వజ్రయోగిని

నారోపా డాకిని రూపంలో ఉన్న వజ్రయోగిని చిత్రలేఖనం

  వజ్రయోగిని (Sanskrit: Vajrayoginī वज्रयोगिनी; , దోర్జే నల్జోర్మా) బౌద్ధమతంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తి, ముఖ్యంగా టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో గౌరవించబడుతుంది. వజ్రయానంలో ఆమెను స్త్రీ బుద్ధురాలిగా, డాకినిగా పరిగణిస్తారు. వజ్రయోగినిని తరచుగా సర్వబుద్ధడాకిని అనే బిరుదుతో వర్ణిస్తారు, అనగా "బుద్ధులందరి [సారాంశమైన] డాకిని". ఆమె ఒక అనుత్తరయోగ తంత్ర ధ్యాన దేవత (ఇష్టదేవత), సాధారణ మరణం, మధ్యంతర స్థితి (బార్డో), పునర్జన్మ (సంసారం) లను జ్ఞానోదయానికి మార్గాలుగా మార్చడం ద్వారా వాటిని నిరోధించే పద్ధతులు, దైనందిన అనుభవాలన్నింటినీ ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక మార్గాలుగా మార్చే పద్ధతులు ఆమె ఆరాధనలో ఉన్నాయి.

వజ్రయోగిని బోధనల మూలాలు 10, 12వ శతాబ్దాల నాటివి, ఇవి హిందూ శైవ తంత్రాల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. ఆమె పద్మ తోట్రెంగ్ త్సాల్, చక్రసంవరుని భార్యగా కనిపిస్తుంది, అయితే వజ్రయోగిని ఏకాంత ఆరాధనలో, ఆమె ఎడమ భుజంపై ఉన్న ఖట్వాంగం (కర్ర) ద్వారా ఆమె విడదీయరాని భర్తలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. వజ్రయోగిని ఆరాధన వంశాన్ని వజ్రధరుని అసలు బోధనల వరకు గుర్తించవచ్చు, ఇది మూడు ప్రధాన వంశాలుగా విభజించబడింది: నారోఖాచో, మైత్రీఖాచో, ఇంద్రఖాచో.

వజ్రయోగిని సారాంశం "గొప్ప అభిరుచి" (మహారాగ), ఇది స్వచ్ఛమైన అభిరుచి - అహంకారపు మోసాలు, భ్రమల నుండి విముక్తి పొందింది. ఆమె పవిత్రత కారణంగా ఆమె ఇతరుల శ్రేయస్సు కోసం, అన్ని అహంకార బంధాల నాశనానికి పని చేయగలదు. బలమైన కోరికలు ఉన్నవారికి ఆమె ఆదర్శంగా సరిపోతుందని చూస్తారు, ఆ కోరికలను జ్ఞానోదయమైన సద్గుణాలుగా మార్చడానికి మార్గం చూపుతుంది. ఆమె ఎర్రటి చర్మం, మూడవ జ్ఞాన నేత్రం, వంకర కత్తి (కార్తిక), కపాలం లేదా ఢమరుకం వంటి అనేక ఇతర ప్రతీకాత్మక లక్షణాలతో నగ్నంగా ఉన్న 16 ఏళ్ల స్త్రీ రూపంలో ఊహించబడుతుంది. ఆమె ఉగ్రమైనప్పటికీ ఆనందకరమైన ప్రవర్తన అనేక ఆధ్యాత్మిక లక్షణాలను తెలియజేస్తుంది.

ఆమెతో ముడిపడి ఉన్న ఆచారాలు చోడ్, నారోపా ఆరు యోగాలు. ఖాట్మండు లోయలోని ఆమె అనేక దేవాలయాలు నెవార్, టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో శక్తి పీఠాలుగా గౌరవించబడతాయి. పండితురాలు మిరాండా ఇ. షా ప్రకారం, వజ్రయోగిని "నిస్సందేహంగా తాంత్రిక దేవగణంలో అత్యున్నత దేవత. ఆమె దైవిక భర్త హెరుక చక్రసంవరుడితో సహా ఏ పురుష బుద్ధుడు ఆధ్యాత్మిక లేదా ఆచరణాత్మక ప్రాముఖ్యతలో ఆమె దరిదాపుల్లోకి రాడు."

