Jump to content

లింబు ప్రజలు

వికీపీడియా నుండి
యక్తుంగ్
ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ
చసోక్ తంగ్నం జరుపుకుంటున్న లింబు ప్రజలు
Total population
  Nepal India Bhutan UK
ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు
  Nepal: 4,14,704 (2021)

కోశీ: 3,87,515 మాధేశ్: 528 బాగమతి: 23,893 గండకీ: 1,493 లుంబినీ: 642 కర్ణాలీ: 221 సుదూరపశ్చిమ: 412

Bhutan: 1,800		 India: 1,63,000 (2011)

సిక్కిం: 60,000 పశ్చిమ బెంగాల్: 56,000 అస్సాం: 37,000 ఉత్తరాఖండ్: 1,800 మేఘాలయ: 1,200 మణిపూర్: 1,100 అరుణాచల్: 1000

UK: 15,000 (2015)
భాషలు
లింబు భాష

ఇతరాలు

నేపాలీ
మతం
ప్రధానంగా: కిరాత్ ముంధుమ్ 81%
మైనారిటీలు: హిందూ మతం 14%, క్రైస్తవ మతం 5%

లింబు తూర్పు నేపాల్, ఈశాన్య భారతదేశం, పశ్చిమ భూటాన్ హిమాలయ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రధాన సినో-టిబెటన్ జాతి భాషా సమూహం. భారతదేశంలో లింబులు సిక్కిం, అస్సాం, నాగాలాండ్, ఉత్తర పశ్చిమ బెంగాల్ అనగా ఉత్తర బెంగాల్ రాష్ట్రాలలో నివసిస్తున్నారు.[1][2][3]

సుబ్బా అనేది షా రాజులు లింబు గ్రామ పెద్దలకు మాత్రమే ఇచ్చిన బిరుదు.[4] సుబ్బా అనేది స్థానిక లింబు పరిభాషలో భాగం కాదు, కానీ ఇప్పుడు ఆ రెండు పదాలు దాదాపు పర్యాయపదాలుగా మారాయి. లింబు తెగలోని ఇతర గ్రామస్తుల నుండి గ్రామ పెద్దలను ఈ విధంగా వేరు చేశారు. గ్రామ పెద్దల కుటుంబ వంశం తరచుగా సుబ్బా అనే ఇంటిపేరుతో కనిపిస్తుంది.

వీరి చరిత్ర బన్సావళి (వంశావళి) అనే పుస్తకంలో వ్రాయబడిందని చెబుతారు. కొన్ని పురాతన కుటుంబాలు దీని ప్రతులను ఉంచుకున్నాయి.[5] వందలాది లింబు వంశాలు, తెగలు ఉన్నాయి, ఇవి వారి తెగ, ఉపజాతీయ సంస్థ లేదా మూలస్థానం ఆధారంగా వర్గీకరించబడ్డాయి.

క్రీ.శ. 308లో అనువదించబడిన చైనీస్ గ్రంథం పో-ఔ-యెయో-జింగ్, యి-టి-సాయ్ (ఉత్తరాన సరిహద్దుగా ఉన్న అనాగరికులు) అని సూచిస్తుంది, ఈ పేరు దీనికి కచ్చితమైన సమానమైనది [6][7] లింబులు సిక్కిం తొలి నివాసులలో ఒకరు.[8][9] ఈ భారతీయ రాష్ట్రం పేరు రెండు లింబు పదాల కలయిక: సు అంటే "కొత్త", ఖిమ్ అంటే "ప్యాలెస్" లేదా "ఇల్లు".[10]

భౌగోళిక విస్తరణ

[మార్చు]
అరుణ్ నది, తీస్తా నది మధ్య లింబు నివాసాల పురాతన పటం

2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కలు లింబు ప్రజలను పర్వత/కొండ జనజాతి విస్తృత సామాజిక సమూహంగా వర్గీకరిస్తుంది. 2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 4,14,704 మంది (నేపాల్ జనాభాలో 1.43%) లింబులు ఉన్నారు. రాష్ట్రాల వారీగా లింబు ప్రజల శాతం ఈ విధంగా ఉంది:

లింబుల అంచనా జనాభా 6,00,000, వీరు ప్రధానంగా నేపాల్‌లోని తేరథుమ్, ధన్‌కుటా, తాప్లేజుంగ్, మోరాంగ్, సున్సరి, ఝాపా, పంచ్‌థార్, ఇలామ్ జిల్లాలతో పాటు ఈశాన్య భారతదేశం పలు రాష్ట్రాల్లో నివసిస్తున్నారు. కింది జిల్లాల్లో లింబు ప్రజల శాతం జాతీయ సగటు (1.0%) కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇవన్నీ కోశీ ప్రావిన్స్ లేదా "లింబువాన్" పరిధిలో ఉన్నాయి.

భారతదేశం, భూటాన్, ఇతర దేశాలు

గణనీయమైన సంఖ్యలో లింబు జనాభా సిక్కిం తూర్పు, పశ్చిమ జిల్లాల్లో కూడా నివసిస్తోంది. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని డార్జిలింగ్, కాలింపాంగ్ నగరాలతో పాటు అస్సాం, నాగాలాండ్, భూటాన్, మయన్మార్ అంతటా కూడా వీరు విస్తరించి ఉన్నారు. కొందరు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, హాంగ్ కాంగ్, అమెరికా, ఇతర దేశాలకు వలస వెళ్లారు.

