Jump to content

వైష్ణో దేవి

వికీపీడియా నుండి
వైష్ణో దేవి
పవిత్ర గుహ లోపలి దృశ్యం: మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి
మాతృదేవత; కొండల దేవత
ఇతర పేర్లువైష్ణవి, మాతా రాణి, అంబే, త్రికూట, షేరావలి, జ్యోతావలి, పహాడావలి, దుర్గ, భగవతి, జగదాంబ, లక్ష్మి, విష్ణుమాయ, విష్ణుప్రియ, మానికీ, సుకృతి
దేవనాగరిवैष्णो देवी
అనుబంధంత్రిదేవి, మహాదేవి, దుర్గ, మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి
నివాసంవైష్ణో దేవి ఆలయం, కత్రా, భారతదేశం
వాహనంసింహం
తండ్రిరత్నాకర్ రాజు
తల్లిసమృద్ధి రాణి

వైష్ణో దేవి (మాతా రాణి, షేరావలి, త్రికూట, అంబే, వైష్ణవి అని కూడా పిలుస్తారు) హిందూ మాతృదేవత మహాలక్ష్మి పెళ్లికాని రూపం. ఈమె మహాసరస్వతి, మహాకాళి తత్వాన్ని మూర్తీభవింపజేస్తుంది.[1] వైష్ణో దేవిని త్రిమూర్తి దేవతల ఉమ్మడి అవతారంగా పూజిస్తారు.[2]

ఆవిర్భావం

[మార్చు]

పురాణాలు

[మార్చు]

మహాభాగవత ఉపపురాణం (23.44b-45.39) ప్రకారం ఆమె "విష్ణుప్రియ"గా పేర్కొనబడింది.[3]

వరాహ మహాపురాణం లోని త్రిశక్తి మాహాత్మ్యంలో ఆమె త్రికళా దేవి (త్రిమూర్తుల నుండి జన్మించిన దేవత) లక్ష్మీ భాగం నుండి ఉద్భవించి, ప్రస్తుత వైష్ణోదేవి త్రికూట ధామం ఉన్న శతశృంగ పర్వతంపై మహిషాసురుడు అనే అసురుడిని సంహరించింది.[1] (గమనిక: ఈ సంఘటన ప్రత్యేక కల్పానికి – మానవ కల్పానికి – చెందినది, మన శ్వేత వరాహ కల్పానికి చెందినది కాదు). నారద మహాపురాణం (1.103.1-3) [4], మత్స్య మహాపురాణం (53.38-40) [5] వరాహ మహాపురాణం లోని సంఘటనలు మానవ కల్పంలో జరుగుతాయని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

పాంచరాత్రం

[మార్చు]

లక్ష్మీనారాయణ సంహిత (1.4.22-25), వరాహ మహాపురాణం లోని త్రిశక్తులను (బ్రాహ్మి, వైష్ణవి, రౌద్రి) పేర్కొంటుంది. వైష్ణవిని వర్ణించేటప్పుడు ఆమెను నేరుగా "విష్ణుశక్తి", "లక్ష్మి" అని పిలుస్తుంది. ఆమె వల్లనే విష్ణువు సృష్టిని సంరక్షించగలుగుతున్నాడని ఇది చెబుతుంది, దీనిద్వారా ఆమె లక్ష్మీదేవి రూపం అని స్పష్టమవుతుంది. కృతయుగంలో సృష్టి ప్రారంభంలో త్రిదేవుల ప్రకృతులను పరిచయం చేసే సమయంలో ఈ సంఘటన నేరుగా పేర్కొనబడింది. ఇది వరాహ మహాపురాణం సూచించిన విధంగానే ఉంటుంది. ఇక్కడ వైష్ణవి నేరుగా లక్ష్మిగా పేర్కొనబడింది.[6][7]

లక్ష్మీనారాయణ సంహిత లోని కృతయుగ సంతాన (1.334.53) [8], ద్వాపరయుగ సంతాన (3.237.154) [9] ఆమె మానిక పర్వతంపై (త్రికూటానికి మరో పేరు) నివసిస్తున్నందున ఆమెను కల్కి శక్తి అయిన "మానికి" అని పిలుస్తుంది.