అదనంగా స్త్రీ బుద్ధుల దేవగణంలో, టిబెట్‌లోని సామ్డింగ్ ఆశ్రమ ఖెన్మోల (మఠాధిపతులు) పరంపర సాంప్రదాయకంగా వజ్రవారాహి ఉద్గారాలుగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది నేటికీ స్త్రీ తుల్కుల ఈ నిర్దిష్ట వంశాన్ని కొనసాగిస్తోంది.

మూలాలు, వంశం

వజ్రయోగిని సాధన పదవ, పన్నెండవ శతాబ్దాల మధ్య హిందూ శైవ తంత్రాల నేపథ్యంలో ఉద్భవించింది. యోగినులు, డాకినులతో వ్యవహరించే బౌద్ధ యోగినితంత్రాలు శైవ గ్రంథాల నుండి గ్రహించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా చక్రసంవర తంత్రం శైవ మూలాల నుండి స్వీకరించబడిన అనేక భాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ గ్రంథం, దాని వ్యాఖ్యానాలు శైవ దేవతల ప్రస్తావనలను తొలగించడానికి, మరిన్ని బౌద్ధ సాంకేతిక పరిభాషను జోడించడానికి బౌద్ధులు దానిని విస్తరించడానికి, సవరించడానికి చేసిన అనేక ప్రయత్నాలను వెల్లడించాయి.

చక్రసంవర తంత్రంలో, వజ్రయోగిని అతని యాబ్-యుమ్ భార్యగా కనిపిస్తుంది, తనకంటూ స్వతహాగా అనుత్తరయోగ తంత్ర ఏకాంత ఆరాధనగా మారింది. వజ్రయోగిని ఆరాధన చక్రసంవర, హేవజ్ర తంత్రాల వంటి ఇతర తంత్రాలతో పాటు అనుత్తరయోగ తంత్రాలకు చెందిన మాతృ తంత్రం తరగతికి చెందుతుంది.

వజ్రయోగిని ఆరాధన రెండు దశలను (ఉత్పత్తి దశ, పూర్తి దశ) మొదట వజ్రధరుడు బోధించాడని వజ్రయానం బోధిస్తుంది. చక్రసంవర మూల తంత్రాన్ని వివరించడానికి ఆయన హెరుక రూపంలో వ్యక్తమయ్యాడు, ఈ తంత్రంలోనే ఆయన వజ్రయోగిని ఆరాధన గురించి వివరించాడు. వజ్రయోగిని గురించిన అనేక సూచనల పరంపరలన్నింటినీ ఈ అసలు ప్రకటన వరకు గుర్తించవచ్చు. ఈ వంశాలలో, సాధారణంగా ఆచరించే మూడు ఉన్నాయి: వజ్రయోగిని నుండి నారోపాకు సంక్రమించిన నారోఖాచో వంశం; వజ్రయోగిని నుండి మైత్రిపాకు సంక్రమించిన మైత్రీఖాచో వంశం; వజ్రయోగిని నుండి ఇంద్రబోధికి సంక్రమించిన ఇంద్రఖాచో వంశం.

