వేకువజాము
వేకువజాము అనేది సూర్యోదయానికి ముందు సంధ్య ప్రారంభాన్ని సూచించే సమయం. పరిశీలకుని క్షితిజ సమాంతరానికి దిగువన సూర్యుని కేంద్రం 18°కి చేరుకున్నప్పుడు, భూమి వాతావరణంలో చెదిరిపోయిన పరోక్ష పగటి వెలుతురు కనిపించడం ద్వారా దీనిని గుర్తించవచ్చు.[1] సూర్యుని పైభాగం క్షితిజ సమాంతరాన్ని దాటినప్పుడు సూర్యోదయం జరుగుతుంది, అప్పుడు ప్రత్యక్ష వెలుతురు విస్తరిత కాంతి కంటే ప్రకాశవంతంగా మారుతుంది, అంతవరకు ఈ ఉదయపు సంధ్యా కాలం కొనసాగుతుంది.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]"డాన్" ( వేకువజాము) అనే పదం "పగలు కావడం" అని అర్థం వచ్చే పాత ఆంగ్ల క్రియాపదం డగియన్ నుండి ఉద్భవించింది.[3]
వేకువజాము రకాలు
[మార్చు]ఉదయం మొదటి వెలుతురు కనిపించడంతో వేకువజాము ప్రారంభమవుతుంది, సూర్యుడు క్షితిజ సమాంతరాన్ని దాటే వరకు కొనసాగుతుంది. ఉదయం సూర్యుని కేంద్రం కోణీయ దూరం (క్షితిజ సమాంతరానికి దిగువన ఉన్న డిగ్రీలు) ద్వారా నిర్ణయించబడే ఉదయపు సంధ్యను మూడు దశలుగా విభజించారు. అవి ఖగోళ, నాటికల్, పౌర సంధ్య.
ఖగోళ వేకువజాము
[మార్చు]
ఉదయం సూర్యుని కేంద్రం క్షితిజ సమాంతరానికి 18 డిగ్రీల దిగువన ఉన్నప్పుడు ఖగోళ వేకువజాము ప్రారంభమవుతుంది. సూర్యుని కేంద్రం క్షితిజ సమాంతరానికి 12 డిగ్రీల దిగువన ఉండే వరకు ఖగోళ సంధ్య వెనువెంటనే అనుసరిస్తుంది.[5] ఈ సమయంలో, సూర్య కిరణాలలో చాలా చిన్న భాగం ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది, మసకబారిన నక్షత్రాలు కనుమరుగవ్వడం ప్రారంభిస్తాయి. ఖగోళ వేకువజామును తరచుగా రాత్రి నుండి వేరు చేయడం కష్టం, ముఖ్యంగా కాంతి కాలుష్యం ఉన్న ప్రాంతాలలో. ఖగోళ వేకువజాము ఖగోళ సంధ్య ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది నాటికల్ వేకువజాము వరకు కొనసాగుతుంది.[6]
నాటికల్ వేకువజాము
[మార్చు]నావికులు సముద్రంలో క్షితిజ సమాంతరాన్ని గుర్తించడానికి తగినంత వెలుతురు ఉన్నప్పుడు నాటికల్ సంధ్య ప్రారంభమవుతుంది, అయితే బహిరంగ కార్యకలాపాలు చేయడానికి ఆకాశం ఇంకా చాలా చీకటిగా ఉంటుంది. ఉదయం సూర్యుని కేంద్రం క్షితిజ సమాంతరానికి 12 డిగ్రీల దిగువన ఉన్నప్పుడు ఇది ప్రారంభమవుతుంది. నాటికల్ వేకువజాము నాటికల్ సంధ్య ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది పౌర వేకువజాము వరకు కొనసాగుతుంది.[6][5]
