లాటిన్ సామ్రాజ్యం

Latin Empire Imperium Constantinopolitanum  (Latin)
1204–1261
The Latin Empire (in purple) with its vassals in 1204
రాజధాని	Constantinople
సామాన్య భాషలు	Latin, Old French (de jure) Greek (de facto)
మతం	Latin Catholic (official) Greek Orthodox (popular)
ప్రభుత్వం	Feudal Christian monarchy
Emperor
• 1204–1205	Baldwin I
• 1205–1216	Henry
• 1216–1217	Peter
• 1217–1219	Yolanda
• 1221–1228	Robert I
• 1229–1237	John
• 1228–1261	Baldwin II
చారిత్రిక కాలం	High Middle Ages
• Sack of Constantinople	1204
• Joint Nicean-Bulgarian campaign against Empire	1235
• పతనం	1261
విస్తీర్ణం
1204 est.	179,000 km2 (69,000 sq mi)
1209 est.	206,000 km2 (80,000 sq mi)
1228 est.	47,000 km2 (18,000 sq mi)
1260 est.	14,000 km2 (5,400 sq mi)
Preceded by Succeeded by Byzantine Empire (Angelos dynasty) Byzantine Empire (Palaiologos dynasty) Principality of Achaea Duchy of Athens Duchy of the Archipelago

'లాటిన్ సామ్రాజ్యం', దీనిని 'కాన్స్టాంటినోపులు లాటిన్ సామ్రాజ్యం' లేదా 'కాన్స్టాంటినోపులు సామ్రాజ్యం' అని కూడా పిలుస్తారు ఇది బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం నుండి ఆక్రమించుకున్న భూభాగాల మీద నాల్గవ క్రూసేడు నాయకులచే స్థాపించబడిన ఒక భూస్వామ్య క్రూసేడరు రాజ్యం. తూర్పున పాశ్చాత్య దేశాలచే గుర్తింపు పొందిన రోమన్ సామ్రాజ్యంగా బైజాంటైను సామ్రాజ్యం స్థానాన్ని భర్తీ చేయడమే లాటిన్ సామ్రాజ్యం ఉద్దేశ్యం; ఇందులో తూర్పు ఆర్థోడాక్సు రోమను చక్రవర్తుల స్థానంలో ఒక కాథలిక్కు చక్రవర్తిని సింహాసనాధీనుడిని చేయాలని సంకల్పించారు. లాటిన్ సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రధాన లక్ష్యం నాల్గవ క్రూసేడు సమయంలోనే రూపొందించబడింది; దీనిని మాంటు‌ఫెరాటు‌కు చెందిన 1వ బోనిఫేసు వంటి క్రూసేడు నాయకులు అలాగే వెనిస్ గణతంత్రం వారు ప్రోత్సహించారు.

నాల్గవ క్రూసేడు వాస్తవానికి ముస్లింల ఆధీనంలో ఉన్న జెరూసలేం నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పిలుపునిచ్చినప్పటికీ వరుసగా సంభవించిన ఆర్థిక, రాజకీయ పరిణామాల ఫలితంగా క్రూసేడరు సైన్యం బైజాంటైను సామ్రాజ్య రాజధాని అయిన కాన్స్టాంటినోపులు నగరాన్ని దోచుకుంది. వాస్తవానికి 3వ అలెక్సియోస్ ఏంజెలోస్ చేత సింహాసనం నుండి తొలగించబడిన బైజాంటైను చక్రవర్తి ఐజాకు 2వ ఏంజెలోసును తిరిగి సింహాసనం మీద పునరుద్ధరించడమే వారి ప్రణాళికగా ఉండేది. ఐజాకు కుమారుడైన అలెక్సియోస్ 4వ ఏంజెలోస్ నుండి క్రూసేడర్లకు ఆర్థిక, సైనిక సహాయం లభిస్తుందని వాగ్దానం చేయబడింది; ఆ సహాయంతో వారు జెరూసలేం వైపు తమ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాలని ప్రణాళిక రచించుకున్నారు. క్రూసేడర్లు కాన్స్టాంటినోపులు‌కు చేరుకున్నప్పుడు పరిస్థితి త్వరగా అస్థిరంగా మారింది. ఐజాకు అలెక్సియోస్ కొద్దికాలం పాలించినప్పటికీ, క్రూసేడర్లు తాము ఆశించిన ప్రతిఫలాన్ని పొందలేకపోయారు. 1204 ఏప్రిల్‌లో వారు నగరం అపారమైన సంపదను స్వాధీనం చేసుకుని దోచుకున్నారు.

క్రూసేడర్లు తమ సొంత శ్రేణుల నుండే ఫ్లాండర్సు‌కు చెందిన 9వ బాల్డ్విన్‌ను తమ చక్రవర్తిగా ఎన్నుకున్నారు. బైజాంటైను సామ్రాజ్య భూభాగాన్ని వివిధ కొత్త సామంతులైన క్రూసేడరు రాజ్యాలుగా విభజించారు. లాటిన్ సామ్రాజ్యం అధికారాన్ని, నైసియా సామ్రాజ్యంలో (1185–1204 నాటి ఏంజెలోస్ రాజవంశానికి చెందిన) లాస్కారిసు కుటుంబం, ట్రెబిజాండు సామ్రాజ్యంలో (1081–1185 వరకు బైజాంటైను చక్రవర్తులుగా పాలించిన) కొమ్నెనోసు కుటుంబం నేతృత్వంలోని బైజాంటైను అవశేష రాజ్యాలు వెంటనే సవాలు చేశాయి. 1224 నుండి 1242 వరకు ఏంజెలోయితో సంబంధం ఉన్న ఏంజెలోస్ డూకాసు కుటుంబం థెస్సలోనికా సామ్రాజ్యం నుండి లాటిన్ అధికారాన్ని సవాలు చేసింది. నాల్గవ క్రూసేడు తరువాత పూర్వపు బైజాంటైను భూభాగాలలో స్థాపించబడిన ఇతర లాటిన్ శక్తుల మీద, ముఖ్యంగా వెనిస్ గణతంత్రం మీద లాటిన్ సామ్రాజ్యం రాజకీయ లేదా ఆర్థిక ఆధిపత్యాన్ని సాధించడంలో విఫలమైంది. ప్రారంభంలో కొద్దికాలం పాటు సైనిక విజయాలు సాధించినప్పటికీ ఉత్తరాన ఉన్న బల్గేరియాతో, వివిధ బైజాంటైను వారసత్వ హక్కుదారులతో నిరంతర యుద్ధాల కారణంగా అది క్రమంగా క్షీణించడం ప్రారంభించింది. చివరికి నికేను సామ్రాజ్యం కాన్స్టాంటినోపులు‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని 1261లో 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు నాయకత్వంలో బైజాంటైను సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించింది. చివరి లాటిన్ చక్రవర్తి, కాన్స్టాంటినోపులు 2వ బాల్డ్విన్ ప్రవాసానికి వెళ్ళిపోయాడు. కానీ చక్రవర్తి బిరుదు అనేకమంది వారసత్వ హక్కుదారులతో 14వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది.