గర్గ సంహిత (5.15.33b) లో ఆమెను కల్కి భగవానుడి శక్తి, కాబోయే భార్య అయిన "సుకృతి"గా పేర్కొన్నారు.[10]

పురాణ కథలు

[మార్చు]

త్రికూట రాణి/వైష్ణో దేవి కథ

[మార్చు]

త్రేతాయుగంలో రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, ఇతర రాక్షస శక్తులు అకృత్యాలకు పాల్పడుతున్నప్పుడు వైష్ణో దేవి అవతారం జరిగింది. ధర్మ సంరక్షణ కోసం మూడు గొప్ప శక్తులైన మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి తమ తమ శక్తులను (రజో, తమో, సాత్విక గుణాలు) కలిపి ఒకే దివ్య శక్తికి జన్మనివ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాయి.[11] ఈ ఐక్య ప్రకాశం నుండి ఒక అందమైన దివ్య బాలిక ఉద్భవించింది.[11][12][13] ఆ బాలికకు వైష్ణవి అని పేరు పెట్టారు.[12][13] దక్షిణ భారతదేశంలోని రత్నాకర్ సాగర్ అనే వ్యక్తి ఇంట్లో కుమార్తెగా జన్మించమని ఆమెను ఆదేశించారు.[11] రత్నాకర్ సాగర్ ఆమెకు త్రికూట అని పేరు పెట్టాడు.[11] భూమిపై ధర్మాన్ని నిలబెట్టడం, విష్ణువు అవతారమైన శ్రీరాముని భార్య సీతాదేవిని రక్షించడంలో సహాయపడటం ఆమె ప్రధాన కర్తవ్యంగా నిర్ణయించబడింది.[11][12][13] చిన్న వయస్సు నుండే దేవి త్రికూట తన దివ్య శక్తులను ప్రదర్శించి ఋషులు, దార్శనికులు, దేవతలను ఆకర్షించింది.[11][12] తండ్రి అనుమతితో ఆమె సముద్ర తీరంలోని ఒక ఏకాంత ప్రదేశానికి వెళ్లి, కేవలం శ్రీరాముడిపై దృష్టి పెట్టి కఠిన తపస్సు చేసింది. రావణుడిని వెంబడించే క్రమంలో శ్రీరాముడు వానర సైన్యంతో సముద్ర తీరానికి చేరుకున్నప్పుడు, ఆ బాలిక గాఢ ధ్యానంలో ఉండటాన్ని చూశాడు. తపస్సు ఉద్దేశ్యం గురించి అడిగినప్పుడు, త్రికూట తనను రత్నాకర్ సాగర్ కుమార్తెగా పరిచయం చేసుకుంది, రాముడిని తన భర్తగా పొందాలనే తన దృఢ సంకల్పాన్ని తెలిపింది.[12][13] ఆ అవతారంలో ఏకపత్నీవ్రతం స్వీకరించిన రాముడు ఒక షరతు విధించాడు. రావణుడిని ఓడించిన తరువాత తాను మారువేషంలో ఆమె గుడిసెకు తిరిగి వస్తానని, ఆమె తనను గుర్తిస్తే ఆమెను అంగీకరిస్తానని వాగ్దానం చేశాడు.[13] లంకను జయించిన తరువాత రాముడు వృద్ధ సాధువు వేషంలో తిరిగి వచ్చినప్పుడు, త్రికూట ఆయనను గుర్తించలేకపోయింది.[13][12] ఆయన నిజస్వరూపాన్ని గ్రహించిన తరువాత త్రికూట కలత చెందింది, కానీ రాముడు ఆమెకు ఓదార్పు, భరోసా ఇచ్చాడు.[12][13] ఉత్తర భారతదేశంలోని త్రిదేవులు నివసించే త్రికూట పర్వతంపై ఉన్న ఒక అందమైన గుహకు ప్రయాణించి, తపస్సులో మునిగిపోవాలని ఆయన ఆమెను ఆదేశించాడు.[11][12] రాబోయే కలియుగంలో తాను కల్కి అవతారం దాల్చినప్పుడు, ఆమె తనకు సహచరి అవుతుందని రాముడు వాగ్దానం చేశాడు. ఆమె అక్కడ అమరత్వం పొందుతుందని, వీర లాంగూర్ యోధులు (నలుడు, నీలుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు) ఆమెకు రక్షకులుగా నిలుస్తారని తెలిపాడు. ఆమె కీర్తి క్రమంగా ప్రపంచమంతటా వ్యాపిస్తుందని, ఆమె వైష్ణో దేవిగా ప్రసిద్ధి చెందుతుందని చెప్పాడు. సుమారు 700 సంవత్సరాల క్రితం, భక్త శ్రీధర్ కత్రాకు 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న హన్సాలీ గ్రామంలో నివసించేవాడు. శ్రీధర్ మహాదేవి భక్తుడు, ఆచారంగా కన్యా పూజ చేసేవాడు.[11][12] పిల్లలు లేరన్న బాధతో అతను అంబికా దేవి పట్ల తన భక్తిని తీవ్రతరం చేశాడు.[13][11] మహాదేవి స్వయంగా తన ఇంటికి వచ్చి భోజనం పెట్టే వరకు ఉపవాసం ఉంటానని కఠినమైన ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.[13] అతని అచంచలమైన విశ్వాసానికి చలించిపోయిన మాతా వైష్ణో దేవి, యువ దివ్య బాలిక రూపంలో అతని ముందు కనిపించింది. మరుసటి రోజు మహా భండారా (అన్నదానం) నిర్వహించాలని, తన గ్రామం, సమీప ప్రాంతాల ప్రజలను ఆహ్వానించాలని ఆ బాలిక శ్రీధర్‌ను ఆదేశించింది. ఆహ్వానాలు పంచుతున్నప్పుడు, శ్రీధర్‌కు సన్యాసి అయిన గురువు గోరఖ్‌నాథ్, భైరవనాథ్‌తో సహా అతని శిష్యులు ఎదురయ్యారు. ఒక బాలిక సలహా మేరకు పేద బ్రాహ్మణుడు ఏర్పాటు చేసిన గొప్ప విందు గురించి విన్న గోరఖ్‌నాథ్, తనను, తన 360 మంది శిష్యులను ఆహ్వానించడంలో శ్రీధర్ పొరపాటు పడి ఉంటాడని అసహ్యంగా వ్యాఖ్యానించాడు. అయినప్పటికీ, ఆ బాలిక శక్తిని పరీక్షించాలని నిర్ణయించుకుని, హాజరుకావడానికి గోరఖ్‌నాథ్, భైరవనాథ్ అంగీకరించారు.[13][12]