పౌర వేకువజాము
[మార్చు]
చాలా వస్తువులను వేరు చేయడానికి తగినంత వెలుతురు ఉన్నప్పుడు పౌర వేకువజాము ప్రారంభమవుతుంది, తద్వారా కొన్ని బహిరంగ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించవచ్చు. ఉదయం సూర్యుని కేంద్రం క్షితిజ సమాంతరానికి 6 డిగ్రీల దిగువన ఉన్నప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంది.[5]
ఆకాశం స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు అది నీలం రంగులో ఉంటుంది, మేఘాలు లేదా పొగమంచు ఉంటే కంచు, నారింజ, పసుపు రంగులు కనిపిస్తాయి. శుక్రుడు, బృహస్పతి వంటి కొన్ని ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలు, గ్రహాలు పౌర వేకువజామున ఇప్పటికీ కంటికి కనిపిస్తాయి. ఈ క్షణం పౌర సంధ్య ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది సూర్యోదయం వరకు కొనసాగుతుంది.[6]
అక్షాంశ ప్రభావాలు
[మార్చు]ఉదయపు సంధ్య వ్యవధి (అంటే ఖగోళ వేకువజాము, సూర్యోదయం మధ్య సమయం) పరిశీలకుని అక్షాంశాన్ని బట్టి చాలా మారుతూ ఉంటుంది: భూమధ్యరేఖ వద్ద 70 నిమిషాల కంటే కొంచెం ఎక్కువ నుండి ధ్రువ ప్రాంతాలలో చాలా గంటల వరకు ఉంటుంది.[7][8]
భూమధ్యరేఖ
[మార్చు]సంధ్యా కాలం భూమధ్యరేఖ వద్ద అత్యంత తక్కువగా ఉంటుంది, ఇక్కడ విషువత్తు సూర్యుడు సరిగ్గా తూర్పున ఉదయించి, పశ్చిమాన అస్తమిస్తాడు, క్షితిజ సమాంతరానికి లంబ కోణంలో ఉంటాడు. సంధ్య ప్రతి దశ (పౌర, నాటికల్, ఖగోళ) 24 నిమిషాలు మాత్రమే ఉంటుంది. భూమిపై ఎక్కడి నుండైనా విషువత్తుల సమయంలో సంధ్యా కాలం అత్యంత తక్కువగా, అయనాంతాల సమయంలో అత్యంత పొడవుగా ఉంటుంది.[citation needed]
ధ్రువ ప్రాంతాలు
[మార్చు]వేసవి అయనాంతం సమీపిస్తున్న కొద్దీ పగటిపూట ఎక్కువవుతుంది, శీతాకాలపు అయనాంతం సమీపిస్తున్న కొద్దీ రాత్రిపూట ఎక్కువవుతుంది. ఇది వేకువజాము, సంధ్యా సమయాలు, వ్యవధులపై సంభావ్య ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. ఈ ప్రభావం ధ్రువాలకు దగ్గరగా మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఇక్కడ సూర్యుడు వసంత విషువత్తు వద్ద ఉదయించి శరదృతువు విషువత్తు వద్ద అస్తమిస్తాడు, కొన్ని వారాల పాటు సుదీర్ఘ సంధ్యా కాలం ఉంటుంది.[citation needed]