వ్యుత్పత్తి

ఫిలిప్ ఆఫ్ కోర్టెనే ముద్ర; ఈయన 1273–1283 మధ్య ప్రవాసంలో ఉన్న లాటిన్ చక్రవర్తి. ఈ ముద్రపై ఆయన బిరుదు దేవుని కృపచే, రొమేనియా చక్రవర్తి, సదా మహోన్నతుడు అని ఉంది.

"లాటిన్ సామ్రాజ్యం" అనే పదం ఆనాటి సమకాలీన వాడుకలో లేదు; క్రూసేడర్ల ఈ రాజ్యాన్ని ప్రాచీన రోమన్ సామ్రాజ్యం, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం నుండి వేరు చేసి చూపడానికి 16వ శతాబ్దంలో చరిత్రకారులు దీనిని మొట్టమొదట ఉపయోగించారు. ఈ మూడు సామ్రాజ్యాలు కూడా తమను తాము "రోమను" సామ్రాజ్యాలుగానే పిలుచుకునేవి. క్రూసేడర్లు ఫ్రాంకులు, వెనీషియన్లు, ఇతర పాశ్చాత్యులు) రోమను కాథలిక్కులు కావడం వలన వారు తమ మతపరమైన ఆచారాలు, విద్యాపరమైన వ్యవహారాలలో లాటిన్ భాషను ఉపయోగించేవారు; దీనికి భిన్నంగా, స్థానిక తూర్పు ఆర్థోడాక్సు ప్రజలు తమ మత ఆచారాలలోనూ దైనందిన సంభాషణలలోనూ గ్రీకు భాషను ఉపయోగించేవారు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని బట్టి ఈ సామ్రాజ్యానికి "లాటిను" అనే పదాన్ని ఎంచుకున్నారు. బైజాంటైను ప్రజలు ఈ లాటిన్ సామ్రాజ్యాన్ని ఫ్రాంకుల పాలన అని గానీ, లేదా లాటిన్ల పాలన అని గానీ వ్యవహరించేవారు.

క్రూసేడర్లు జారీ చేసిన స్థాపన ఒప్పంద పత్రాలలో ఈ సామ్రాజ్యాన్ని ప్రత్యేకంగా కాన్స్టాంటినోపులు సామ్రాజ్యం" అని పేర్కొన్నారు. ఇది ప్రామాణిక బైజాంటైను నామకరణం, సిద్ధాంతం నుండి స్పష్టమైన విచలనం అయినప్పటికీ ఈ సామ్రాజ్యాన్ని రోమన్ల సామ్రాజ్యం లేదా కాన్స్టాంటినోపులు సామ్రాజ్యం అని వ్యవహరించడం పాపల్ (పోప్) ఉత్తరప్రత్యుత్తరాల వంటి పాశ్చాత్య ఆధారాలలో తూర్పు సామ్రాజ్యానికి వాడిన ప్రామాణిక నామం. ఇది లాటిన్ నాయకులు ఈ సామ్రాజ్యాన్ని "భర్తీ చేయడం" కంటే "స్వాధీనం చేసుకోవడం"గానే భావించారని సూచిస్తుంది. పశ్చిమ ఐరోపా సాధారణంగా జర్మానికు పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యంనే నిజమైన రోమను సామ్రాజ్యానికి ప్రతిరూపంగా పరిగణించేది కాబట్టి, క్రూసేడర్లు ఈ సామ్రాజ్యాన్ని "రోమను" అని పేర్కొనడాన్ని సమర్థించుకోవడం వారికి కష్టంగా ఉండేది. ఈ రెండు నిర్ధారణలు—అంటే బయటివారికి ఈ సామ్రాజ్యం, రోమను గుర్తింపు వివాదాస్పదంగానే మిగిలిపోవడం దీని మీద సాధించిన విజయం ఒక "స్వాధీనం"గా పరిగణించబడటం తప్ప "భర్తీ"గా కాకపోవడం—జర్మనీలో అదే కాలంలో రూపొందించబడిన డీడ్సు ఆఫ్ ది బిషప్సు ఆఫ్ హాల్బర్సుడాటు అనే చారిత్రక గ్రంథంలోని ఒక నమోదు ద్వారా మరింత బలపడతాయి. మొదటి లాటిన్ చక్రవర్తి అయిన 1వ బాల్డ్విన్ పట్టాభిషేకాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ఆ గ్రంథం ఆయనను గ్రీకుల చక్రవర్తి అని పేర్కొంది; ఇదే బిరుదు ఆ గ్రంథంలోని మునుపటి పేజీలో 1వ అలెక్సియోస్ కోసం కూడా ఉపయోగించబడింది. అదేవిధంగా చక్రవర్తి ఐజాకు ఏంజెలోస్ ఆ గ్రంథంలో గ్రీకుల రాజుగా నమోదు చేయబడ్డాడు.