ఆ రోజు రానే వచ్చింది, భారీ సంఖ్యలో జనం గుమిగూడారు, గోరఖ్‌నాథ్, అతని 62 మంది అనుచరులతో సహా అందరూ చిన్న గుడిసెలో సౌకర్యవంతంగా కూర్చోవడానికి దివ్య బాలిక ఏర్పాటు చేసింది. ఒక అద్భుతమైన పాత్రను ఉపయోగించి, ప్రతి అతిథి కోరికను తీర్చే విధంగా బాలిక ఆహారాన్ని వడ్డించడం ప్రారంభించింది. ఆ బాలిక ఆదిశక్తి స్వరూపమని భైరవనాథ్ గ్రహించాడు. ఆ బాలిక అతనిని సమీపించినప్పుడు, ఆమెను పరీక్షించాలనే ఉద్దేశ్యంతో, అపవిత్రమైన కోరికతో ప్రేరేపించబడిన భైరవనాథ్ మాంసం, మద్యం డిమాండ్ చేశాడు. అయితే ఇది ఒక బ్రాహ్మణుని వైష్ణవ భండారా అని, శాఖాహారం మాత్రమే వడ్డిస్తామని బాలిక కరాఖండిగా చెప్పింది. కోపంతో ఆ బాలికను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించిన భైరవనాథ్, కన్యారూపి అయిన మహాదేవి అకస్మాత్తుగా అదృశ్యం కావడాన్ని గమనించాడు. వెంటనే భైరవనాథ్ ఆమెను త్రికూట పర్వతం పైకి వెంబడించడం ప్రారంభించాడు.[12][11][13] దర్శని దర్వాజా వద్ద దేవి భండారా ప్రదేశం నుండి అదృశ్యమై త్రికూట పర్వతం వైపు వెళ్లింది. ఇది త్రికూట పర్వతానికి మొదటి ప్రవేశ ద్వారంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది కత్రా నుండి సుమారు 1 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఆమె వీర హనుమంతుని ప్రార్థించింది. దేవి తన మార్గంలో కొనసాగుతుండగా, ఆమె సేవకుడైన వీర హనుమంతునికి దాహం వేసింది. అతని దాహం తీర్చడానికి దేవి రాళ్లపై బాణంతో కొట్టగా, గంగ అని పిలువబడే ఒక నీటి ప్రవాహం ఉప్పొంగింది. ఆమె ఆ నీటిలో తలస్నానం కూడా చేసింది, దీనివల్ల ఆ ప్రదేశానికి బాణ్ గంగ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ పవిత్ర ప్రదేశం దర్శని దర్వాజా దాటిన తర్వాత 2 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. ఆ తరువాత మహాదేవి వైష్ణవి ఆగి, భైరవనాథ్ ఇంకా తనను వెంబడిస్తున్నాడా అని వెనక్కి తిరిగి చూసింది. ఆమె ఆగిన శిలపై ఆమె పాదముద్రలు ముద్రించబడ్డాయి, కాబట్టి దీనికి చరణ్ పాదుక అని పేరు వచ్చింది. ఇది తీర్థయాత్ర మార్గంలో రెండవ విశ్రాంతి ప్రదేశంగా పరిగణించబడుతుంది.

