విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రము

విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం (Educational psychology) అనేది మానవ అభ్యాసం పై శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి సంబంధించిన మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ఒక విభాగం.^[1] జ్ఞానాత్మక, ప్రవర్తనా దృక్పథాల నుండి అభ్యాస ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా, పరిశోధకులు మేధస్సు, జ్ఞానాత్మక వికాసం, భావోద్వేగం, ప్రేరణ, స్వీయ-నియంత్రణ, ఆత్మ-భావనలలో వ్యక్తిగత భేదాలను, అభ్యాసంలో వాటి పాత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం బోధనా రూపకల్పన, తరగతి గది నిర్వహణ, మూల్యాంకనానికి సంబంధించిన విద్యా కార్యకలాపాలను మెరుగుపరచడానికి పరీక్షలు, కొలమానాల వంటి పరిమాణాత్మక పద్ధతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతుంది. ఇవి జీవితకాలమంతటా వివిధ విద్యా సందర్భాలలో అభ్యాస ప్రక్రియలను సులభతరం చేయడానికి ఉపయోగపడతాయి.^[2]

విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని ఇతర విభాగాలతో ఉన్న సంబంధం ద్వారా పాక్షికంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.^[3] ఇది ప్రధానంగా మనస్తత్వశాస్త్రం ద్వారా తెలియజేయబడుతుంది. వైద్యం, జీవశాస్త్రం మధ్య ఎటువంటి సంబంధం ఉందో, విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రానికి మనస్తత్వశాస్త్రంతో అటువంటి సంబంధమే ఉంది. ఇది నాడీ శాస్త్రం ద్వారా కూడా ప్రభావితమవుతుంది. విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం విద్యా అధ్యయనాలలోని అనేక ప్రత్యేక విభాగాలకు ఆధారం. వీటిలో బోధనా రూపకల్పన, విద్యా సాంకేతికత, పాఠ్యక్రమ అభివృద్ధి, సంస్థాగత అభ్యాసం, ప్రత్యేక విద్య, తరగతి గది నిర్వహణ, విద్యార్థుల ప్రేరణ ఉన్నాయి. విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం జ్ఞానాత్మకత, అభ్యాస సిద్ధాంతం రెండింటి నుండి విషయాలను గ్రహిస్తుంది, వాటికి దోహదపడుతుంది. విశ్వవిద్యాలయాలలో, విద్యా మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగాలు సాధారణంగా విద్యా విభాగాల పరిధిలో ఉంటాయి. పరిచయ మనస్తత్వశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాలలో విద్యా మనస్తత్వశాస్త్ర విషయాలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడానికి బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు.^[4]

చరిత్ర

అధ్యయన రంగంగా, విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం చాలా కొత్తది. ఇది 20వ శతాబ్దం వరకు ఒక నిర్దిష్ట ఆచరణగా పరిగణించబడలేదు.

పురాతన కాలం

విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రానికి సంబంధించిన కొన్ని ఆలోచనలు, సమస్యలు ప్లేటో, అరిస్టాటిల్ కాలం నాటివి. విద్య యొక్క ఉద్దేశ్యం, శరీర శిక్షణ, మానసిక-చలన నైపుణ్యాల పెంపుదల, మంచి నడవడిక నిర్మాణం, నైతిక విద్య యొక్క అవకాశాలు, పరిమితులను తత్వవేత్తలు చర్చించారు.

ప్రారంభ ఆధునిక యుగం

1600ల మధ్యలో ప్రారంభమైన పునరుజ్జీవన అనంతర ఐరోపాలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన తత్వవేత్తలలో జాన్ లాక్ ఒకరు. లాక్‌ను "ఫాదర్ ఆఫ్ ఇంగ్లీష్ సైకాలజీ" అని పిలుస్తారు. 1690లో లాక్ రాసిన యాన్ ఎస్సే కన్సర్నింగ్ హ్యూమన్ అండర్స్టాండింగ్ అనే గ్రంథం చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ వ్యాసంలో, అతను "టబులా రాసా" అంటే "ఖాళీ పలక" అనే పదాన్ని పరిచయం చేశారు. మనం ఎటువంటి జ్ఞానం లేకుండా జన్మిస్తామని, అనుభవం ద్వారా మాత్రమే అభ్యాసం పొందుతామని లాక్ వివరించారు.^[5]

1890కి ముందు

జువాన్ వైవ్స్, జోహన్ పెస్టలోజ్జి, ఫ్రెడరిక్ ఫ్రోబెల్, జోహన్ హెర్బార్ట్ వంటి విద్యా తత్వవేత్తలు 1800ల చివరలో మనస్తత్వశాస్త్రం ప్రారంభం కావడానికి శతాబ్దాల ముందే విద్యా పద్ధతులను పరిశీలించారు, వర్గీకరించారు.