మొదటి లాటిన్ చక్రవర్తి అయిన 1వ బాల్డ్విన్ ముద్ర. "రోం." అనే సంక్షిప్త రూపం, ఆయన 'రోమానియా' గురించి ప్రస్తావిస్తున్నారా లేక 'రోమన్ల' గురించి ప్రస్తావిస్తున్నారా అనే విషయాన్ని వ్యాఖ్యానానికి తావిచ్చేలా వదిలేస్తుంది.

బాల్డ్విన్ వాస్తవానికి ఉపయోగించిన పూర్తి బిరుదు దేవుని కృపచే, క్రీస్తునందు అత్యంత విశ్వాసపాత్రుడైన చక్రవర్తి, దేవునిచే కిరీటధారి, రోమన్ల పాలకుడు, నిత్యం మహోన్నతుడు. ఇది గతంలో క్రూసేడర్లచే సింహాసనం మీద అధిష్టింపబడిన 4వ అలెక్సియోస్ ఏంజిలోసు, 3వ పోప్ ఇన్నోసెంటుకి రాసిన ఒక లేఖలో (దీని లాటిన్ రూపం మాత్రమే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉంది) ఉపయోగించిన బిరుదుకు దాదాపు మక్కీకి మక్కీ నకలు: క్రీస్తునందు విశ్వాసి, దైవంచే పట్టాభిషిక్తుడైన చక్రవర్తి, రోమన్ల పాలకుడు, సదా మహనీయుడు. బాల్డ్విన్‌, 3వ పోప్ ఇన్నోసెంటుకు రాసిన లేఖలలో తన బిరుదును కాన్స్టాంటినోపులు చక్రవర్తిగా పేర్కొన్నాడు; పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తిని పోప్ రోమన్ చక్రవర్తిగా గుర్తించేవారు కాబట్టి, బహుశా పోప్ కార్యాలయ లేఖకులు ఈ బిరుదులో మార్పులు చేసి ఉండవచ్చు. తన ముద్రల మీద, బాల్డ్విన్ రోమన్ అనే పదాన్ని 'రోం.'గా సంక్షిప్తీకరించాడు; దీనివలన, ఆ పదం ద్వారా అతను రోమన్ల భూమిని ఉద్దేశించాడా లేక రోమన్లును ఉద్దేశించాడా అనే విషయం మీద వ్యాఖ్యానాలకు అనుకూలంగా ఉండేలా ఆయన తెలివిగా వ్యవహరించాడు. అయితే ఆయన రోమన్‌నే ఉద్దేశించి ఉండే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. బాల్డ్విన్ వారసుడు హెన్రీ సామ్రాజ్యాన్ని ఇంపీరియం రోమనుం అని కనీసం ఒక అక్షరంలో పేర్కొన్నాడు. ఒక వెనీషియను రాజనీతిజ్ఞుడు మరినో సనుటో ది ఎల్డరు, సెబాస్టో లాటినో బాసిలియా రోమాయియోన్ (రోమన్ల గౌరవనీయ లాటిన్ రాజు) అని వాడాడు."రొమేనియా" అనే పదాన్ని రోమన్లు శతాబ్దాలుగా తమ దేశాన్ని పిలుచుకునే పేరు.

ఇంపీరియలు టైట్యులేచరు మూడు వేర్వేరు వెర్షన్లు హెన్రీ క్రింద ధృవీకరించబడ్డాయి; హెన్రికస్ డీ గ్రేషియా ఇంపరేటర్ రొమేనియా 'రొమేనియా చక్రవర్తి', హెన్రికస్ డీ గ్రేషియా ఇంపరేటర్ రోమనోరమ్ 'రోమన్ల చక్రవర్తి', హెన్రికస్ డీ గ్రేషియా ఇంపరేటర్ 'కాన్స్టాంటినోపోలిటానీ, కాన్స్టాంటినోపోలిటాని' వివిధ గ్రహీతల కోసం ఉద్దేశించబడింది. కాన్స్టాంటినోపుల్ చక్రవర్తి అనే బిరుదును ఉపయోగించడం కేవలం పోప్, పశ్చిమ ఐరోపాను సంతృప్తి పరచడానికే కాకుండా, వారు పరిపాలిస్తున్న బైజాంటైను‌ల విషయంలో లాటిన్ చక్రవర్తుల పాలనను చట్టబద్ధం చేయడానికి కూడా ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. ఆ నగరం స్వాధీనమే ఒక కీలకమైన చట్టబద్ధత కారకం. ఇది నైసియా, ట్రెబిజాండ్, థెస్సలోనికా లలో బైజాంటైను హక్కుదారుల నుండి లాటిన్ చక్రవర్తులను వేరు చేసింది.

చరిత్ర

మూలం

నాల్గవ క్రూసేడు నాయకుడు, వెనిస్ డోజు అయిన ఎరికొ డాండొలొ సమాధి ఉన్నట్లు భావించే ప్రదేశాన్ని సూచించే, హగియా సోఫియా లోపల ఉన్న 19వ శతాబ్దపు సమాధి చిహ్నం

కాన్స్టాంటినోపులు దోపిడీ తర్వాత, క్రూసేడర్లు బైజాంటైన్ భూభాగాలను పంచుకోవడానికి అంగీకరించారు. 1204 అక్టోబరు 1న సంతకం చేయబడిన రోమేనియన్ సామ్రాజ్య భూముల విభజన ఒప్పందం ప్రకారం, సామ్రాజ్యంలో ఎనిమిదింటిలో మూడు వంతులు— క్రెటే, ఇతర ద్వీపాలతో సహా—వెనిస్ గణరాజ్యానికి దక్కాయి. మిగిలిన భాగాన్ని లాటిన్ సామ్రాజ్యం తనదిగా ప్రకటించుకుంది. ఈ క్రింది ప్రాంతాలపై నియంత్రణ సాధించింది:

• గ్రీస్లోని ప్రాంతాలు, ఇవి సామంత భూభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి:
  • థెస్సలోనికా రాజ్యం
  • అకాయా సంస్థానం
  • ఏథెన్స్ డచీ
  • ఆర్కిపెలాగో డచీ
• ఉత్తర థ్రేస్‌లో స్వల్పకాలం మాత్రమే మనుగడలో ఉన్న ఫిలిప్పోపోలిస్ డచీ