విగ్రహ లక్షణాలు

వజ్రయోగిని ముదురు ఎరుపు చర్మం, నుదుటిపై నిలువుగా ఉన్న మూడవ జ్ఞాన నేత్రం, విరబోసుకున్న జుట్టు కలిగిన నగ్న స్త్రీగా ఊహించబడుతుంది. వజ్రయోగిని సాధారణంగా ఒక డాకిని సాంప్రదాయ వస్తువులతో చిత్రీకరించబడుతుంది, ఆమె కుడి చేతిలో కార్తిక (వజ్ర-పిడి గల కత్తి), ఎడమ చేతిలో రక్తంతో నిండిన కపాలం ఉంటాయి, దీని నుండి ఆమె పైకి తిరిగిన నోటితో త్రాగుతుంది. ఆమె ఒంటరి వీర రూపంలో ఉన్నప్పుడు ఆమె భర్త చక్రసంవరుడు తరచుగా వజ్రయోగిని ఎడమ భుజంపై ఖట్వాంగంగా ప్రతీకాత్మకంగా చిత్రీకరించబడతాడు. వజ్రయోగిని ఖట్వాంగం వజ్రంతో గుర్తించబడింది, దాని నుండి ఢమరుకం, గంట, త్రివిధ పతాకం వేలాడుతున్నాయి. ఆమె చాచిన కుడి కాలు ఎరుపు రంగు కాలరాత్రి ఛాతీపై తొక్కుతుంది, అయితే ఆమె వంగిన ఎడమ కాలు నల్లని భైరవుని నుదుటిపై తొక్కుతుంది, వాడి తలను వెనక్కి వంచి వాడి గుండె స్థాయిలో వాడి వీపులోకి నొక్కుతుంది. ఆమె తలపై ఐదు మానవ పుర్రెల కిరీటం, యాభై మానవ పుర్రెలతో కూడిన కపాలమాల ధరిస్తుంది. ఆమె మహోన్నత జ్ఞానం మండుతున్న అగ్ని మధ్యలో నిలబడి ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. ఆమె ముఖం శృంగార, ఉగ్ర లక్షణాలను చూపుతుంది, "ఆనందం సంపూర్ణతలో, నవ్వుతూ తన కోరలు చూపిస్తుంది."

వజ్రయోగిని రూపం, మండలం ప్రతి అంశం ఆధ్యాత్మిక అర్థాన్ని తెలియజేయడానికి రూపొందించబడింది. ఉదాహరణకు, ఆమె 16 సంవత్సరాల వయస్సు యవ్వనానికి ప్రధానం, కొత్త ప్రారంభాలకు సంభావ్యతను, తాజా మనస్సు స్వచ్ఛతను సూచిస్తుంది. ఆమె ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు రంగు శరీరం ఆమె తుమ్మో (చండాలి) లేదా ఆధ్యాత్మిక పరివర్తనకు చెందిన "అంతర్గత అగ్ని" ప్రజ్వలనాన్ని, అలాగే ప్రాణశక్తి (శక్తి), జనన రక్తం, రుతుస్రావ రక్తాన్ని సూచిస్తుంది. ఆమెపై దుస్తులు లేకపోవడం లైంగికతను సూచించదు, బదులుగా ప్రాపంచిక వ్యవహారాలు, అహం, భ్రమలను వదిలించుకోవడాన్ని సూచిస్తుంది. ఆమె ఏకైక ముఖం శూన్యతలో అన్ని దృగ్విషయాలు ఒకే స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయని ఆమె గ్రహించిందని సూచిస్తుంది. ఆమె రెండు చేతులు రెండు సత్యాల గురించి ఆమెకున్న అవగాహనను సూచిస్తాయి. ఆమె మూడు కళ్ళు గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులోని ప్రతిదానిని చూడగల ఆమె సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తాయి. ఆమె స్వచ్ఛమైన డాకిని భూమి వైపు పైకి చూస్తుంది, బాహ్య, అంతర్గత స్వచ్ఛమైన డాకిని భూమిని ఆమె చేరుకున్నట్లు ప్రదర్శిస్తుంది, ఆమె అనుచరులను ఈ విజయాలకు నడిపిస్తుందని సూచిస్తుంది. ఆమె కుడి చేతిలో ఉన్న వంకర కత్తి తన అనుచరులు, ప్రాణులందరి భ్రమలు, అడ్డంకుల పరంపరను ఛేదించే ఆమె శక్తిని చూపుతుంది. ఆమె ఎడమ చేతిలో కపాలం నుండి రక్తం త్రాగటం ఆమె పరమానంద అనుభవాన్ని సూచిస్తుంది.

