లస్బెలా జిల్లా
లస్బెలా జిల్లా
ضلعِ لسبیلہ لسبݔله دمگ | |
|---|---|
జిల్లా | |
  పైభాగం: హింగోల్ జాతీయ ఉద్యానవనంలోని ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ హోప్ కిందిభాగం: గోండ్రాని గుహల నగరం | |
.png) లాస్బెలా జిల్లాను హైలైట్ చేసిన బలూచిస్తాన్ పటం | |
| Coordinates: 25°13′38″N 66°18′22″E / 25.22722°N 66.30611°E | |
| దేశం |  పాకిస్తాన్ |
| ప్రావిన్స్ | బలూచిస్తాన్ |
| విభాగం | కలత్ |
| స్థాపించబడింది | జూన్ 1954[1] |
| ప్రధాన కార్యాలయం | ఉతల్ |
| Government | |
| • Type | జిల్లా పరిపాలన |
| • జిల్లా పోలీస్ అధికారి | వర్తించదు |
| • జిల్లా ఆరోగ్య అధికారి | వర్తించదు |
| Area | |
• జిల్లా | 15,153 కి.మీ2 (5,851 చ. మై) |
| Population (2023) | |
• జిల్లా | 6,80,977 |
| • Density | 45/కి.మీ2 (120/చ. మై.) |
| • Urban | 3,30,585 (48.54%) |
| • Rural | 3,50,392 (51.46%) |
| అక్షరాస్యత | |
| • అక్షరాస్యత రేటు |
|
| Time zone | UTC+5 (PST) |
| తహసీళ్ల సంఖ్య | 5 |
లాస్బెలా జిల్లా ( ఉర్దూ: لسبیلہ Lasbēla [ləsˈbeːla], బలూచి : لسبݔله Lasbèla [lasˈbeːla] ) పాకిస్తాన్లోని బలూచిస్తాన్ ఆగ్నేయ భాగంలో ఉన్న ఒక తీరప్రాంత జిల్లా, కలత్ డివిజన్లో ఒక భాగం. కరాచీకి వాయవ్యంగా సుమారు 100 కిలోమీటర్ల (62 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ఈ జిల్లా భౌగోళికంగా, ఆర్థికంగా ముఖ్యమైనది.
2023 పాకిస్తాన్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, లాస్బెలా జనాభా 298,092. దీని ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా చేపలు పట్టడం, వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, దీనికి ఖనిజ వెలికితీత, ముఖ్యంగా సున్నపురాయి, జిప్సం అనుబంధంగా ఉంటాయి, ఇవి ప్రాంతీయ పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలకు దోహదం చేస్తాయి. బ్రిటిష్ వలసరాజ్యాల కాలం వ్యూహాత్మక పాత్రతో ఈ జిల్లా చారిత్రాత్మకంగా కూడా ముఖ్యమైనది.
లాస్బెలాలో వేడి, తేమతో కూడిన ఉప ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. ఇక్కడ వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు తరచుగా 45°C (113 °F) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, అయితే శీతాకాలాలు 10 °C (50 °F) నుండి 20 °C (68 °F) వరకు ఉండి, సాపేక్షంగా తేలికపాటి చలిని కలిగి ఉంటాయి. వర్షపాతం చాలా అరుదుగా ఉంటుంది, సాధారణంగా సంవత్సరానికి 60 మిల్లీమీటర్ల (2.4 అంగుళాలు) నుండి 100 మిల్లీమీటర్ల (3.9 అంగుళాలు) వరకు ఉంటుంది.
మాట్లాడే ప్రధాన భాషలు బలూచి, లాసి (ఈ ప్రాంతం జాతి భాషా వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబించే సింధీ మాండలికం). ఉతాల్ పట్టణం జిల్లా పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేస్తుంది.
లాస్బెలా వైవిధ్యభరితమైన భూభాగంలో సపత్ బీచ్, కుండ్ మలిర్, గోల్డెన్ బీచ్, అరేబియా సముద్రంలోని సోన్మియాని బే వంటి తీరప్రాంత, పర్వత ప్రాంతాలతో పాటు, దుద్దార్ వంటి ఖనిజాలను వెలికితీసే కీర్తార్ పర్వతాలలోని కన్రాజ్లో కనిపించే కఠినమైన భూభాగం, కాలానుగుణ జలపాతాలు కూడా ఉన్నాయి.