ధ్రువ వృత్తం (ఉత్తర లేదా దక్షిణ ధృవాల వద్ద) వేసవి అయనాంతం సమయంలో సూర్యుడు అస్తమించని అతి తక్కువ అక్షాంశంగా నిర్వచించబడింది. కాబట్టి, ధ్రువ వృత్తం కోణీయ వ్యాసార్థం భూమి భూమధ్యరేఖాతలం, గ్రహణతలం మధ్య కోణానికి సమానంగా ఉంటుంది. సూర్యాస్తమయం లేని ఈ కాలవ్యవధి ధ్రువానికి దగ్గరయ్యే కొద్దీ పెరుగుతుంది.[citation needed]
సుమారు 60°34′ కంటే ఎక్కువ అక్షాంశాల వద్ద వేసవి రాత్రులు పౌర సంధ్య కంటే చీకటిగా మారవు. ఈ "ప్రకాశవంతమైన రాత్రుల" కాలం అధిక అక్షాంశాలలో ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది.[citation needed]
వేసవి అయనాంతం సమీపంలో సుమారు 54°34′ కంటే ఎక్కువ అక్షాంశాలు నాటికల్ సంధ్య కంటే చీకటిగా మారవు; ఈ అక్షాంశాల వద్ద "రాత్రి చీకటి" చాలా మారుతూ ఉంటుంది.[citation needed]
ఉదాహరణ
[మార్చు]వేసవి అయనాంతం సమయంలో 55°51′ N వద్ద ఉన్న స్కాట్లాండ్లోని గ్లాస్గో, 55°40′ N వద్ద ఉన్న డెన్మార్క్లోని కోపెన్హాగన్ కొన్ని గంటల "రాత్రి అనుభూతిని" పొందుతాయి. 59°56′ N వద్ద ఉన్న నార్వేలోని ఓస్లో, 59°19′ N వద్ద ఉన్న స్వీడన్లోని స్టాక్హోమ్ సూర్యుడు క్షితిజ సమాంతరానికి దిగువన ఉన్నప్పుడు చాలా ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తాయి. సూర్యుడు క్షితిజ సమాంతరానికి 9.0 నుండి 9.5 డిగ్రీల దిగువన ఉన్నప్పుడు (వేసవి అయనాంతం సమయంలో ఇది 57°30′–57°00′ అక్షాంశాల వద్ద ఉంటుంది), మేఘాలు లేని రాత్రులలో కూడా (పౌర్ణమి లేకపోతే) ఉచ్ఛస్థితి చీకటిగా మారుతుంది, ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలు ఆకాశంలో ఎక్కువ భాగం స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.[citation needed]
పురాణాలు, మతం
[మార్చు]ఇస్లాంలో, రాశిచక్ర కాంతిని తప్పుడు వేకువజాము (అల్-ఫజర్ అల్-కదీబ్, అరబిక్ الفجر الكاذب) అని పిలుస్తారు, ఖగోళ వేకువజామును నిజమైన వేకువజాము (అల్-ఫజర్ అస్-సాదిక్, అరబిక్ الفجر الصادق) అని పిలుస్తారు, ఇది రోజు మొదటి ప్రార్థన సమయం, రంజాన్ మాసంలో రోజువారీ ఉపవాసం ప్రారంభం.[9]
అనేక ఇండో-యూరోపియన్ పురాణాలలో పురుష సౌర దేవత నుండి వేరుగా ఒక వేకువజాము దేవత ఉంది, ఆమె పేరు PIE *h2ausos- నుండి ఉద్భవించింది, దీని ఉత్పన్నాలలో గ్రీకు ఇయోస్, రోమన్ అరోరా, భారతీయ ఉషస్సు ఉన్నాయి. లిథువేనియన్ ఆస్ట్రిన్, బహుశా జర్మానిక్ *ఆస్ట్రాన్- (దీని నుండే ఈస్టర్ అనే పదం వచ్చింది) కూడా దీనికి సంబంధించినవి.