చరిత్ర

[మార్చు]

చారిత్రక నేపథ్యం ప్రాచీన యుగం:

  • వేద పూర్వ మూలాలు: ఇండో-ఆర్యన్ సమూహాల రాకముందే లింబు ప్రజలు తూర్పు నేపాల్‌లో స్థిరపడ్డారని నమ్ముతారు. వీరు హిమాలయ ప్రాంతంలో బలమైన మూలాలు ఉన్న వేద పూర్వపు, మంగోలాయిడ్ ప్రజలు.
  • కిరాట రాజ్యాలు (క్రీ.పూ. 800 - క్రీ.శ. 300):
    • లింబులు ఖట్మండు లోయ, తూర్పు కొండలను పాలించిన పెద్ద కిరాత్ నాగరికతలో భాగం.
    • మహాభారతం, పురాణాల వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలు కిరాత్‌లను తూర్పు నుండి వచ్చిన యోధులుగా పేర్కొన్నాయి.

🏯 లింబువాన్ సమాఖ్య:

  • లింబువాన్ రాజ్యం (18వ శతాబ్దానికి ముందు):
    • లింబువాన్ 10 లింబు రాజ్యాల స్వతంత్ర సమాఖ్య.
    • ప్రతి దాన్ని సుబ్బా లేదా హ్యాంగ్ అని పిలువబడే స్థానిక రాజు పాలించేవాడు.
    • వారు తమ సొంత చట్టాలు, ఆచారాలు, భూమి పదవీకాల వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్నారు.
    • ఈ ప్రాంతం మధ్య నేపాల్‌కు సాంస్కృతికంగా, రాజకీయంగా భిన్నంగా ఉండేది.

🗡️ గూర్ఖా ఏకీకరణ (1700ల చివరలో):

  • 1770లలో, నేపాల్ ఏకీకరణ సమయంలో పృథ్వీ నారాయణ్ షా రాజు లింబువాన్‌ను విలీనం చేసుకున్నాడు.
  • "లింబువాన్-గూర్ఖా ఒప్పందం" (సుమారు 1774) లింబులకు కింది హామీలను ఇచ్చింది:
    • భూమిపై స్వయంప్రతిపత్తి (కిపట్ వ్యవస్థ).
    • వారి భాష, ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను కొనసాగించే హక్కు.
  • అయితే రాష్ట్ర కేంద్రీకరణ, హిందూకరణ, భూ సంస్కరణల కారణంగా కాలక్రమేణా స్వయంప్రతిపత్తి దెబ్బతింది.

🔹ఆధునిక చరిత్ర

  • భూమి నష్టం, అణచివేత:
    • 1960లలో పంచాయతీ పాలనలో కిపట్ వ్యవస్థ రద్దు చేయబడింది, ఇది పెద్ద ఎత్తున పూర్వీకుల భూముల నష్టానికి దారితీసింది.
  • జాతి పునరుజ్జీవనం, గుర్తింపు ఉద్యమాలు:
    • 1990ల నుండి లింబులు ముఖ్యంగా పీపుల్స్ వార్ (1996-2006) సమయంలో, ఆ తర్వాత సాంస్కృతిక, రాజకీయ క్రియాశీలతలో నిమగ్నమయ్యారు.
    • లింబువాన్ అటానమస్ రీజియన్ వంటి ఉద్యమాలు వారి పూర్వీకుల భూమి, గుర్తింపుకు గొప్ప హక్కులు, గుర్తింపును డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.
  • భాష, లిపి పునరుజ్జీవనం:
    • సిరిజుంగా లిపి పునరుజ్జీవనం, యక్తుంగ్ సంస్కృతి ప్రోత్సాహం ముఖ్యంగా యువత, డయాస్పోరాలో ఊపందుకుంది.

భాష

[మార్చు]

లింబు (లింబు: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, యక్తుంగ్ పాన్) అనేది నేపాల్, ఈశాన్య భారతదేశం (ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్, సిక్కిం, అస్సాం, నాగాలాండ్), భూటాన్ ప్రవాస వర్గాలకు చెందిన లింబు ప్రజలు మాట్లాడే సినో-టిబెటన్ భాష. లింబులు తమను తాము యక్తుంగ్ అని, తమ భాషను యక్తుంగ్పాన్ అని పిలుచుకుంటారు. యక్తుంగ్పాన్‌కు నాలుగు ప్రధాన మాండలికాలు ఉన్నాయి: ఫెడాపే, ఛతరే, తంబర్ఖోలే, పంథరే మాండలికాలు.

అధికారిక హోదా

నేపాల్ భాషా కమిషన్ లింబు భాషను కోశీ ప్రావిన్స్‌లో అధికారిక భాషగా సిఫార్సు చేసింది. చులాచులి రూరల్ మున్సిపాలిటీ, మాంగ్సెబుంగ్ రూరల్ మున్సిపాలిటీ, ఫాల్గుణానంద రూరల్ మున్సిపాలిటీలు లింబు భాషను అధికారిక పని భాషగా గుర్తించాయి.

భారతదేశంలో, రాష్ట్రంలో సంస్కృతి, సంప్రదాయాల పరిరక్షణ ప్రయోజనం కోసం సిక్కిం రాష్ట్రం లింబు భాషను అదనపు అధికారిక భాషగా గుర్తించింది. అధికారిక వారపత్రిక సిక్కిం హెరాల్డ్ లింబు ఎడిషన్‌ను కలిగి ఉంది.

సిరిజుంగా లిపి లేదా యక్తుంగ్/లింబు లిపి

లింబు లిపి. బూడిద రంగు అక్షరాలు వాడుకలో లేనివి.

లింబు లిపి (సిరిజంగా) ని 9వ శతాబ్దంలో లింబు రాజు సిరిజంగా హ్యాంగ్ రూపొందించారు. సిరిజంగా లిపిని తరువాత తె-ఒంగ్సి సిరిజుంగా జిన్ తెబే పునఃరూపకల్పన చేసి తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు. తె-ఒంగ్సి సిరిజుంగా జిన్ తెబే తన సమయాన్ని ఎక్కువ భాగం యక్తుంగ్పాన్, యక్తుంగ్ సంస్కృతి, లింబు లిపి అభివృద్ధికి వెచ్చించినందున, అతను 9వ శతాబ్దపు రాజు సిరిజంగా పునర్జన్మగా పరిగణించబడతాడు.

