వేదాంతశాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ఆల్బర్ట్ ది గ్రేట్, రోమన్ కాథలిక్ వేదాంతుల యొక్క ప్రాపక సాధువు

వేదాంతశాస్త్రం అనేది దైవం లేదా, చాలా సాధారణంగా, మతసంబంధమైన నమ్మకం, ఆచరణ, మరియు అనుభవం, లేదా ఆత్మస్వరూపత్వముల యొక్క అధ్యయనం.

నిర్వచనం[మార్చు]

హిప్పో యొక్క అగస్టీన్ లాటిన్ సమానార్థమైన, వేదాంతశాస్త్రామును "దైవాన్ని గూర్చిన హేతువాదం లేదా చర్చ", గా నిర్వచించారు[1] రిచర్డ్ హూకర్ "వేదాంతశాస్త్రము"ను ఆంగ్లంలో "దివ్యమైన వస్తువుల యొక్క శాస్త్రం"గా నిర్వచించారు.[2] అయినప్పటికీ, ఈ పదం, వైవిధ్యభరితమైన వివిధ అంశాలకు మరియు సంభాషణ యొక్క రూపాలకు ఉపయోగించవచ్చు.[3] వేదాంతులు అర్థంచేసుకునేందుకు, వివరించేందుకు, పరీక్షించేందుకు, విమర్శకు, ఏ విధమైన లెక్కకు మించిన మతసంబంధమైన అంశాలును సమర్ధించేందుకు లేదా వృద్ధిచేసేందుకు సహాయపడుటకు వివిధ రకాల విశ్లేషణలను మరియు వాదనలను (తాత్విక, నరవర్గ శాస్త్రీయ, చారిత్రిక, ఆధ్యాత్మిక మరియు ఇతరులు) ఉపయోగిస్తారు. వేదాంతికి సహాయపడేందుకు వేదాంతశాస్త్రాన్ని నియోగించి ఉండవచ్చు

  • అతని లేదా ఆమె యొక్క మతసంబంధమైన ఆచారమును మరింత వాస్తవంగా అర్థంచేసుకునేందుకు,[4]
  • వేరొక మతసంబంధమైన ఆచారాన్ని మరింత వాస్తవంగా అర్థంచేసుకునేందుకు,[5]
  • మతసంబంధమైన సాంప్రదాయాల మధ్య పోలిక కొరకు,[6]
  • ఒక మతసంబంధమైన ఆచారాన్ని కాపాడేందుకు లేదా సమర్ధించేందుకు,
  • ఒక విశేషమైన ఆచారం యొక్క సంస్కరణను సులభతరం చేసేందుకు,[7]
  • ఒక మతసంబంధమైన ఆచారం యొక్క వ్యాప్తిలో సహాయపడేందుకు,[8]
  • ప్రస్తుత పరిస్థితిని లేదా అవసరాన్ని గూర్చి ప్రసగించేందుకు ఒక ఆచారం యొక్క వనరులను ఉపయోగించుట,[9]
  • ప్రపంచాన్ని గూర్చి వివరణ ఇచ్చేందుకు గల సానుకూల మార్గాల యొక్క అన్వేషణ కొరకు ఆచారం యొక్క వనరులను ఉపయోగించుట,[10] లేక
  • ఏ ఒక్క నిర్దిష్ఠ ఆచారం యొక్క ప్రసక్తి లేకుండా దైవత్వం యొక్క స్వభావాన్ని అన్వేషించుట.

పద చరిత్ర[మార్చు]

థియాలజీ గ్రీకు పదం థియోలాజియా (θεολογία)ని ఆంగ్లంలోకి అనువదిస్తుంది (థియోస్ (θεός) అనగా దైవం మరియు లోగోస్ (λόγος) అనగా, ఉపన్యాసం, లేదా హేతువాదం అని అర్థం వచ్చే పదం, ఇంకా ధృడమైన సంగ్రాహక ప్రత్యయం ఇయా నుండి), లాటినులోకి ఇది థియోలాజియా గా పాకింది మరియు ఫ్రెంచిలోకి థియోలోజీ గా వచ్చింది. 1362వ సంవత్సరం నాటికి "థియాలజీ" (థియోలుగీ, టియోలజీ) అనే సమానమైన ఆంగ్ల పదం ఉద్భవించింది.[11] ప్రస్తుతం ఆంగ్ల పదం క్రైస్తవ సంబంధాన్ని మించినప్పటికీ, ఆంగ్లంలో ఈ పదానికి ఉన్న భావం అధిక భాగం పౌరాణిక మరియు మధ్యయుగ క్రైస్తవ వాడుకలో లాటిన్ మరియు గ్రీకు సమానార్థాలు గ్రహించిన భావంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

  • క్రీస్తు పూర్వం నాల్గవ శతాబ్దంలో ది రిపబ్లిక్, పుస్తకం ii, అధ్యాయం 18 లో ప్లాటోచే గ్రీకు థియొలాజియా (θεολογια) "దైవంపై ఉపన్యాసం" అనే అర్థంతో ఉపయోగించబడింది.[12] అరిస్టాటిల్ అనిశ్చయమైన తత్వాన్ని గణితం, భౌతికం మరియు వేదాంతంగా విభజించారు, ఇందులో చివరిది అధిభౌతిక శాస్త్రంకు దాదాపు అనురూపం కాగా, దీనికి, అరిస్టాటిల్, దివ్యత్వం యొక్క స్వభావంపై ఉపన్యాసాన్ని చేర్చారు.[13]
  • గ్రీకు విరాగి మూలాల నుండి, లాటిన్ రచయిత వర్రో అటువంటి ఉపన్యాసాల యొక్క మూడు రూపాల మధ్య భేదాలను ఆగుపరచారు: కాల్పనిక (గ్రీకు దేవుళ్ళ యొక్క కల్పనల గూర్చి), వివేచనాత్మక (దేవుళ్ళ మరియు విశ్వశాస్త్రం యొక్క శాస్త్రీయ విశ్లేషణ) మరియు నాగరిక (జనసామాన్య మతసంబంధమైన అనుష్టానం యొక్క హక్కులు మరియు విధుల గురించి).[14]
  • థియోలాజియాకు దగ్గర పోలిక ఉన్న, థియొలోగోస్, కొన్ని బైబిల్ సంబంధిత వ్రాత పుస్తకములు, బుక్ అఫ్ రివిలేషన్ యొక్క శీర్షికలో: అపోకాలిప్సిస్ ఐఒఅనాయ్ టాయ్ థియొలోగోయ్, "ది రివిలేషన్ అఫ్ జాన్ ది థియొలోగోస్ లలో ఒకసారి కనిపిస్తుంది." కావున, అక్కడ, ఆధునిక ఆంగ్ల భావంలో ఆ పదం "వేదాంతి" జాన్‌ను సూచించదు కానీ-ప్రధాన పదం "లోగోస్ " యొక్క కొద్దిగా భిన్నంగా ఉండే ఇంకొక భావాన్ని ఉపయోగించడం, దీనికి "వివేచనాత్మక ఉపన్యాసం"అనే అర్థం రాదు కానీ "పదం" లేదా "సందేశం"-ఎవరైతే దేవుని యొక్క పలుకులను మాట్లాడతారో, లోగోయ్ టాయ్ థియోయ్ .[15]
  • టెర్టూలియన్ మరియు అగస్టీన్ వంటి కొందరు లాటిన్ క్రైస్తవ రచయితలు వర్రో యొక్క ముమ్మడి వాడుకను అనుసరించారు, [16] అయినప్పటికీ అగస్టీన్ కేవలం 'భగవంతుని గూర్చిన వాదం లేదా చర్చ' అనే అర్థం వచ్చేట్టు ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు[17]
  • పౌరాణిక గ్రీకు క్రైస్తవ మూలాలలో, వేదాంతశాస్త్రం భక్తి మరియు ప్రేరేపిత జ్ఞానం, మరియు దేవుని యొక్క ఆవశ్యక స్వభావాన్ని గూర్చిన బోధనలను స్వల్పంగా సూచిస్తుంది.[18]
  • కొన్ని మధ్య యుగ గ్రీకు మరియు లాటిన్ మూలాలలో, వేదాంత శాస్త్రాలు ("దేవుని యొక్క విధానాల యొక్క కథనం లేదా చరిత్ర" అనే భావం) కేవలం బైబిల్‌ను సూచించగలవు.[19]
  • 6వ శతాబ్దం తొలినాళ్ళలో, లాటిన్ రచయిత బోథియస్ యొక్క రచన, వేదాంతశాస్త్రంను తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉపభాగంగా, విద్యావిషయక అంశంగా, నిశ్చల, నిరాకారమైన వాస్తవికతతో వ్యవహరించేదిగా (నిశ్చల, కదులుతున్న వాస్తవికతలతో వ్యవహరించే, భౌతిక మైన దానికి వ్యతిరేకంగా) ఉపయోగించింది.[20] బోథియస్ యొక్క నిర్వచనం మధ్యయుగ లాటిన్ వాడుకను ప్రభావితం చేసింది.[21]
  • శాస్త్ర సంబంధ లాటిన్ మూలాలలో, ఈ పదం క్రైస్తవ మతం యొక్క సిద్ధాంతముల వివేచనాత్మక అధ్యయనాన్ని సూచించేందుకు వచ్చింది, లేక (సరిగ్గా) భాష యొక్క మరియు బైబిల్ యొక్క వ్యాఖ్యలు మరియు వేదాంతం యొక్క ఆచారముల (చివరిది పీటర్ లోమ్బార్డ్ యొక్క వాఖ్యాలులో తరచూ నివేదించబడినట్లుగా, చర్చి ఫాదర్ల నుండి వచ్చిన సారాంశాల పుస్తకం) పొందిక మరియు భావాన్ని పరిశోధించే విద్యావిషయక నియమాన్ని సూచించేందుకు వచ్చింది.[22]
  • చివరి భావంలో, వేదాంతశాస్త్రం క్రైస్తవ బోధన యొక్క హేతుబద్ధమైన అధ్యయనాన్ని కలిగిఉంది, పద్నాల్గవ శతాబ్దంలో ఈ పదం ఆంగ్లంలోకి ప్రవేశించింది, [23] బోథియస్ మరియు గ్రీకు పౌరాణిక రచయితల రచనలలో కనిపించినదాన్నిబట్టి ఇది దేవుని యొక్క ఆవశ్యక స్వభావం యొక్క వివేచనాత్మక అధ్యయనం కూడా కావచ్చు - ప్రస్తుతం అప్పుడప్పుడు యుక్తమైన వేదాంతశాస్త్రంగా పిలవబడే ఉపన్యాసం, అనే అర్థాన్ని ఇచ్చేట్లుగా కూడా ఇది సంకుచిత భావంతో ఉపయోగించవచ్చు.[24]
  • 17వ శతాబ్దం నుండి, 'వేదాంతశాస్త్రం' అనే పదాన్ని ముఖ్యంగా క్రైస్తవ మతానికి సంబంధించినవి, లేక వేరొక మతానికి విశేషమైనవి కాని మతసంబంధమైన భావాలు మరియు బోధనలను సూచించేందుకు ఉపయోగించడం సాధ్యపడింది (ఉదాహరణకు, ముఖ్యంగా క్రైస్తవ వెలువరణపై ఆధారపడక స్వతంత్రంగా సహజమైన వాస్తవాలు నుండి వచ్చే హేతువాదం ఆధారంగా వేదాంత శాస్త్రాన్ని 'సహజమైన వేదాంతశాస్త్రం ' అనే పదబంధం సూచిస్తుంది[25]) (క్రింద చూడండి).
  • "వేదాంతశాస్త్రం"ను ప్రస్తుతం ఒక ఉత్పన్న భావంతో "అనిశ్చయమైన నియమాల యొక్క క్రమం; (ఆచరణాత్మకం కాని లేదా కఠినమైన) తత్వంగా" కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[26]

