లోథల్

వికీపీడియా నుండి
(లోథాల్ నుండి దారిమార్పు చెందింది)
Jump to navigation Jump to search
లోథల్
The drainage system at Lothal 2.JPG
పురావస్తు అవశేషాలలో బయట పడినది; లోథల్ లోని వాష్ రూం డ్రైనేజ్ వ్యవస్థ
స్థలంSaragwala, Gujarat, India
అక్షాంశ రేఖాంశాలు22°31′17″N 72°14′58″E / 22.52139°N 72.24944°E / 22.52139; 72.24944Coordinates: 22°31′17″N 72°14′58″E / 22.52139°N 72.24944°E / 22.52139; 72.24944
రకంSettlement
చరిత్ర
నిర్మాణంApproximately 3700 BCE
సంస్కృతులుIndus Valley Civilization
క్షేత్ర విశేషాలు
తవ్వకం తేదీలు1955–1960
స్థితిRuined
స్వంతదారుPublic
నిర్వహణArchaeological Survey of India
ప్రజలకు అందుబాటుYes

లోథల్ (IPA: [loˑt̪ʰəl]), పురాతన సింధు లోయ నాగరికత యొక్క దక్షిణపు నగరాలలో ఒకటి. పురాతన సింధు నాగరికతలో అత్యంత ముఖ్యమైన నగరాల్లో ఒకటిగా ఉంది, గుజరాత్ లోని భల్ ప్రాంతంలో ఉంది. [1] ఇక్కడ మొట్టమొదట నివసించినది సి. 3700 బిసిఈ అని నిర్ధారించబడింది. [2]

తవ్వకాలు[మార్చు]

పురాతన స్మారక కట్టడాలు కోసం అధికారిక భారత ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన భారత పురావస్తు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) ద్వారా 1955 ఫిబ్రవరి 13 నుండి 1960 మే 19 వరకు లోథల్ లో జరిపిన త్రవ్వకాలలో 1954 లో లోథల్ కనుగొనబడింది. లోథల్ యొక్క ఓడరేవు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రసిద్ధ నగరం అంతే కాకుండా నగరం సబర్మతి నది పురాతన పాత్రకి అనుసంధానించబడి ఉంది. ఇది సింధ్ యొక్క హరప్పా నగరాల సౌరాష్ట్ర ద్వీపకల్ప మధ్య వాణిజ్య మార్గంలో ఉంది. ప్రాచీన కాలంలో ఇది ఒక పెద్ద, ధనిక వర్తక కేంద్రంగా ఉండేది, పూలు, రత్నాలు, విలువైన ఆభరణాల వాణిజ్యం పశ్చిమ ఆసియా మరియు ఆఫ్రికా ప్రాంతాలని ప్రభావితం చేసింది. వారు పూస తయారీ మరియు లోహశోధనలో ప్రారంభించిన టెక్నిక్స్, టూల్స్ 4000 సంవత్సరాలకు మించి కొనసాగాయి. ఏఎస్ఐ ప్రకారం, లోథల్ నేటి పరిసర కచ్ ఎడారిలో భాగంగా ఉండేది. [3]పూర్వకాలంలో లోథల్ ఒక కీలకమైన, అభివృద్ధి చెందుతున్న వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. 

రహదారి మార్గం[మార్చు]

అహ్మదాబాద్ జిల్లాలోని ధోల్క తాలూకాలో శరవావాల గ్రామంలో లోథల్ ఉంది. ఇది అహ్మదాబాద్-భావ్‌నగర్ రైల్వే లైన్లో లోతల్-భుర్ఖి రైల్వే స్టేషన్‌కు ఆరు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి నుండి అహ్మదాబాద్ (85 కిమీ / 53 మైళ్ళు), భావ్‌నగర్, రాజ్‌కోట్, ధోల్కా నగరాలకు పక్కా రహదారులున్నాయి. ధోల్కా, బగోదర దీనికి సమీప నగరాలు.

నిర్మాణ శైలి[మార్చు]

Extent and major sites of the Indus Valley Civilization.