లింబు సాంప్రదాయ వాస్తుశిల్పం

[మార్చు]

లింబు ఇల్లు లింబు కమ్యూనిటీ దేవత అయిన యుమా ప్రతీకాత్మక ప్రాతినిధ్యం. కిటికీలు, తలుపుల వివరాలు లింబు ఆచారాల సమయంలో ఉపయోగించే వివిధ పువ్వులను వర్ణించే చెక్క శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. ఇంటి తలుపు, కిటికీల చెక్క శిల్పాలలో చేసిన కొన్ని అలంకార ఎంబ్రాయిడరీలు లింబు మహిళలు ధరించే బంగారు ఆభరణాల ప్రత్యక్ష ప్రాతినిధ్యం. లింబు సాంప్రదాయ ఇంటిలో, గోడ స్కర్టింగ్ సాధారణంగా ఎర్ర మట్టి రంగుతో మాన్యువల్‌గా వేయబడుతుంది. ఇది లింబు మహిళలు ధరించే పాతుకా లేదా బెల్టు ప్రతీకాత్మక ప్రాతినిధ్యం కూడా.

గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఇంటి మధ్యలో ఉన్న మురింగ్-సిట్లామ్ లేదా ప్రధాన స్తంభంలో ఇంటి ప్రధాన విశిష్ట అంశం ఉంటుంది. ఈ స్తంభం ఇంట్లో యుమా దేవత నివసించే మందిరంగా లింబు ప్రజలు విశ్వసిస్తారు. కాబట్టి, తమ కృతజ్ఞతలు తెలుపుకోవడానికి వారు స్తంభం చుట్టూ సాధారణంగా సంవత్సరానికి రెండుసార్లు ఆచార ప్రార్థనలు, నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు.

ఈ ఇళ్లను తూర్పు నేపాల్, భారతదేశంలోని సిక్కిం పశ్చిమ భాగంలో చూడవచ్చు. పరిసరాల్లో నివసించే వివిధ వర్గాల మధ్య సత్సంబంధాల కారణంగా ఈ ఇళ్లు ఇతర వర్గాల ఇళ్లను పోలి ఉంటాయి. అనేక వర్గాలలో సమానంగా ఉండే ప్రజల రోజువారీ జీవనశైలి, సంస్కృతి నుండి ఇళ్ల రూపం, ప్రదేశాల పరిణామం ప్రేరణ పొందింది. అందువల్ల, ఈ రోజుల్లో లింబు ఇంటిని బాహ్య దృక్కోణం ద్వారా గుర్తించడం కష్టం.

వివిధ రంగులతో చిత్రీకరించబడిన వృత్తం, త్రిభుజం, చతురస్రం వంటి జ్యామితీయ ఆకృతుల వినియోగాన్ని భవనాల ముఖభాగంలో చూడవచ్చు, ఇది లింబు తెగ మాత్రమే చేస్తుంది. దీనికి తోడు, ఇంటి ఎలివేషన్‌లో సిలామ్ సక్మా (ఫెడాంగ్మాలు లేదా గిరిజన పూజారులు ఉపయోగించే ఆచార మూలకం) అని పిలువబడే చిహ్నాన్ని ప్రదర్శించడం లింబు సంఘాన్ని గుర్తించడానికి ఒక గుర్తు/లోగోగా ఉంది. ఈ చిహ్నం వజ్రాకృతిలో ఉంటుంది, మధ్యలో రెండు అక్షాలు (ఒకటి నిలువుగా, ఒకటి అడ్డంగా) మద్దతు ఇచ్చే 9 కేంద్రీకృత వజ్రాల పొరలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ రోజుల్లో ఈ చిహ్నాన్ని ప్రవేశ ద్వారాలు, ఇంటి బాల్కనీ రెయిలింగ్ మొదలైన ప్రదేశాలలో చూడవచ్చు. ఒక ఈవెంట్ సమయంలో సంఘం ప్రజలు తమ ఎడమ ఛాతీపై దీనిని ధరిస్తారు.

ప్రస్తుతం సాంప్రదాయ గృహాలు అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. ఎంబ్రాయిడరీల కోసం కలప శిల్పాల ఖర్చులను కూడా భరించలేకపోతున్నారు, దీని వలన స్థానిక హస్తకళాకారులు, సాంప్రదాయ డిజైన్ కూడా అంతరించిపోయాయి.

వృత్తి

[మార్చు]

లింబు ప్రజలు సాంప్రదాయకంగా వ్యవసాయదారులు, కానీ కాలక్రమేణా, వారి వృత్తులు వైవిధ్యభరితంగా మారాయి.

🔹 వ్యవసాయం (ప్రధాన వృత్తి)

  • చాలా మంది లింబులు చారిత్రాత్మకంగా జీవనాధార రైతులు.
  • టెర్రస్ పొలాలలో వరి, చిరుధాన్యాలు, మొక్కజొన్న, బార్లీ, కూరగాయలు పండిస్తారు.
  • కింది వాణిజ్య పంటలను కూడా పండిస్తారు:
    • యాలకులు (అలైచి) - ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పత్తి
    • అల్లం, పసుపు
  • హలో (నాగలి), కొడలో (గడ్డపార) వంటి సాంప్రదాయ పనిముట్లను ఉపయోగిస్తారు.

పశుపోషణ

  • మాంసం, పాలు, ఆచారాల కోసం మేకలు, పందులు, ఆవులు, గేదెలు, కోళ్లను పెంచుతారు.
  • జంతువులు కిరాత్ మతంలో సామాజిక ఆచారాలు, బలులలో కూడా భాగం.

సాంప్రదాయ నైపుణ్యాలు

  • లింబు మహిళలచే నేత, అల్లిక (సాంప్రదాయ దుస్తుల కోసం).
  • ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో సాంప్రదాయ వైద్యం, షమానిక్ పాత్రలు (ఫెడాంగ్మా, యెబా/యెమా, సాంబ ద్వారా).