ఆసియా మైనర్లో, నైసియా వద్ద ( బ్లోయిసు‌కు చెందిన లూయిసు కోసం), నికోమీడియా వద్ద ( థియరీ డి లూసు కోసం), ఫిలడెల్ఫియా వద్ద ( స్టీఫెన్ డు పెర్ష్ కోసం), నియోకాస్ట్రా వద్ద మరిన్ని డచీలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళికలు రూపొందించారు. అయితే, ఆ ప్రాంతంలో నైసియా సామ్రాజ్యం స్థాపించబడటం వల్ల, ఈ డచీలు కేవలం కాగితాలకే పరిమితమై, ఆచరణలోకి రాలేదు. నైసియా నగరం ఎప్పుడూ ఆక్రమించబడలేదు, పైగా లోయిసు ఆఫ్ బ్లోయిసు 1205లో చంపబడ్డాడు. తియర్రీ డీ లాసు 1207లో నైసియా సైనికుల చేతికి చిక్కాడు; బందీగా ఉన్నప్పటికీ విడుదలయ్యాక, రెండేళ్ల తర్వాత అతను లాటిన్ సామ్రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోయాడు. నైసియా పాలకుల ఆధ్వర్యంలో జరిగిన స్వల్పకాలిక పునరాక్రమణ తర్వాత, నికోమీడియా తిరిగి లాటిన్ నియంత్రణలోకి వచ్చింది; అయినప్పటికీ, నికోమీడియా డచీ మాత్రం సామ్రాజ్య ఆస్తిగానే కొనసాగింది. ఫిలడెల్ఫియా నగరం ఎప్పుడూ లాటిన్ పాలకుల ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి రాలేదు; కాకపోతే, 1205లో స్థానిక శక్తిమంతుడైన థియోడర్ మంగాఫాస్ను ఓడించిన తర్వాత, లాటిన్ చక్రవర్తి అయిన హెన్రీ ఆఫ్ ఫ్లాండర్స్ ఆ ప్రాంతంపై తన హక్కును ప్రకటించుకున్నాడు. మరోవైపు, నియోకాస్ట్రా డచీ మాత్రం ఎప్పుడూ ఒక్కరికే అప్పగించబడలేదు; దానికి బదులుగా, అది నైట్స్ హాస్పిటల్లర్ (పావు వంతు), ఇతర సామంతుల మధ్య విభజించబడింది. ఈ సందర్భంలో "డచీ" అనే పదం, ఒక ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి బైజాంటైన్ కాలంలో వాడిన పాత పదం థిమెను ప్రతిబింబిస్తుంది; సాధారణంగా ఈ 'థీం' ప్రాంతాలను ఒక డౌక్సు (పాలకుడు) పరిపాలించేవాడు.

పాలక అధిపతి లాటిన్ సామ్రాజ్యానికి ఒక సామంతుడిగా పరిగణించబడలేదు. అయినప్పటికీ, సామ్రాజ్య భూభాగంలో ఎనిమిదింటికి మూడు వంతులపై, అలాగే కాన్స్టాంటినోపుల్ నగరంలోని కొన్ని భాగాలపై అతనికి ఉన్న నియంత్రణ, సామ్రాజ్య వ్యవహారాలలో వెనిస్ తన ప్రభావాన్ని కొనసాగించేలా చేసింది. అయితే, పూర్వపు బైజాంటైన్ భూభాగంలో అధిక భాగం, బైజాంటైను గ్రీకు కులీనుల నాయకత్వంలోని ప్రత్యర్థి ఉత్తరాధికార రాజ్యాల చేతుల్లోనే ఉండిపోయింది. ఎపిరస్ డెస్పోటేట్, నైసియా సామ్రాజ్యం, ట్రెబిజాండ్ సామ్రాజ్యం వంటి ఈ రాజ్యాలు, లాటిన్ పాలకుల నుండి తమ భూభాగాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవాలనే దృఢ సంకల్పంతో ఉన్నాయి. 1204 మే 9న, వెనీషియన్ల మద్దతుతో 1వ బాల్డ్విన్ చక్రవర్తిగా ఎన్నికయ్యారు; మే 16న, తూర్పు రోమను సంప్రదాయాలను నిశితంగా అనుసరించే ఒక వేడుకలో, హగియా సోఫియాలో ఆయన పట్టాభిషిక్తుడయ్యారు. పట్టాభిషేకం జరిగిన కొద్దికాలానికే, బాల్డ్విన్ థ్రేసు గ్రామీణ ప్రాంతాల పర్యటనకు బయలుదేరారు; ఆయన ఒక విజేతగా కాకుండా ఒక చట్టబద్ధమైన పాలకుడిగా వ్యవహరిస్తూ, ప్రజలందరూ తనను 'రోమన్ల చక్రవర్తి'గా ఏకగ్రీవంగా కీర్తిస్తారని ఆశించారు. లాటిన్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడటం వలన ఒక విచిత్రమైన పరిస్థితి ఏర్పడింది: అదే సమయంలో తామే నిజమైన రోమను సామ్రాజ్యమని చెప్పుకునే ఐదు వేర్వేరు రాజకీయ వ్యవస్థలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. అవి: లాటిన్ సామ్రాజ్యం, పవిత్ర రోమను సామ్రాజ్యం, బైజాంటైను సామ్రాజ్యం మూడు అవశేష రాజ్యాలైన—ఎపిరస్ డెస్పోటేట్, నైసియా సామ్రాజ్యం, ట్రెబిజాండ్ సామ్రాజ్యం.

ఆసియా మైనర్‌లో

1204లో నాల్గవ క్రూసేడు సమయంలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ స్వాధీనం.