ఈ పట్టణం 1-2 మీటర్ల ఎత్తైన ఎండబెట్టిన ఇటుక వేదికల వాలుగా విభజించబడింది. ప్రతి వేదికపై మందపాటి మట్టి, ఇటుక గోడలతో నిర్మించిన 20-30 ఇళ్ళు ఉన్నాయి. నగరంలో ఒక సిటాడెల్, దిగువ పట్టణంగా విభజించబడింది. సాశపూ 2350 లో వచ్చిన వరదల కారణంగా, ఈ గ్రామపు పునాదులు మైదానాలను నాశనం చేసింది. [4] ఈ వరదల కారణంగా లోతల్ మరియు సింధ్ హరప్ప యొక్క చుట్టూ ఎత్తుగా కట్టడాలు విస్తరించేందుకు మరియు సింధు లోయలోని పెద్ద నగరాలను దాదాపుగా అనుకరించే ఒక ప్రణాళికా బద్ధమైన పట్టణం నిర్మించడానికి ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించారు. లోథల్ రూపకర్తలు దాన్ని నిరంతర వరదల నుండి రక్షించడం పైనే దృష్టి పెట్టారు. నగరం సిటాడెల్ లేదా అక్రోపోలిస్ లేదా ఒక చిన్న పట్టణంగా విభజించబడింది. దిగువ పట్టణం రెండు మండలాలుగా విభజించబడింది. ఉత్తర, దక్షిణ ప్రధాన రహదారి ప్రధాన వాణిజ్య ప్రాంతం. రెండు వైపులా ధనిక మరియు సాధారణ వర్తకులు, కళాకారులు ఉన్నారు. నివాస ప్రాంతం మార్కెట్ యొక్క రెండు వైపులా ఉంది. చిన్న పట్టణం అయినా కాలానుగుణంగా లోతల్ యొక్క గొప్పతనాన్ని కొద్ది సంవత్సరాలలోనే విస్తరించింది.

పురాతత్వ పరిశోధన[మార్చు]

లోథలు లేఔటు
సింధూ నాగరికత ప్రాంత వివరణాత్మక చిత్రం

1947 లో బ్రిటిషు ఇండియా విభజించబడినప్పుడు మొహెంజో-దారో, హరప్పతో సహా చాలా సింధు ప్రాంతాలు పాకిస్థానులో భాగమయ్యాయి. భారతదేశ పురాతత్వ సర్వే శాఖ అన్వేషణ, త్రవ్వకం కొత్త కార్యక్రమాన్ని చేపట్టింది. ఈ సర్వేలో వాయువ్య భారతదేశం అంతటా చాలా ప్రాంతాలు కనుగొనబడ్డాయి. 1954 - 1958 మధ్య, కచి (ముఖ్యంగా ధోలావిరా), సౌరాష్ట్ర ద్వీపకల్పాలలో 50 కి పైగా సైట్లు త్రవ్వబడ్డాయి. హరప్పా నాగరికత పరిమితులు కిం నదికి 500 కిలోమీటర్లు (310 మైళ్ళు) విస్తరించింది. నర్మదా, తపతి నదుల మీదుగా భగత్రవు ప్రాంతం లోయలోకి ప్రవేశిస్తుంది. లోథలు సింధులో ఉన్న మొహెంజో-దారో నుండి 670 కిలోమీటర్లు (420 మైళ్ళు) ఉంది.[5]

గుజరాతీ భాషలో లోథలు (లోత్, (ల) కలయిక) అంటే "చనిపోయిని సమాధి చేసిన మట్టిదిబ్బ" అని అర్ధం అపాదించడం అసాధారణం కాదు. ఎందుకంటే సింధిలోని మొహెంజో-దారో నగరం పేరు అదే. లోథలుకు పొరుగున ఉన్న గ్రామాలలోని ప్రజలు పురాతన పట్టణం, మానవ అవశేషాలు ఉన్నట్లు తెలుసు. 1850 నాటికి పడవలు మట్టిదిబ్బ వరకు ప్రయాణించగలవు. 1942 లో కలపను బ్రోచి నుండి సరగ్వాలాకు మట్టిదిబ్బల మీదుగా రవాణా చేశారు. ఆధునిక భోలాడును లోథలు సారగ్వాలాతో కలిపే ఒక సారవంతమైన మట్టిని తీసుకువచ్చిన ఒక పురాతన నది ప్రవాహ మార్గాన్ని సూచిస్తుంది.[6]