క్రైస్తవేతర మతాలు[మార్చు]

విద్యావిషయక వృత్తాలలో వేదాంతశాస్త్రం అనేది ఒకవేళ క్రైస్తవ మతానికి విశేషమైన కార్యకలాపమేమో, కావున "వేదాంతశాస్త్రం" అనే పదం క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రముకు ప్రత్యేకింపబడాలని, మరియు ఇతర మతసంబంధమైన ఆచారాల లోపలి సారూప్య ఉపన్యాసాలకు పేరుపెట్టేందుకు ఇతర పదాలను ఉపయోగించాలనే వాదన ఉంది.[27] దేవుడు లేదా దేవతలను పూజించే మతాల యొక్క అధ్యయనానికి మాత్రమే ఈ పదం సరైనదిగా కొందరిచే చూడబడింది (వేదాంతం ), మరియు ఈ దైవం గురించి మాట్లాడుట మరియు తర్కించుటకు గల సామర్థ్యం పట్ల నమ్మకం శాస్త్రం ) -కావున మరో విధంగా వ్యవస్థీకరించబడిన (దేవుడు లేదా దేవత లేని మతాలూ, లేక అటువంటి అంశాలను తార్కికంగా అధ్యయనం చేయవచ్చని నిరాకరించే) మతసంబంధ సందర్భాలలో తక్కువ ఇతోధికంగా ఉండవచ్చు. ("పవిత్ర సాహిత్యశాస్త్రం" ప్రత్యామ్నాయ, మరింత వర్గసంబంధ పదంగా సూచించబడింది.[28])

సారూప్య ఉపన్యాసాలు[మార్చు]

  • బౌద్ధమతం అదే వేదాంతాలు అనే తలంపు లేనిది కావున, ప్రపంచం యొక్క బౌద్ధ అవగాహనకై వివేచనాత్మక పరిశోధనలకు అంకితమైన బౌద్ధమతం లోపలి కొన్ని విద్యావిషయక విచారణలు, బౌద్ధ వేదాంతశాస్త్రం అనే పదానికి బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం అనే పేరు పెట్టడానికి మొగ్గు చూపుతాయి. "వేదాంతశాస్త్రం" యొక్క వాడుక అనేది సముచితం అని వాదించే, జోస్ ఇనాస్యో కాబిజోన్, ఆ విధంగా మాత్రమే చేయగలడు, ఎందుకంటే, ఆయన "వేదాంతశాస్త్రాన్ని దేవునిపై ఉపన్యాసం అనే దానికి కట్టడి చేయటాన్ని నేను ఆమోదించను .... 'వేదాంతశాస్త్రము'ను దాని యొక్క శబ్ద లక్షణ సంబంధిత అర్థానికి కట్టడి చేయడాన్ని నేను ఆమోదించను, అని అంటాడు. చివర చెప్పిన దాని యొక్క భావం ప్రకారం, వాస్తవంగా బౌద్ధమతం ఒక వేదాంత విషయం, అది దేవుని యొక్క తలంపును చేస్తుంది కావున తిరస్కరించబడింది."[29]
  • హిందూ తత్వశాస్త్రంలో, విశ్వం, దైవం (కొన్ని హిందూ మనోభావ పాఠశాలలో "బ్రాహ్మణ్" అనే పదం) మరియు ఆత్మన్ (ఆత్మ) యొక్క స్వభావం గురించి దృఢమైన మరియు శాస్త్రీయమైన మీమాంస యొక్క ప్రాచీన ఆచారం ఉంది. వివిధ హిందూ తత్వ పాఠాశాలలో దర్శన ("వీక్షణం" లేదా "వీక్షక స్థానం") అనేది సంస్కృత పదం. అనేక శతాబ్దాలపాటు భారతదేశంలోని అనేకమంది భక్తులకు, తత్వవేత్తలకు మరియు పండితులకు వైష్ణవ వేదాంతశాస్త్రం ఒక అధ్యయన అంశంగా ఉండేది, మరియు ఇటీవలి దశాబ్దాలలో ఐరోపాలోని ఆక్స్ఫర్డ్ సెంటర్ ఫర్ హిందూ స్టడీస్ మరియు భక్తివేదాంత కాలేజ్ వంటి అనేక విద్యా సంస్థలచే ఇది ఒక అంశంగా తీసుకోబడింది.[30] ఇది కుడా చూడండి: క్రిష్ణాలజీ
  • క్రైస్తవ వేదాంత సంబంధిత చర్చకు సమాంతరంగా ఉండే ఇస్లాం వేదాంత సంబంధిత చర్చకు "కలాం" అని నామకరణం చేయబడింది; క్రైస్తవ వేదాంత సంబంధిత చర్చ యొక్క ఇస్లాం సారూప్యం ఇస్లాం చట్టం, లేదా "ఫిక్" యొక్క పరిశోధన మరియు విపులీకరణ చాలా సరైనది కావచ్చు. "క్రైస్తవ మతంలో వేదాంతశాస్త్రానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యత ఇస్లాం ఆలోచనలో కలాం ... కు లేదు. క్రైస్తవమత ఉద్దేశంలో 'వేదాంతశాస్త్రం'కు సమానార్థాన్ని కనుగొనడానికి అనేక నియమాలకు, మరియు ఉసుల్ అల్-ఫిక్ తోపాటు కలాంకు ఆశ్రయం కల్పించవలసి ఉంది." (ఎల్ . గార్డెట్) [31]
  • యూదుమతంలో, రాజకీయ పెత్తనం యొక్క గైర్హాజరు అనేది వేదాంత పరావర్తనంలో చాలా వరకు ప్రత్యేకత కలిగిన విద్యావిషయక సంస్థలలో కంటే, యూదు సమాజం మరియు యూదు సభ సందర్భాలలో జరిగిందని చెపుతుంది. అయినప్పటికీ, చారిత్రికంగా యూదు వేదాంతశాస్త్రం క్రైస్తవ మరియు ఇస్లాం వేదాంత శాస్త్రాల కొరకు చాలా చురుకుగా మరియు చాలా ప్రముఖంగా ఉంది. క్రైస్తవ వేదాంత చర్చ యొక్క యూదుమత అనురూపం చాలా యుక్తముగా యూదు చట్టం మరియు యూదు బైబిల్ సంబంధిత వ్యాఖ్యానాల యొక్క యుదియాగురు సంబంధ చర్చగా ఉండి ఉండవచ్చు.[32]

విద్యావిషయక నియమంగా వేదాంతశాస్త్రం[మార్చు]

ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో వేదాంతశాస్త్రం యొక్క అధ్యయన చరిత్ర ఆ సంస్థల యొక్క చరిత్ర అంత ప్రాచీనమైనది. ఉదాహరణకు, తక్షశిల అనేది వేదాభ్యాసం యొక్క తొలినాళ్ళ కేంద్రం, క్రీస్తు పూర్వం 6వ శతాబ్దం లేదా అంతకు పూర్వం నుండి ఉండి ఉండవచ్చు;[33] క్రీస్తు పూర్వం 4వ శతాబ్దంలో ఏథెన్స్‌లో స్థాపించబడిన ప్లాటోనిక్ ఆకాడమీ తన విషయాంశాలలో వేదాంత ఇతివృత్తాంతాలను చేర్చినట్లుగా కనబడుతుంది;[34] క్రీస్తు పూర్వం 2వ శతాబ్దం నుండి చైనీయుల టైఉయ్ తత్వవేత్త కన్ఫ్యుషియన్ యొక్క బోధనలను అందించింది;[35] క్రీస్తు శకం 4వ శతాబ్దం నుండి స్కూల్ అఫ్ నిసిబీస్ క్రైస్తవ మత అధ్యయన కేంద్రంగా ఉంది;[36] భారతదేశంలోని నలంద కనీసం క్రీస్తు శకం 5వ లేక 6వ శతాబ్దం నుండి బౌద్ధ ఉన్నత విద్యా కేంద్రంగా ఉండేది, [37] మరియు 10వ శతాబ్దంలో మొరాకోకు చెందిన యునివర్సిటీ అఫ్ అల్-కరుయిన్ ఇస్లాం విద్యా కేంద్రంగా ఉండేది, [38] అదే విధంగా కైరోలోని అల్ -అజ్హర్ యునివర్సిటీ ఉంది.[39]

ఉన్నత మధ్య యుగాలలో ఆధునిక పశ్చిమ దేశాలు సాధు సంస్థల నుండి మరియు (ముఖ్యంగా) పశ్చిమ ఐరోపా యొక్క చర్చి సంబంధిత పాఠశాలల నుండి పరిణితి చెందాయి (ఉదాహరణకు చూడండి, యునివర్సిటీ అఫ్ బొలోగ్న, పారిస్ యునివర్సిటీ మరియు ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ).[40] కావున, మొదటి నుంచీ, ఈ సంస్థలలో క్రైస్తవ వేదంతాభ్యాసం కేంద్ర అంశంగా ఉండేది, అదే విధంగా చర్చి యొక్క అధ్యయనం లేదా చర్చి యొక్క చట్టం) : చర్చి సంబంధిత కార్యాలయాలకు శిక్షణ ఇవ్వటం, చర్చి దాని యొక్క బోధన యొక్క వివరణను తెలుసుకునేందుకు సాయపడటం మరియు ఆత్మరక్షణను పొందేందుకు, మరియు లౌకిక పాలకులకు వ్యతిరేకంగా చర్చి యొక్క న్యాయమైన హక్కులను సమర్ధించటంలో విశ్వవిద్యాలయాలు ముఖ్య భూమికను పోషించాయి.[41] అటువంటి విశ్వవిద్యాలయాలలో, మొదట వేదాంతశాస్త్ర అధ్యయనం నమ్మకం యొక్క ప్రాణానికి మరియు చర్చి యొక్క ప్రాణానికి దగ్గరగా ముడివేయబడింది: మరియు ఉపదేశం, ప్రార్థన మరియు సామూహిక ప్రార్థనల యొక్క నిర్వహణ వంటివి ఆచరించడం ద్వారా అది పోషించింది, మరియు పోషించబడింది.[42]

కావున, ఉన్నత మధ్య యుగాలలో, విశ్వవిద్యాలయాలలో వేదాంతశాస్త్రం ఉన్నత అంశంగా ఉండేది, "శాస్త్రాల యొక్క రాణి"గా నామకరణం చేయబడింది మరియు యువకులు అభ్యసించేటటువంటిదిగా ఉన్న ట్రివియం మరియు క్వాడ్రివియంలకు కిరీటంలో మణిగా ఉండేది. ఇతర అంశాలు (తత్వశాస్త్రంతో సహా) ప్రాథమికంగా వేదాంత ఆలోచననకు సహాయపడేందుకు ఉండేవని దీని అర్థం.[43]

యురోపియన్ ఎన్లైటెన్మెంట్ ఉద్యమ సమయంలో ముఖ్యంగా జర్మనీలో, విశ్వవిద్యాలయంలో క్రైస్తవ వేదాంతం యొక్క సర్వోత్తమ స్థానం సవాలు చేయబడటం ప్రారంభమయింది.[44] మిగిలిన అంశాలు స్వాతంత్ర్యాన్ని మరియు ప్రతిష్ఠను సంపాదించాయి, మరియు కొన్ని స్వతంత్ర కారణాల యొక్క నియమానికి అంకితం అయినట్లుగా అర్థంచేసుకోబడి ఒక విశేషమైన మతం యొక్క అధిష్టానం పట్ల అంకితభావం కలిగిఉన్నట్లుగా కనిపించే సంస్థలలోని స్థానం పట్ల ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.[45]

పందొమ్మిదవ శతాబ్దం తొలినాళ్ళ నుండి, పశ్చిమంలో విద్యావిషయక నియమంగా వేదాంతశాస్త్రానికై వివిధరకాల భిన్నమైన ప్రయత్నాలు వెలువడ్డాయి. విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు సాధారణ ఉన్నత విద్యా పాఠావళి కేంద్రాలలో వేదాంత శాస్త్రము యొక్క విధానాలు న్యాయంగా సిద్ధాంతపరం మరియు (విస్తారంగా చెప్పాలంటే) శాస్త్రపరంగా లేదా, మరోవైపు, దాని యొక్క సాధకులచే వేదాంతశాస్త్రం ముందస్తు అంకితభావమును కలిగిఉండటం అవసరమా, మరియు అటువంటి అంకిత భావం విద్యావిషయక స్వాతంత్ర్యంతో విభేదిస్తుందా లేదా అనే దానిపై, వేదాంతశాస్త్రం యొక్క స్థానంపై చాలా వాదం జరుగుతుంది.[46]

వేదాంతశాస్త్రం మరియు మతసంబంధమైన శిక్షణ[మార్చు]

కొన్ని సందర్భాలలో, ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో వేదాంతశాస్త్రం ప్రాథమికంగా క్రైస్తవ మతసంస్థల కొరకు వృత్తిపరమైన క్రమానికి సంబంధించినదిగా ఉంచబడింది. దీని ఆధారంగా ఫ్రిడ్రిచ్ ష్లయామకర్, అనే ఒక విశాల దృక్పథం గల వేదాంతి, 1810వ సంవత్సరంలో యునివర్సిటీ అఫ్ బెర్లిన్‌లో వేదాంతశాస్త్రాన్ని చేర్చాలని వాదించారు.[47]

ఉదాహరణకు, జర్మనీలో, రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలలోని వేదాంతశాస్త్ర అధ్యాపక బృందాలు ప్రొటెస్టంట్ లేదా రోమన్ కాథలిక్, అనే ముఖ్యమైన మతాలకు చిహ్నంగా ముడిపెట్టబడ్డాయి, మరియు ఆ అధ్యాపక బృందాలు మతసంబంధమైన బృందాలకు నిబద్ధమైన (కన్ఫెషన్‌గేబందెన్) డిగ్రీలను ఇస్తాయి, మరియు అధ్యాపక బృందాలలో మతసంబంధమైన బృందాలకు నిబద్ధమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు ఉంటాయి; 'క్రైస్తవ మతం యొక్క అభివృద్ధి మరియు ఎదుగుదల'కు సహకారం అందించడంతో పాటుగా, అవి 'జర్మన్ పాఠశాలలో మతసంబంధమైన బోధన యొక్క భవిష్యత్ మతాధికారి మరియు అధ్యాపకులకు విద్యావిషయక శిక్షణను అందిస్తాయి.'[48]

సంయుక్త రాష్ట్రాలలో, క్రైస్తవ మతాధికారులకు శిక్షణను ఇచ్చేందుకు అనేక ముఖ్యమైన కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. హార్వర్డ్, [49] జార్జ్ టౌన్ యునివర్సిటీ, [50] బోస్టన్ యునివర్సిటీ, [51] యేల్, [52] మరియు ప్రిన్స్టన్[53] అన్నీ వాటి యొక్క సంస్థలలో మతాధికారుల యొక్క వేదాంతశాస్త్ర శిక్షణ అనేదాన్ని ప్రాథమిక ఉద్దేశంగా కలిగి ఉన్నాయి.

వేదాంతశాస్త్రం యొక్క విద్యా విషయక అధ్యయనం మరియు క్రైస్తవ మతసంస్థల కొరకు శిక్షణల మధ్య ఉన్న ఈ సంబంధాన్ని పాఠశాలు మరియు బైబిల్ కళాశాలు కొనసాగించాయి. చికాగోలోని కాథలిక్ థియోలాజికల్ యూనియన్, [54] బర్కిలీలోని గ్రాడ్యుయేట్ థియోలాజికల్ యూనియన్, [55] డల్లాస్‌లోని క్రిస్వెల్ కాలేజ్, [56] లూవిల్‌లోని సథరన్ బాప్టిస్ట్ థియోలాజికల్ సెమినరీ, [57] ఇలినాయిస్‌లోని డీర్ ఫీల్డ్‌[58]లో గల ట్రినిటీ ఈవాంజెలికల్ డివైనిటీ స్కూల్, [58] మరియు డల్లాస్ థియోలాజికల్ సెమినరీ ఇందుకు ఉదాహరణగా ఉన్నాయి.[59] మిస్సోరీలోని గల స్ప్రింగ్ ఫీల్డ్‌లో గల అసెంబ్లీస్ అఫ్ గాడ్ థియోలాజికల్ సెమినరీ.

