Jump to content

వేద సంస్కృతం

వికీపీడియా నుండి
వేద సంస్కృతం
స్థానిక భాషదక్షిణాసియా
ప్రాంతంవాయువ్య భారత ఉపఖండం
Erac. 1500 – క్రీ.పూ 600
Early forms
ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్
  • ప్రోటో-ఇండో-ఇరానియన్
    • ప్రోటో-ఇండో-ఆర్యన్ భాష
భాషా సంకేతాలు
ISO 639-3vsn
Glottologvedi1234
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.

వేద సంస్కృతం (సాధారణంగా వైదిక భాష అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది సంస్కృతం, ప్రాకృత భాషలకు చెందిన అత్యంత పురాతనమైన ధృవీకరించబడిన రూపం. ఇవి ఇండో-యూరోపియన్ భాషా కుటుంబంలోని ఇండో-ఆర్యన్ ఉపసమూహానికి చెందినవి. క్రీ.పూ 2వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలం నుండి క్రీ.పూ 1వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలం వరకు సంకలనం చేయబడిన వేదాలు, సంబంధిత సాహిత్యంలో ఇది ధృవీకరించబడింది.[1][2] స్థానికంగా రాత విధానం వాడుకలోకి రావడానికి అనేక శతాబ్దాల ముందే ఇది మౌఖికంగా భద్రపరచబడింది.[3][4] వైదిక సంస్కృత భాషలోని విస్తృతమైన ప్రాచీన సాహిత్యం ఆధునిక యుగం వరకు మనుగడ సాగించింది, ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్, ప్రోటో-ఇండో-ఇరానియన్ చరిత్రను పునర్నిర్మించడానికి ఇది ఒక ప్రధాన సమాచార వనరుగా మారింది.[5][6]

చరిత్ర

[మార్చు]

చారిత్రక పూర్వ మూలాలు

[మార్చు]

భాషాశాస్త్ర ఆధారాలను బట్టి ప్రోటో-ఇండో-ఇరానియన్ భాష ప్రోటో-ఇరానియన్, ప్రోటో-ఇండో-ఆర్యన్ భాషలుగా క్రీ.పూ 1800 లేదా అంతకంటే ముందు విడిపోయిందని అంచనా వేయబడింది.[5][7] అత్యంత పురాతనమైన ఋగ్వేదంలోని శ్లోకాల కూర్పు తేదీ ఖచ్చితంగా తెలియదు, ఇది సాధారణంగా క్రీ.పూ 1500 నాటిదిగా అంచనా వేయబడింది.[8] అస్కో పార్పోలా (1988), జె. పి. మల్లోరీ (1998) ఇద్దరూ ఇరానియన్ నుండి ఇండో-ఆర్యన్ విభజన స్థానాన్ని కాంస్య యుగ సంస్కృతికి చెందిన బాక్ట్రియా-మార్జియానా ఆర్కియోలాజికల్ కాంప్లెక్స్ (BMAC)లో ఉంచారు. పార్పోలా (1999) ఈ నమూనాను మరింత వివరించారు, "ప్రోటో-రిజ్వేద" ఇండో-ఆర్యులు క్రీ.పూ 1700 ప్రాంతంలో BMAC లోకి చొరబడ్డారని పేర్కొన్నారు. క్రీ.పూ 1900 నుండి చివరి హరప్పన్ హోరిజోన్‌లో ప్రారంభ ఇండో-ఆర్యన్ ఉనికిని, క్రీ.పూ 1700 నుండి గాంధార సమాధి సంస్కృతికి అనుగుణంగా పంజాబ్‌లోకి "ప్రోటో-రిజ్వేదిక్" (ప్రోటో-డార్డిక్) చొరబాట్లను ఆయన ఊహించారు. ఈ నమూనా ప్రకారం విస్తృత ఇండో-ఆర్యన్ సమూహంలోని ఋగ్వేద భాష డార్డిక్ భాషలకు ప్రత్యక్ష పూర్వీకురాలు.[9]