• 
  వజ్రవారాహి తంకా
• 
  ట్రోమా నాగ్మో, టిబెటన్ బౌద్ధ దేవత. 19వ శతాబ్దపు మాచిగ్ లాబ్డ్రాన్ పెయింటింగ్ నుండి క్లోజప్.
• 
  ఛిన్నముండ, 14వ శతాబ్దపు చిత్రలేఖనం, నేపాల్.
• 
  టిబెటన్ విగ్రహం, c. 1600–1900

వజ్రవారాహి, ఇతర రూపాలు

వజ్రయోగిని ఒక స్త్రీ దేవత, ఆమెను కొన్నిసార్లు కేవలం వజ్రయోగినిగానే ఊహించినప్పటికీ, ఆమె సాధనల సేకరణలో మూడింట రెండు వంతుల ఆచారాలలో ఆమెను ప్రత్యామ్నాయ రూపంలో ఊహించారు. ఆమె ఇతర రూపాలలో వజ్రవారాహి ("వజ్రపు పంది"), క్రోడికాలి (క్రోధకాలి, కాళికా, క్రోధేశ్వరి, కృష్ణ క్రోధిని, టిబెటన్ ట్రోమా నాక్మో; "కోపగించిన స్త్రీ", "భయంకరమైన నల్లని స్త్రీ") ఉన్నాయి.

వజ్రవారాహిగా ఆమె రూపంలో, ఆమె తరచుగా ఆభరణంగా ఆమె ముఖం పక్కన పంది తలతో చిత్రీకరించబడుతుంది, ఒక రూపంలో ఆమె స్వయంగా పంది తలను కలిగి ఉంటుంది. వజ్రయోగిని తరచుగా అజ్ఞానంపై విజయంతో ముడిపడి ఉంటుంది, బౌద్ధమతంలో పంది అజ్ఞానంతో ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ పంది తల హిందూ పంది ముఖం గల దేవత వారాహి నుండి వజ్రవారాహి మూలాలకు సంబంధించింది.

వజ్రయోగిని తెగిపడిన తల రూపం హిందువులు, బౌద్ధులు ఇద్దరూ గుర్తించే భారతీయ దేవత ఛిన్నమస్తను పోలి ఉంటుంది.

ఆచారాలు

నారోపా సంప్రదాయానికి చెందిన 19వ శతాబ్దపు టిబెటన్ మండలం చిత్రలేఖనం, వజ్రయోగిని ఎర్రటి షట్కోణ మధ్యలో నిలబడి ఉంటుంది, రూబిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్.

వజ్రయాన బౌద్ధమతంలో వజ్రయోగిని ఒక ధ్యాన దేవత (యిదమ్) గా లేదా అటువంటి దేవత యాబ్-యుమ్ భార్యగా వ్యవహరిస్తుంది. నిర్దిష్ట తంత్ర ఆచరణను వివరించే సాధన ప్రకారం అభ్యాసకుడు ఊహించే మండలంలో ఆమె కనిపిస్తుంది. వజ్రయోగినితో ముడిపడి ఉన్న సాధనలను కలిగి ఉన్న అనేక సేకరణలు ఉన్నాయి, ఇందులో కేవలం వజ్రయోగిని సాధనలను మాత్రమే కలిగి ఉన్న గుహ్యసమయసాధనమాల అనే ఒక సేకరణ ఉంది, ఇందులో వివిధ రచయితల నలభై ఆరు రచనలు ఉన్నాయి.