🔹 ఆధునిక వృత్తులు

ప్రభుత్వం, విద్య

  • చాలా మంది లింబులు ఇప్పుడు వీటిలో పనిచేస్తున్నారు:
    • బోధన
    • పౌర సేవ
    • పోలీసు, సైనిక దళాలు
    • స్థానిక ప్రభుత్వం, పరిపాలనా ఉద్యోగాలు

విదేశీ ఉపాధి

  • గణనీయమైన సంఖ్యలో కింది ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు:
    • భారతదేశం (డార్జిలింగ్, సిక్కిం, అస్సాం)
    • హాంగ్ కాంగ్, యుకె, మిడిల్ ఈస్ట్, సింగపూర్ మొదలైనవి.
  • ఈ రంగాలలో పని చేస్తారు:
    • భద్రతా సేవలు (ముఖ్యంగా హాంగ్ కాంగ్‌లో)
    • గృహ కార్మికులు
    • నిర్మాణం
    • హాస్పిటాలిటీ పరిశ్రమ

సైనిక సేవ

  • లింబులకు కింది వాటిలో చేరే సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ఉంది:
    • బ్రిటిష్ గూర్ఖా ఆర్మీ
    • భారత సైన్యం
    • సింగపూర్ పోలీస్ ఫోర్స్
    • నేపాల్ సైన్యం
  • ధైర్యం, విధేయత, క్రమశిక్షణకు ప్రసిద్ధి.

🔹 వ్యాపారం, వాణిజ్యం

  • చాలా మంది ఇప్పుడు వీటిలో నిమగ్నమై ఉన్నారు:
    • చిన్న దుకాణాలు, రిటైల్ వ్యాపారాలు
    • వ్యవసాయ ఆధారిత వాణిజ్యం (ఉదా. యాలకులు, టీ)
    • తూర్పు నేపాల్‌లో పర్యాటకం, హోమ్‌స్టేలు

🔹 వర్ధమాన రంగాలు

  • మీడియా, జర్నలిజం
  • సంగీతం, సాంస్కృతిక కళలు
  • రాజకీయాలు, క్రియాశీలత (ఉదా. లింబువాన్ ఉద్యమం)
  • ఎన్జీఓ/ఐఎన్జీఓ పని
  • సాంకేతికత, ఫ్రీలాన్సింగ్ (పట్టణ, విదేశాల్లో చదువుకున్న యువతలో)

వివాహ ఆచారాలు

[మార్చు]

లింబు సాధారణంగా తమ స్వంత వర్గంలోనే వివాహం చేసుకుంటారు. ఒక లింబు తమ స్వంత వంశంలో వివాహం చేసుకోవడానికి అనుమతించబడరు, వారు బంధువులు కారని నిర్ధారించుకోవడానికి 3 తరాల వరకు వెనుకకు చూస్తారు. లింబు సంస్కృతిలో క్రాస్-కజిన్ వివాహం అనుమతించబడదు. వంశం వెలుపల పురుషుడు, స్త్రీ మధ్య వివాహం ఏర్పాటు ద్వారా లేదా సదరు పురుషుడు, స్త్రీ పరస్పర అంగీకారం ద్వారా కూడా సాధ్యమే. మాతృస్వామ్య తెగ కావడంతో, ఆడవారికి తగిన గౌరవం ఇవ్వబడుతుంది.

వివాహాలు ఎక్కువగా తల్లిదండ్రులచే ఏర్పాటు చేయబడతాయి. స్త్రీ చేతిని అడగడం ఒక ముఖ్యమైన వేడుక. ఆ వ్యవస్థలో, స్త్రీ ఎంతైనా బంగారం, వెండి తదితరాలను అడగవచ్చు. వధువును సంతోషంగా ఉంచడానికి వరుడు ఆర్థికంగా తగినంత సురక్షితంగా ఉన్నాడని నిర్ధారించడానికి ఇది ఆచరించబడుతుంది. పెళ్ళైన కొద్ది రోజుల తర్వాత, అబ్బాయి కుటుంబ సభ్యులు అతని ఇంటి ఆర్థిక స్థితిని బట్టి పిల్లతో పాటు కొన్ని ఆల్కహాలిక్, నాన్-ఆల్కహాలిక్ పానీయాలతో అమ్మాయి ఇంటిని సందర్శించాలి. లింబు వివాహం అతి ముఖ్యమైన వేడుకలు వధువు ఇంట్లో కంటే వరుడి ఇంట్లోనే జరుగుతాయి, ఎందుకంటే వధువు తన భర్తతోనే ఉండాలి. ఈ వేడుకలో రెండు ప్రత్యేక నృత్యాలు ఉన్నాయి, ఒకదానిని నేపాలీలో యలక్మా లేదా ధన్ నాచ్ (వరి కోత నృత్యం) అని, నేపాలీలో "కెలాంగ్మా" Limbu pronunciation: [ke laːŋma] లేదా చ్యబ్రుంగ్ Limbu pronunciation: [t͡ɕjabruŋ] అని పిలుస్తారు. యలక్మా Limbu pronunciation: [jaˀlaːkma] మగవారు, ఆడవారు నెమ్మదిగా వృత్తాకారంలో నృత్యం చేయడం ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది, అయితే కెలాంగ్మా Limbu pronunciation: [ke laːŋma] డ్రమ్స్ బీట్‌కు అనుగుణంగా సంక్లిష్టమైన ఫుట్‌వర్క్‌ను కలిగి ఉంటుంది. నృత్యంలో ఎవరైనా చేరవచ్చు, ఇది చాలా గంటల పాటు కొనసాగుతుంది. యలక్మా Limbu pronunciation: [jaˀlaːkma] పంట కాలం లేదా ఇతర సామాజిక సందర్భాల వేడుకగా కూడా ఉంటుంది.