స్వతంత్ర విద్యావిషయంగా నియమంగా వేదాంతశాస్త్రం[మార్చు]

కొన్ని సందర్భాలలో, ఎటువంటి చర్చికి అనుబంధం లేకుండా (వ్యక్తిగతంగా అధ్యాపకబృందంలోని సభ్యులకు వివిధ చర్చిలతో అనుబంధం ఉన్నప్పటికీ), మరియు మతసంబంధమైన శిక్షణ అనేది వారి యొక్క ప్రయోజనం యొక్క కేంద్ర భాగం కాకుండా వేదాంతశాస్త్రం ఒక విద్యావిషయక నియమంగా అభ్యసించబడుతుంది. ఇది వాస్తవం, యునైటెడ్ కింగ్డంలోని యునివర్సిటీ అఫ్ ఎక్సిటర్, మరియు యునివర్సిటీ అఫ్ లీడ్స్ లోని డిపార్ట్మెంట్ అఫ్ థియాలజీ అండ్ రిలిజియస్ స్టడీస్ తోసహా అనేక విభాగాలు ఇందుకు ఉదాహరణ.[60]

వేదాంతశాస్త్రం మరియు మతసంబంధమైన అధ్యయనాలు[మార్చు]

కొన్ని సమకాలీన సందర్భాలలో, అధ్యయనం చేయబడుతున్న మతసంబంధమైన ఆచారం యొక్క నిబద్ధతకు కొంత స్థాయి అంకితభావాన్ని కలిగి ఉండేదిగా చూడబడిన వేదాంతశాస్త్రం, మరియు అటువంటిది కాని మతసంబంధమైన అధ్యయనాలు మధ్య భేదం చూపబడింది. వేదాంతశాస్త్రంతో ఈ విధంగా వ్యత్యాసం చూపినట్లయితే, సాధారణంగా మతసంబంధమైన అధ్యయనాలకు అధ్యయనం చేయబడుతున్న మతసంబంధమైన ఆచారాల యొక్క నిబద్ధతను ప్రశ్నించుట యొక్క కుండలీకరణ ఆవశ్యకత ఉంది అని చెప్పబడింది, మరియు ఎటువంటి మతసంబంధ ఆచారానికి ప్రముఖంగా కట్టబడనటువంటి వివేచనాత్మక సాధనాలు మరియు తడకలను ఉపయోగించే చారిత్రిక మరియు సమకాలీన ఆచారాల లేదా ఆలోచనలు, మరియు సాధారణంగా తటస్థ లేక లౌకికమైనవిగా అర్థంచేసుకోబడిన వాటి యొక్క అధ్యయనాన్ని కలిగినదిగా చూడబడింది.[61] ఈ భావంతో 'మతసంబంధమైన అధ్యయనాలు' కేంద్రంగా ఉన్న సందర్భాలలో, అధ్యయనం యొక్క ప్రాథమిక రూపాలు క్రింది వాటిని కలిగి ఉండవచ్చు:

  • మతం యొక్క మానవశాస్త్రం,
  • తులనాత్మక మతం,
  • మతముల యొక్క చరిత్ర,
  • మత తత్వశాస్త్రం
  • మతం యొక్క మనస్తత్వం, మరియు
  • మతం యొక్క సామాజిక శాస్త్రం.

వేదాంతశాస్త్రం మరియు మతం అప్పుడప్పుడు ఉద్రిక్తతలో ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది;[62] అప్పుడప్పుడు అవి తీవ్ర ఉద్రిక్తత లేకుండా కలిపి ఉంచబడతాయి;[63] మరియు ఇక్కడి సంక్షిప్త వర్ణన సూచించిన విధంగా అప్పుడప్పుడు వాటి మధ్య స్పష్టమైన సరిహద్దు ఉందనే విషయం నిరాకరించబడుతుంది.[64]

విమర్శ[మార్చు]

దైవం గురించి హేతుపూర్వకమైన చర్చ సాధ్యమా కాదా అనేది చాలా కాలంగా ఉన్న కలహాంశం. క్రీస్తు పూర్వం ఐదవ శతాబ్దం నాటికే, దేవుళ్ళ యొక్క అస్థిత్వం గూర్చి ఆయనకు ఉన్న నాస్తికత్వం వలన ఏథెన్స్ నుండి బహిష్కరణకు గురైనాడనే ఖ్యాతి కలిగిన, ప్రొటాగరస్, "దేవుళ్ళ గురించి వారు ఉన్నారా లేక లేరా అనేది, లేక వారు ఏ రూపం కలిగి ఉంటారనేది నేను తెలుసుకోలేను, ఎందుకంటే ఒకరికి తెలిసినదానిని నివారించటానికి చాలా ఉంది: విషయం యొక్క అస్పష్టత మరియు మనిషి యొక్క జీవితపు స్వల్ప వ్యవధి."[65]

అమెరికాకు చెందిన విప్లవకారుడు థామస్ పైన్, ఆయన యొక్క రెండు భాగాల ది ఏజ్ అఫ్ రీసన్ లో ఈ విధంగా వ్రాశారు, "క్రైస్తవ చర్చిలలో ఉన్న విధంగా, వేదాంతం యొక్క అధ్యయనం అనేది, దేని యొక్క అధ్యయనం కాదు; అది ఎటువంటి సుత్రాలపైన విశ్రమించదు; అది ఎటువంటి అధికారముచే కొనసాగదు; దానికి ఏ నిర్దిష్టాంశాలు లేవు; అది దేనిని చేసి చూపించలేదు; మరియు అది ఏ ముగింపును అంగీకరించలేదు. ఏ నియమాల ఆధారంగా అయితే అది కనిపెట్టబడిందో అటువంటి వాటియొక్క స్వాధీనంలో మనము లేకుండా, ఏదీ కూడా శాస్త్రంగా అధ్యయనం చేయడం కుదరదు; మరియు క్రైస్తవ వేదాంతం విషయంలో ఇదే జరిగింది, కావున ఇది దేని యొక్క అధ్యయనం కాదు."[66]

నాస్తిక తత్వవేత్త లుడ్విగ్ ఫుయర్బఖ్ తన యొక్క రచన ప్రిన్సిపల్స్ అఫ్ ది ఫిలాసఫీ అఫ్ ది ఫ్యూచర్ లో వేదాంతశాస్త్రాన్ని విలీనం చేయాలని ఆపేక్షించారు: "దేవుని యొక్క సాక్షాత్కారం లేక నాగరీకరణ అనేది ఆధునిక యుగం యొక్క ఆలోచన - మానవశాస్త్రంలోనికి వేదాంతశాస్త్రం యొక్క రుపాంతరీకరణ మరియు విలీనం.[67] ఇది ఆయని యొక్క ముందరి రచన ది ఎసెన్స్ అఫ్ క్రిస్టియానిటీ (1841 లో ప్రచురించబడిన)లో ప్రతిబింబించింది, దీనికై ఆయన జర్మనీలో బోధన నుండి బహిష్కరించబడ్డారు, దీనిలో ఆయన వేదాంతశాస్త్రం "వైరుధ్యాలు మరియు భ్రమల యొక్క జాలం" అని చెప్పారు.[68]

తార్కిక-ఆశాజనవాది ఎ.జె. ఎవర్ ఆయని యొక్క వ్యాసం "క్రిటిక్ అఫ్ ఎథిక్స్ అండ్ థియాలజీ"లో దైవత్వానికి సంబంధించిన అన్ని ప్రవచనాలు నిరర్ధకం మరియు ఎటువంటి భగవత్-లక్షణం కూడా నిరూపించలేనిది అని చూపించటానికి ఆపేక్షించారు. ఆయన వ్రాసింది ఏమిటంటే: "సాధారణంగా ఇప్పుడు అది అంగీకరించబడింది, ఎలాగైతేనేమి తత్వవేత్తలు, ఏ ఒక్క ఆత్మ-లేని మతం యొక్క దేవుని నిర్వచించే లక్షణాలను కలిగిన జీవి యొక్క ఉనికి ప్రత్యక్ష ప్రమాణాలతో రుజువుచేయడం వీలుకాదు... దేవుని గూర్చి చెప్పబడినవి అన్నీ కూడా నిరర్థకమైనవి."[69]

ఆయన వ్యాసం, "అగైన్స్ట్ థియాలజీ"లో, తత్వవేత్త వాల్టర్ కఫ్మాన్ సాధారణంగా మతం మరియు వేదాంతశాస్త్రం మధ్య గల భేదాన్ని చూపించడానికి చూశారు. "వాస్తవంగా, వేదాంతశాస్త్రం "మతం కాదు; మతంలో చాలా భాగం కచ్చితంగా వేదాంతానికి వ్యతిరేకం... కావున, వేదాంతశాస్త్రం పైన దాడి, మతంపై దాడిని కలిగి ఉందని అనుకోవలసిన ఆవశ్యకత లేదు. మతం వేదాంతం కానిది లేక వేదాంతానికి వ్యతిరేకంగా ఉండవచ్చు మరియు తరచుగా ఉంది." [70] అయినప్పటికీ, "క్రైస్తవ మతం తప్పించుకోవటానికి వీలులేని విధంగా వేదాంతపరమైన మతం".[70]