ప్రధాన నగరం చిన్న పరిమాణం కారణంగా, లోథలు పెద్ద స్థావరం కాదని భావించారు. దాని "డాక్" బహుశా నీటిపారుదల సరస్సు అని ఊహాగానాలు సూచిస్తున్నాయి.[7] అయినప్పటికీ ఎ.ఎస్.ఐ, ఇతర సమకాలీన పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఈ నగరం సింధు నుండి గుజరాతు లోని సౌరాష్ట్ర వరకు ఉన్న పురాతన ప్రజల వాణిజ్య మార్గంలో ఒక ప్రధాన నదీ వ్యవస్థలో ఒక భాగమని పేర్కొన్నారు. లోథలు ఆధునిక భారతదేశం పురావస్తు శాస్త్రంలో పురాతన వస్తువుల అతిపెద్ద సేకరణను అందిస్తుంది. [8] ఇది తప్పనిసరిగా ఒకే సంస్కృతి ప్రదేశం-హరప్పను సంస్కృతి దాని అన్ని వైవిధ్యాలలో రుజువుచేస్తుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం] ఒకవేళ ఒక స్థానిక మైకేసియసు " రెడ్ వేర్ కల్చరు "(ఎర్రని పాత్రల సంస్కృతి) కూడా ఉనికిలో ఉంది.[ఎవరు?] ఆటోచోనసు, హరప్పను నాగరికతకు చెందిన ప్రజలకు పూర్వులు అని నమ్ముతారు.[ఉల్లేఖన అవసరం] హరప్పన్ సంస్కృతి రెండు ఉప-కాలాలు వేరు చేయబడ్డాయి: అదే కాలం (క్రీ.పూ. 2400 - 1900 మధ్య) హరప్పా, మొహెంజో-దారో ప్రబలమైన సంస్కృతికి సమానంగా ఉంటుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం]

లోథలు వాయవ్యదిశలో కచి (ధోలావిరా కూడా చూడండి) ద్వీపకల్పం ఉంది. ఇది చరిత్రలో ఇటీవల వరకు అరేబియా సముద్రంలో ఒక భాగం. ఈ కారణంగా, ఖంబాటు గల్ఫు సామీప్యత, లోథలు నది సముద్ర మార్గాలకు ప్రత్యక్ష ప్రవేశం కల్పించింది. ఇప్పుడు సముద్రం మార్గం మూసివేయబడినప్పటికీ లోథలు స్థలాకృతి, భౌగోళికస్థితి దాని గతకాల భౌగోళిక స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది

సింధు నాగరికత ప్రధాన భాగం మొహెంజో-దారో, హరప్పలలో క్షీణించిన తరువాత లోథలు మనుగడ సాగించడమే కాక చాలా సంవత్సరాలు అభివృద్ధి చెందింది. దానికి ఉష్ణమండల తుఫానులు, వరదలు - స్థిరమైన బెదిరింపులుగా ఉండి అపారమైన విధ్వంసానికి కారణమయ్యాయి. ఇది ఈ సంస్కృతిని అస్థిరపరిచి చివరికి దాని ముగింపుకు కారణమైంది. స్థలాకృతి విశ్లేషణ దాని పతన సమయంలో ఈ ప్రాంతం శుష్కతతో లేదా రుతుపవనాల బలహీనతతో బాధపడిందని సంకేతాలు చూపిస్తుంది. పర్యావరణ రికార్డులు సూచించిన విధంగా నగరాన్ని విడిచిపెట్టడానికి కారణం వాతావరణంలో సంభవించిన మార్పులు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు కారణమై ఉండవచ్చు.[9] లోథలు ఒక మట్టిదిబ్బ మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది ఉప్పు చిత్తడి భూమిగా ఆటుపోట్లతో మునిగిపోతుంది. 2004 లో జర్నలు ఆఫ్ ది ఇండియను జియోఫిజిస్టు యూనియనులో భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ప్రచురించిన రిమోటు సెన్సింగు, టోపోగ్రాఫికలు అధ్యయనాలు ఉపగ్రహ చిత్రాల ఆధారంగా 30 కిలోమీటర్ల (19 మైళ్ళు) పొడవు గల లోథలు ప్రక్కనే ఉన్న ఒక పురాతన, మెరిసే నదిని వెల్లడించింది. ఉత్తర నదీ కాలువ పురాతన పొడిగింపు భోగావో నది ఉపనది మైదానం. తక్కువ రీచిలతో (1.2–1.6 కిమీ లేదా 0.75–0.99 మైళ్ళు) పోల్చినప్పుడు చిన్న కాలువ వెడల్పులు (10–300 మీ లేదా 33–984 అడుగులు) నగరం మీద బలమైన టైడలు ప్రభావం ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. టైడలు జలాలు నగరం వరకు ప్రవహించి ఉండవచ్చు. ఈ నది ఎగువ ప్రవాహ అంశాలు నివాసితులకు తగిన మంచినీటి వనరును అందించాయి.[9]