దేవి ఒక గుహ సమీపంలో ఆగే ముందు చరణ్ పాదుక నుండి చాలా దూరం ప్రయాణించింది.[12] అక్కడ కూర్చున్న ఒక సన్యాసిని తన ఉనికిని బహిర్గతం చేయవద్దని ఆమె కోరింది. ఆ తర్వాత దేవి ఆ గుహలో ఆశ్రయం పొంది, తల్లి గర్భంలో శిశువు గడిపే సమయానికి ప్రతీకగా తొమ్మిది నెలల పాటు అక్కడ ధ్యానం చేసింది. భైరవనాథ్ ఈ ప్రదేశానికి చేరుకుని సన్యాసిని ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆ బాలిక సృష్టి ఆరంభం నుండి శాశ్వత బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తున్న మహాశక్తి, ఆది కుమారి అని ఆ తపస్వి వెల్లడించాడు.[12][13] భైరవనాథ్ బలవంతంగా గుహలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, దేవి తన త్రిశూలంతో వెనుక గోడను కొట్టి, ఒక నిష్క్రమణ మార్గాన్ని సృష్టించి తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించింది. హాథీమఠా నిటారుగా ఉండే ఏటవాలుకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది ఏనుగు నుదురు భాగాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఇది ఆదికుమారి నుండి 2.5 కి.మీ దూరంలో ఉంది. యాత్రికులు ఆ తర్వాత ఒక ముఖ్యమైన విశ్రాంతి స్థలమైన సాంఝీ ఛత్‌కు వెళతారు. దేవీ కన్య త్రికూట పర్వతంపై ఉన్న అందమైన గుహకు చేరుకునే వరకు ఆ వేట కొనసాగింది. గుహ ప్రవేశ ద్వారం కాపలాగా ఉండటానికి, భైరవనాథ్ ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడానికి ఆమె తన యోధుడైన లాంగూర్ వీర్‌ను నియమించింది. భైరవనాథ్ హెచ్చరికను పట్టించుకోకుండా దేవిని గుహలోకి వెంబడించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, లాంగూర్ వీర్‌తో భీకర యుద్ధం జరిగింది. లాంగూర్ తడబడటం ప్రారంభించినప్పుడు, మాతృదేవత స్వయంగా భయంకరమైన చండి రూపాన్ని ధరించి భైరవనాథునిపై దాడి చేసి అతని మరణానికి కారణమైంది. భైరవుని తల లేని మొండెం గుహ దగ్గర పడిపోయింది, అతని తెగిపడిన తల లోయలో చాలా క్రింద పడింది, దీనిని ఇప్పుడు భైరవ ఘాటి అని పిలుస్తారు.