ఆసియా మైనరు‌లో క్రూసేడర్ల ప్రారంభ దండయాత్రల ఫలితంగా 1205 నాటికి బిథినియాలో అధిక భాగం స్వాధీనం చేసుకోబడింది. పోయెమనేనం, ప్రూసా వద్ద 1వ థియోడరు లాస్కారిసు సైన్యాలు ఓడిపోయాయి. లాటిన్ విజయాలు కొనసాగాయి. 1207లో నైసియాకు కొత్తగా చక్రవర్తిగా ప్రకటించబడిన థియోడరు‌తో ఒక సంధి కుదిరింది. 1211 అక్టోబరు‌లో రైండకోసు నది వద్ద జరిగిన రైండకసు యుద్ధంలో లాటిన్లు నైసియా దళాల మీద మరో ఓటమిని రుచి చూపించారు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత, నింఫేయం ఒప్పందం బిథినియా, మైసియాలోని చాలా భాగాల మీద వారి నియంత్రణను గుర్తించింది.

1222 వరకు ఈ శాంతి కొనసాగింది. ఆ సమయానికి తన యూరోపియను ప్రావిన్సులలో నిరంతర యుద్ధాల వలన బలహీనపడిన లాటిన్ సామ్రాజ్యాన్ని సవాలు చేసేంత బలంగా నైసియా పునరుజ్జీవన శక్తి భావించింది. 1224లో జరిగిన పోయిమనేనను యుద్ధంలో లాటిన్ సైన్యం ఓడిపోయింది. మరుసటి సంవత్సరానికి చక్రవర్తి రాబర్ట్ ఆఫ్ కోర్టెనే, నికోమీడియా, కాన్స్టాంటినోపులు‌కు నేరుగా ఎదురుగా ఉన్న భూభాగాలు మినహా, తన ఆసియా ఆస్తులన్నింటినీ నైసియాకు అప్పగించవలసి వచ్చింది. నికేయా ఏజియను సముద్రం వైపు కూడా దృష్టి సారించి, సామ్రాజ్యానికి కేటాయించబడిన ద్వీపాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. చివరకు 1235లో లాటిన్ సామ్రాజ్యం చివరి ఆక్రమిత భూభాగాలు కూడా నికేయా వశమయ్యాయి.

యూరప్‌లో

ఆసియాలో లాటిన్ సామ్రాజ్యం మొదట్లో బలహీనంగా ఉన్న నికేయాను మాత్రమే ఎదుర్కొన్న దానికి భిన్నంగా, యూరపు‌లో అది వెంటనే ఒక శక్తివంతమైన శత్రువును ఎదుర్కొంది: ఆయనే బల్గేరియా జార్ కలోయను. బాల్డ్విన్ థ్రేసు‌లోని బైజాంటైను ప్రభువుల మీద దండయాత్ర చేసినప్పుడు వారు సహాయం కోసం కలోయను‌ను పిలిచారు. 1205 ఏప్రిల్ 14న జరిగిన ఏడ్రియానోపుల్ యుద్ధం (1205)లో లాటిన్ భారీ అశ్విక దళం, నైట్‌లు కలోయను దళాలు, కుమను మిత్రుల చేతిలో చిత్తుగా ఓడిపోయారు. చక్రవర్తి బాల్డ్విన్ బందీగా పట్టుబడ్డాడు. ఆయన 1205లో మరణించే వరకు బల్గేరియా రాజధాని టార్నోవోలో ఖైదు చేయబడ్డాడు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత (1207) థెస్సలోనికా ముట్టడి సమయంలో కలోయను హత్య చేయబడ్డాడు. మరుసటి సంవత్సరం విజయంతో బల్గేరియను ముప్పు పూర్తిగా తొలగించబడింది. ఇది బాల్డ్విన్ వారసుడైన, హెన్రీ ఆఫ్ ఫ్లాండర్సు, 1210 వరకు థ్రేస్‌లో కోల్పోయిన చాలా భూభాగాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. ఆ తర్వాత, జార్ కలోయను కుమార్తె అయిన బల్గేరియాకు చెందిన మరియాతో హెన్రీ వివాహంతో శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది.

ఎపిరస్ డెస్పోటేట్, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం యొక్క వారసత్వ రాజ్యాలలో ఒకటి

అదే సమయంలో 1వ మైఖేల్ కొమ్నెనోసు డూకాసు ఆధ్వర్యంలోని మరో బైజాంటైను వారసత్వ రాజ్యమైన ఎపిరసు డెస్పోటేటు, థెస్సలోనికా, ఏథెన్స్‌లోని సామ్రాజ్య సామంతులకు ముప్పుగా పరిణమించింది. హెన్రీ అతని లొంగిపోవాలని డిమాండు చేయగా మైఖేలు దానికి అంగీకరించి 1209 వేసవిలో తన కుమార్తెను హెన్రీ సోదరుడైన యూస్టేసు‌కు ఇచ్చివేశాడు. ఈ పొత్తు థెస్సలోనికాలోని తిరుగుబాటుదారులైన లోంబార్డు ప్రభువులకు వ్యతిరేకంగా మాసిడోనియా, థెస్సలీ, మధ్య గ్రీసు లలో దండయాత్రను ప్రారంభించడానికి హెన్రీకి వీలు కల్పించింది. అయితే 1210లో థెస్సలోనికా రాజ్యం మీద మైఖేలు చేసిన దాడి ఆ నగరానికి ఉపశమనం కలిగించడానికి, మైఖేలు‌ను తిరిగి లొంగిపోయేలా చేయడానికి ఆయనను ఉత్తరానికి తిరిగి వెళ్ళేలా చేసింది.

