978-1-000-36112-4. the original నుండి 2024-03-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-09-14.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=లక్ష్మీనారాయణుడు&oldid=4839199" నుండి వెలికితీశారు