నగర ప్రణాళిక[మార్చు]

ఒక వరద గ్రామన్ని పునాదులతో స్థావరాలను నాశనం చేసింది (క్రీ.పూ. 2350). లోథలు పరిసరాలలో సింధు నుండి వచ్చిన హరప్పన్లు సింధు లోయలోని గొప్ప నగరాల తరహాలో తమ స్థావరాన్ని విస్తరించడానికి, ప్రణాళికాబద్ధమైన నగరాన్ని రూపొందించడానికి దీనిని అవకాశంగా ఉపయోగించారు.[4] లోథలు ప్రణాళికదారులు ఈ ప్రాంతాన్ని స్థిరమైన వరదలు నుండి రక్షించడంలో నిమగ్నమయ్యారు. ఈ పట్టణాన్ని 1-2 మీటర్ల ఎత్తైన (3–6 అడుగులు) ఎండబెట్టిన ఇటుకల ప్లాట్‌ఫారంలుగా విభజించారు. ఒక్కొక్కటి 20-30 ఇళ్ళు మందపాటి మట్టి, ఇటుక గోడలతో నిర్మించబడ్డాయి. నగరాన్ని సిటాడెలు, లేదా అక్రోపోలిసు, దిగువ పట్టణంగా విభజించారు. పట్టణం పాలకులు అక్రోపోలిస్లో నివసించారు. ఇందులో చదును చేసిన సమిష్ఠి స్నానశాలలు. భూగర్భ, త్రాగునీటి కాలువలు, ఉపరితల కాలువలు (బట్టీతో కాల్చిన ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి)చక్కగా నిర్మించబడి ఉన్నాయి. దిగువ పట్టణాన్ని రెండు రంగాలుగా విభజించారు. ఉత్తర-దక్షిణ ప్రధాన వీధి ప్రధాన వాణిజ్య ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చేయబడింది. ఇది ధనిక, సాధారణ వ్యాపారులు, హస్తకళాకారుల దుకాణాలతో పరివేష్టితమై ఉంది. వాణిజ్యకూడలి ఇరువైపులా నివాస ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. సంవత్సరాలలో లోథలు దిగువ పట్టణం కూడా క్రమానుగతంగా విస్తరించబడింది.[ఉల్లేఖన అవసరం]