నారోపా ఆరు యోగాలను అభ్యసిస్తున్నప్పుడు ధ్యానం చేసే వ్యక్తి గుర్తించే యిదమ్ వజ్రయోగిని, తాంత్రిక దీక్షకు ఆమె ముఖ్యమైన దేవత, ప్రత్యేకించి కొత్తగా దీక్ష తీసుకునేవారికి వజ్రయోగిని ఆరాధన బలమైన కోరిక ఉన్నవారికి, ప్రస్తుత "దిగజారిన యుగం"లో జీవిస్తున్న వారికి బాగా సరిపోతుందని చెబుతారు. వజ్రవారాహిగా, ఆమె భర్త చక్రసంవరుడు, అతను తరచుగా ఆమె ఎడమ భుజంపై ఖట్వాంగంగా ప్రతీకాత్మకంగా చిత్రీకరించబడతాడు. ఈ రూపంలో ఆమె ఎర్రటి అవలోకితేశ్వరుడు (టిబెటన్: చెన్రెజిగ్) అయిన జినసాగర (టిబెటన్: గ్యాల్వా గ్యాత్సో) భార్య కూడా.

టిబెటన్ బౌద్ధమతపు అధునాతన ఆచారమైన చోడ్‌లో వజ్రయోగిని కీలక వ్యక్తి, ఇక్కడ ఆమె కాళికా లేదా వజ్రవారాహి రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

టిబెటన్ బౌద్ధమతంలోని కాగ్యు శాఖలో గురు యోగ కూర్పులలో కూడా వజ్రయోగిని కనిపిస్తుంది. ఒక ప్రసిద్ధ విధానంలో అభ్యాసకుడు తమ గురువును మిలారేపా రూపంలో ఆరాధిస్తాడు, అదే సమయంలో తమను తాము వజ్రయోగినిగా ఊహించుకుంటాడు.

వజ్రయోగినిని ఊహించుకోవడం ఉద్దేశ్యం ఉత్పత్తి దశ తంత్ర సాక్షాత్కారాలను పొందడం, దీనిలో అభ్యాసకుడు మానసికంగా తమను తాము యిదమ్ లేదా ధ్యాన దేవతగా, వారి పరిసరాలను దేవత మండలంగా ఊహించుకుంటాడు. ఉత్పత్తి దశ ఉద్దేశ్యం సాధారణ స్వరూపాలు, సాధారణ భావనలను అధిగమించడం, ఇవి వజ్రయాన బౌద్ధమతంలో విముక్తి (నిర్వాణం), జ్ఞానోదయానికి ఆటంకాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

వజ్రయోగిని దేవాలయాలు

నేపాల్‌లోని ఖాట్మండు లోయలో వజ్రయోగిని వివిధ రూపాలకు అంకితం చేయబడిన అనేక ముఖ్యమైన నెవార్ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయాలు నేపాలీ వజ్రయాన బౌద్ధమతానికి ముఖ్యమైన శక్తి ప్రదేశాలు ఇవి టిబెటన్ బౌద్ధులకు కూడా ముఖ్యమైన తీర్థయాత్ర ప్రదేశాలు. ఈ దేవాలయాలలో సంఖు వజ్రయోగిని దేవాలయం, విద్యేశ్వరి వజ్రయోగిని దేవాలయం, పర్పింగ్ వజ్రయోగిని దేవాలయం, గుహ్యేశ్వరి దేవాలయం ఉన్నాయి.

ఉద్గారాలు

సామ్డింగ్ దోర్జే ఫాగ్మో

టిబెట్‌లోని గ్యాంట్సే సమీపంలో యమడ్రోక్ త్సో సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న సామ్డింగ్ ఆశ్రమానికి మఠాధిపతిగా ఉన్న స్త్రీ తుల్కు సాంప్రదాయకంగా వజ్రవారాహి (టిబెటన్: దోర్జే ఫాగ్మో) నిర్మణకాయ ఉద్గారం. ఈ పరంపర 15వ శతాబ్దంలో గుంగ్తాంగ్ యువరాణి చోక్యి డ్రోన్మా (1422-1455) తో ప్రారంభమైంది. ఆమె సామ్డింగ్ దోర్జే పాగ్మోగా ప్రసిద్ధి చెందింది, పునర్జన్మ పొందిన లామాలు అయిన స్త్రీ తుల్కుల పరంపరను ప్రారంభించింది. చార్లెస్ ఆల్ఫ్రెడ్ బెల్ 1920లో తుల్కును కలుసుకుని ఆమె ఛాయాచిత్రాలను తీశాడు, తన పుస్తకంలో ఆమెను దోర్జే పామో అని పిలిచాడు. ఈ పరంపర ప్రస్తుత అవతారం, 12వ వారు, లాసాలో నివసిస్తున్నారు.