జోహన్ హెర్బార్ట్

జోహన్ హెర్బార్ట్ (1776–1841) విద్యా మనస్తత్వశాస్త్ర పితామహుడిగా పరిగణించబడతారు.^[6] అభ్యాసం అనేది విషయంపై, ఉపాధ్యాయునిపై ఉన్న ఆసక్తి ద్వారా ప్రభావితమవుతుందని ఆయన విశ్వసించారు.

1890–1920

ఈ కాలంలో విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రంలో ముగ్గురు ప్రధాన వ్యక్తులు ఉన్నారు: విలియం జేమ్స్, జి. స్టాన్లీ హాల్, జాన్ డ్యూయీ.

విలియం జేమ్స్ (1842–1910)

1890-1920 కాలాన్ని విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క స్వర్ణయుగంగా పరిగణిస్తారు. విద్యా సమస్యలకు పరిశీలన, ప్రయోగం వంటి శాస్త్రీయ పద్ధతులను అనువర్తించడంపై కొత్త క్రమశిక్షణ ఆకాంక్షలు ఆధారపడి ఉన్నాయి. అమెరికాలో మనస్తత్వశాస్త్ర పితామహుడు విలియం జేమ్స్. 1899లో ప్రచురించబడిన టాక్స్ టు టీచర్స్ ఆన్ సైకాలజీ అనే తన ప్రసిద్ధ ఉపన్యాసాల పరంపరలో, జేమ్స్ విద్యను "ఆర్జించిన ప్రవర్తనా అలవాట్లు, ప్రవర్తనకు సంబంధించిన ధోరణుల సంస్థాగతీకరణ"గా నిర్వచించారు.

జీన్ పియాజెట్

జీన్ పియాజెట్ (1896–1980) 20వ శతాబ్దంలో వికాస మనస్తత్వశాస్త్రంలో అత్యంత శక్తివంతమైన పరిశోధకులలో ఒకరు. ఆయన సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం (Theory of cognitive development)ను అభివృద్ధి చేశారు. మేధస్సు నాలుగు వేర్వేరు దశల్లో అభివృద్ధి చెందుతుందని ఈ సిద్ధాంతం పేర్కొంది.

దృక్పథాలు

ప్రవర్తన

అప్లైడ్ బిహేవియర్ అనాలిసిస్ (Applied behavior analysis) అనేది పరిశోధన-ఆధారిత శాస్త్రం. ఇది ఆపరేంట్లు కండిషనింగ్ యొక్క ప్రవర్తనా సూత్రాలను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది వివిధ విద్యా సందర్భాలలో ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, ఉపాధ్యాయులు ప్రశంసలు, నక్షత్రాలు లేదా బహుమతుల ద్వారా తరగతి గది నియమాలను పాటించే విద్యార్థులను క్రమపద్ధతిలో ప్రోత్సహించడం ద్వారా వారి ప్రవర్తనను మార్చవచ్చు.

జ్ఞానాత్మక

ప్రస్తుత విద్యా మనస్తత్వవేత్తలలో, ప్రవర్తనా దృక్పథం కంటే జ్ఞానాత్మక దృక్పథం ఎక్కువగా ఆమోదించబడింది. ఎందుకంటే ఇది లక్షణాలు, నమ్మకాలు, జ్ఞాపకాలు, ప్రేరణలు, భావోద్వేగాలు వంటి మానసిక నిర్మాణాలను అంగీకరిస్తుంది. సమాచారాన్ని ఎలా గ్రహిస్తారు, ప్రాసెస్ చేస్తారు, నిల్వ చేస్తారు, తిరిగి పొందుతారు, మర్చిపోతారు అనే విషయాలను మెమరీ నిర్మాణాలు నిర్ణయిస్తాయని కాగ్నిటివ్ సిద్ధాంతాలు పేర్కొంటాయి.

అనువర్తనాలు

బోధన

అమెరికాలో జరిగిన ఒక తరగతి గది పరిమాణ ప్రయోగం ప్రకారం, ప్రారంభ తరగతులలో 3 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంవత్సరాలు చిన్న తరగతులకు హాజరవడం వల్ల తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాల విద్యార్థుల హైస్కూల్ గ్రాడ్యుయేషన్ రేటు పెరిగింది.^[7]

బోధనా ఆచరణకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి, ఉపాధ్యాయ విద్యా కార్యక్రమాలకు పునాది వేయడానికి తరగతి గది నిర్వహణ, పెడగాలజీ పై పరిశోధనలు నిర్వహిస్తారు. తరగతి గది నిర్వహణ యొక్క లక్ష్యాలు అభ్యాసానికి అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడం, విద్యార్థుల స్వీయ-నిర్వహణ నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం.