పాణిని వర్ణించిన భాషతో (అంటే సాంప్రదాయిక సంస్కృతంతో) పోలిస్తే ప్రారంభ వైదిక సంస్కృత భాష చాలా తక్కువ సజాతీయతను కలిగి ఉండేది. హిందూమతంలోని ప్రారంభ ఉపనిషత్తులు, తరువాతి కాలపు వైదిక సాహిత్యంలో ఉన్న భాష సాంప్రదాయిక సంస్కృతానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.[10] వైదిక సంస్కృత భాషకు చెందిన చివరి రూపాన్ని సాంప్రదాయిక సంస్కృతం రూపంలోకి అధికారికంగా మార్చడం పాణిని రచించిన అష్టాధ్యాయికి, పతంజలి మహాభాష్యానికి, పతంజలి రచనకు ముందున్న కాత్యాయనుని వ్యాఖ్యానానికి ఆపాదించబడింది.[11][12] భారతదేశ స్థానిక పాలకులకు చెందిన తొలి శాసన రికార్డులు ప్రాకృత భాషలో వ్రాయబడ్డాయి. వాస్తవానికి భారతదేశం అంతటా శాసన భాష ప్రధానంగా ప్రాకృతంలో ఉండేది, క్రీ.పూ 1వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థం నుండి ఉత్తర భారతదేశంలోని శాసనాలలో సంస్కృతం మొదటిసారిగా గమనించబడింది. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో భారతీయ శాసనాల రంగం నుండి సంస్కృతం క్రమంగా ప్రాకృతాన్ని తొలగించింది.[13]

కాలక్రమం

[మార్చు]

వైదిక భాషలో ఐదు కాలక్రమానుసారంగా విభిన్నమైన పొరలను గుర్తించవచ్చు:[14][15][16]

  1. ఋగ్వేద
  2. మంత్ర
  3. సంహిత గద్యం
  4. బ్రాహ్మణ గద్యం
  5. సూత్రాలు

మొదటి మూడింటిని సాధారణంగా సంహితలుగా[A] వర్గీకరిస్తారు. ఇందులో నాలుగు వేదాలు[B] ఉంటాయి: ఋక్, అథర్వణ, యజుర్, సామ. ఇవి కలిపి సంస్కృతంలోని అత్యంత పురాతన గ్రంథాలను, వైదిక మతానికి, తరువాత హిందూ మతంగా పిలువబడే మతానికి ప్రామాణిక పునాదిని ఏర్పరుస్తాయి.[19]

ఋగ్వేద

[మార్చు]

ఋగ్వేదంలోని వైదిక సంస్కృతంలోని అనేక పదాలకు ప్రాచీన అవెస్తాన్ భాషతో సజాతీయాలు, ప్రత్యక్ష పోలికలు ఉన్నాయి, కానీ ఇవి ఋగ్వేదానంతర భారతీయ గ్రంథాలలో కనిపించవు. ఋగ్వేదం గ్రంథం బహుశా క్రీ.పూ 12వ శతాబ్దం నాటికి పూర్తిగా రూపుదిద్దుకుని ఉండాలి. క్రీ.పూ 1200కి పూర్వం ఉన్న పొరలు వైదిక సంస్కృతంలో క్రమంగా జరిగిన మార్పులను సూచిస్తాయి, అయితే ఋగ్వేదానంతర కాలంలో ఈ పురాతన పోలికలు, భాషా లక్షణాలు కనుమరుగయ్యాయి.[14][15]

మంత్ర భాష

[మార్చు]

ఈ కాలంలో అథర్వణవేదం (పైప్పలాద, శౌనకీయ), ఋగ్వేద ఖిలాని, సామవేదం సంహిత, యజుర్వేదం మంత్రాలు, గద్య భాషలు ఉన్నాయి. ఈ గ్రంథాలు చాలావరకు ఋగ్వేదం నుండి తీసుకోబడ్డాయి, అయితే భాషా పరమైన మార్పులు, పునర్వివరణల ద్వారా కొన్ని మార్పులకు గురయ్యాయి. ఉదాహరణకు, అత్యంత పురాతనమైన ఇంజంక్టివ్ క్రియా వ్యవస్థ ఇకపై వాడుకలో లేదు.[14][15]