నావికాదళ వాణిజ్యం ప్రయోజనాల కోసం డాకు యార్డు గిడ్డంగిని రూపొందించడానికి లోథలు ఇంజనీర్లు అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ఏకాభిప్రాయంతో ఈ నిర్మాణాన్ని "డాక్ యార్డు" గా గుర్తిస్తుంది. చిన్న కొలతలు కారణంగా ఈ నదీముఖద్వారం నీటిపారుదల సరసు, కాలువ అయి ఉండవచ్చు.[7] ఇది ఈ పట్టణం తూర్పు భాగంలో నిర్మించబడింది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు దీనిని అత్యున్నత క్రమంలో ఉన్న ఇంజనీరింగు సాధనగా భావిస్తారు. వండ్రుమట్టి నివారించడానికి ఇది నది ప్రధాన ప్రవాహానికి దూరంగా ఉంది. కాని అధిక ఆటుపోట్లలో నౌకలకు కూడా ప్రవేశం కల్పించింది. 3.5 మీటర్ల ఎత్తైన (10.5 అడుగుల) పోడియంలో మట్టి ఇటుకల మీద అక్రోపోలిసుకు దగ్గరగా గిడ్డంగిని నిర్మించారు. పాలకులు డాకు, గిడ్డంగి మీద కార్యకలాపాలను ఏకకాలంలో పర్యవేక్షించగలరు. సరుకు కదలికను సులభతరం చేయడం 220 మీటర్లు (720 అడుగులు) పొడవు గల మడ్బ్రికు వార్ఫు రేవు పశ్చిమ చేతిలో నిర్మించబడింది. గిడ్డంగికి దారితీసే ర్యాంపు ఉంది.[10] గిడ్డంగికి ఎదురుగా ఒక ముఖ్యమైన ప్రజా భవనం ఉంది. దీని అద్భుతనిర్మాణం పూర్తిగా కనుమరుగైంది. వారి సమయమంతా నగరం బహుళ వరదలు, తుఫానుల ద్వారా బ్రేసు చేయవలసి వచ్చింది. డాకు, సిటీ ప్రాకారాలు గోడలు సమర్థవంతంగా నిర్వహించబడ్డాయి. పట్టణం ఉత్సాహపూరితమైన పునర్నిర్మాణం వాణిజ్యం వృద్ధి, శ్రేయస్సును నిర్ధారిస్తుంది. అయినప్పటికీ పెరుగుతున్న సుసంపన్నతతో బహుశా వారి వ్యవస్థల మీద అధిక విశ్వాసం ఫలితంగా లోథలు ప్రజలు వారి గోడలు, డాకు సౌకర్యాలను కాపాడుకోవడంలో విఫలమయ్యారు. క్రీస్తుపూర్వం 2050 లో తీవ్రవరద ఈ నిర్మాణంలో కొన్ని తీవ్రమైన బలహీనతలను బహిర్గతం చేసింది. సమస్యలు సరిగా పరిష్కరించబడలేదు. [11]

లోథలు కాలం కుండలు

అన్ని నిర్మాణాలు అగ్నితో కాల్చిన ఇటుకలు(ఎండలో ఎండబెట్టిన ఇటుకలతో కాదు), సున్నం ఇసుక మోర్టార్లతో తయారు చేయబడ్డాయి. ఇటుకలు 4000 సంవత్సరాల తరువాత కూడా చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. మోర్టారు బంధంతో ఒకదానితో ఒకటి బంధించబడి ఉన్నాయి. [12]

ఆర్ధికం మరియు పట్టణ సంస్కృతి[మార్చు]

An ancient well, and the city drainage canals

పట్టణం దాని సంస్థల తీరు హరప్పన్లు చాలా క్రమశిక్షణ గల వ్యక్తులు అని రుజువు ఇస్తుంది.[13]

నిర్దేశించిన ప్రమాణాల ఆధారంగా వాణిజ్యం, పరిపాలనా విధులు నిర్వర్తించారు. మున్సిపలు పరిపాలన కఠినమైనది - చాలా వీధుల వెడల్పు చాలా కాలంగా ఒకే విధంగా ఉంది. పురపాలక నిర్మాణాలు ఆక్రమించి ఇతర నిర్మాణాలు నిర్మించబడలేదు. నగర కాలువలు అడ్డుకోకుండా ఉండటానికి ఘన వ్యర్థాలను జమ చేయడానికి గృహస్థులు సంపు (సేకరణ గది)ని కలిగి ఉన్నారు. కాలువలు మ్యాన్హోల్సు, సెసుపూల్సు నగరాన్ని శుభ్రంగా ఉంచాయి. వ్యర్థాలను నదిలో జమ చేసారు. ఇది అధిక ఆటుపోట్ల సమయంలో కొట్టుకుపోతుంది. హరప్పను కళ, చిత్రలేఖనం కొత్త ప్రాంతీయ శైలి వెలుగులోకి వచ్చింది. కొత్త విధానాలలో జంతువుల సహజ పరిసరాలలో సంచరిస్తున్నట్లు వాస్తవిక చిత్రణలు చిత్రీకరించబడి ఉన్నాయి. లోహాల సంస్కృతితో ప్రజలకు ప్రయోజనకరమైన వస్తుసామాగ్రి తయారు చేసి వాడుకున్నారని లోహ సామాగ్రి, బంగారం, ఆభరణాలు, రుచిగా అలంకరించిన ఆభరణాలు ధృవీకరిస్తాయి.