లింబుల ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు చాలా కాలం క్రితం సావా యెథాంగ్ Limbu pronunciation: [sawa jethaŋ] (ఎనిమిది మంది రాజుల మండలి) ద్వారా స్థాపించబడ్డాయని సాంప్రదాయకంగా చెబుతారు.

మతం, పండుగలు

[మార్చు]

లింబులు ముంధుమ్ మౌఖిక 'గ్రంథం', మత గ్రంథం సామాజిక నియమాలు, నిబంధనలను అనుసరిస్తారు.[11] వారి మతం యుమా సమ్యోగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సాంప్రదాయకంగా, లింబులు చనిపోయిన వారిని పాతిపెడతారు, కానీ హిందూ మతం ప్రభావం కారణంగా, దహన సంస్కారాలు ప్రాచుర్యం పొందుతున్నాయి. లింబు ప్రజలు యుమా మతాన్ని అనుసరిస్తారు. కొందరు లింబులు క్రైస్తవ మతంలోకి మారారు. చాలా భిన్నమైన సంస్కరణవాద సంప్రదాయాన్ని లింబు గురువు ఫాల్గుణానంద స్థాపించారు, అతను 'సత్యహంగ్' మతాన్ని స్థాపించాడు.[12]

సాంప్రదాయ సంగీతం, గానం శైలులు

[మార్చు]
2012లో సిడ్నీలో జరిగిన కిరాత్ పండుగ ఉధౌలి సందర్భంగా కెలాంగ్ (Limbu pronunciation: [keːlaːŋ]) నృత్యం చేస్తున్న కిరాతి లింబు మహిళలు

లింబులకు దీనిపై బలమైన నమ్మకం ఉంది. యుమావాద్ అనేది ఒక రకమైన మత గ్రంథం, ఇది వారి మత నాయకులచే సజీవంగా ఉంచబడింది, తరం నుండి తరానికి మౌఖికంగా అందించబడింది. యుమావాద్ కొన్ని కథనాలు సామాజిక కథలు, కలలు, రోజువారీ జీవితంతో లింబు సాంప్రదాయ సంగీతంలో కూడా చేర్చబడ్డాయి. లింబులు తమ జానపద పాటలను పాడే గొప్ప సంప్రదాయం ఉంది. వారి జానపద పాటలను ఈ క్రింది సమూహాలుగా విభజించవచ్చు:

  1. ఖ్యాలీ - సంభాషణ పాట, ఇందులో యువతీ యువకులు చాలా కవితాత్మక వ్యక్తీకరణలలో, చాలా మధురమైన స్వరంతో పాడతారు.
  2. సాంప్రదాయ ప్రేమ గీతాలు:
    1. సక్పా పాలం Limbu pronunciation: [paːlam]సామ్లో - ఈ పాటను కుసక్పా యాలాంగ్ Limbu pronunciation: [jaˀlaːŋ] నృత్యం సమయంలో వేగంగా పాడుతారు.
    2. కెంబా పాలం Limbu pronunciation: [paːlam]సామ్లో - ఈ పాటను కెంబా యియాˀలాంగ్ నృత్యం సమయంలో నెమ్మదిగా పాడుతారు.
    3. డొమ్కే అక్మా పాలం Limbu pronunciation: [paːlam] సామ్లో - సాధారణ పనులు చేసేటప్పుడు, డొమ్కే అక్మా నృత్యం సమయంలో కూడా ఇది పాడబడుతుంది.
  3. హక్పారే సామ్లో - ఈ పాటను ముంధుమ్‌పై ఆసక్తి ఉన్న, అందులో ప్రావీణ్యం ఉన్న మధ్య వయస్కులైన పురుషులు, మహిళలు పాడుతారు. ఈ పాటలో ఆధ్యాత్మిక, ప్రాపంచిక విశేషాలను చూడవచ్చు.
  4. నిసమ్మంగ్ Limbu pronunciation: [nisamːaŋ]సేవా సామ్లో - మతపరమైన కార్యక్రమాల సమయంలో ఈ పాటను పాడుతారు. ఇదొక భక్తి గీతం. లింబులలో నృత్యం అనేది జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం. నటనా శైలి ఆధారంగా, కింది రకాల నృత్యాలు ప్రదర్శించబడతాయి:
    1. జీవం ఉద్భవించిన తర్వాత ప్రదర్శించే నృత్యం: ఈ రకమైన నృత్యం కే లాంగ్ లేదా చ్యబ్రుంగ్ నృత్యంగా పిలువబడుతుంది. ఈ నృత్యం జంతువులు, కీటకాలు, ఏదైనా జీవరూపాల చర్యలను అనుకరిస్తుంది.
    2. వ్యవసాయ నృత్యం: ఈ రకమైన నృత్యం కింద ఇవి ఉన్నాయి:
      1. యా కాక్మా - పంటలు కోసిన తర్వాత సాయంత్రం ఈ నృత్యం చేస్తారు.
      2. దామ్కే అక్మే - పంటలు విత్తేటప్పుడు ఈ నృత్యం చేస్తారు.
    3. యుద్ధ నృత్యం: ఈ నృత్య రూపాన్ని 'నహంగ్మా Limbu pronunciation: [nahaŋma]' అని పిలుస్తారు. ఇది "నహంగ్మా Limbu pronunciation: [nahaŋma]" - వారి మతపరమైన ఫంక్షన్ సమయంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. నహంగ్మా నృత్యానికి ముందు, మంగెనా సాంప్రదాయ ఆచారం ఇంట్లో నిర్వహించబడుతుంది, రక్త సంబంధీకులు, దాయాదులు అందరూ హాజరవుతారు. మంగెనా సమయంలో, ఎర్రటి బొట్టుతో దేవునిగా సూచించబడే రాయి అరటి ఆకుపై ఉంచబడుతుంది. ఒక పెద్ద నల్లటి ఇంట్లో పెరిగిన పందిని చంపి ఫెడాంగ్బాకు సమర్పిస్తారు. ప్రతి వ్యక్తికి వారి వయస్సు, లింగానికి సరిపోలే విధంగా ఒక అడవి కోడిని ఇస్తారు. సమస్యల కారణంగా హాజరు కాలేని వ్యక్తి తరపున వారి సన్నిహిత కుటుంబ సభ్యులు దీన్ని చేస్తారు. ఫెడాంగ్బా వారు తమ స్వంత అడవి కోడిని సమర్పించినప్పుడు ప్రతి వ్యక్తి దృష్టిని చెబుతారు, తరువాత ఫెడాంగ్మా అడవి కోడి తల నరికి రక్తాన్ని చల్లుతారు. వారు ఉప్పుతో బొగ్గుపై కాల్చిన తమ స్వంత అడవి కోడి కాలాన్ని అన్నంతో పాటు తింటారు. మిగిలిన మాంసాన్ని భుతువా లేదా యాంగ్బెన్ మిశ్రమంగా రాత్రి భోజనానికి సిద్ధం చేస్తారు. మంగెనా తర్వాత, అతని ఆత్మ బలంగా మారి చుక్లుంగ్ పైకి చేరుకుని, చుక్లుంగ్ నుండి తిరిగి వచ్చిందని నహంగ్మా ప్రదర్శించబడుతుంది. చుక్లుంగ్ అంటే హిమాలయాల శిఖరం. అయితే తండ్రి లేని వారు మాత్రమే ఈ పని చేయగలరు. ఈ నృత్యంలో వయోజన పురుషులు, "శమనీ" పూజారులు మాత్రమే పాల్గొంటారు. నృత్యం సమయంలో, వారు కుడి చేతిలో ఫెడ్జా[13], ఎడమ చేతిలో పెంపుడు యువ వయోజన మగ అడవి కోడిని లేదా కుడి చేతిలో కత్తి, ఎడమ చేతిలో కవచం లేదా కుడి చేతిలో బాణం, ఎడమ చేతిలో విల్లు పట్టుకుంటారు.