అయితే 1214లో మైఖేలు మరణించాడు. ఆయన తర్వాత థియోడరు కొమ్నెనోసు డూకాసు అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఆయన థెస్సలోనికాను స్వాధీనం చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. 1216వ సంవత్సరం జూన్ 11న థెస్సలోనికా గోడల మరమ్మతులను పర్యవేక్షిస్తుండగా హెన్రీ మరణించాడు. ఆయన తర్వాత 2వ పీటర్ ఆఫ్ కోర్టెనే అధికారంలోకి వచ్చాడు. కానీ మరుసటి సంవత్సరం థియోడరు చేత ఆయన పట్టుబడి ఉరితీయబడ్డాడు. పీటరు వితంతువు యోలాండా ఆఫ్ ఫ్లాండర్సు 1219లో తన మరణం వరకు కాన్స్టాంటినోపులు‌ను ఒంటరిగా పరిపాలించింది. ఆమె కుమారుడు రాబర్టు ఆఫ్ కోర్టెనే ఫ్రాన్సు‌లో లేకపోవడంతో రాజప్రతినిధిత్వం మొదట కోనను డి బెథూను‌కు ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే ఆయన మరణంతో కార్డినలు గియోవన్నీ కొలోనాకు (మరణం 1245) సంక్రమించింది. 1221లో రాబర్టు ఆఫ్ కోర్టెనే కాన్స్టాంటినోపులు‌కు చేరుకునే వరకు ఈ పదవిలో కొనసాగింది. నికేయాతో పునఃప్రారంభమైన యుద్ధం వల్ల దృష్టి మరల్చబడి పోప్ 3వ హోనోరియసు ఫ్రాన్సు రాజు 2వ ఫిలిపు నుండి సహాయం కోసం వ్యర్థంగా ఎదురుచూడటంతో లాటిన్ సామ్రాజ్యం 1224లో థెస్సలోనికా ఎపిరసు చేతిలో అంతిమంగా పతనమవడాన్ని నివారించలేకపోయింది. ఆ తర్వాత 1225–26లో ఎపిరోటు సైన్యాలు థ్రేసు‌ను జయించి స్వయంగా కాన్‌స్టాంటినోపులు ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాయి. బల్గేరియను జార్ 2వ ఇవాను అసెను నుండి థియోడరు‌కు ఎదురైన ముప్పు వల్ల లాటిన్ సామ్రాజ్యం కొంతకాలం పాటు రక్షించబడింది. 1228లో ఒక సంధి కుదిరింది.

క్షీణత - పతనం

1228లో రాబర్టు ఆఫ్ కోర్టెనే మరణించిన తరువాత జాన్ ఆఫ్ బ్రియెను ఆధ్వర్యంలో ఒక కొత్త రాజప్రతినిధి పాలన ఏర్పాటు చేయబడింది. క్లోకోట్నిట్సా యుద్ధంలో బల్గేరియన్ల చేతిలో ఎపిరోటు‌లు ఘోరంగా ఓడిపోయిన తరువాత లాటిన్ సామ్రాజ్యానికి ఎపిరోటు‌ల నుండి ఉన్న ముప్పు తొలగిపోయింది. కానీ దాని స్థానంలో నికేయా వచ్చింది. అది గ్రీసు‌లో భూభాగాలను ఆక్రమించడం ప్రారంభించింది. నికేయా చక్రవర్తి 3వ జాన్ డూకాసు వటాట్జెసు బల్గేరియాతో ఒక కూటమిని కుదుర్చుకున్నాడు. ఇది 1235లో లాటిన్ సామ్రాజ్యం మీద ఉమ్మడి దండయాత్రకు అదే సంవత్సరం విఫలమైన కాన్స్టాంటినోపులు ముట్టడికి దారితీసింది. 1237 లో 2వ బాల్డ్విన్ మేజరు అయి బాగా క్షీణించిన రాజ్య పగ్గాలను చేపట్టాడు. సామ్రాజ్యం అస్థిరమైన పరిస్థితి ఆయనను సహాయం కోసం తరచుగా పశ్చిమ ఐరోపాకు ప్రయాణించేలా చేసింది. కానీ చాలా వరకు విజయం సాధించలేకపోయాడు. నిధులు సమీకరించడానికి ఆయన తీవ్రమైన మార్గాలను అవలంబించవలసి వచ్చింది; కాన్స్టాంటినోపులు మహారాజ భవనం సీసపు పైకప్పులను తొలగించి అమ్మడం నుండి, రుణం కోసం హామీగా తన ఏకైక కుమారుడైన ఫిలిపు‌ను వెనీషియను వ్యాపారులకు అప్పగించడం వరకు చేశాడు.

1247 నాటికి కొత్త ఐరోపా భూ వ్యవస్థలో చక్రవర్తి ప్రధాన ఆస్తులను నైసియన్లు సమర్థవంతంగా చుట్టుముట్టారు. 1259లో పెలగోనియా యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తరువాత నైసియను సామ్రాజ్యానికి చెందిన 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు‌కు కేవలం ఒకే ఒక అడ్డంకి మిగిలింది. అదే థియోడోసియను గోడలు, లాటిన్ దళాలు. ఆయన అప్పటికే గ్రీసు‌లోని లాటిన్ ఎస్టేటు‌ల నుండి గానీ నైసియను ప్రత్యర్థుల నుండి గానీ బైజాంటైను‌ల వారసత్వ రాజ్యమైన ఎపిరసు డెస్పోటేటు నుండి గానీ లాటిను‌లకు అందే సహాయాన్ని నిలిపివేశాడు.

కాన్స్టాంటినోపులు‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి మొదటి ప్రయత్నం 1260లో జరిగింది. పెలగోనియాలో బందీగా పట్టుబడిన ఒక లాటిన్ యోధుడు (ఆయన ఇల్లు నగర గోడల లోపల ఉండేది) చక్రవర్తి సైన్యాల కోసం ఒక ద్వారం తెరుస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. ఆయన అలా చేయడంలో విఫలమయ్యాడు. దాంతో దానికి బదులుగా పాలైయోలోగోసు గలాటా మీద విఫలమైన దాడిని ప్రారంభించాడు. మరొక ప్రయత్నానికి సన్నాహకంగా 1261 మార్చిలో జెనోవాతో ఒక సంధి కుదిరింది. 1261 జూలైలో విఫలమైన నైసియను దాడి తర్వాత ముగిసిన ఒక సంవత్సరం సంధి ముగింపు దశకు చేరుకుంటున్నప్పుడు, బల్గేరియన్లు మీద నిఘా ఉంచడానికి లాటినుల రక్షణ వ్యవస్థలను గూఢచర్యం చేయడానికి సేనాపతి అలెక్సియోస్ స్ట్రాటెగోపౌలోసును 800 మంది సైనికులతో (వారిలో చాలామంది కుమాన్లు) కూడిన ఒక చిన్న ముందస్తు దళంతో పంపారు.