వారి పరికరాలలో అధికంగా: లోహ ఉపకరణాలు, బరువులు, కొలతలు, ముద్రలు, మట్టి పాత్రలు, ఆభరణాలు సింధు నాగరికతలో కనిపించే ఏకరీతి ప్రమాణం, నాణ్యత కలిగి ఉన్నాయి. లోథలు ఒక ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. మొహెంజో-దారో, హరప్ప నుండి రాగి, చెర్టు, సెమీ విలువైన రాళ్లను భారీగా దిగుమతి చేసుకోబడ్డాయి. వీటిని అంతర్గత గ్రామాలు, పట్టణాలకు భారీగా పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ఇది పెద్ద మొత్తంలో కాంస్య ఉపకరణాలు, చేప-గాలం, ఉలి, సుత్తి, ఆభరణాలను కూడా ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. లోథలు దాని పూసలు, రత్నాల రాళ్ళు, దంతాలు, గవ్వలు ఎగుమతి చేసింది. దేశీయ అవసరాలను తీర్చిన రాతి బ్లేడు పరిశ్రమకు లార్కానా లోయ నుండి లేదా ఆధునిక కర్ణాటకలోని బీజాపూరు నుండి చక్కటి చెర్టు దిగుమతి చేయబడింది. భగత్రవు పాక్షికవిలువైన రాళ్లను సరఫరా చేయగా, ధోలావిరా, బెటు ద్వారకా నుండి చోంకు గవ్వలు వచ్చాయి. ఇంటెన్సివు ట్రేడు నెట్వర్కు నివాసులకు గొప్ప సంపదను ఇచ్చింది. ఈ నెట్వర్కు సరిహద్దులలో ఈజిప్టు, బహ్రెయిను, సుమెరు వరకు విస్తరించింది.[11] పర్షియను గల్ఫు సీల్సు, వృత్తాకార బటను ముద్ర లోథలు వాణిజ్యానికి సాక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి.[14]

వాస్తుకళాభివృద్ధి[మార్చు]

లోథలు గృహాలలో స్నానాలగది నిర్మాణం

సింధు నాగరికత ముగింపు గురించి విస్తారమైన చర్చ కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఎ.ఎస్.ఐ. సేకరించిన పురావస్తు ఆధారాలు ప్రకృతి విపత్తులు (ముఖ్యంగా వరదలు, తుఫానులు) లోథలు పతనానికి మూలంగా సూచిస్తున్నాయి. ఒక శక్తివంతమైన వరదలో పట్టణం మునిగి చాలా ఇళ్లను ధ్వంసం చేసింది. గోడలు, వేదికలు భారీగా దెబ్బతిన్నాయి. వరదతో అక్రోపోలిసు చదును చేయబడింది (క్రీ.పూ. 2000–1900). సాధారణ వర్తకులు, కొత్తగా నిర్మించిన తాత్కాలిక గృహాలలో నివసించారు. నది మార్గంలో తీవ్రమైన మార్పు, ఓడలు, రేవుల రవాణాను నిలిపివేసింది. [15] చిన్న నౌకలను నదీముఖద్వారంలో పడవేసేందుకు ప్రజలు ప్రవాహ కాలువను రేవుకు అనుసంధానించడానికి కొత్త కాని బలహీనమైన బోట్లను నిర్మించారు. పెద్ద ఓడలు దూరంగా ఉన్నాయి. ఇళ్ళు పునర్నిర్మించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ వరద శిధిలాలను తొలగించకుండా వదలడంతో వాటి నాణ్యత తక్కువై మరింత నష్టానికి గురి అయ్యాయి. ప్రజానివాసాల నుండి వెలువడే మురుగునీటిని జాడీలతో భర్తీ చేశారు. పౌరులు ప్రభుత్వ ఆస్తుల ఆక్రమణలను చేపట్టలేదు. బహిరంగ సమిష్ఠి స్నానశాలలను పునర్నిర్మించారు. అయినప్పటికీ పేలవమైన వ్యవస్థీకృత ప్రభుత్వంతో బయటి ఏజెన్సీ లేదా కేంద్ర ప్రభుత్వంతో, ప్రజా పనులను సరిగ్గా మరమ్మతులు చేయడం నిర్వహించడం జరగలేదు. భారీగా దెబ్బతిన్న గిడ్డంగి ఎప్పుడూ సరిగా మరమ్మతులు చేయబడలేదు. నిల్వలు చెక్క పెట్టెలలో నిల్వ చేయబడ్డాయి. పంటలు వరదలు, మంటలకు గురయ్యాయి. నగరం ఆర్థిక వ్యవస్థ రూపాంతరం చెందింది. విపత్తుగా అంతరించకపోయినా వాణిజ్యం బాగా తగ్గింది. వనరులు తక్కువ పరిమాణంలో లభించాయి. స్వతంత్ర వ్యాపారాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇది వ్యాపార-కేంద్రీకృత కర్మాగారాల వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడానికి వీలు కల్పించింది. ఇక్కడ వందలాది మంది హస్తకళాకారులు ఒకే సరఫరాదారు, పెట్టుబడిదారు కొరకు పనిచేశారు. పూసల కర్మాగారంలో పది గదులు, పెద్ద కార్యాలయ ప్రాంగణం ఉన్నాయి. రాగిపని చేసే కంసాలి కర్మాగారంలో ఐదు కొలుమిలు, బహుళ శిల్పకారులు పని చేయడానికి వీలుగా సింకులు ఉన్నాయి.[16]