చరిత్ర
[మార్చు]18వ శతాబ్దంలో జమోటెస్కు చెందిన అలియాని కుటుంబం ఉదయించే వరకు లాస్బెలా ప్రారంభ చరిత్ర చాలా వరకు అస్పష్టంగా ఉంది.[3] క్రీ. శ. 7వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, అర్మాన్బెల్ పాలకుడు (ప్రస్తుత బేల) సమాని అని పిలువబడే బౌద్ధుడు, అతను సింధ్ మహారాజు రాయ్ సాహిరాస్ నియమించిన గవర్నర్ల వంశానికి చెందినవాడు. అరోర్కు చెందిన చాచ్ మక్రాన్కు దండెత్తినప్పుడు, అతనికి బేలాలో ఆప్యాయంగా స్వాగతం లభించింది, బేలా పాలకుడు అతనికి తన విధేయతను ప్రకటించాడు.[3]
ముహమ్మద్ ఇబ్న్ అల్-ఖాసిం సింధుపై దండయాత్ర చేసినప్పుడు ఈ జిల్లా అతను తీసుకున్న మార్గంలో ఉంది . ఇది తరువాత ఖలీఫా కాలంలో వలయత్ అల్-సింధులో భాగంగా ఏర్పడింది.[3]
ఆ తరువాత సుమ్రా, సమ్మ సింధీ రాజవంశాలు లాస్బెలాను నియంత్రించినట్లు తెలుస్తోంది. 1523లో షా హుస్సేన్ అర్ఘున్ సమ్మా పడగొట్టాడు, తరువాత లాస్బెలా చరిత్ర అస్పష్టంగా ఉంది, అయితే స్థానిక వంశాలు గుజర్లు, రుంఝా, గుంగా, బుర్ఫత్ ఈ ప్రాంతంపై పాక్షిక స్వతంత్ర నియంత్రణను కలిగి ఉన్నాయని నమ్ముతారు.[3]
1742–1743లో, సమ్మ రాజవంశానికి చెందిన కోరేజా కుటుంబంలోని జమోటే తెగ అధిపతి అయిన జామ్ అలీ ఖాన్, కలత్ ఖాన్ సహాయంతో లాస్బెలాపై తన నియంత్రణను స్థాపించాడు. లాస్బెలా జామ్గా పిలువబడే అతని వారసులు , 1947లో జామ్ గులాం ఖాదిర్ ఖాన్ పాకిస్తాన్లో చేరే వరకు రాష్ట్రాన్ని పాలించారు.[3] 1960లో లాస్బెలాను కరాచీతో కలిపి కరాచీ-బేలా డివిజన్గా ఏర్పాటు చేశారు. 1972లో దీనిని తిరిగి కలత్ డివిజన్కు చేర్చారు. 2022లో లాస్బెలా నుండి హబ్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు.
పరిపాలన
[మార్చు]లాస్బెలా జిల్లా పరిపాలనాపరంగా నాలుగు తహసీళ్ళు, ఒక ఉప-తహసీల్, 22 యూనియన్ కౌన్సిళ్లుగా విభజించబడింది.[4]
| తహసీల్ | ప్రాంతం
(కిమీ2) [5] |
జనాభా.