సంహిత

[మార్చు]

ఒక ముఖ్యమైన భాషా మార్పు ఏమిటంటే ఇంజంక్టివ్, సబ్జంక్టివ్, ఆప్టేటివ్, ఇంపెరేటివ్ (ఆరిస్ట్) కనుమరుగవడం. పెరిఫ్రాస్టిక్ ఆరిస్ట్ రూపాల అభివృద్ధి వంటి కొత్త ఆవిష్కరణలు వైదిక సంస్కృతంలో కనిపిస్తాయి. వైదిక సంస్కృతానికి చెందిన ఈ పాత నియమాలు తెలిసిన వాయువ్య భారతదేశ ప్రాంతం వారి జాబితాను పాణిని తయారు చేసినందున, ఇది పాణిని కాలానికి ముందే జరిగి ఉండాలి.[14][15]

బ్రాహ్మణ గద్యం

[మార్చు]

వైదిక సాహిత్యంలోని ఈ పొరలో, పురాతన వైదిక సంస్కృత క్రియా వ్యవస్థ వదిలివేయబడింది, పాణిని పూర్వపు వైదిక సంస్కృత నిర్మాణ నమూనా ఉద్భవించింది. యజ్ఞగాథలు గ్రంథాలు వైదిక సంస్కృతం, సాంప్రదాయిక సంస్కృతం, ఇతిహాసాల భాషల మధ్య సంభావ్య సంబంధాన్ని కల్పిస్తాయి. ఈ సమయానికి అనుష్టుభ్ వంటి సంక్లిష్ట ఛందస్సులు, సంస్కృత ఛందస్సు నియమాలు కనుగొనబడ్డాయి లేదా ఆవిష్కరించబడుతున్నాయి, అయితే బ్రాహ్మణ పొరలలోని కొన్ని భాగాలు భాష ఇంకా వైదిక సంస్కృతానికి దగ్గరగా ఉన్నట్లు చూపుతాయి.[20][15]

సూత్ర భాష

[మార్చు]

ఇది వైదిక సాహిత్యంలోని చివరి పొర. ఇందులో శ్రౌతసూత్రాలు, గృహ్యసూత్రాలతో పాటు కఠోపనిషత్తు, మైత్రాయణీయ ఉపనిషత్తు వంటి కొన్ని ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి.[15] ఈ గ్రంథాలు సాంప్రదాయిక సంస్కృతంగా పాణిని క్రోడీకరణకు ఆధారమైన భాష స్థితిని వివరిస్తాయి.[21]

ధ్వనిశాస్త్రం

[మార్చు]

హోమరిక్ గ్రీకు, క్లాసికల్ గ్రీకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసంతో పోల్చదగిన స్థాయిలో వైదిక భాష సాంప్రదాయిక సంస్కృతం నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది.[22]

ధ్వనిశాస్త్రంలో వైదిక, సాంప్రదాయిక సంస్కృతం మధ్య ఈ క్రింది వ్యత్యాసాలను గమనించవచ్చు:

  • వైదిక భాషలో వాయిస్డ్ రెట్రోఫ్లెక్స్ లాటరల్ అప్రాక్సిమంట్ [ɭ][i], దాని బ్రెతీ-వాయిస్డ్ ప్రతిరూపం [ɭʱ][ii] ఉన్నాయి. ఇవి ḍ (/ɖ/), ḍh (/ɖʱ/) అంతర అచ్చు అల్లోఫోన్‌లు.[23]
  • ఇ (e), ఓ (o) అచ్చులు వైదికంలో ఐ (ai), ఔ (au) అనే ద్విస్వరాలుగా పలకబడ్డాయి, కానీ తరువాతి సంస్కృతంలో అవి ఏకస్వరాలుగా మారాయి. ఉదాహరణకు daivá- > devá-, áika->ekā-. అయితే ఈ ద్విస్వర లక్షణం సంధిలో మళ్లీ కనిపిస్తుంది.[24]
  • ఐ (ai), ఔ (au) అచ్చులు వైదికంలో వరుసగా ఆయ్ (āi), ఆవ్ (āu) అనే దీర్ఘ ద్విస్వరాలుగా పలకబడ్డాయి, కానీ సాంప్రదాయిక సంస్కృతంలో అవి హ్రస్వంగా మారాయి: dyā́us > dyáus.[24]
  • దంత్య హల్లులు పళ్ల అంచు (దంతమూలీయ) నుండి ఉచ్ఛరించబడతాయని ప్రాతిశాఖ్యలు పేర్కొన్నాయి, కానీ అవి తరువాత దంత్యాలుగా మారాయి. పాణినితో సహా అనేక ఇతర అధికారులు వాటిని దంత్యాలుగా పేర్కొన్నారు.[25]
  • ర్ (r) విషయంలో ప్రాతిశాఖ్యలు అస్థిరంగా ఉన్నాయి, కానీ సాధారణంగా ఇది కూడా దంతమూలీయ అని పేర్కొంటాయి. పాణిని ప్రకారం ఇది మూర్ధన్య హల్లు.[26][25]
  • మధ్య వైదిక కాలంలో ప్లుత అచ్చులు ధ్వనిరూపాలుగా మారే దశలో ఉన్నాయి, కానీ మళ్లీ కనుమరుగయ్యాయి.
  • వైదికం తరచుగా సంధి సమయంలో విలీనం కాకుండా కొన్ని సందర్భాలలో రెండు అచ్చులు కలిసి వచ్చేందుకు అనుమతించింది. భాష ప్రోటో-ఇండో-ఇరానియన్ దశలో ఇప్పటికీ ఉన్న పాత కంఠ్య హల్లు ప్రభావంగా ఇది పునర్నిర్మించబడింది: ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ *h₂weh₁·nt- → va·ata-.[C][27]

ఉచ్ఛారణ (స్వరం)

[మార్చు]

ప్రారంభ వైదిక భాష ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ స్వరం నుండి ఉద్భవించిన స్వర వ్యవస్థను కలిగి ఉంది,[28] ఇది కేవలం స్వరం ఎత్తును మాత్రమే వేరు చేస్తుంది. అయితే ఉదాత్త (అధిక స్థాయి), ఆధారిత స్వరిత (కిందికి పడిపోయే అధిక స్థాయి) కలిగిన రెండు అక్షరాల కుదింపు వల్ల వైదిక భాష చివరి దశ ఉచ్ఛారణలో హ్రస్వ అచ్చుపై స్వతంత్ర స్వరిత ఉన్న కొన్ని పదాలు ఉద్భవించాయి. ఋగ్వేదం ఛందస్సు పునరుద్ధరించబడిన కూర్పుల నుండి స్వతంత్ర స్వరిత మూలాలను ఊహించవచ్చు.

ఈ స్వర వ్యవస్థ వైదిక కాలం తరువాత కొంతకాలం కొనసాగింది. ప్రారంభ సంస్కృత వ్యాకరణవేత్త పాణిని తన కాలపు వాడుక భాషతో పాటు వైదిక స్వరాల వ్యత్యాసాల కోసం స్వర నియమాలను ఇస్తూ స్వరం స్థానాన్ని గుర్తించాడు.[a] అయితే స్వరాలు కలిగిన వైదికానంతర గ్రంథాలు ఏవీ కనుగొనబడలేదు.[29]

ప్లుతి

[మార్చు]
ప్లుత
ā3 (आ३)
ī3 (ई३)
ū3 (ऊ३)
ai3 (ए३)
āi4 (ऐ४)
ā3i (आ३इ)
au3 (ओ३)
āu4 (औ४)
ā3u (आ३उ)
ṝ3 (ॠ३)
ḹ3 (ॡ३)
"ప్లుతి" redirects here. ప్లుత ఇతర ఉపయోగాలు కొరకు, ప్లుత చూడండి.