బెంగాలీ తత్వశాస్త్రం, ద్రిష్టాంతాయిఇసమ్, ప్రస్తుత రోజులలో వేదాంత విషయం ముఖ్యం కాదు అని వాదించింది.[71]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

వైశాల్యం =50%
  • అగ్నోస్టిసిజం
  • అసెటికల్ థియాలజీ
  • ఎథిసం
  • బైబ్లికల్ థియాలజీ
  • క్రిస్టియన్ అపోలోజెటిక్స్
  • కన్స్ట్రక్టివ్ థియాలజీ
  • కన్వర్సేష్నల్ ఇంటాలరెన్స్
  • డాక్టర్ అఫ్ డివైనిటీ
  • ఎక్సజెసిస్
  • ఎక్సోథియాలజీ
  • ఫెమినిస్ట్ థియాలజీ
  • ఫార్మల్ అండ్ మెటీరియల్ ప్రిన్సిపల్స్ అఫ్ థియాలజీ
  • హెరెసీ
  • హైరాలజీ
  • హిస్టరీ అఫ్ థియాలజీ
  • లిబరేషన్ థియాలజీ
వైశాల్యం =50%
  • మోరల్ {| class="wikitable" ! ! ! ! |- | | | | |- | | | | |- | | | | |}
  • మిస్టికల్ థియాలజీ
  • నాచురల్ థియాలజీ
  • న్యురోథియాలజీ
  • ఓడియం థియోలాజికం
  • ఆంటోలాజికల్ మరియు థియలాజికల్ పెర్ఫెక్షన్
  • రిలిజియస్ ఫిలాసఫీ
  • ప్రాసెస్ థియాలజీ
  • ప్రొపిషియేషన్
  • క్వీర్ థియాలజీ
  • స్కొలాస్టిసిసం
  • సిస్టమాటిక్ థియాలజీ
  • థియాలజీ
  • థియోగనీ
  • థియలాజికల్ ఈస్థటిక్స్
  • థియాలజీ అఫ్ రిలేషనల్ కేర్
  • థియోసోనీ

గమనికలు[మార్చు]