పురాతత్వ ప్రాంత దృశ్యం

క్షీణిస్తున్న పట్టణ శ్రేయస్సు, వనరుల కొరత, పేలవమైన పరిపాలన స్థిరమైన వరదలు, తుఫానుల కారణంగా ఒత్తిడికి గురైన ప్రజల కష్టాలను అధికరించాయి. మట్టిలో లవణీయత పెరగినకారణంగా భూమి పంటలకు అనుకూలించలేదు. పంజాబులోని రంగ్పూరు, రోజ్డి, రూపారు, హరప్పా, సింధులోని మొహెంజో-దారో, చానుహుదారో నగరాలు ఇందుకు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. ఒక భారీ వరద (క్రీ.పూ. 1900) ఒకే స్ట్రోకులో ఫ్లాగింగు టౌన్షిప్పును పూర్తిగా నాశనం చేసింది. పురావస్తు విశ్లేషణ బేసిను, డాకు సిల్టు శిధిలాలతో మూసివేయబడిందని భవనాలు నేలమట్టమయ్యాయని చూపిస్తుంది. ఈ వరద సౌరాష్ట్ర, సింధు, దక్షిణ గుజరాతు మొత్తం ప్రాంతాన్ని ప్రభావితం చేసింది. సింధు, సట్లెజు ఎగువ ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేసింది. ఇక్కడ అనేక గ్రామాలు, టౌన్షిప్పులు కొట్టుకుపోయాయి. జనాభా అంతర్గత ప్రాంతాలకు పారిపోయింది.[17]

తరువాతి హరప్పను సంస్కృతి[మార్చు]

లోథలు గిడ్డంగి

తక్కువైన జనసాంధ్రతతో పట్టణ ప్రభావాలు లేనప్పటికీ చాలా జనావాసాలు కొనసాగాయని పురావస్తు ఆధారాలు చూపిస్తున్నాయి. లోథలుకు తిరిగి వచ్చిన కొద్ది మంది ప్రజలు తమ నగరాన్ని పునర్నిర్మించలేకపోయారు. కాని ఆశ్చర్యకరంగా మత సంప్రదాయాలను కొనసాగించి, పేలవంగా నిర్మించిన ఇళ్ళు, రెల్లు గుడిసెలలో నివసించారు. వారు హరప్పను ప్రజలు అని స్మశానవాటికలో వారి అవశేషాల విశ్లేషణల ద్వారా రుజువు చేయబడింది. నగరం వాణిజ్యం, వనరులు దాదాపు పూర్తిగా పోయినప్పటికీ, ప్రజలు సృజనాత్మకత, కుండలు, పాత్రలలో అనేక హరప్పను ప్రజలు తమ ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నారు. ఈ సమయంలో ఎ.ఎస్.ఐ. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు పంజాబు, సింధు నుండి సౌరాష్ట్రలోకి, సరస్వతి లోయకు (క్రీ.పూ. 1900–1700) శరణార్థుల సమూహ కదలికను నమోదు చేశారు.[18] తరువాతి హరప్పన్లు బలహీనమైన నివాసాలతో కూడిన వందలాది స్థావరాలలో నివసించారు. పూర్తిగా నిరక్షరాస్యత, తక్కువ సంక్లిష్ట ఆర్థిక వ్యవస్థ, అధునాతన పరిపాలన, పేదరికం కలిగి ఉన్న పూర్తిగా పట్టణీకరణ లేని సంస్కృతి అనాగరికత ఈ ప్రజలకు ఆపాదించబడ్డాయి. సింధు ముద్రలు వాడుకలో లేనప్పటికీ 8.573 గ్రాముల బరువులు వాడకంలో ఉన్నాయి.