కౌన్సెలింగ్

విద్యా మనస్తత్వవేత్తలు కావడానికి, విద్యార్థులు తమకు నచ్చిన అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీని పూర్తి చేయవచ్చు. ఆ తర్వాత వారు ఎడ్యుకేషన్ సైకాలజీ, కౌన్సెలింగ్ సైకాలజీ లేదా స్కూల్ కౌన్సెలింగ్‌లో గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్‌కు వెళ్లాలి. "సైకాలజిస్ట్" అనే బిరుదును కలిగి ఉండటానికి ఈ రోజుల్లో చాలా మంది విద్యార్థులు డాక్టరేట్ డిగ్రీలను కూడా పొందుతున్నారు.

పరిశోధన పద్ధతులు

ఇతర విద్యా పరిశోధన రంగాల మాదిరిగానే, విద్యా మనస్తత్వశాస్త్రంలో కూడా పరిమాణాత్మక పద్ధతులు ప్రధానమైన విచారణ విధానం. అయితే గుణాత్మక మరియు మిశ్రమ-పద్ధతుల అధ్యయనాలు కూడా సర్వసాధారణం.

ప్రముఖ విద్యా మనస్తత్వవేత్తలు

విలియం జేమ్స్ (William James) (1842–1910)
ఇవాన్ పావ్లోవ్ (Ivan Pavlov) (1849-1936)
జాన్ డ్యూయీ (John Dewey) (1859-1952)
మారియా మాంటిస్సోరి (Maria Montessori) (1870-1952)
ఎడ్వర్డ్ థోర్న్‌డైక్ (Edward Thorndike) (1874-1949)
జాన్ బి. వాట్సన్ (John B. Watson) (1878-1958)
కర్ట్ లెవిన్ (Kurt Lewin) (1890-1947)
జీన్ పియాజెట్ (Jean Piaget) (1896-1980)
లెవ్ వైగోట్స్కీ (Lev Vygotsky) (1896-1934)
కార్ల్ రోజర్స్ (Carl Rogers) (1902-1987)
బి. ఎఫ్. స్కిన్నర్ (B. F. Skinner) (1904-1990)
అబ్రహం మాస్లో (Abraham Maslow) (1908-1970)
బెంజమిన్ బ్లూమ్ (Benjamin Bloom) (1913-1999)
నోమ్ చోమ్స్కీ (Noam Chomsky) (1928- )

మూలాలు

↑ శాస్త్రము, విద్యా మనోవిజ్ఞాన. "విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రము" (PDF) (PDF). {{cite web}}: Check |archive-url= value (help)CS1 maint: url-status (link)
↑ Snowman, Jack (1997). Educational Psychology: What Do We Teach, What Should We Teach?. "Educational Psychology", 9, 151-169
↑ "విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం". EENADU. Retrieved 2026-01-16.
↑ Lucas, J.L.; Blazek, M.A. & Riley, A.B. (2005). The lack of representation of educational psychology and school psychology in introductory psychology textbooks. Educational Psychology, 25, 347–51.
↑ "John Locke". Archived from the original on 2014-12-05. Retrieved 2018-06-19.
↑ Hergenhahn, B.R. (2009). An introduction to the history of psychology. Belmont, CA: Wadsworth.
↑ Finn, J.D.; Gerber, S.B.; Boyd-Zaharias, J. (2005). Small classes in the early grades, academic achievement, and graduating from high school. Journal of Educational Psychology, 97, 214–33.

[1] శాస్త్రము, విద్యా మనోవిజ్ఞాన. "విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రము" (PDF) (PDF). {{cite web}}: Check |archive-url= value (help)CS1 maint: url-status (link)

[Snowman-2] Snowman, Jack (1997). Educational Psychology: What Do We Teach, What Should We Teach?. "Educational Psychology", 9, 151-169

[3] "విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం". EENADU. Retrieved 2026-01-16.

[lucas-4] Lucas, J.L.; Blazek, M.A. & Riley, A.B. (2005). The lack of representation of educational psychology and school psychology in introductory psychology textbooks. Educational Psychology, 25, 347–51.

[5] "John Locke". Archived from the original on 2014-12-05. Retrieved 2018-06-19.

[hergenhahn-6] Hergenhahn, B.R. (2009). An introduction to the history of psychology. Belmont, CA: Wadsworth.

[finn-7] Finn, J.D.; Gerber, S.B.; Boyd-Zaharias, J. (2005). Small classes in the early grades, academic achievement, and graduating from high school. Journal of Educational Psychology, 97, 214–33.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]