  1. సిటీ అఫ్ గాడ్ బుక్ VIII. i. "డి డివైనిటేట్ రేషనెం సైవ్ సెర్మోనెమ్ "
  2. అఫ్ ది లాస్ అఫ్ ఎక్లీసియాస్టికల్ పాలిటీ , 3.8.11
  3. మెక్ గ్రాత్, అలిస్టైర్. 1998. హిస్టారికల్ థియాలజీ: ఆన్ ఇంట్రడక్షన్ టు ది హిస్టరీ అఫ్ క్రిస్టియన్ థాట్. ఆక్స్ఫర్డ్: బ్లాక్ వెల్ పబ్లిషర్స్. పేజీలు. 1-8.
  4. చూడండి, ఉదాహరణ, డానియల్ ఎల్. మిల్యోర్, ఫైత్ సీకింగ్ అండర్స్టాండింగ్: ఆన్ ఇంట్రడక్షన్ టు క్రిస్టియన్ థియాలజీ 2వ సంచిక(గ్రాండ్ రాపిడ్స్: ఈర్డ్మాన్స్, 2004)
  5. చూడండి, ఉదాహరణ, మైక్హెల్ ఎస్. కొగన్, 'టూవార్డ్ ఎ జూయిష్ థియాలజీ అఫ్ క్రిస్టియానిటీ' ఇన్ ది జర్నల్ అఫ్ ఎక్యుమెనికల్ స్టడీస్ 32.1 (శీతాకాలం 1995), 89-106; ఆన్ లైన్లో [1] వద్ద లభ్యం
  6. చూడండి, ఉదాహరణ, డేవిడ్ బరెల్, ఫ్రీడం అండ్ క్రియేషన్ ఇన్ త్రీ ట్రెడిషన్స్ (నాట్రి డేం: యునివర్సిటీ అఫ్ నాట్రి డేం ప్రెస్, 1994)
  7. చూడండి, ఉదాహరణ, జాన్ షెల్బీ స్పాంగ్, వై క్రిస్టియానిటీ మస్ట్ చేంజ్ ఆర్ డై (న్యూయార్క్: హార్పర్ కాలిన్స్, 2001)
  8. చూడండి, ఉదాహరణ, డంకన్ డార్మర్ ఎట్ ఆల్ (eds), ఆంగ్లికనిసం, ది ఆన్సర్ టు మోడర్నిటీ (లండన్: కంటినం, 2003)
  9. చూడండి, ఉదాహరణ, టిమోతీ గోరింజ్, క్రైం , చేంజింగ్ సొసైటీ అండ్ ది చర్చస్ సిరీస్ (లండన్:SPCK, 2004)
  10. చూడండి, ఉదాహరణ, రికార్ (1913–2005) యొక్క దృష్టిలో 'వేదాంతి' యొక్క పాత్ర అనే ఆయన అభిప్రాయంపై ఆనీ హంట్ ఓవర్జీ యొక్క భాష్యం: "పాల్ రికార్ వేదాంతిని ఒక తాత్పర్యవాదిగా చెప్పారు, ఆచారం యొక్క లాక్షణిక మూలాల నుండి ప్రభవించే బహుసంయోగ, ఘనమైన ఉపమానములను వివరించడం వేదాంతి యొక్క పని పర్యవసానంగా గుర్తులు మరొకసారి మన ఉనికి యొక్క పరిస్థితితో మాట్లాడగలవు." ఆనీ హంట్ ఓవర్జీ ది బాడీ డివైన్: ది సింబల్ అఫ్ ది బాడీ ఇన్ ది వర్క్స్ అఫ్ టియార్డ్ డి చార్డిన్ మరియు రామానుజా , కేంబ్రిడ్జ్ స్టడీస్ ఇన్ రిలిజియస్ ట్రెడిషన్స్ 2 (కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1992), ISBN 0-521-38516-4, 9780521385169, పేజీ.4; మూలం: [2] (పొందబడింది: సోమవారం ఏప్రిల్ 5, 2010)
  11. లంగ్లాండ్, పైయర్స్ ప్లౌమాన్ A ix 136
  12. లిడెల్ అండ్ స్కాట్'స్ గ్రీక్-ఇంగ్లీష్ లెక్సికన్' '.
  13. అరిస్టాటిల్, మెటాఫిజిక్స్, బుక్ ఎప్సిలాన్.
  14. ఆస్ సైటెడ్ బై అగస్టీన్, సిటీ అఫ్ గాడ్ , బుక్ 6, అధ్యాయం 5.
  15. ఈ పేరు బుక్ అఫ్ రివిలీషన్ కు వ్రాతప్రతి సాంప్రదాయంలో చాలా ఆలస్యంగా కనిపిస్తుంది: అందించబడ్డ మొదటి రెండు ఉదాహరణలు డేవిడ్ ఆన్ యొక్క వర్డ్ బిబ్లికల్ కమెంటరీ 52: రివిలీషన్ 1-5 (డల్లాస్: వర్డ్ బుక్స్, 1997) రెండూ 11వ శతాబ్దం - గ్రెగరీ 325/హాస్కియర్ 9 మరియు గ్రెగరీ 1006/హాస్కియర్ 215లో; ఈ పేరు 6వ శతాబ్దంలో చలామణిలోకి వచ్చింది - చూడండి అలెన్ బ్రెంట్ ‘జాన్ ఆస్ థియోలోగోస్: ది ఇంపీరియల్ మిస్టరీస్ అండ్ ది అపోకాలిప్స్’, జర్నల్ ఫర్ ది స్టడీ అఫ్ ది న్యూ టెస్టమెంట్ 75 (1999), 87-102.
  16. {0/చూడండి అగస్టీన్, {1}సిటీ అఫ్ గాడ్, బుక్ 6, అధ్యాయం 5. మరియు టెర్టూలియన్, ఆడ్ నేషన్స్ , బుక్ 2, అధ్యాయం 1.
  17. సిటీ అఫ్ గాడ్ బుక్ VIII. i. "డి డివినిటేట్ రేష్నం సియువ్ సేర్మోనెమ్"
  18. గ్రెగరీ అఫ్ నాజియాంజస్ నాల్గవ శతాబ్దంలో ఈ పదాన్ని ఈ భావంలో ఉపయోగించారు థియలాజికల్ ఒరేషన్స్ ; ఆయని మరణం తరువాత , కౌన్సిల్ అఫ్ చల్సిడాన్ వద్ద మరియు ఆ తరువాత ఈస్టర్న్ ఆర్తోడాక్సీలో ఆయన "వేదాంతి"గా పిలవబడ్డారు — ఈ విధమైన వేదాంతానికి ఆయని ప్రసంగాలు ఉదాహరణలుగా చూడబడటం వలన, లేక ఆయన దేవుని యొక్క మాటల యొక్క ప్రేరేపించబడిన ప్రబోధకుడు అనే భావం (బుక్ అఫ్ రివిలీషన్ యొక్క రచయిత వలె) వలన కావచ్చు. (థియలాజికల్ ఒరేషన్స్ కు నైసీన్ అండ్ పోస్ట్-నైసీన్ ఫాదర్స్ యొక్క ఉపోద్ఘాతంలో చెప్పబడినట్లుగా, ఆయన క్రీస్తు యొక్క మాట యొక్క దైవత్వం యొక్క రక్షకుడు అనే అర్థం సందేహాస్పదం కావచ్చు.) చూడండి జాన్ మెక్ గుకిన్, సెయింట్ గ్రెగరీ అఫ్ నాజియాంజస్: ఆన్ ఇంటలెక్టువల్ బయోగ్రఫీ (క్రెస్ట్వుడ్, NY: St. వ్లాడిమర్'స్ సెమినరీ ప్రెస్, 2001), పేజీ.278.
  19. హ్యూజ్ అఫ్ St. విక్టర్, కమెంటరియోరం ఇన్ హైరార్కియం సెలెస్టం , ఎక్స్పోసిటియో టు బుక్ 9: "థియోలాజియా, ఇడ్ ఎస్ట్, డివైన స్క్రిప్టురా" (ఇన్ మిగ్నే'స్ పాట్రోలాజియా లాటినా సంపుటి.175, 1091C).
  20. డి ట్రినిటేట్ 2
  21. జి.ఆర్. ఎవాన్స్, ఓల్డ్ ఆర్ట్స్ అండ్ న్యూ థియాలజీ: ది బిగినిన్గ్స్ అఫ్ థియాలజీ ఆస్ ఆన్ అకడమిక్ డిసిప్లీన్ (ఆక్స్ఫర్డ్: క్లారెండన్ ప్రెస్, 1980), 31-32.
  22. పీటర్ అబెలర్డ్ యొక్క థియోలాజియా క్రిస్టియానా , మరియు, బహుశా చాలా ప్రముఖంగా, థామస్ ఆక్వినాస్' యొక్క సుమ్మ థియోలాజికా శీర్షికలను చూడండి
  23. 'వేదాంతశాస్త్రం' కొరకు ఆక్స్ఫర్డ్ ఆంగ్ల డిక్షనరీలో ఉన్న 'గమనిక'ను చూడండి.
  24. చూడండి, ఉదాహరణ, చార్లెస్ హాడ్జ్, సిస్టమాటిక్ థియాలజీ , సంపుటి 1, భాగం 1 (1871).
  25. ఆక్స్ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ, సెన్స్ 1
  26. ఆక్స్ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ , 1989 సంచిక, 'థియాలజీ' సెన్స్ 1(d), మరియు 'థియలాజికల్' సెన్స్ A.3; ది ఎర్లియస్ట్ రిఫరెన్స్ గివెన్ ఈస్ ఫ్రమ్ ది 1959 టైమ్స్ లిటరరీ సప్లిమెంట్ 5 జూన్ 329/4: "ది 'థియలాజికల్' అప్రోచ్ టు సోవియట్ మార్క్సిసం ... ప్రూవ్స్ ఇన్ ది లాంగ్ రన్ అన్ సాటిస్ఫాక్టరీ."
  27. చూడండి, ఉదాహరణ, ధర్మాచారి నాగప్రియ యొక్క మొదటి ప్రతిస్పందన, ఆయన యొక్క రివ్యూ అఫ్ జాక్సన్ అండ్ మాక్రసిన్కీ'స్ బుద్ధిస్ట్ థియాలజీ లో (లండన్: కర్జన్, 2000) లో వెస్ట్రన్ బుద్ధిస్ట్ రివ్యూ 3
  28. ఉదాహరణ, కౌంట్ ఇ. గోబ్లెట్ డి'ఆల్విఎల్ల చే 1908 లో; చూడండి అలన్ హెచ్. జోన్స్, ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ఎక్సెజెసిస్: ది స్టడీ అఫ్ ఎర్లీ క్రిస్టియానిటీ ఇన్ ది వర్క్ అఫ్ అల్ఫ్రెడ్ లోఇసీ (1857-1940), చార్లెస్ గుఇగ్నెబెర్ట్ (1857 [i.e. 1867]-1939), మరియు మారిస్ గోగుల్ (1880-1955) (మోర్ సీబెక్, 1983), పేజీ. 194.
  29. జోస్ ఇన్నాసియో కాబిజోన్, 'బుద్ధిస్ట్ థియాలజీ ఇన్ ది అకాడమీ' రోగర్ జాక్సన్ లో మరియు జాన్ జె. మాక్రసిన్కీ'స్ బుద్ధిస్ట్ థియాలజీ: క్రిటికల్ రిఫ్లెక్షన్స్ బై కాంటెంపరరీ బుద్ధిస్ట్ స్కాలర్స్ (లండన్: రాట్లెడ్జ్, 1999), పేజీలు.25-52.
  30. చూడండి అన్నా ఎస్. కింగ్, 'ఫర్ లవ్ ఆఫ్ క్రిష్ణ: ఫార్టీ యియర్స్ ఆఫ్ చాంటింగ్' గ్రహం డ్వయర్ మరియు రిచర్డ్ జె. కోల్, ది హరే క్రిష్ణ మూవ్మెంట్: ఫార్టీ యియర్స్ ఆఫ్ చాంట్ అండ్ చేంజ్ (లండన్/న్యూయార్క్: ఐ.బి. టారిస్, 2006) లో, పేజీలు .134-167: పేజీ.163, ఇవి రెండు సంస్థలలో అభివృద్ధి గురించి వివరిస్తాయి, మరియు హరే క్రిష్ణ భక్తులు వైష్ణవ వేదాంతాన్ని అధ్యయనం చేయడం మరియు ప్రధాన విశ్వవిద్యాలయాలలో నియమపాలన గురించి వివరిస్తాయి.'