తల శరీరం నుండి వేరు కాగానే, భైరవనాథ్ తన చర్యలకు పశ్చాత్తాపపడి, రాబోయే యుగం తనను పాపిగా చూస్తుందని ఆందోళన చెందుతూ క్షమాపణ కోసం పదేపదే మాతా శక్తిని వేడుకున్నాడు. అతను తనను పదేపదే "మా" (అమ్మా) అని పిలవడం విని, ఆ దేవి అతనికి ఒక దివ్య వరమిచ్చింది - "నా పూజ పూర్తయిన తర్వాత, నీ పూజ కూడా జరుగుతుంది. నా భక్తులు నా దర్శనం పొందిన తర్వాత నీ మందిరాన్ని (భైరవ మందిరం) దర్శించినప్పుడు మాత్రమే వారి తీర్థయాత్ర సంపూర్ణంగా, విజయవంతంగా పరిగణించబడుతుంది." [13] ఈ వాగ్దానం అతనికి మోక్షం లభించేలా చేసింది. అతని తల పడిన ప్రదేశంలో నిర్మించిన భైరవ మందిరం, సాంఝీ ఛత్ నుండి సుమారు 1.5 కి.మీ దూరంలో ఉంది.[12]

ఈ ఘర్షణ తరువాత దివ్య బాలిక అదృశ్యమవడంతో, భక్త శ్రీధర్ గుండె పగిలి అన్నపానీయాలు మానేశాడు. అప్పుడు మాతా వైష్ణో దేవి అతనికి మొత్తం ప్రయాణం, తన దివ్య నివాసం ఉన్న ప్రదేశం గురించి ఒక దర్శనం (స్వప్నం) ప్రసాదించింది. కలలో చూపిన దిశలను అనుసరించి, శ్రీధర్ చివరకు పవిత్ర గుహను కనుగొన్నాడు. లోపలికి ప్రవేశించి అమ్మవారిని పూజించగానే, శ్రీధర్ నలుగురు కుమారులతో ఆశీర్వదించబడ్డాడు, అతని వారసులు నేటికీ అమ్మవారి పూజను కొనసాగిస్తున్నారు.