ప్లుతి లేదా పొడిగింపు అనేది సంస్కృతంలో పొడిగించబడిన లేదా అతిదీర్ఘ అచ్చుల దృగ్విషయాన్ని సూచించే పదం, అతిదీర్ఘ అచ్చులను ప్లుత అని పిలుస్తారు.[30] ప్లుత అచ్చులు సాధారణంగా మూడు మాత్రా కాలాన్ని సూచించే "3" (३) సంఖ్యతో గుర్తించబడతాయి.[31][32]

ఒక ద్విస్వరం దాని మొదటి అచ్చును పొడిగించడం ద్వారా విస్తరించబడుతుంది.[31] పాణిని వ్యాకరణవేత్తలు మూడు మాత్రల కంటే ఎక్కువ వ్యవధిని కొలిచే ద్విస్వరాల ధ్వని ఉచ్ఛారణను గుర్తించారు, కానీ హ్రస్వ (1 మాత్ర), దీర్ఘ (2 మాత్రలు), ప్లుత (3+ మాత్రలు) మధ్య అచ్చు పొడవు కఠినమైన త్రిభాగ విభజనను సంరక్షించడానికి వాటన్నింటినీ ప్లుతగా వర్గీకరించారు.[31][33]

ఓం అనే అక్షరం (ओ३म्) ప్లుతతో ఇవ్వబడింది

ప్లుత అచ్చులు ఋగ్వేదంలో మొత్తం 3 సార్లు, అథర్వణవేదంలో 15 సార్లు నమోదు చేయబడ్డాయి, సాధారణంగా ప్రశ్నించే సందర్భాలలో, ముఖ్యంగా రెండు ఎంపికలను పోల్చినప్పుడు ఇవి వాడబడతాయి.[30][31] ఉదాహరణకు:[31]

  • adháḥ svid āsî3d upári svid āsī3t
"అది పైన ఉందా? కింద ఉందా?"
ఋగ్వేదం 10.129.5d
  • idáṃ bhûyā3 idâ3miti
"ఇది పెద్దదా? లేదా ఇదా?"
అథర్వణవేదం 9.6.18

చివరి వైదిక సంస్కృత బ్రాహ్మణ కాలంలో (సుమారు క్రీ.పూ 8వ శతాబ్దం) ప్లుతి వాడకం గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది, శతపథ బ్రాహ్మణంలోనే దాదాపు 40 సందర్భాలలో వాడబడింది.[34]

వ్యాకరణం

[మార్చు]

సాహిత్యం

[మార్చు]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • సాంప్రదాయిక సంస్కృతం
  • సంస్కృత శాసనాలు
  • వైదిక సంస్కృత వ్యాకరణం
  • వైదిక ఛందస్సు
  • వైదిక కాలం
  • వైదిక పదకోశం
  • అవెస్తాన్ భాష
  • రుద్రాక్షజాబాల ఉపనిషత్తు

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ నేడు, ఈ పిచ్ యాక్సెంట్ సాంప్రదాయ వైదిక మంత్రోచ్ఛారణలలో మాత్రమే వినబడుతుంది.

పదకోశం

[మార్చు]
  1. ↑ 'సంకలనం చేయబడినది', 'కలిపి ఉంచినది'[17]
  2. ↑ విద్- నుండి వచ్చినది అనగా 'తెలుసుకోవడం'[18]
  3. ↑ vā́ta-, గాలి