  31. ఎల్. గార్డెట్, 'ఇల్మ్ అల్-కలాం' ది ఎన్సైక్లోపెడియా ఆఫ్ ఇస్లాం లో, సంచిక. పి.జె. బియర్మాన్ ఎట్ ఆల్ (లైడెన్: కోనిన్క్లిక్ బ్రిల్ NV, 1999).
  32. రండీ రష్కోవెర్, 'ఎ కాల్ ఫర్ జూయిష్ థియాలజీ', క్రాస్కరెంట్స్ , వింటర్ 1999, "క్రైస్తవ మతంలా కాకుండా యూదుమతం చేష్టల యొక్క సాంప్రదాయం మరియు ఎటువంటి కఠినమైన వేదాంత ఆచారాన్ని పాటించదు, అని తరచుగా చెప్పబడుతుంది" అని చెప్పడంతో ప్రారంభమవుతుంది. యూదుమతం యొక్క ప్రాథమిక నమ్మకాలు వాటి యొక్క హలఖిక్ నియమాల పాలన నుండి అభేద్యమైనవి (యూదులకు దేవునిచే బహిర్గతం చేయబడ్డ ఆ చట్టాల యొక్క సంపుటం), జీవితం యొక్క ఆ విధమైన జీవినం మరియు అభ్యాసంచే పొదగబడ్డాయి మరియు తలచబడ్డాయి."
  33. టిమోతీ రీగన్, నాన్-వెస్ట్రన్ ఎడ్యుకేషనల్ ట్రెడిషన్స్: ఆల్టర్నేటివ్ అప్రోచస్ టు ఎడ్యుకేషనల్ థాట్ అండ్ ప్రాక్టీస్ , 3వ సంచిక (లారెన్స్ ఎర్ల్బామ్: 2004), పేజీ.185 మరియు సున్నా చిట్నిస్, 'హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్' ఇన్ వీణా దాస్ (ఎడ్), ది ఆక్స్ఫర్డ్ ఇండియా కంపానియన్ టు సోషియాలజీ అండ్ సోషల్ ఆంత్రోపాలజీ (న్యూఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2003), పేజీలు .1032-1056: పేజీ.1036 ఒక ముందరి తేదీని సూచిస్తుంది; హార్ట్మట్ షార్ఫ్ యొక్క ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఏన్షియంట్ ఇండియా (లైడెన్: బ్రిల్, 2002), పేజీలు .140-142 లో మరింత జాగ్రత్తగల విషయ వివరణ ఇవ్వబడింది.
  34. జాన్ దిల్లాన్, ది హైర్స్ అఫ్ ప్లేటో: ఎ స్టడీ ఇన్ ది ఓల్డ్ అకాడెమీ, క్రిస్తు పూర్వం 347-274 (ఆక్స్ఫర్డ్: OUP, 2003)
  35. క్సిన్జ్హాంగ్ యో, ఆన్ ఇంట్రడక్షన్ టు కన్ఫ్యుష్యనిసమ్ (కేంబ్రిడ్జ్: CUP, 2000), పేజీ.50.
  36. అడమ్ హెచ్. బెకర్, ది ఫియర్ ఆఫ్ గాడ్ అండ్ ది బిగినింగ్ ఆఫ్ విస్డం: ది స్కూల్ ఆఫ్ నిసిబిస్ అండ్ ది డెవలప్మెంట్ ఆఫ్ స్కొలాస్టిక్ కల్చర్ ఇన్ లేట్ ఆన్టిక్ మెసపటోమియా (యునివర్సిటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా ప్రెస్, 2006); ఇది కుడా చూడండి ది స్కూల్ ఆఫ్ నిసిబిస్ నెస్టోరియన్.ఆర్గ్ వద్ద
  37. హార్ట్మట్ షార్ఫ్, ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఏన్షియంట్ ఇండియా (లైడెన్: Brill, 2002), పేజీ.149.
  38. అల్-క్వరవియ్యిన్ మసీదు క్రీస్తు శకం 859లో స్థాపించబడింది, కానీ 'అదే సమయంలో మసీదులో బోధన దాదాపు ప్రారంభం నుండి మొదలై ఉండి ఉండాలి, అయితే మాత్రం ... పదవ శతాబ్దం చివరి నాటికి మతసంబంధమైన మరియు లౌకిక శాస్త్రాల రెండిటి యొక్క అభ్యాస కేంద్రంగా దీని యొక్క పరపతి ... వృద్ధిచెందటం ప్రారంభమయింది.' వై. జి-ఎమ్. లులత్, ఎ హిస్టరీ అఫ్ ఆఫ్రికన్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ ఫ్రమ్ ఆన్టిక్విటీ టు ది ప్రెసెంట్: ఎ క్రిటికల్ సింథసిస్ (గ్రీన్వుడ్, 2005), పేజీ.71
  39. ఆండ్రూ బీటీ, కైరో: ఎ కల్చరల్ హిస్టరీ (న్యూయార్క్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2005), పేజీ.101.
  40. వాల్టర్ రుయగ్, ఎ హిస్టరీ అఫ్ ది యునివర్సిటీ ఇన్ యూరప్ , సంపుటి.1, సంచిక హెచ్. డి రిడ్డర్-సిమోయన్స్, యునివర్సిటీస్ ఇన్ ది మిడిల్ ఏజెస్ (కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2003).
  41. వాల్టర్ రుయగ్, “థీమ్స్” ఇన్ వాల్టర్ రుయగ్, ఎ హిస్టరీ అఫ్ ది యునివర్సిటీ ఇన్ యూరప్ , సంపుటి.1, సంచిక. హెచ్. డి రిడ్డర్-సిమోయన్స్, యునివర్సిటీస్ ఇన్ ది మిడిల్ ఏజస్ (కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2003), పేజీలు.3–34:పేజీలు.15-16.
  42. చూడండి గవిన్ డి’కోస్టా, థియాలజీ ఇన్ ది పబ్లిక్ స్క్వేర్: చర్చ్, అకాడెమీ అండ్ నేషన్ (ఆక్స్ఫర్డ్: బ్లాక్వెల్, 2005), అధ్యాయం.1.
  43. థామస్ ఆల్బర్ట్ హోవర్డ్, ప్రొటెస్టంట్ థియాలజీ అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ ది మోడర్న్ జర్మన్ యునివర్సిటీ (ఆక్స్ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2006), పేజీ.56: '[పి]హిలాసఫీ, ది సయన్టియా సయన్టారం ఇన్ వన్ సెన్స్, వాస్, ఇన్ అనధర్, పొర్ట్రైడ్ ఆస్ ది హంబుల్ "హ్యాండ్మైడ్ అఫ్ థియాలజీ".'
  44. చూడండి థామస్ ఆల్బర్ట్ హోవర్డ్, ప్రొటెస్టెంట్ థియాలజీ అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ ది మోడర్న్ జర్మన్ యునివర్సిటీ (ఆక్స్ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2006):
  45. చూడండి థామస్ ఆల్బర్ట్ హోవర్డ్’స్ రచన ముందుగానే ఉదహరించబడింది, మరియు ఆయన చర్చ, ఉదాహరణకు, ఇమాన్యుయల్ కంట్ యొక్క కాన్ఫ్లిక్ట్ అఫ్ ది ఫాకల్టీస్ (1798), మరియు జె.జి. ఫిష్టే యొక్క డెడుజియర్టర్ ప్లాన్ ఐనర్ జు బెర్లిన్ ఎరిక్టెండన్ హోయాహన్ లెరన్స్టాల్ట్ (1807).
  46. చూడండి థామస్ ఆల్బర్ట్ హోవర్డ్, ప్రొటెస్టెంట్ థియాలజీ అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ ది మోడర్న్ జర్మన్ యునివర్సిటీ (ఆక్స్ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2006); హన్స్ W. ఫ్రై, టైప్స్ అఫ్ క్రిస్టియన్ థియాలజీ , సంచిక. విలియం సి. ప్లాచర్ అండ్ జార్జ్ హన్సింగర్ (న్యూ హెవెన్, CT: యేల్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1992); గవిన్ డి’కోస్టా, థియాలజీ ఇన్ ది పబ్లిక్ స్క్వేర్: చర్చ్, అకాడెమీ అండ్ నేషన్ (ఆక్స్ఫర్డ్: బ్లాక్వెల్, 2005); జేమ్స్ W. మెక్ క్లెన్డన్, సిస్టమాటిక్ థియాలజీ 3: విట్నెస్ (నాష్విల్, TN: ఆబింగ్డన్, 2000), అధ్యాయం.10: 'థియాలజీ అండ్ ది యునివర్సిటీ'.
  47. ఫ్రిడ్రిచ్ ష్లయామఖర్, బ్రీఫ్ ఔట్లైన్ అఫ్ థియాలజీ ఆస్ ఎ ఫీల్డ్ అఫ్ స్టడీ , 2వ సంచిక, టిఆర్. టెరెన్స్ ఎన్. టైస్ (లూయిస్టన్, NY: ఎడ్విన్ మెలెన్, 1990); థామస్ ఆల్బర్ట్ హోవర్డ్, ప్రొటెస్టెంట్ థియాలజీ అండ్ ది మేకింగ్ అఫ్ ది మోడర్న్ జర్మన్ యునివర్సిటీ (ఆక్స్ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2006), అధ్యాయం.14.
  48. రైన్హార్డ్ జి. క్రాట్జ్, 'అకడమిక్ థియాలజీ ఇన్ జర్మనీ', రెలిజియన్ 32.2 (2002): పేజీలు.113–116.
  49. 'హార్వర్డ్ కళాశాల యొక్క ప్రాధమిక ఉద్దేశం, అదే ప్రకారంగా, మతాధికారి యొక్క శిక్షణ.’ కానీ 'ఈ పాఠశాల ద్వంద్వ ప్రయోజనాలను అందించేది, మగవారికి మిగతా వృత్తులకు కూడా శిక్షణ ఇచ్చేది.' జార్జ్ ఎమ్. మార్స్డన్, ది సోల్ అఫ్ ది అమెరికన్ యునివర్సిటీ: ఫ్రమ్ ప్రొటెస్టంట్ ఎస్టాబ్లిష్మెంట్ టు ఎస్టాబ్లిష్డ్ నాన్బిలీఫ్ (న్యూయార్క్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1994), పేజీ.41.
  50. జార్జ్ టౌన్ అనేది ముఖ్యంగా శిక్షిత కాథలిక్కుల సమూహాన్ని సిద్ధంచేయడానికి స్థాపించబడిన ఒక క్రైస్తవ సన్యాసి సంస్థ మరియు వీరిలో కొందరు ఫాదర్లుగా మారడానికి పూర్తి పాఠాశాల శిక్షణకు వెళ్ళవచ్చు. చూడండి రాబర్ట్ ఏమ్మేట్ కుర్రన్, లియో జె. ఓ’డొనొవన్, ది బై సెంటేనియల్ హిస్టరీ అఫ్ జార్జ్ టౌన్ యునివర్సిటీ: ఫ్రమ్ అకాడెమీ టు యునివర్సిటీ 1789-1889 జార్జ్ టౌన్: జార్జ్ టౌన్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1961), ఒకటవ భాగం.