నైసియను దళం కాన్‌స్టాంటినోపులు‌కు పశ్చిమాన సుమారు 30 మైళ్ల (48 కి.మీ.) దూరంలో ఉన్న సెలింబ్రియా గ్రామానికి చేరుకున్నప్పుడు మొత్తం లాటిన్ సైనిక దళం, అలాగే వెనీషియను నౌకాదళం నైసియను ద్వీపమైన డాఫ్నౌసియా మీద దాడి చేయడానికి అక్కడ లేవని కొంతమంది స్వతంత్ర స్థానిక రైతుల (థెలెమటారియోయి) నుండి వారు తెలుసుకున్నారు. లాటిన్ సైన్యం చాలా త్వరగా తిరిగి వస్తే తన చిన్న సైన్యం నాశనమయ్యే ప్రమాదం ఉన్నందున తాను చక్రవర్తి ఆజ్ఞలను అతిక్రమించినవాడినవుతాను కాబట్టి స్ట్రాటెగోపౌలోసు మొదట ఆ పరిస్థితిని సద్వినియోగం చేసుకోవడానికి సంకోచించాడు. కానీ చివరికి నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి లభించిన ఇంతటి సువర్ణావకాశాన్ని వృధా చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు.

1261 జూలై 24/25 రాత్రి స్ట్రాటెగోపౌలోసు ఆయన సైనికులు కాన్స్టాంటినోపులు నగర గోడలను సమీపించి, స్ప్రింగు గేటు సమీపంలోని ఒక మఠంలో దాక్కున్నారు. స్ట్రాటెగోపౌలోసు, థెలెమటారియోయిలలో కొందరి నాయకత్వంలో తన సైనికుల బృందాన్ని ఒక రహస్య మార్గం ద్వారా నగరంలోకి వెళ్ళమని పంపాడు. వారు లోపలి నుండి గోడల మీద దాడి చేసి కాపలాదారులను ఆశ్చర్యపరిచి గేటును తెరిచారు. తద్వారా నైసియను సైన్యానికి నగరంలోకి ప్రవేశం లభించింది. లాటిన్లు పూర్తిగా ఆశ్చర్యానికి గురయ్యారు. ఒక చిన్న పోరాటం తర్వాత నైసియన్లు భూగోడల మీద నియంత్రణ సాధించారు. ఈ వార్త నగరం అంతటా వ్యాపించడంతో, కాన్స్టాంటినోపులు చక్రవర్తి రెండవ బాల్డ్విన్ నుండి మొదలుకొని లాటిన్ నివాసులు ఓడ ద్వారా తప్పించుకోవాలనే ఆశతో గోల్డెను హార్ను ఓడరేవులకు హడావిడిగా పరుగెత్తారు. అదే సమయంలో వెనీషియన్లు అక్కడ దిగకుండా నిరోధించడానికి స్ట్రాటెగోపౌలోసు మనుషులు తీరం వెంబడి ఉన్న వెనీషియను భవనాలకు, గిడ్డంగులకు నిప్పు పెట్టారు. తిరిగి వస్తున్న వెనీషియను నౌకాదళం సకాలంలో రావడం వలన చాలా మంది లాటిన్లు ఇంకా లాటిన్ల ఆధీనంలో ఉన్న గ్రీసు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లగలిగారు. కానీ నగరం చేజారిపోయింది.

నైసియను సేనాపతి అలెక్సియోస్ స్ట్రాటెగోపౌలోసు నగరంలోకి కాపలా లేని ప్రవేశ మార్గాన్ని కనుగొని కేవలం 800 మంది సైనికులతో లోపలికి ప్రవేశించి తన అధిపతి అయిన 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు కోసం బైజాంటైను సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించాడు.

మిగిలిన లాటిన్ రాజ్యాలు ప్రస్తుత గ్రీస్ భూభాగాలను పాలించాయి. వాటిలో కొన్ని 18వ శతాబ్దం వరకు పాలించాయి. వాటిని లాటినోక్రాటియా అని పిలుస్తారు.

నామమాత్రపు వారసులు

ఆ తర్వాత సుమారు ఒక శతాబ్దం పాటు 2వ బాల్డ్విన్ వారసులు కాన్స్టాంటినోపులు చక్రవర్తి అనే బిరుదును ఉపయోగించడం కొనసాగించారు. ఏజియను లోని మిగిలిన వివిధ లాటిన్ రాజ్యాలకు అధిపతులుగా పరిగణించబడ్డారు. వారు 1333 నుండి 1383 వరకు అఖియా రాచరికంగా వాస్తవంగా పరిపాలించినప్పుడు మాత్రమే గ్రీసు‌లో సమర్థవంతమైన అధికారాన్ని చెలాయించారు.

జేమ్సు ఆఫ్ బాక్సు అఖియా ద్వారా ఏదైనా సామ్రాజ్య భూభాగాన్ని పరిపాలించిన ఈ లాటిన్ చక్రవర్తులలో చివరివాడు. ఆయన పాలన 1374 నుండి 7 జూలై 1383న ఆయన మరణించే వరకు కొనసాగింది.