(2023) |
సాంద్రత (ప్రజలు/కిమీ²)
(2023) |
సాహిత్య రేటు
(2023) |
యూనియన్ కౌన్సిల్స్ |
|---|---|---|---|---|---|
| ఉతాల్ తహసీల్[7] | 1,756 | 88,933 | 50.65 | 33.95% |
|
| లఖ్రా తహసీల్ | 1,954 | 46,744 | 23.92 | 15.31% |
|
| బేలా తహసీల్[1][8] | 1,527 | 129,264 | 84.65 | 40.98% |
|
| కన్రాజ్ తహసీల్[4] | 1,190 | 15,996 | 13.44 | 20.32% | |
| లియారీ తహసీల్[4] | 2,010 | 17,155 | 8.53 | 16.09% |
భౌగోళిక శాస్త్రం
[మార్చు]లాస్బెలాలోని ప్రధాన నదులు పోరాలి నది, దాని ఉపనదులైన విందర్ నది, విర్హాబ్ నది. ఇతర నదులు ఫోర్, హింగోల్, ఇవి అరేబియా సముద్రంలోకి ప్రవహించే మార్గంలో లాస్బెలా జిల్లా గుండా ప్రవహించే ముందు అవరన్ జిల్లాలో ఉద్భవించాయి.[9]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1951 | 68,189 | — |
| 1961 | 82,997 | +1.98% |
| 1972 | 1,25,263 | +3.81% |
| 1981 | 1,88,139 | +4.62% |
| 1998 | 3,12,695 | +3.03% |
| 2017 | 5,76,271 | +3.27% |
| 2023 | 6,80,977 | +2.82% |
| మూలాలు:[10] | ||
జనాభా
[మార్చు]2023 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, లాస్బెలా జిల్లాలో 115,539 గృహాలు, 680,977 జనాభా ఉన్నారు. ఈ జిల్లాలో ప్రతి 100 మంది స్త్రీలకు 105.04 మంది పురుషులు ఉన్నారు, అక్షరాస్యత రేటు 32.47%: పురుషులలో 45.86%, స్త్రీలలో 26.48%.[11][12] 209,038 మంది (సర్వే చేయబడిన జనాభాలో 30.7%) 10 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. 330,585 మంది (48.55%) పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.[13][11]
భాష
[మార్చు]లాస్బెలా జిల్లా భాషలు (2023)
1951 పాకిస్తాన్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మాజీ లాస్ బేలా రాష్ట్ర జనాభాలో 80% మంది సింధీ మాట్లాడేవారు, మెజారిటీగా ఉన్నారు. బలూచి వాటా 19%. [14] 2023 జనాభా లెక్కల సమయంలో, సింధీ వాటా 10% కి పడిపోగా, బలూచి వాటా 75.3% కి పెరిగింది. ఇతర మొదటి భాషలలో బ్రాహుయి (8.1%), పాష్టో (2.6%) ఉన్నాయి.[15]
మతం
[మార్చు]2023 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఇస్లాం 96.55% అనుచరులతో ప్రబలమైన మతంగా ఉంది, అయితే హిందూ మతం 2.92% అనుచరులను కలిగి ఉంది. క్రైస్తవ మతాన్ని అనుసరించే స్వల్ప జనాభా కూడా ఉంది.[15]
విద్య
[మార్చు]లాస్బెలా వ్యవసాయ, జల, సముద్ర శాస్త్ర విశ్వవిద్యాలయం (LUAWMS) ఉతల్లో ఉంది. బలూచిస్తాన్
రెసిడెన్షియల్ కాలేజ్ (BRC) ఉతల్లో ఉంది. పాలిటెక్నిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఉతల్లో ఉంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]ఆగ్నేయంలో, లాస్బెలా జిల్లాలోని హబ్ వద్ద 2014లో క్నెర్గికో అనే చమురు శుద్ధి కర్మాగారాన్ని నిర్మించారు, ఇది 120,000 బ్యారెళ్ల చమురును శుద్ధి చేయగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. అంతేకాకుండా, శుద్ధి కర్మాగారానికి ఆనుకొని ఒక విద్యుత్ కేంద్రం ఉంది, ఇది సుమారు 1350 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[16]
ఆరోగ్యం
[మార్చు]ఇవి లెస్బెలా జిల్లాలోని ఆసుపత్రులు:
- డిహెచ్క్యూ హాస్పిటల్ లాస్బెలా
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 "History of Lasbela". Lasbela District Government website. 1 August 2006. the original నుండి 6 October 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 July 2021.
- ↑ "Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
- 1 2 3 4 5 1998 Census report, pp. 8–10.
- 1 2 3 "Tehsils & Unions- Lasbela District". National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 April 2023.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
- ↑ "LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN" (PDF).
- ↑ Saleem Shahid and Abdul Wahid Shahwani (24 February 2019). "Efforts on to rescue people from Balochistan's flood-hit areas". Dawn (newspaper). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 July 2021.
- 1 2 3 Saleem Shahid and Abdul Wahid Shahwani (24 February 2019). "Efforts on to rescue people from Balochistan's flood-hit areas". Dawn (newspaper). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 July 2021.
- ↑ 1998 Census report, p. 2.
- ↑ "Population by administrative units 1951-1998" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- 1 2 "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 12" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ "7th Population and Housing Census: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ "Census of Pakistan, VOLUME 2 1951. Baluchistan: Report & Tables" (PDF). Manager of Publications, Government of Pakistan, Karachi. 1951.
- 1 2 "Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics.
- ↑ Saad Hasan (4 July 2014). "A matter of weeks: Byco ready to utilise its Hub refinery". The Express Tribune (newspaper). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 July 2021.