ఈ పుణ్యక్షేత్రం భైరవ మందిరానికి సుమారు 2.5 కి.మీ దూరంలో త్రికూట పర్వతంపై ఉంది, సముద్ర మట్టానికి 5,200 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. పవిత్ర గుహ లోపల, భక్తులు పిండిలు అని పిలువబడే మూడు సహజ శిలా నిర్మాణాల రూపంలో మాతా వైష్ణో దేవి పవిత్ర దర్శనం పొందుతారు. ఈ మూడు పిండిలు ఆమెకు జన్మనిచ్చిన ముగ్గురు అసలు త్రిదేవుల సమిష్టి శక్తిని సూచిస్తాయి: మహాకాళి, మహాలక్ష్మి వైష్ణవి, మహాసరస్వతి. కేంద్ర పిండిని కొన్నిసార్లు మాతా వైష్ణో దేవిగా గుర్తిస్తారు, ఇది మహాలక్ష్మి రూపంగా లేదా విష్ణువు శక్తిగా ఆమె మూలాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.[11] చరణ్ గంగ అని పిలువబడే ఒక నీటి ప్రవాహం గుహ లోపల దేవి పాదాల దగ్గర ప్రవహిస్తుంది. తమలపాకులు, కండువా, కొబ్బరికాయ వంటి నైవేద్యాలతో పూజలు నిర్వహిస్తారు. కలియుగం అంతంలో శ్రీ మహావిష్ణువు కల్కి అవతారం రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ మాతా వైష్ణో దేవి ఈ గుహలో కఠోర తపస్సులో ఉండిపోయిందని నమ్ముతారు.[12]

బాబా జిత్తు కథ

[మార్చు]

వైష్ణో దేవి క్షేత్రం ఉనికి ప్రాంతీయ డోగ్రీ జానపద కథలతో ముడిపడి ఉంది. 15వ శతాబ్దంలో జమ్మూ ప్రాంతంలో ఉద్భవించిన "సుదీర్ఘమైన, సంక్లిష్టమైన పురాణం" గా వర్ణించబడిన "బాబా జిత్తు కథ" దీనికి ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ.[14] ఈ పురాణంలో, బాబా జిత్తు ఒక "పేద రైతు" గా, మాతా వైష్ణో దేవికి భక్తుడిగా వర్ణించబడ్డాడు.[15] పండితులు విశ్లేషించినట్లుగా, ఈ పురాణం ఒక సామాజిక చార్టర్‌గా పనిచేస్తుంది. "రాజులు, భూస్వాముల చేత దోపిడీకి గురయ్యే పేద రైతులను" ప్రత్యేకంగా ఆదుకుంటూ, "వైష్ణో దేవి తన భక్తులకు సమృద్ధిగా పంటలు పండేలా, శత్రువుల నుండి రక్షణ పొందేలా ఎలా సహాయం చేస్తుంది" అని ఇది వివరిస్తుంది.[14] ఈ కథనం ఒక అద్భుతమైన సమన్వయాన్ని వివరిస్తుంది, ఇక్కడ హిందూ దేవత స్థానిక డోగ్రీ సంప్రదాయాలలో అణగారిన వర్గాల రక్షకురాలిగా ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక-ఆర్థిక పాత్రను పోషిస్తుంది.[15]

తీర్థయాత్ర మార్గం

[మార్చు]
వైష్ణో దేవి భవన్ దృశ్యం

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ఈ తీర్థయాత్ర మార్గం తాంత్రికుడు భైరవనాథుని నుండి తప్పించుకునేటప్పుడు దేవి వెళ్ళిన మార్గాన్ని అనుసరిస్తుంది.[16] మొదటి ప్రధాన మజిలీ అర్ధ కుమారి, ఇక్కడ దేవి తొమ్మిది నెలలు ధ్యానం చేసిందని చెబుతారు.[16] ఈ గుహను గర్భ్ జూన్, లేదా "గర్భ గుహ" అని కూడా పిలుస్తారు, గుహ ఆకారం ఇరుకుగా ఉండటం వల్ల భక్తులు దాని గుండా పాకుతూ వెళ్లాలి, ఇది ఆధ్యాత్మిక పునర్జన్మకు ప్రతీక.[17]