మ్యూజియం[మార్చు]

పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 1961 సం.లో త్రవ్వకాన్ని పునరుద్ధరించారు, నదికి కందకాలు, ప్రవేశ ద్వారా కాలువలు, నదికి; నదిని కలిపే మార్గాలను బహిర్గతం చేశారు. పరిశోధనలు ఫలితంగా ఒక మట్టిదిబ్బ, ఒక పట్టణం, ఒక మార్కెట్ మరియు ఒక డాక్, పురావస్తు ఇన్లెట్ ఛానెల్లు, నీటి మడుగులు ఉన్నాయి, ఉత్తర తూర్పు మరియు పశ్చిమ పార్శ్వాల మునిగిపోయింది. త్రవ్వకాలలో ఉన్న ప్రాంతాలకు ఆనుకొని పురావస్తు మ్యూజియం ఉంది. ఇక్కడ భారతదేశం లోని సింధు-శకపు ప్రాచీనకాల సేకరణలలోని కొన్ని ముఖ్యమైనవి ఇక్కడ ప్రదర్శించబడతాయి.

వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్‌[మార్చు]

లోతల్ లేఅవుట్

లోథల్ సైట్ ఒక యునెస్కో (UNESCO) వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్‌గా నామినేట్ చేశారు, మరియు దాని అప్లికేషన్ యునెస్కో తాత్కాలిక జాబితాలో పెండింగ్లో ఉంది. [19]

సింధు నాగరికత[మార్చు]

సింధు నాగరికత యొక్క ప్రధానమైన హరప్పా మరియు మోహెంజోదారో కూలిపోయినప్పుడు, లోథల్ చాలా కాలం తర్వాత బయటపడింది, చాలా సంవత్సరాలు గడిచి పోయాయి. అలాగే ఉష్ణమండల తుఫానులు, ప్రవాహాలు వంటి శాశ్వతమైన ప్రమాదాలు, అపారమైన విధ్వంసాన్ని కలిగించాయి. దీని ఫలితంగా సంస్కృతి విచ్ఛిన్నం అవడమే కాకుండా అటువంటి పరిస్థితులలో అంతిమంగా దాని దశ ముగింపు ఏర్పడింది.

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Where does history begin?". Cite web requires |website= (help)
  2. "Indus re-enters India after two centuries, feeds Little Rann, Nal Sarovar". India Today. 7 November 2011. Unknown parameter |access date= ignored (|access-date= suggested) (help); Cite web requires |website= (help)
  3. Leshnik, "The Harappan 'Port' at Lothal"
  4. 4.0 4.1 S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. p. 6.
  5. Robert W. Bradnock, Anil Mulchandani (2001). Rajasthan and Gujarat Handbook: The Travel Guide (PHP). Footprint Travel Guides. p. 276. ISBN 1-900949-92-X. Retrieved 26 October 2006.
  6. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. pp. 2–3.
  7. 7.0 7.1 ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; JSTOR అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  8. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. pp. 30–31.
  9. 9.0 9.1 Khadkikar; et al. (2004). "Paleoenvironments around Lothal" (PDF). Journal of the Indian Geophysics Union (Vol. 8, No. 1). Cite web requires |website= (help)
  10. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. pp. 7–8.
  11. 11.0 11.1 ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; RaoY అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  12. http://static.panoramio.com/photos/large/78538322.jpg
  13. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. p. 8.
  14. Bridget, F. Raymond Allchin, The rise of civilization in India and Pakistan, p. 187
  15. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. p. 12.
  16. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. p. 13.
  17. S. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India. pp. 13–14.
  18. S. R. Rao (1985). Lothal. భారతదేశ పురాతత్వ సర్వే. pp. 13–15.
  19. http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5918/, UNESCO

బయటి లింకులు[మార్చు]

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=లోథల్&oldid=2766239" నుండి వెలికితీశారు