తెగలు, వంశాల ప్రకారం సాంప్రదాయ ఆచారాలు నిర్వహించబడతాయి. కొన్ని తెగలు చికెన్, గేదె మాంసం లేదా మటన్ తినవు, మరికొన్ని తెగలు యుద్ధ నృత్య ఆచారాన్ని జరుపుకోవడంలో విభిన్న మార్గాలను కలిగి ఉంటాయి.

    1. చారిత్రక నృత్యం: ఈ నృత్య రూపంలో, ఆంబేపోజోమా Limbu pronunciation: [ambɛˀpɔd͡ʑɔˀma] కమ్కెట్లుంగ్మాలో పది మంది లింబుల మధ్య జరిగిన చారిత్రక యుద్ధం వర్ణించబడింది.
    2. శమనీ పూజారులు ప్రదర్శించే మర్మమైన, పురాతన నృత్యం: ఈ రకమైన నృత్యం ఫుంగ్సోక్ లాంగ్, టోంగ్సింగ్ లాంగ్‌గా పిలువబడుతుంది. ఈ నృత్యాన్ని శమనీ పూజారులు మాత్రమే ప్రదర్శిస్తారు.

సాంప్రదాయ ఆహారం

[మార్చు]

లింబు సంస్కృతికి ఆల్కహాల్ గణనీయంగా, మతపరంగా ముఖ్యమైనది.[14] లింబులు సాధారణంగా పంది మాంసం, చేపలు, యాక్ వంటి ఇంట్లో పెంచుకునే పశువుల మాంసాలతో ఫ్యాక్టరీ వ్యవసాయానికి బదులుగా తమ సాంప్రదాయ వంటకాలను తయారు చేస్తారు. వీటిని మతపరమైన ప్రయోజనాల కోసం కూడా పెంచుతారు.[15] సాధారణంగా వీరు దాల్ భాత్ తర్కారీతో పాటు పచ్చడి తింటారు. దాల్ (పప్పుల సూప్), భాత్ (అన్నం), తర్కారీ (కూరగాయలు), వివిధ రకాల ఆచార్ (పచ్చడి). మాంసాలను సిద్ధం చేయడానికి లింబు ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ ఫెడ్జా[16]ను ఉపయోగిస్తారు. ప్రసిద్ధ లింబు వంటకాలు[17][18][19] [citation needed]