భైరవనాథ్ ఆమెను అర్ధ కుమారి వద్ద గుర్తించినప్పుడు, దేవి తన త్రిశూలాన్ని ఉపయోగించి గుహ వెనుక గోడను కొట్టి ఒక కొత్త మార్గాన్ని సృష్టించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆమె ఆ మార్గం ద్వారా తప్పించుకుని, త్రికూట పర్వతంపై ఉన్న ప్రధాన పవిత్ర గుహకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించింది.[18]

పవిత్ర గుహ (ఇప్పుడు భవన్) ప్రవేశద్వారం వద్ద తుది పోరాటం జరిగింది. ఈ ప్రదేశం వరకు వెంబడించబడిన తరువాత, దేవి మహాకాళి భయంకరమైన రూపాన్ని ధరించి భైరవనాథుని తల నరికింది. కథనం ప్రకారం, అతని శరీరం పవిత్ర గుహ ప్రవేశద్వారం వద్ద పడింది, దెబ్బ తీవ్రతకు అతని తల దూరంగా ఉన్న పక్క శిఖరానికి ఎగిరి పడింది.[18]

భైరవనాథుని పశ్చాత్తాపంతో ఈ పురాణం ముగుస్తుంది. అతని తల శిఖరంపై పడినప్పుడు, అతను దేవి నిజమైన దైవత్వాన్ని గ్రహించి క్షమాపణ వేడుకున్నాడు. భక్తుడు భైరవనాథ్ ఆలయంలో (ఇప్పుడు అతని తల పడిన ప్రదేశంలో ఉన్నది) దర్శనం చేసుకుంటే తప్ప ఆమె క్షేత్రానికి చేసే ఏ తీర్థయాత్ర పూర్తి అయినట్లు పరిగణించబడదని దేవి అతనికి ముక్తిని, ఒక వరాన్ని ప్రసాదించింది. అందుకే యాత్రికులు ప్రధాన పవిత్ర గుహలో దర్శనం చేసుకున్న తర్వాత సాంప్రదాయకంగా భైరవనాథ్ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు.[18]

ఆలయం

[మార్చు]
2008లో వైష్ణో దేవి ఆలయం

వైష్ణో దేవి ఆలయం భారతీయ కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన జమ్మూ కాశ్మీర్ లోని త్రికూట పర్వతాల వద్ద కత్రాలో ఉన్న వైష్ణో దేవికి అంకితం చేయబడిన ఒక ముఖ్యమైన హిందూ దేవాలయం.[19][20][21] ఇది భారతదేశంలో అత్యధికంగా సందర్శించే పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. ప్రతి సంవత్సరం మిలియన్ల కొద్దీ సందర్శకులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు.[22][23] నవరాత్రుల వంటి పండుగల సమయంలో, సందర్శకుల సంఖ్య కోటికి పైగా పెరుగుతుంది.[24] భారతదేశంలోని అత్యంత ధనిక దేవాలయాలలో వైష్ణో దేవి ఆలయం ఒకటి. "జమ్మూ లోని మాతా వైష్ణో దేవి పుణ్యక్షేత్రం వార్షిక ఆదాయం సుమారు $16 బిలియన్లు ఉంటుంది, ఇది ప్రధానంగా భక్తుల కానుకల నుండి వస్తుంది" అని రచయితలు మైఖేల్ బార్నెట్, జానిస్ గ్రాస్ స్టెయిన్ చెప్పారు.[25]