  51. బోస్టన్ స్కూల్ అఫ్ థియాలజీ నుండి వచ్చిన బోస్టన్ యునివర్సిటీ, ఒక మెథడిస్ట్ పాఠాశాల. బోస్టన్ యునివర్సిటీ ఇన్ఫర్మేషన్ సెంటర్, 'హిస్టరీ - ది ఎర్లీ యియర్స్' [3]
  52. యేల్ యొక్క అసలైన 1701 రాజశాసనం 'చిత్తశుద్ధి గల గౌరవం మరియు సంరక్షించుట కొరకు ఆసక్తి మరియు నేర్చుకొన్న మరియు సదాచారం యొక్క వారసత్వంచే క్రైస్తవ ప్రొటెస్టంట్ మతం యొక్క వ్యాప్తి యొక్క అవసరాన్ని గూర్చి మరియు 'కళలు మరియు శాస్త్రాలలో యువకులకు శిక్షణ ఇవ్వవచ్చు (మరియు) సర్వేశ్వరుని యొక్క దీవెన ద్వారా వారు చర్చి మరియు నాగరిక రాజ్యం రెండింటిలో ఉద్యోగంలో ఇమడవచ్చు' అనే వాటి గురించి మాట్లాడుతుంది. 'ది చార్టర్ అఫ్ ది కాలేజియేట్ స్కూల్, అక్టోబర్ 1701' ఫ్రాన్క్లిన్ బౌడిచ్ డెక్స్టర్ లో, డాక్యుమెంటరీ హిస్టరీ అఫ్ యేల్ యునివర్సిటీ, ది ఒరిజినల్ చార్టర్ అఫ్ ది కాలేజియేట్ స్కూల్ ఆఫ్ కనెక్టికట్ 1701-1745 క్రింద (న్యూ హేవెన్, CT: యేల్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1916); ఆన్ లైన్లో [4] వద్ద లభ్యం
  53. ప్రిన్స్టన్ వద్ద, వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు (బహుశా ఎబనీజర్ పెంబర్టన్) చార్టర్.1750లో ఈ విధంగా వ్రాశారు, 'గోస్పెల్ యొక్క మతాధికారుల యొక్క శిక్షణకై ఒక పాఠాశాలను నెలకొల్పాలనేది మా యొక్క ధృడ సంకల్పం అయినప్పటికీ, ఇతర అభ్యాస వృత్తులలో కూడా అది ఉపయోగపడుతుందని మేము ఆశిస్తున్నాము - రాజ్యంతో పాటు చర్చి యొక్క ఆభరణాలు. కావున, మేము మన స్థితిగతులు ఆమోదించే విధంగా విద్య యొక్క ఒక విస్తారమైన ప్రణాళికను తయారుచేసేందుకు సూచిస్తున్నాము.' అలెక్సాండర్ లైచ్ యొక్క, ఎ ప్రిన్స్టన్ కంపానియన్' (ప్రిన్స్టన్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 1978)లో తెలియపరచబడింది.
  54. చూడండి 'అవర్ స్టొరీ' కాథలిక్ థియోలాజికల్ యునియన్ వెబ్సైట్ వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): ' దేవుని యొక్క ప్రజలను సేవించేందుకు లే పురుషులు మరియు మహిళలు, మతసంబంధ సిస్టర్లు మరియు బ్రదర్లు, మరియు పాఠాశాలలు అందరూ కలిసి అధ్యయనం చేశారు'.
  55. చూడండి 'అబౌట్ ది GTU' గ్రాడ్యుయేట్ థియోలాజికల్ యునియన్ వెబ్సైట్ వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): 'విద్యార్థులను విద్యావంతులుగా చేసేందుకు శిక్షణనిచ్చేందుకు, పరిశోధనకు, మతసంస్థలకు, మరియు సేవకు అంకితం చేయబడింది'.
  56. చూడండి [5]'అబౌట్ అస్' క్రిస్వెల్ కాలేజ్ వెబ్సైటు వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): 'దేవునిచే పిలవబడిన పురుషులు మరియు స్త్రీలను వాక్కులో (వివేచనాత్మకంగా మరియు విద్యావిషయపరంగా) మరియు వాక్కుచే (వృత్తిపరంగా మరియు ఆధ్యాత్మికంగా) చర్చి యొక్క యదార్థ నాయకత్వం కొరకు అభివృద్ధిపరచడం ద్వారా క్రీస్తు యొక్క చర్చిలను సేవించేందుకు క్రిస్వెల్ కాలేజ్ ఉంది'.
  57. చూడండి 'మిషన్ స్టేట్మెంట్' SBTS వెబ్సైటు వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): 'సథరన్ బాప్టిస్ట్ థియలాజికల్ సెమినరీ యొక్క బృహత్కార్యం అనగా ... శిక్షణ, విద్యనందించుట, మరియు మరింత ప్రామాణికమైన సేవ కొరకు దైవవాక్యం యొక్క మతగురువులను తయారుచేయుట ద్వారా సథరన్ బాప్టిస్ట్ కన్వెన్షన్ యొక్క సేవకునిగా ఉండటం.'
  58. 58.0 58.1 చూడండి 'అబౌట్ ట్రినిటీ ఈవాన్జెలికల్ దివైనిటీ స్కూల్' వారి యొక్క వెబ్సైటు వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): 'ట్రినిటీ ఈవాన్జెలికల్ దివైనిటీ స్కూల్ (TEDS) అనేది ప్రపంచవ్యాప్త చర్చిల కొరకు సేవక నాయకుల యొక్క అభివృద్ధికి అంకితం చేయబడ్డ అభ్యాస సమాజం, ఈ నాయకులు వైదికముగా, బైబుల్ పరంగా, మరియు వేదాంతపరంగా సమకాలీన సంస్కృతిని క్రీస్తు యొక్క రాజ్యం కొరకు వాడుటకు సిద్ధంగా ఉంటారు.
  59. చూడండి 'అబౌట్ DTS' డల్లాస్ థియలాజికల్ సెమినరీ వెబ్సైట్ వద్ద (అందుబాటులోకి 29 ఆగష్టు 2009): 'డల్లాస్ వద్ద, బైబుల్ మరియు అనుబంధ అంశాల పండితాధ్యయనం ఆధ్యాత్మిక జీవనం యొక్క అభివృద్ధితో విడదీయలేనిదిగా పెనవేసుకుంది. ఇదంతా దేవుని యొక్క ఆత్మ యొక్క శక్తిలో దేవుని యొక్క వాక్కును తెలియచేయటానికి విద్యార్థులను సంసిద్ధం చేయటానికై రూపకల్పన చేయబడింది.'
  60. చూడండి 'వై స్టడీ థియాలజీ?' యునివర్సిటీ ఆఫ్ ఎక్సిటర్ వద్ద పేజీ (1 సెప్టెంబర్ 2009 నుండి అందుబాటు), మరియు యునివర్సిటీ ఆఫ్ లీడ్స్ వద్ద 'అబౌట్ అస్' పేజీ.
  61. ఉదాహరణకు, చూడండి, డోనాల్డ్ వైబ్, ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ రిలిజియస్ స్టడీస్: ది కంటిన్యూయింగ్ కాన్ఫ్లిక్ట్ విత్ థియాలజీ ఇన్ ది అకాడెమీ (న్యూయార్క్: పాల్గ్రేవ్ మాక్మిలన్, 2000).
  62. చూడండి కే.ఎల్. నాల్, 'ది ఎథిక్స్ అఫ్ బీయింగ్ ఎ థియోలాజియన్', క్రానికల్ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ , జూలై 27, 2009.
  63. చూడండి డేవిడ్ ఫోర్డ్, 'థియాలజీ అండ్ రిలిజియస్ స్టడీస్ ఫర్ ఎ మల్టీఫైత్ అండ్ సెక్యులర్ సొసైటీ' ఇన్ డి.ఎల్. బర్డ్ అండ్ సైమన్ జి. స్మిత్ (ఎడ్స్), థియాలజీ అండ్ రిలిజియస్ స్టడీస్ ఇన్ హైయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ (లండన్: కంటినం, 2009).
  64. టిమోతీ ఫిట్జెరాల్డ్, ది ఐడియాలజీ అఫ్ రిలిజియస్ స్టడీస్ (ఆక్స్ఫర్డ్: ఆక్స్ఫర్డ్ యునివర్సిటీ ప్రెస్, 2000).
  65. ప్రొటాగరస్, ఎఫ్ఆర్.4, ఫ్రమ్ ఆన్ ది గాడ్స్ , టిఆర్. మైక్హెల్ జె. ఓ'బ్రయన్ ఇన్ ది ఓల్డర్ సోఫిస్ట్స్ , సంచిక రోసమండ్ కెంట్ స్ప్రేగ్ (కొలంబియా: యునివర్సిటీ అఫ్ సౌత్ కారొలినా ప్రెస్, 1972), 20, ఉద్ఘాటన చేర్చబడింది. Cf. కారోల్ పోస్టర్, "ప్రొటాగరస్ (fl. 5వ C. BCE)" in ది ఇంటర్నెట్ ఎన్సైక్లోపెడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ; అందుబాటులోకి: అక్టోబర్ 6, 2008.
  66. థామస్ పైన్, ది ఏజ్ అఫ్ రీసన్, ఫ్రమ్ "ది లైఫ్ అండ్ మేజర్ రైటింగ్స్ ఆఫ్ థామస్ పైన్", ఎడ్. ఫిలిప్ ఎస్. ఫోనర్, (న్యూయార్క్, ది సిటడెల్ ప్రెస్, 1945) పేజీ601
  67. లుడ్విగ్ ఫుయర్బఖ్, ప్రిన్సిపల్స్ అఫ్ ది ఫిలాసఫీ అఫ్ ది ఫ్యూచర్, ట్రాన్స్. మాన్ఫ్రెడ్ హెచ్. వోగెల్, (ఇండియానాపోలిస్, హాకెట్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, 1986) పేజీ5
  68. లుడ్విగ్ ఫుయర్బఖ్, ది ఎసెన్స్ అఫ్ క్రిస్టియానిటీ, ట్రాన్స్. జార్జ్ ఎలియాట్, (అమ్హెర్స్ట్, న్యూయార్క్, ప్రొమెథియస్ బుక్స్, 1989) పీఠిక, XVI
  69. ఎ.జె. ఆయర్, లాంగ్వేజ్, ట్రూత్ అండ్ లాజిక్, (న్యూయార్క్, డోవర్ పబ్లికేషన్స్, 1936) పి114-115
  70. 70.0 70.1 వాల్టర్ కఫ్మాన్, ది ఫైత్ అఫ్ ఎ హెరెటిక్, (గార్డెన్ సిటీ, న్యూయార్క్, ఆంఖర్ బుక్స్, 1963) p114, 127-128, 130
  71. http://www.dristantobad.fineartsbd.com

మూస:WVS

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.