బ్రాహ్మిక్ గమనికలు

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Burrow 2001, p. 43.
  2. ↑ Witzel, Michael (2006). "Early Loanwords in Western Central Asia: Indicators of Substrate Populations, Migrations, and Trade Relations". In Mair, Victor H. (ed.). Contact And Exchange in the Ancient World. University of Hawaii Press. p. 160. ISBN 978-0-8248-2884-4.
  3. ↑ Macdonell 1916, p. 2.
  4. ↑ Reich 2019, p. 122.
  5. 1 2 Baldi, Philip (1983). An Introduction to the Indo-European Languages. Southern Illinois University Press. pp. 51–52. ISBN 978-0-8093-1091-3.
  6. ↑ Beckwith, Christopher I. (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. pp. 363–368. ISBN 978-0-691-13589-2.
  7. ↑ Mallory, J.P. (1989). In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth. London: Thames & Hudson. p. 38f.
  8. ↑ J. P. Mallory; Douglas Q. Adams (1997). Encyclopedia of Indo-European Culture. Taylor & Francis. p. 306. ISBN 978-1-884964-98-5.
  9. ↑ Parpola, Asko (1999), "The formation of the Aryan branch of Indo-European", in Blench, Roger & Spriggs, Matthew, Archaeology and Language, vol. III: Artefacts, languages and texts, London and New York: Routledge.
  10. ↑ Richard Gombrich (2006). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge. pp. 24–25. ISBN 978-1-134-90352-8.
  11. ↑ Gérard Huet; Amba Kulkarni; Peter Scharf (2009). Sanskrit Computational Linguistics: First and Second International Symposia Rocquencourt, France, October 29–31, 2007 Providence, RI, USA, May 15–17, 2008, Revised Selected Papers. Springer. pp. v–vi. ISBN 978-3-642-00154-3.
  12. ↑ Louis Renou & Jean Filliozat. L'Inde Classique, manuel des etudes indiennes, vol.II pp.86–90, École française d'Extrême-Orient, 1953, reprinted 2000. ISBN 2-85539-903-3.
  13. ↑ "Indian epigraphy". Delhi, Motilal Banarsidass. 1965.
  14. 1 2 3 4 Michael Witzel 1989, pp. 115–127 (see pp. 26–30 in the archived-url).
  15. 1 2 3 4 5 6 Klaus G. Witz (1998). The Supreme Wisdom of the Upaniṣads: An Introduction. Motilal Banarsidass. p. 24 with note 73. ISBN 978-81-208-1573-5.
  16. ↑ Burrow, pp. 43.
  17. ↑ MWW, p. 1123.
  18. ↑ MWW, p.963.
  19. ↑ J&B, pp. 1–2.
  20. ↑ Michael Witzel 1989, pp. 121–127 (see pp. 29–31 in the archived-url).
  21. ↑ Burrow, pp44.
  22. ↑ Chadwick, H. Munro; Chadwick, Nora K. (2010-10-31). The Growth of Literature (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. p. 460. ISBN 978-1-108-01615-5.
  23. ↑ Macdonell 1916, p. 16-17.
  24. 1 2 Macdonell 1916, p. 4-5.
  25. 1 2 Deshpande, p. 138.
  26. ↑ Whitney, §52.
  27. ↑ Clackson 2007, p. 58-59.
  28. ↑ Jamison, S.; Beguš, G.; Beguš, G. (2016). "The Phonetics of the Independent Svarita in Vedic". Proceedings of the 26th Annual UCLA Indo-European Conference: 1–12. S2CID 17589517.
  29. ↑ Chakrabarti, Samiran Chandra (1996). Some Aspects of Vedic Studies (in ఇంగ్లీష్). School of Vedic Studies, Rabindra Bharati University. p. 16. ISBN 978-81-86938-04-1.
  30. 1 2 Kobayashi (2006), p. 13.
  31. 1 2 3 4 5 Whitney (1950), pp. 27–28.
  32. ↑ Scharf & Hymann (2011), p. 154.
  33. ↑ Scharf & Hymann (2011), p. 72.
  34. ↑ Strunk, Klaus (1983). Typische Merkmale von Fragesätzen und die altindische "Pluti". München: Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften in Kommission bei der C.H. Beck'schen Verlagsbuchhandlung. ISBN 3769615271.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]

ధ్వనిశాస్త్రం

[మార్చు]

ఇతరం

[మార్చు]
  • "Keyswap – IAST Diacritics Windows Software". YesVedanta. 9 August 2018. — సంస్కృతం కోసం ఇంటర్నేషనల్ ఆల్ఫాబెట్‌లో టైప్ చేయడానికి కీబోర్డ్ సాఫ్ట్‌వేర్
  • "Online Sanskrit Dictionary". — మోనియర్ విలియమ్స్ మొదలైన వారి నుండి మూలాలు.
  • "The Sanskrit Grammarian". — డైనమిక్ ఆన్‌లైన్ డిక్లెన్షన్, సంయోగ సాధనం

మూస:Sanskrit language topics మూస:Old and Middle Indo-Aryan

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వేద_సంస్కృతం&oldid=4918017" నుండి వెలికితీశారు