ఈ ఆలయం హిందువులందరికీ పవిత్రమైనది. వివేకానందుడు వంటి ఎందరో ప్రముఖ సాధువులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించారు.[26]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Veda Vyasa. The Varaha Purana in English.
  2. ↑ www.wisdomlib.org (2018-11-09). "The exalted magnificence of Gaurī and Śiva [Chapter 4]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-25.
  3. ↑ "Dēvī Mahābhāgavata Purāṇa". 4 March 1975.
  4. ↑ J. L. Shastri, G. V. Tagare (1952). The Narada-Purana, Part 4. Motilal Banarsidass.
  5. ↑ Veda Vyasa. Matsya Purana in English PDF - Volumes 1 and 2.
  6. ↑ Svetayana Vyasa. lakShmInArAyaNasaMhitA1.
  7. ↑ www.wisdomlib.org (2021-01-28). "Lakshminarayana Samhita Verse 1.4.25 [Sanskrit text]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-25.
  8. ↑ www.wisdomlib.org (2021-01-28). "Lakshminarayana Samhita Verse 1.334.53 [Sanskrit text]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-25.
  9. ↑ www.wisdomlib.org (2021-01-28). "Lakshminarayana Samhita Verse 3.237.154 [Sanskrit text]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-25.
  10. ↑ www.wisdomlib.org (2022-07-16). "Verse 5.15.33 [Garga Samhita]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-06-25.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Chaturvedi, Jwala Prasad (2025). Shri Vaishno Devi Ki Sampurna Kahani Janma Katha Sahit (PDF) (in హిందీ). Bhavani Pustak Mahal. Retrieved 25 June 2025.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Sharma, Bala Krishna. Vaishno Devi Tatha Nau Deviyon Ki Amar Kahani (in హిందీ). Retrieved 25 June 2025.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Shri Vaishno Devi Ki Puri Kahani. Katra: Bhavani Pustak Mahal. Retrieved 25 June 2025.
  14. 1 2 "Understanding Culture and Society in India: A Study of Sufis, Saints and Deities in Jammu Region". eBin.pub. Retrieved 2025-11-17.
  15. 1 2 "The Vaishno Devi Pilgrimage: A Study of Religious Tourism in Jammu and Kashmir" (PDF). University of Nebraska-Lincoln DigitalCommons. Retrieved 2025-11-17.
  16. 1 2 Bansal, Sunita Pant (2017). Vaishno Devi: The Powerful Goddess. New Delhi: Om Books International. p. 48. ISBN 9788187108405.
  17. ↑ Raina, Mohini (2007). "Cave Temple of Vaishno Devi". Shehjar. Retrieved 2025-11-17.[permanent dead link]
  18. 1 2 3 Dua, Shyam (2005). Vaishno Devi: The Goddess of Trikuta. New Delhi: S.B. Publications. pp. 18–21. ISBN 9788130405834.
  19. ↑ Rindani, Kirit (2016). Indian Himalaya: Story of a 100 Visits. Partridge Publishing. p. 47. ISBN 978-1482858860.
  20. ↑ S. S. Negi (1998). Discovering the Himalaya, Volume 1. Indus Publishing. p. 429. ISBN 9788173870798.
  21. ↑ Kuldip Singh Gulia (2007). Mountains of the God. Gyan Publishing House. p. 15. ISBN 9788182054202.
  22. ↑ "Vaishno Devi pilgrim footfall in 2019 lowest in 3 years: Shrine Board". Business Standard. 2 January 2020.
  23. ↑ "Vaishno Devi likely to receive 8.5 mn pilgrims by Dec 31; highest in 5 yrs". Business Standard. 29 December 2018.
  24. ↑ "Vaishno Devi-Bhairav Mandir ropeway service starts from today". The Times of India. Retrieved 2018-12-25.
  25. ↑ Michael Barnett; Janice Gross Stein (3 July 2012). Sacred Aid: Faith and Humanitarianism. Oxford University Press. p. 140. ISBN 978-0199916030.
  26. ↑ Dipankar Banerjee; D. Suba Chandran (2005). Jammu and Kashmir: Charting a Future. Saṁskṛiti. p. 61. ISBN 9788187374442.

https://www.maavaishnavi.com/51-shakti-peethas-of-maa-durga-maa-sati-dakshayani/ Archived 2021-10-07 at the Wayback Machine

బయటి లింకులు

[మార్చు]


"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వైష్ణో_దేవి&oldid=4918960" నుండి వెలికితీశారు