  • చెంబికీక్ సుంబక్ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో నూనెలో వేయించిన కినెమా), (కినెమా: పులియబెట్టిన సోయాబీన్)
  • ఛుర్పీ (యాక్, మజ్జిగతో తయారు చేస్తారు)
  • ఫిలింగే ఆచార్ (నైజర్ విత్తనాల పచ్చడి)
  • గుండ్రుక్ నేపాలీ (పులియబెట్టిన ఆకు కూరల సూప్)
  • కాన్ సాదేకో (వేయించిన పంది చెవులు)
  • ఖరెంగ్ (మొక్కజొన్న/ చిరుధాన్యాలు/ గోధుమ రొట్టె కాల్చి, వండినది)
  • ఖోరెంగ్ (గోధుమ/ చిరుధాన్యాలు/ బుక్వీట్/ బియ్యప్పిండితో చేసిన కాల్చిన రొట్టె)
  • కినెమా (పులియబెట్టిన బీన్స్ సూప్)
  • లుంఘాక్చా (కాల్చిన, మొక్కజొన్న పిండిని మొక్కజొన్న ఖోసెలాలో చుట్టినది)
  • మచ్చా కో సిద్ధ్రా (ఎండిన నది చేప)
  • మండోక్పెనా థీ (టోంగ్బాతో వడ్డించే పులియబెట్టిన చిరుధాన్యాల పానీయం)
  • మోహి సుంబక్ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో నూనెలో వేయించిన మోహి)
  • ములా కో ఆచార్ (ముల్లంగి పచ్చడి)
  • నంబోంగ్ ముచ్చి (మిరపకాయలతో కలిపిన సిలామ్, ఎండు పచ్చడి)
  • పెనా మండా (ఎక్కువ నీటిలో వండిన చిరుధాన్యాల పిండి)
  • ఫాండో (సోయాబీన్, కారం పొడి మిశ్రమంతో చేసిన పచ్చడి)
  • ఫానోకీక్ సుంబక్ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో నూనెలో వేయించిన పులియబెట్టిన వెదురు రెమ్మలు)
  • ఫుంగ్ ఖే సెజోన్వా (మొక్కజొన్న/చిరుధాన్యాల డిస్టిల్డ్ మద్యం)
  • పోపోండా (ఆకులలో చుట్టిన ఫింగర్ మిల్లెట్ పిండి)
  • [ఫక్సా దామేకో] (పాన్-సియర్డ్ పంది మాంసం)
  • పోర్క్ సెకువా (కారం తరిగినది)
  • సాగీ సుంబక్ (నీటిల్ టెండర్ షాట్స్, పువ్వు/పండ్ల కూర)
  • సఖేక్య (ఎండు గొడ్డు మాంసం)
  • సర్గ్యాంగ్ (పంది రక్తం పేగు)
  • సెకువా (పంది మాంసం, చికెన్, కూరగాయల స్కేవర్స్)
  • సిబ్లిగాన్ (చేదు రుచి, యాంటీఆక్సిడెంట్లు అధికంగా ఉండే తినదగిన అడవి ఆకుకూరలు)
  • సిజోంగ్వా ఆరా
  • సిగోల్యా, పెనాగోల్యా (కాల్చిన, చిరుధాన్యాలు లేదా బార్లీ పిండి చుట్టినవి)
  • సుంగుర్ కో ఖుట్టా దాల్ (వండిన పప్పు సూప్‌లో పంది కాళ్ళు)
  • సురా-కీక్ సుంబక్ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో నూనెలో వేయించిన బూజు పట్టిన జున్ను)
  • సురా సుంబక్ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో నూనెలో వేయించిన జున్ను)
  • టోంగ్బా సాంప్రదాయ పానీయం
  • వామ్యుక్ (కోడి లోపలి ఈకలు, కాలేయం, చేతులు, రెక్కలు, పేగు, మసాలా కూర)
  • యాఖూ కుసీ ముచీ (గుమ్మడికాయ మిరప గింజలు)
  • యాంగ్బెన్ (అడవి తినదగిన లైకెన్)
  • యాంగ్బెన్-ఫక్సా (యాంగ్బెన్‌తో పంది మాంసం కూర)
  • యాంగ్బెన్ సుంబక్ (యాంగ్బెన్‌తో పంది రక్తం కాలేయం)
  • యుమే (భుతువా, రక్తంలో వండిన మతపరమైన మంగెనా ఆహార మాంసాలు)

ఆహారం తినేటప్పుడు కొన్ని నిషేధాలు ఉన్నాయి. వారు ఔషధం కోసం వివిధ రకాల మొక్కలు, మూలికలను ఉపయోగిస్తారు. లింబులు ఎల్లప్పుడూ తమ అతిథులకు ఆహారం, టోంగ్బా (సాంప్రదాయ పానీయం మిల్లెట్ బీర్), రక్సీ (సాంప్రదాయ మద్య పానీయం), లస్సీ (పెరుగు పాలు పానీయం), నీరు, ఇంట్లో తయారుచేసిన పండ్ల రసాలతో స్వాగతం పలుకుతారు.[20]

జానపద సంగీత వాయిద్యాలు

[మార్చు]

లింబు సంగీత వాయిద్యాలలో ఇవి ఉన్నాయి:[21]

  • చ్యబ్రుంగ్
  • యలంబర్ బాజా
  • చెత్యా/యెథాలా
  • మెఫ్రమా
  • మిక్లాకోమ్
  • నియారి హోంగ్సింగ్ కే
  • నేగ్రా
  • ఫక్వా
  • ఫముక్ అనేది లింబుల మెలోడీ వాయిద్యం, ఇందులో పక్కపక్కనే జతచేయబడిన ఒక్కొక్కటి 4 సెం.మీ మందం ఉండే మూడు వెదురు గొట్టాలు ఉంటాయి.
  • ఫెంజెకోమ్
  • పుట్టుంగే
  • సిమిక్లా
  • టా ఇత్తడితో తయారు చేయబడింది, 25 సెం.మీ వ్యాసం కలిగి ఉంటుంది, ఒక జత సింబల్స్ బరువు ఒక కిలో ఉంటుంది. దీనిని కే లాంగ్‌లో అవివాహిత లింబు మహిళలు వాయిస్తారు.
  • టెట్లఫక్వా Limbu pronunciation: [tɛˀlapʰɛkwa]
  • టింగ్
  • తుంగేబా
  • ఉంగ్దుంగ్
  • యా పోంగే

సాంప్రదాయ క్రీడలు

[మార్చు]

లింబు ప్రజలకు, ఆర్చరీ ఎల్లప్పుడూ ప్రధాన సాంప్రదాయ క్రీడగా పరిగణించబడుతుంది. విలువిద్య తరచుగా మతపరమైన ప్రదర్శనలు, ఆచారాలను కలిగి ఉంటుంది. చారిత్రాత్మకంగా, పూర్వ నేపాల్ యుగానికి ముందు దండయాత్రలను ప్రతిఘటించేటప్పుడు లింబు అశ్వికదళ ఆర్చర్లు ముఖ్యమైనవారు. లింబు అనే పదం లిమ్-ప్ఫుంగ్ అనే పదం నుండి వచ్చింది, దీని అనువాదం "బాణాలు వేయడం" లేదా "విలువిద్య చట్టం".