సియోక్స్ పురాణాలలో, అన్పావో అనేది రెండు ముఖాలు కలిగిన అస్తిత్వం.[citation needed]
హిందూ వేకువజాము దేవత ఉషస్సు స్త్రీ కాగా సూర్యుడు, సూర్యుని రథసారథి అయిన అరుణుడు పురుషులు. ఉషస్సు అత్యంత ప్రముఖమైన ఋగ్వేద దేవతలలో ఒకరు. వేకువజాము సమయాన్ని బ్రహ్మముహూర్తం (బ్రహ్మ సృష్టి దేవుడు, ముహూర్తం అనేది రోజులో ఒక హిందూ సమయం) అని కూడా పిలుస్తారు, ధ్యానం, యోగా వంటి ఆధ్యాత్మిక కార్యకలాపాలు చేయడానికి ఇది అనువైన సమయంగా పరిగణించబడుతుంది. భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఛత్ పండుగ సమయంలో సూర్యునితో పాటు ఉష, ప్రత్యూష (సంధ్య) ఇద్దరినీ పూజిస్తారు.[citation needed]
బైబిల్లోని యేసు తరచుగా ఉదయం వేకువజాముతో ప్రతీకగా వర్ణించబడతాడు, అలాగే యేసు మూడవ రోజున లేచినప్పుడు అది ఉదయం పూట జరిగింది.[10] ప్రైమ్ అనేది క్రైస్తవ ప్రార్థనా విధానంలో సాంప్రదాయ దైవిక కార్యాలయం (కానానికల్ అవర్స్) నిర్ణీత ప్రార్థన సమయం, ఇది పగటి మొదటి గంటలో చెప్పబడుతుంది. క్రైస్తవ మతంలో యేసుతో సంబంధం కలిగి, క్రైస్తవ పూడ్చివేతలు వేకువజాము దిశలో జరుగుతాయి.[citation needed]
జుడాయిజంలో, వేకువజామును (హీబ్రూ అలోస్/అలోట్ హషచార్, లేదా అలోస్/అలోట్) ఎలా లెక్కించాలనే ప్రశ్న టాల్ముడ్ ద్వారా లేవనెత్తబడింది,[11] ఎందుకంటే ఇది యూదు చట్టానికి (ప్రార్థన వంటి కొన్ని పగటిపూట ఆజ్ఞల ప్రారంభ సమయం వంటివి) అనేక శాఖలను కలిగి ఉంది. టాల్ముడ్ సాధారణ పఠనం ప్రకారం వేకువజాము సూర్యోదయానికి 72 నిమిషాల ముందు జరుగుతుంది. విల్నా గాన్తో సహా ఇతరులు, వేకువజాము కోసం టాల్ముడ్ సమయ వ్యవధి ప్రత్యేకంగా మెసొపొటేమియాలోని విషువత్తు రోజును సూచిస్తుందని అర్థం చేసుకున్నారు, అందువల్ల సూర్యుడు క్షితిజ సమాంతరానికి 16.1 డిగ్రీల దిగువన ఉన్నప్పుడు ప్రతిరోజూ వేకువజామును లెక్కించాలని బోధిస్తున్నారు. చాలా మంది సెఫార్డిక్ యూదులలో మొదటి అభిప్రాయాన్ని అనుసరించడం దీర్ఘకాల ఆచారంగా ఉంది, అయితే చాలా మంది అష్కెనాజీ యూదులు రెండవ అభిప్రాయాన్ని అనుసరిస్తారు.[citation needed]
కళలలో
[మార్చు]-
విలియం-అడాల్ఫ్ బౌగ్యురో రాసిన ఎల్'అరోరా, 1881 -
గుయిలౌమ్ వోగెల్స్ రాసిన ఎల్'అరోరా, మెర్ డు నార్డ్, సి. 1877
సాహిత్యంలో
[మార్చు]- హోమర్ తరచుగా ది ఇలియడ్, ది ఒడిస్సీ లలో "గులాబీ-వేళ్ల వేకువజాము" (రోజీ-ఫింగర్డ్ డాన్) అనే విశేషణాన్ని ఉపయోగిస్తాడు
- ఒక ఒబాడ్ (ఆక్సిటన్ ఆల్బా, జర్మన్ టాగెలిడ్) అనేది పగలు కాగానే ప్రేమికులు విడిపోవాల్సిన పరిస్థితి గురించి పాడే పాట
- బార్తోల్డ్ నిహస్ రాసిన ఎపిగ్రామాటా డిస్టిచా పోయెటారమ్ లాటినోరమ్, వెటెరుమ్ ఎట్ రీసెంటమ్, నోబిలియోరా (1642) లో అరోరా ముసిస్ అమీకా (వేకువజాము మ్యూజ్కు స్నేహితురాలు)[12]
- రోమైన్ రోలాండ్ రాసిన జీన్-క్రిస్టోఫ్లో వాల్యూమ్ 1 అయిన ది డాన్
- హెన్రీ రైడర్ హాగర్డ్ రాసిన డాన్ అనే నవల, 1884లో ప్రచురించబడింది