మూలాలు

ఉదహరించిన రచనలు

• Benard, Elizabeth Anne (2000). Chinnamasta: The Awful Buddhist and Hindu Tantric Goddess. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-1748-7.
• Diemberger, Hildegard (2007). When a Woman Becomes a Religious Dynasty: The Samding Dorje Phagmo of Tibet. Columbia University Press. ISBN 978-0231143202.
• English, Elizabeth (2002). Vajrayogini: Her Visualizations, Rituals, and Forms. Boston: Wisdom Publications. ISBN 0-86171-329-X.
• Gray, David B.; Overbey, Ryan Richard (2016). Tantric Traditions in Transmission and Translation. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-061378-5.
• Huntington, J. C.; Bangdel, D. (2003). The Circle of Bliss: Buddhist Meditational Art. Serindia Publications. ISBN 978-1932476019.
• Lepcha, Rabden (November 1920). Dorje Pamo at Samding Monastery (photo). Retrieved 2022-12-07.
• Logan, Pamela (Winter 2004). "Tulkus in Tibet". Harvard Asia Quarterly. VIII (1).
• Payne, Richard K. (2018). Language in the Buddhist Tantra of Japan: Indic Roots of Mantra. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-350-03727-4.
• Rhie, M. M.; Thurman, R. A. F. (1991). Wisdom and Compassion: The Sacred Art of Tibet. Asian Art Museum of San Francisco. ISBN 978-0939117048.
• Shakya, Min Bahadur (1994). The Iconography of Nepalese Buddhism. Kathmandu: Handicraft Association of Nepal.
• Shaw, Miranda (2006). Buddhist Goddesses of India. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12758-3.
• Simmer-Brown, Judith (2002). Dakini's Warm Breath: The Feminine Principle in Tibetan Buddhism. Shambhala Publications. ISBN 978-1570629204.
• Tsering, Tashi (n.d.). "A Preliminary Reconstruction of the Successive Reincarnations of Samding Dorje Phagmo; The Foremost Woman Incarnation of Tibet". Youmtsho - Journal of Tibetan Women's Studies (1): 20–53.
• Watt, Jeff (April 1998). "Item: Vajrayogini (Buddhist Deity) - Krodha Kali (Wrathful Black Varahi)". Himalayan Art Resources. Himalayan Art Resources Inc. Retrieved 2021-11-04.
• Watt, Jeff (December 2019). "Buddhist Deity: Vajrayogini Main Page". Himalayan Art Resources. Himalayan Art Resources Inc. Retrieved 2021-11-04.

మరింత చదవడానికి

• Campbell, June (1996). Traveller in Space: In Search of the Female Identity in Tibetan Buddhism. George Braziller. ISBN 978-0-8076-1406-8.
• Haas, Michaela (2013). Dakini Power: Twelve Extraordinary Women Shaping the Transmission of Tibetan Buddhism in the West. Snow Lion. ISBN 978-1559394079.
• Norbu, Thinley (1981). Magic Dance: The Display of the Self Nature of the Five Wisdom Dakinis (2nd ed.). Jewel Publishing House. ISBN 978-0-9607000-0-4.
• Padmasambhava; Kunsang, Erik Pema (tr.) (1999). Dakini Teachings (2nd ed.). Rangjung Yeshe Publications. ISBN 978-962-7341-36-9.
• Tharchin, Sermey Khensur Lobsang (1997). Sublime Path to Kechara Paradise. Mahayana Sutra and Tantra Press. ISBN 0-918753-13-9.

బాహ్య లింకులు

• himalayanart.org లో ఎర్రటి వజ్రవారాహి
• asianart.com లో వజ్రవారాహి మండలం
• Desire and Devotion: ఆసియన్ ఆర్ట్‌పై ప్రదర్శన — పరివారంతో వజ్రవారాహి