లింబువాన్-గూర్ఖా యుద్ధం ప్రారంభం గురించి ఇతిహాసాలు ఉన్నాయి. ఈ ఇతిహాసాలలో, ఒక గూర్ఖా సైనిక జనరల్ అడవిలో ఒక లింబు Limbu pronunciation: [jaktʰuŋ] వేటగాడిని కలిశాడు. జనరల్ వేటగాడిని అతని ఉనికి, అతను ఏమి చేస్తున్నాడని అడిగినప్పుడు, లింబు Limbu pronunciation: [jaktʰuŋ] వేటగాడు "లిమ్-ప్ఫుంగ్" అని బదులిచ్చాడు. లింబువాన్-గూర్ఖా యుద్ధ సమయంలో గూర్ఖా సైన్యం లింబు Limbu pronunciation: [jaktʰuŋ]-తెగల గుర్రపు విలుకార్ల నుండి తీవ్రతను సంవత్సరాల పాటు ఎదుర్కొంది. ఆ విధంగా, లింబు Limbu pronunciation: [jaktʰuŋ] ప్రజలను వర్ణించడానికి గూర్ఖాల కాగితాలపై "లింబు" అనే పేరు నమోదు చేయబడింది. అయితే గూర్ఖా దండయాత్ర విజయవంతం అయిన తరువాత, లింబు భూభాగాల్లో గుర్రాల పెంపకం, పోషణ వేగంగా క్షీణించింది.

పండుగల సమయంలో లింబు పురుషుల మధ్య బేర్-హ్యాండ్ రెజ్లింగ్ కూడా ఆచరించబడుతుంది. పండుగ తాగుడు తర్వాత వ్యక్తిగత విషయాలను పరిష్కరించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగించబడింది, ఇందులో ఓడిపోయిన మల్లయోధుడు విజేతకు డ్రింక్ కొనివ్వడం ద్వారా లేదా అతన్ని తన ఇంటికి సాంప్రదాయ టోంగ్బా Limbu pronunciation: [tɔːŋba] డ్రింక్ కోసం ఆహ్వానించడం ద్వారా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. లింబుపాన్‌లో రెజ్లింగ్‌కు నాన్చింగ్మా అనే పదం వాడతారు.

ప్రముఖ లింబు వ్యక్తులు

[మార్చు]

రాజులు

రాజకీయాలు

విద్య- చరిత్రకారుడు, కవి, ప్రొఫెసర్

సంగీతం, చలనచిత్రం, మీడియా

క్రీడలు

ప్రజా సేవ, ప్రభుత్వం, సైన్యం, పోలీసులు

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ State government and politics, Sikkim By Nirmalananda Sengupta Sterling, 1985
  2. ↑ Evaluation Of Man And The Modern Society In Sikkim By Jash Raj Subba, 2008
  3. ↑ P.6 History, Culture and Customs of Sikkim, J. R. Subba, 2008
  4. ↑ Democracy, pluralism, and change: an inquiry in the Nepalese context By Sanjaya Serchan Chhye Pahuppe, 2001
  5. ↑ Linguistic Survey of India, Volume 3, Part 1 By Office of the superintendent of government printing, 1909
  6. ↑ Saklani, Dinesh Prasad Ancient communities of the Himalaya Indus Publishing Company, India (1 Mar 2002) ISBN 978-81-7387-090-3 p. 36
  7. ↑ లెవీ, సిల్వైన్ Le Nepal Asian Educational Services, India; Facsimile edition (20 Dec 2007)ISBN 978-81-206-0580-0 p. 78
  8. ↑ Sanyal, Dr. Chanru Chandra (1979). The Limbus: A South Eastern Himalayan indigenous kirat People. Dipti Printing. p. 7.
  9. ↑ Skoda, Uwe (2014). Navigating Social Exclusion and Inclusion in Contemporary India and Beyond: Structures, Agents, Practices (Anthem South Asian Studies). Anthem Press. p. 137. ISBN 978-1783083404.
  10. ↑ Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia By James Minahan, 2012
  11. ↑ Ancestral Voices: Oral Ritual Texts and Their Social Contexts Among the Mewahang Rai of East Nepal By Martin Gaenszle Lit, 2002
  12. ↑ P.141 Migration and Religion in Europe: Comparative Perspectives on South Asian Experiences By Ester Gallo, 22 Apr 2016
  13. ↑ P.496 A Grammar of Limbu, Front Cover By George van Driem, Walter de Gruyter, 1 Jan 1987 - Language Arts & Disciplines - 593 pages
  14. ↑ P.38 Alcohol and drug use in Nepal: with reference to children By Child Workers in Nepal Concerned Centre 2001
  15. ↑ Culture and the Environment in the Himalaya By Arjun Guneratne Routledge, 24 Dec 2009
  16. ↑ P.496 A Grammar of Limbu, Front Cover By George van Driem, Walter de Gruyter, 1 Jan 1987 - Language Arts & Disciplines - 593 pages
  17. ↑ The Tribesman's Journey to Fearless: A Novel Based on Fearism By Desh Subba, 28 May 2015
  18. ↑ P.128-133 History, Culture and Customs of Sikkim By J. R. Subba, 2008
  19. ↑ P.75 Handbook of Plant-Based Fermented Food and Beverage Technology, Second Edition By Y. H. Hui, E. Özgül Evranuz CRC Press, 17 May 2012
  20. ↑ O'Neill, Alexander; et al. (2017-03-29). "Integrating ethnobiological knowledge into biodiversity conservation in the Eastern Himalayas". Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 13 (21) 21. doi:10.1186/s13002-017-0148-9. PMC 5372287. PMID 28356115.
  21. ↑ Sikkim, Front Cover By Kumar Suresh Singh, Anthropological Survey of India by Seagull Books, 1993, Ethnology, 249 pages, P.109

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=లింబు_ప్రజలు&oldid=4848478" నుండి వెలికితీశారు