- రూపర్ట్ బ్రూక్ రాసిన "డాన్" కవిత ది కలెక్టెడ్ పోయెమ్స్ ఆఫ్ రూపర్ట్ బ్రూక్ లో ప్రచురించబడింది
- రిచర్డ్ ఆల్డింగ్టన్ రాసిన "డాన్" కవిత
- ఎమిలీ డికిన్సన్ రాసిన "డాన్" కవిత
- ఫ్రాన్సిస్ లెడ్విడ్జ్ రాసిన "డాన్" కవిత
- జాన్ మాస్ఫీల్డ్ రాసిన "డాన్" కవిత
- విలియం కార్లోస్ విలియమ్స్ రాసిన "డాన్" కవిత[13]
- పాల్ లారెన్స్ డన్బార్ రాసిన కవిత్వ పుస్తకం ఐ గ్రీట్ ది డాన్: పోయెమ్స్, అథీనియం బుక్స్ ద్వారా 1 జనవరి 1978న ప్రచురించబడింది
- పాల్ లారెన్స్ డన్బార్ రాసిన కవిత్వ పుస్తకం లిరిక్స్ ఆఫ్ లోలీ లైఫ్ లోని "డాన్", ఇది వాస్తవానికి 1896లో ప్రచురించబడింది. ఈ పద్యం 1913లో ప్రచురించబడిన ది కంప్లీట్ పోయెమ్స్ ఆఫ్ పాల్ లారెన్స్ డన్బార్ లో మళ్లీ ప్రచురించబడింది--
- మచ్చలేని తెల్లటి వస్త్రాలు ధరించిన ఒక దేవదూత,
- వంగి నిద్రిస్తున్న రాత్రిని ముద్దాడింది.
- రాత్రి సిగ్గుతో మేల్కొంది; ఆ దేవదూత అదృశ్యమైంది.
- ప్రజలు ఆ సిగ్గును చూసి దానికి వేకువజాము అని పేరు పెట్టారు.
- -పాల్ లారెన్స్ డన్బార్ రాసిన డాన్
- ప్రజలు ఆ సిగ్గును చూసి దానికి వేకువజాము అని పేరు పెట్టారు.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "The different types of twilight". timeanddate.com.
- ↑ Van Flandern, T.; K. Pulkkinen (1980). "Low precision formulae for planetary positions". Astrophysical Journal Supplement Series. 31 (3): 391. Bibcode:1979ApJS...41..391V. doi:10.1086/190623.
- ↑ Harper, Douglas. "dawn". Online Etymology Dictionary. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-05-06.
- ↑ "New Dawn at La Silla". ESO Picture of the Week. European Southern Observatory. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 February 2015.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 National Oceanic and Atmospheric Administration. "Astronomical Terms".
- ↑ 6.0 6.1 6.2 "Dawn – Definition and Meaning".
- ↑ "For how long does the twilight last?". stjerneskinn.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-09-08.
- ↑ Meeus, Jean. Astronomical Algorithms. pp. 101–104.
- ↑ "When Does Fajr Start?". When Does Fajr Start? - Islam Question & Answer (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-03-13.
- ↑ "46 Bible verses about Dawn". bible.knowing-jesus.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-11-06.
- ↑ Pesachim 94a
- ↑ Nihus, Barthold (1642). Epigrammata disticha. Johannes Kinckius.
- ↑ Williams, W. C., Dawn, poetry.com, accessed 10 September 2022
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]