వ్యవస్థ - సమాజం

పరిపాలన

ఈ సామ్రాజ్యం పశ్చిమ ఐరోపా భూస్వామ్య సూత్రాల మీద ఏర్పడి, పరిపాలించబడింది. ఇందులో బైజాంటైను అధికార యంత్రాంగం లోని కొన్ని అంశాలు కూడా పొందుపరచబడ్డాయి. చక్రవర్తికి వివిధ బారన్లు, కాన్స్టాంటినోపులు వెనీషియను పోడెస్టా, ఆయన ఆరుగురు సభ్యుల మండలితో కూడిన ఒక మండలి సహాయంగా ఉండేది. రాజ్య పరిపాలనలో ముఖ్యంగా రాజప్రతినిధి పాలన కాలంలో ఈ మండలికి ప్రధాన పాత్ర ఉండేది. ఆ కాలంలో రాజప్రతినిధి (రీజెంటు) పరిపాలన చేయడానికి వారి సమ్మతి మీద ఆధారపడి ఉండేవాడు. అదేవిధంగా పోడెస్టా కూడా అత్యంత ప్రభావవంతమైన సభ్యుడు ఆయన ఆచరణాత్మకంగా చక్రవర్తి నుండి స్వతంత్రంగా ఉండేవాడు. ఆయన కాన్స్టాంటినోపులు, బేయోగ్లు పెరాలోని వెనీషియను ప్రాంతాలపైనా, సామ్రాజ్యం లోపల ఉన్న వెనీషియను అధీన ప్రాంతాల మీద ఒక ప్రత్యేక అధికారుల బృందం సహాయంతో అధికారాన్ని చెలాయించేవాడు. ఆయన పాత్ర సామ్రాజ్యానికి సామంతుడి కంటే ఎక్కువగా వెనిస్ రాయబారి ఉపాధ్యక్షుడి వలె ఉండేది. పోడెస్టాకు రొమేనియా సామ్రాజ్యంలో నాలుగో వంతు, సగం భాగానికి గవర్నరు అనే బిరుదు ఇవ్వబడింది. చక్రవర్తి వలె రాజరికపు ముదురు ఎరుపు రంగు టోపీలను ధరించే హక్కు కూడా ఆయనకు లభించింది.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

లాటిన్లు వృత్తిపరమైన గ్రీకు అధికార యంత్రాంగాన్ని విశ్వసించలేదు. విజయం సాధించిన వెంటనే వారు నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతాలలోని గ్రీకు ఆర్థిక పరిపాలనను పూర్తిగా రద్దు చేశారు. ఫలితం వినాశకరంగా ఉండి అన్ని రకాల ఉత్పత్తి, వాణిజ్యానికి అంతరాయం కలిగించింది. లాటిన్ సామ్రాజ్యం ఏర్పడినప్పటి నుండి దాదాపుగా సహాయం కోసం పోప్‌కు అభ్యర్థనలు పంపుతూనే ఉంది. కొన్ని సంవత్సరాల పాటు, అది చుట్టుపక్కల ఉన్న థ్రేసు ప్రాంతం నుండి ఎగుమతి చేసిన ప్రధాన వస్తువులు గోధుమలు, ఉన్ని; ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాల మీద కాన్స్టాంటినోపులు వ్యూహాత్మక స్థానం నుండి కూడా అది లాభపడింది. ఫ్లాండర్సు‌కు చెందిన హెన్రీ జీవించి ఉన్నప్పుడు సామ్రాజ్యం కొంతవరకు చైతన్యం చూపినప్పటికీ, 1216లో ఆయన మరణం తర్వాత నాయకత్వంలో పెద్ద లోటు ఏర్పడింది. 1230ల నాటికి కాన్స్టాంటినోపులు – దాని జనాభా గణనీయంగా తగ్గినప్పటికీ – ప్రాథమిక ఆహార పదార్థాల తీవ్ర కొరతను ఎదుర్కొంటోంది. లాటిన్ సామ్రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థకు నిజమైన ఆధారంగా ఉన్న ఏకైక ముఖ్యమైన ఎగుమతి - గ్రీకు చర్చిల నుండి దోచుకున్న పవిత్ర అవశేషాలను తిరిగి పశ్చిమ ఐరోపాకు అమ్మడమే. ఉదాహరణకు చక్రవర్తి 2వ బాల్డ్విన్ కొత్త నిధులను సమీకరించే ప్రయత్నంలో ఫ్రాన్సు‌లో ఉన్నప్పుడు ముళ్ల కిరీటం పవిత్ర అవశేషాన్ని అమ్మాడు.

సమాజం

సామ్రాజ్యంలోని ఉన్నత వర్గం ఫ్రాంకిషు, వెనీషియన్ ప్రభువులు, వీరికి చక్రవర్తి, బారన్లు, అనేక మంది మాజీ బైజాంటైను కులీనులతో సహా దిగువ స్థాయి సామంతులు, అధిపతులు నాయకత్వం వహించారు. ప్రజలలో అధిక భాగం ఆర్థోడాక్సు, గ్రీకులుగా ఉండేవారు, వీరు ఇప్పటికీ బైజాంటైన్ వ్యవస్థ ప్రకారం భూ యాజమాన్యం ఆధారంగా ఆదాయ వర్గాలుగా విభజించబడి ఉన్నారు.

చర్చి

అన్ని లాటిన్ రాజ్యాలలో వలె ఆర్థడాక్సు క్రమానుగత శ్రేణి స్థానంలో రోమను కాథలిక్కు ప్రిలేటులు వచ్చారు. కానీ అది అణచివేయబడలేదు. 1231లో ఈ రెండు పదవులు విలీనం అయ్యే వరకు కాన్స్టాంటినోపులు లాటిన్ ఆర్చిబిషపు, పోప్ ప్రతినిధిల ద్వంద్వ పర్యవేక్షణలో ఒక విస్తృతమైన కాథలికు క్రమానుగత శ్రేణి స్థాపించబడింది. సిస్టెర్షియన్లు, డొమినికన్లు ఫ్రాన్సిస్కన్లు వంటి పాశ్చాత్య కాథలిక్కు మత సంస్థలు ఈ సామ్రాజ్యంలో స్థాపించబడ్డాయి. ఆర్థడాక్సు మతగురువులు తమ వివాహ హక్కుతో సహా తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను నిలుపుకున్నారు. కానీ స్థానిక లాటిన్ బిషప్‌లకు లోబడి ఉండే ఒక అధీన స్థానానికి దిగజార్చబడ్డారు.

ఇవి కూడా చూడండి

• లాటిన్ సామ్రాజ్యం కాలక్రమం

• రోమన్ సామ్రాజ్యం వారసత్వం